HomeRig VedaMandala 2Sukta 3Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 2.3

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh

समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥

समि॑द्धो अ॒ग्निर्निहि॑तः पृथि॒व्यां प्र॒त्यङ्विश्वा॑नि॒ भुव॑नान्यस्थात् । होता॑ पाव॒कः प्र॒दिव॑: सुमे॒धा दे॒वो दे॒वान्य॑जत्व॒ग्निरर्ह॑न् ॥

samíddho agnír níhitaḥ pṛthivyā́m pratyaṅ víśvāni bhúvanāny asthāt | hótā pāvakáḥ prá-divaḥ su-médhā devó devā́n yajatu agnír árhan ||

Kindled, Agni is set in the earth and stands facing all the worlds. The purifying Priest, of the forward heaven, of luminous intelligence—let Agni, the divine, the worthy, sacrifice the gods.

सम्ऽइ॑द्धः । अ॒ग्निः । निऽहि॑तः । पृ॒थि॒व्याम् । प्र॒त्यङ् । विश्वा॑नि । भुव॑नानि । अ॒स्था॒त् । होता॑ । पा॒व॒कः । प्र॒ऽदिवः॑ । सु॒ऽमे॒धाः । दे॒वः । दे॒वान् । य॒ज॒तु॒ । अ॒ग्निः । अर्ह॑न् ॥सम्इद्धः । अग्निः । निहितः । पृथिव्याम् । प्रत्यङ् । विश्वानि । भुवनानि । अस्थात् । होता । पावकः । प्रदिवः । सुमेधाः । देवः । देवान् । यजतु । अग्निः । अर्हन् ॥sam-iddhaḥ | agniḥ | ni-hitaḥ | pṛthivyām | pratyaṅ | viśvāni | bhuvanāni | asthāt | hotā | pāvakaḥ | pra-divaḥ | su-medhāḥ | devaḥ | devān | yajatu | agniḥ | arhan

समिद्धःkindled, well-lit
समिद्धः:
Kartā (अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootसम्-इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘समिद्ध-’
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
निहितःplaced, set
निहितः:
Kartā (अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootनि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘निहित-’
पृथिव्याम्on/in the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी- (प्रातिपदिक)
प्रत्यङ्facing toward (us), turned toward
प्रत्यङ्:
Kriyā-viśeṣaṇa (अस्थात् का विशेषण)
TypeAdjective/Indeclinable (directional)
Rootप्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक ‘प्रत्यञ्च्/प्रत्यङ्’)
विश्वानिall
विश्वानि:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
भुवनानिbeings/realms, worlds
भुवनानि:
Karma (विश्वानि का विशेष्य)
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक; √भू से)
अस्थात्stood, took his station
अस्थात्:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
होताHotṛ-priest, invoker
होता:
Kartā (अग्निः का पदनाम)
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’ से)
पावकःpurifying, purifier
पावकः:
Kartā (होता/अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Noun
Rootपावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘शुद्धौ’ से)
प्रदिवःfrom the heaven/lofty sky
प्रदिवः:
Apādāna/Adhikaraṇa (उत्पत्तिस्थान/उच्चस्थान-सूचक षष्ठी)
TypeNoun (genitive) / Adverbial genitive
Rootप्र + दिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक ‘दिव्/दिवः’)
सुमेधाःof good wisdom, wise
सुमेधाः:
Kartā (अग्निः/होता का विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु- + मेधा- (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
Kartā (अग्निः का पदनाम)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
यजतुmay he worship/sacrifice to
यजतु:
Kriyā
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
अग्निःAgni
अग्निः:
Kartā (यजतु का कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
अर्हन्worthy, deserving
अर्हन्:
Kartā (अग्निः का विशेषण)
TypeAdjective/Participle
Rootअर्ह् (धातु) → अर्हन्त् (कृदन्त/प्रातिपदिक)