Rig Veda 2.3.1 — Mandala 2, Sukta 3, Mantra 1
Sukta 2.3
Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
Transliteration
samíddho agnír níhitaḥ pṛthivyā́m pratyaṅ víśvāni bhúvanāny asthāt | hótā pāvakáḥ prá-divaḥ su-médhā devó devā́n yajatu agnír árhan ||
Translation
Entzündet ist Agni in der Erde niedergelegt und steht, entgegengewandt, vor allen Welten. Der reinigende Hotar, aus dem vorderen Himmel, von leuchtender Einsicht – Agni, der göttliche, der würdige, opfere den Göttern.
Word by Word
समिद्धःkindled, well-lit
समिद्धः:
Kartā (अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootसम्-इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘समिद्ध-’
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
निहितःplaced, set
निहितः:
Kartā (अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootनि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘निहित-’
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी- (प्रातिपदिक)
प्रत्यङ्facing toward (us), turned toward
प्रत्यङ्:
Kriyā-viśeṣaṇa (अस्थात् का विशेषण)
TypeAdjective/Indeclinable (directional)
Rootप्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक ‘प्रत्यञ्च्/प्रत्यङ्’)
विश्वानिall
विश्वानि:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
भुवनानिbeings/realms, worlds
भुवनानि:
Karma (विश्वानि का विशेष्य)
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक; √भू से)
अस्थात्stood, took his station
अस्थात्:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
होताHotṛ-priest, invoker
होता:
Kartā (अग्निः का पदनाम)
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’ से)
पावकःpurifying, purifier
पावकः:
Kartā (होता/अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Noun
Rootपावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘शुद्धौ’ से)
प्रदिवःfrom the heaven/lofty sky
प्रदिवः:
Apādāna/Adhikaraṇa (उत्पत्तिस्थान/उच्चस्थान-सूचक षष्ठी)
TypeNoun (genitive) / Adverbial genitive
Rootप्र + दिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक ‘दिव्/दिवः’)
सुमेधाःof good wisdom, wise
सुमेधाः:
Kartā (अग्निः/होता का विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु- + मेधा- (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
Kartā (अग्निः का पदनाम)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
यजतुmay he worship/sacrifice to
यजतु:
Kriyā
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
अग्निःAgni
अग्निः:
Kartā (यजतु का कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
अर्हन्worthy, deserving
अर्हन्:
Kartā (अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootअर्ह् (धातु) → अर्हन्त् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.