Adhyaya 46

Verse 1

नारद उवाच । बहूदकस्य कुंडस्य तीरस्थं लिंगमुत्तमम् । कपिलेश्वरमभ्यर्च्य नंदभद्रस्ततः सुधी

নাৰদে ক’লে: বহুডাক কুণ্ডৰ পাৰত অৱস্থিত কপিলেশ্বৰৰ উত্তম লিংগক পূজা কৰি জ্ঞানী নন্দভদ্ৰই তাৰ পাছত (আগবাঢ়ি গ’ল)।

Verse 2

प्रणम्य चाग्रतस्तस्थौ प्रबद्धकरसंपुटः । संसारचरितैः किंचिद्द्रुःखी गाथां व्यगायत

প্ৰণাম জনাই তেওঁ হাত যোৰ কৰি (প্ৰভুৰ) সন্মুখত থিয় হ’ল। সংসাৰৰ আচৰণত কিছু দুখী হৈ তেওঁ এটা স্তুতি গীত গাবলৈ ধৰিলে।

Verse 3

स्रष्टारमस्य जगतश्चेत्पश्यामि सदाशिवम् । नानापृच्छाभिरथ तं कुर्यां नाथं विलज्जितम्

যদি মই এই জগতৰ স্ৰষ্টা সদাশিৱক দৰ্শন কৰিবলৈ পাওঁ, তেন্তে তেওঁক নানা প্ৰশ্ন সুধি মই সেই প্ৰভুক লজ্জিত কৰি দিম।

Verse 4

अपूर्यमाणं तव किं जगत्संसृजनं विना । निरीह बहुधा यत्ते सृष्टं भार्गववज्जगत्

যদি তোমাৰ জগত কেতিয়াও ‘পূৰ্ণ’ নহয়, তেন্তে জগত সৃষ্টি কৰাৰ কি প্ৰয়োজন? হে নিৰীহ (ইচ্ছাবিহীন), তুমি কিয় ভাৰ্গৱৰ দৰে এই জগতক ইমানবোৰ ৰূপত সৃষ্টি কৰিছা?

Verse 5

सचेतनेन शुद्धेन रागादिरहितेन च । अथ कस्मादात्मसदृशं न सृष्टं निर्मितं जडम्

হে প্ৰভু! আপুনি চেতন, শুদ্ধ আৰু ৰাগ-আদি ৰহিত; তেন্তে আপোনাৰ সদৃশ চেতন সত্তা কিয় সৃষ্টি নহ’ল? এই জড়, অচেতন জগত কিয় নির্মিত হ’ল?

Verse 6

निर्वैरेण समेनाथ सुखदुःखभवाभवैः । ब्रह्मादिकीटपर्यन्तं किमेव क्लिश्यते जगत्

হে নাথ! আপুনি নিৰ্বৈৰ আৰু সকলোলৈ সম; তথাপি সুখ-দুখ, জন্ম-অজন্মৰ দ্বন্দ্বে ব্ৰহ্মাৰ পৰা ক্ষুদ্ৰ কীটলৈকে জগত কিয় ক্লেশ পায়?

Verse 7

कांश्चित्स्वर्गेथ नरके पातयंस्त्वं सदाशिव । किं फलं समवाप्नोषि किमेवं कुरुषे वद

হে সদাশিৱ! কিছুমানক স্বৰ্গত আৰু কিছুমানক নৰকত পেলাই দিয়া আপুনি; তাতে আপুনি কি ফল লাভ কৰে? কিয় এনেকৈ কৰে—কৃপা কৰি কওক।

Verse 8

इष्टैः पुत्रादिभिर्नाथ वियुक्ता मानवा ह्यमी । क्रंदंति करुणासार किं घृणापि भवेन्न ते

হে নাথ, কৰুণাৰ সাৰ! এই মানুহবোৰ পুত্ৰ-আদি প্ৰিয়জনৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ দুখে কান্দি আছে; আপোনাৰ অন্তৰত দয়াৰ এক চিঙাৰীও কি নুঠে?

Verse 9

अतीव नोचितं सर्वमेतदीश्वर सर्वथा । यत्ते भक्ताः समं पापैर्मज्जंते दुःखसागरे

হে ঈশ্বৰ! এই সকলো একেবাৰে অনুচিত—যে আপোনাৰ ভক্তসকল পাপীৰ সৈতে একেলগে দুখৰ সাগৰত ডুব যায়।

Verse 10

एवंविधेन संसारचारित्रेण विमोहिताः । स्थानां तरं न यास्यामि भोक्ष्ये पास्यामि नोदकम्

সংসাৰৰ এনে আচৰণে মোহিত হৈ মই আন কোনো ঠাইলৈ নাযাম; মই নাখাম, নাপানীও পান নকৰিম।

Verse 11

मरणांतमेव यास्यामि स्थास्ये संचिंतयन्नदः । स एवं विमृशन्नेव नंदभद्रः स्वयं स्थितः

‘মৃত্যুৰ সীমালৈকে মই যাম; ইয়াতেই থাকিম,’ এইদৰে ভাবি। এনেদৰে চিন্তা কৰি নন্দভদ্ৰ একাই তাত থিয় হৈ ৰ’ল।

Verse 12

ततश्चतुर्थे दिवसे बहूकतटे शुभे । कश्चिद्बालः सप्तवर्षः पीडापीडित आययौ

তাৰ পাছত চতুৰ্থ দিনা, বহূকাৰ শুভ তীৰত, সাত বছৰীয়া এজন বালক আহিল—ভয়ংকৰ যন্ত্রণাত পীড়িত।

Verse 13

कृशोतीव गलत्कुष्ठी प्रमुह्यंश्च पदेपेद । नंदभद्रमुवाचेदं कृच्छ्रात्संस्तभ्य बालकः

বালকজন অতিশয় কৃশ, কুষ্ঠে গলিত, প্ৰতিটো পদক্ষেপতে মূৰ্ছা যোৱা যেন; অতি কষ্টে নিজকে সামলাই নন্দভদ্ৰক এই বাক্য ক’লে।

Verse 14

अहो सुरूपसर्वांग कस्माद्दुःखी भवानपि । ततोस्य कारणं सर्वं व्याचष्ट नंदभद्रकः

‘আহা! সুন্দৰ ৰূপ আৰু সুগঠিত অঙ্গযুক্ত জন, আপুনিও কিয় দুখী?’ তেতিয়া নন্দভদ্ৰে নিজৰ দুখৰ সমগ্ৰ কাৰণ তাক ব্যাখ্যা কৰিলে।

Verse 15

श्रुत्वा तत्कारणं सर्वं बालो दीनमना ब्रवीत् । अहो हा कष्टमत्युग्रं बुधानां यदबुद्धिता

সকলো কাৰণ শুনি বালকজন দীনচিত্তে ক’লে: “হায়! কিমান অতি ভয়ংকৰ দুখ—যে বুদ্ধিমানসকলেও অবুদ্ধিতাত পতিত হয়!”

Verse 16

संपूर्णोद्रियगात्रा यन्मर्तुमिच्छंति वै वृथा । मुहूर्ताद्ध्यत्र खट्वांगो मोक्षमार्गमुपागतः

ইন্দ্ৰিয় আৰু অংগ-প্ৰত্যংগ সম্পূৰ্ণ থাকিলেও লোকসকলে বৃথাই মৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে। কিয়নো ইয়াত খট্বাঙ্গে কেৱল এক মুহূৰ্ততে মোক্ষ-মাৰ্গ লাভ কৰিলে।

Verse 17

तदहो भारतं खंडं सत्यायुषि त्यजेद्धि कः । अहमेव दृढो मन्ये पितृभ्यां यो विवर्जितः

আহা! সত্য আয়ু থাকোঁতেই ভাৰতখণ্ড কোনে ত্যাগ কৰিব? মোৰ মতে তেন্তে মইয়েই দৃঢ়—যি মাতৃ-পিতৃ দুয়োৰে পৰা বঞ্চিত।

Verse 18

अशक्तश्चलितुं वापि मर्तुमिच्छामि नापि च । सर्वे लाभाः सातिमाना इति सत्या बतश्रुतिः

মই চলিবলৈও অক্ষম, তথাপি মৰিবলৈও ইচ্ছা নাই। হায়! পুৰাতন বচন সত্য—প্ৰত্যেক লাভৰ লগত নিজৰ গৌৰৱ আৰু বেদনাও জড়িত।

Verse 19

संतोषोऽप्युचितस्तुभ्यं देहं यस्य दृढं त्विदम् । शरीरं नीरुजं चेन्मे भवेदपि कथंचन

তোমাৰ বাবে সন্তোষই উপযুক্ত, যাৰ দেহ দৃঢ়। কাশ! কোনো মতে মোৰ শৰীৰো ৰোগমুক্ত হ’য়।

Verse 20

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

ক্ষণে ক্ষণে মই সেই কৰ্ম কৰোঁ, যাৰ দ্বাৰা যুগে যুগে জীৱনৰ ভোগ লাভ হয়—যদি মোৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ বশত থাকে আৰু দেহ দৃঢ় হয়।

Verse 21

सोऽप्यन्यदिच्छते चेच्च कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च

এনেকুৱা মানুহেও যদি আন কিবা কামনা কৰে, তেন্তে তাৰ পৰা অধিক অচেতন আৰু কোন? শোকৰ স্থান হাজাৰ হাজাৰ, কিন্তু হর্ষৰ স্থান মাত্ৰ শতেক।

Verse 22

दिवसे दिवसे मूढमावशंति न पंडितम् । न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वबपायेषु कर्मसु

দিনে দিনে বিপদে মূঢ়কেই আচ্ছন্ন কৰে, পণ্ডিতক নহয়; কিয়নো পণ্ডিত জ্ঞানবিৰোধী আৰু বহু আপায়যুক্ত কৰ্মত লিপ্ত নহয়।

Verse 23

मूलघातिषु सज्जंते बुद्धिमंतो भवद्विधाः । अष्टांगां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम

বুদ্ধিমান—তোমাৰ দৰে লোক—দুঃখৰ মূলত আঘাত কৰাতেই নিয়োজিত হয়। তেওঁলোকে অষ্টাঙ্গ বিবেক-বুদ্ধিৰ কথা কয়, যাৰ দ্বাৰা সকলো সত্য কল্যাণ অনিষ্টৰ পৰা ৰক্ষিত হয়।

Verse 24

श्रुतिस्मृत्यविरुद्धा सा बुद्धिस्त्वय्यस्ति निर्मला । अथ कृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च

সেই নিৰ্মল বিবেক-বুদ্ধি তোমাৰ ভিতৰত আছে, যি শ্রুতি আৰু স্মৃতিৰ সৈতে বিৰোধ নকৰে। আৰু ই কষ্টত, দুৰ্গম বিপদত, আৰু স্বজনৰ ওপৰত অহা বিপৰ্যয়তো অচল থাকে।

Verse 25

शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदंति भवद्विधाः । नाप्राप्यमभिवांछंति नष्टं नेच्छंति शोचितुम्

তোমালোকৰ দৰে মহাত্মাসকলে দেহিক বা মানসিক দুখত কেতিয়াও ভাঙি নপৰে। যি লাভ কৰিব নোৱাৰি তাক কামনা নকৰে, আৰু যি নষ্ট হৈছে তাক লৈ শোক কৰিবলৈ মন নধৰে।

Verse 26

आपत्सु च न मुह्यंति नराः पंडितबुद्धयः । मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाब्यामर्पितं जगत्

আপদাৰ সময়ত পণ্ডিত-বুদ্ধিসম্পন্ন লোক বিভ্ৰান্ত নহয়। এই জগত দুবিধ দুখে পীড়িত—মনৰ পৰা উঠা দুখ আৰু দেহৰ পৰা উঠা দুখ।

Verse 27

तयोर्व्याससमासाभ्यां शमोपायमिमं श्रृणु । व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविसर्जनात्

সেই দুয়োটা (দুখ) শান্ত কৰাৰ উপায় এতিয়া বিস্তাৰ আৰু সংক্ষেপ দুয়োভাবে শুনা: ৰোগ ঘটোৱা অনিষ্ট স্পৰ্শ এৰাই চলা, আৰু উপদেশ অনুসাৰে ক্লান্তিকৰ পৰিশ্ৰম আদি উত্তেজক কাৰণ ত্যাগ কৰা।

Verse 28

चतुर्भिः कारणैर्दुःखं शीरिरं मानसं च यत् । मानसं चाप्यप्रियस्य संयोगः प्रियवर्जनम्

দুখ দুবিধ—শাৰীৰিক আৰু মানসিক—আৰু ই চাৰিটা কাৰণৰ পৰা জন্মে। মানসিক দুখ হয় অপ্ৰিয়ৰ সৈতে সংযোগ আৰু প্ৰিয়ৰ পৰা বিচ্ছেদৰ দ্বাৰা।

Verse 29

द्विप्रकारं महाकष्टं द्वयोरेतदुदाहृतम् । मानसेन हि दुःखैन शरीरमुपतप्यते

এই মহাকষ্ট দুবিধ বুলি কোৱা হৈছে। কিয়নো মানসিক দুখৰ দ্বাৰাই দেহো দগ্ধ আৰু পীড়িত হয়।

Verse 30

अयःपिंडेन तप्तेन कुंभसंस्थमिवोदकम् । तदाशु प्रति काराच्च सततं च विवर्जनात्

যেনেকৈ লাল-তপ্ত লোহাৰ পিণ্ডে গৰম কৰা ঘটত থকা পানী, তেনেকৈ উপায় প্ৰয়োগ কৰি আৰু কাৰণটো সদায় বর্জন কৰিলে সি শীঘ্ৰে উপশম পায়।

Verse 31

व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु । मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवांबुना

ৰোগ আৰু অন্তৰৰ কষ্টৰ উপশম দুয়োটা সাধনাৰ যোগে সিদ্ধ হয়। সেয়ে জ্ঞানদ্বাৰা মনক শান্ত কৰা উচিত, যেনেকৈ পানীয়ে আগুন নুমুৱায়।

Verse 32

प्रशांते मानसे ह्यस्य शारीरमुपशाम्ति । मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते

যেতিয়া মানুহৰ মন শান্ত হয়, তেতিয়া তাৰ দেহগত কষ্টো উপশম হয়। আৰু মনৰ দুখৰ মূল ‘স্নেহ’—আসক্তি—বুলি বুজা যায়।

Verse 33

स्नेहाच्च सज्जनो नित्यं जन्तुर्दुःखमुपैति च । स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भायानि च

আসক্তিৰ কাৰণে সজ্জনো সদায় দুখত পৰে। দুখবোৰ আসক্তিতেই মূল, আৰু ভয়বোৰো আসক্তিৰ পৰাই জন্মে।

Verse 34

शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते

শোক-হর্ষ আৰু তেনেদৰে ক্লান্তি-শ্ৰম—সকলো আসক্তিৰ পৰাই প্ৰবৃত্ত হয়।

Verse 35

स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा । अश्रेयस्कावुभावतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः

স্নেহ (মোহ)ৰ পৰা ইন্দ্ৰিয়ৰ ৰাগ জন্মে, আৰু বিষয়-লালসাও উদ্ভৱ হয়। এই দুয়োটাই অশ্ৰেয় (অকল্যাণ)ৰ কাৰণ; আৰু ইয়াত প্ৰথমটো—স্নেহ—প্ৰধান উদ্দীপক বুলি স্মৃত।

Verse 36

त्यागी तस्मान्न दुःखी स्यान्नर्वैरो निरवग्रहः । अत्यागी जन्ममरणे प्राप्नोतीह पुनःपुनः

সেয়ে ত্যাগী দুঃখী নহয়—বৈৰশূন্য আৰু আঁকোৱালি ধৰা (গ্ৰহণ) নকৰা। কিন্তু যি ত্যাগ নকৰে, সি ইয়াত জন্ম-মৰণ পুনঃপুনঃ লাভ কৰে।

Verse 37

तस्मात्स्नेहं न लिप्सेन मित्रेभ्यो धनसंचयात् । स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिर्वतयेत्

সেয়ে মিত্ৰৰ পৰা হওক বা ধনৰ সঞ্চয়ৰ পৰা—স্নেহৰ লোভ নকৰিব। আৰু নিজৰ দেহৰ পৰা যি যি উঠে, তাক জ্ঞানৰ দ্বাৰা দূৰ কৰিব।

Verse 38

ज्ञानान्वितेषु सिद्धेषु शास्त्रूज्ञेषु कृतात्मसु । न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम्

যিসকল সিদ্ধ পুৰুষ জ্ঞানান্বিত, শাস্ত্ৰজ্ঞ আৰু কৃতাত্মা, তেখেতসকলৰ ওপৰত স্নেহ নালাগে; পদ্মপাতত পানীৰ দৰে সৰি যায়।

Verse 39

रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते । इच्छा संजायते चास्य ततस्तृष्णा प्रवर्धते

ৰাগে আচ্ছন্ন মানুহক কাম টানি লৈ যায়। তাৰপাছত তাৰ ইচ্ছা জন্মে, আৰু তাৰপৰা তৃষ্ণা ক্ৰমে বৃদ্ধি পায়।

Verse 40

तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी मता । अधर्मबहुला चैव घोररूपानुबंधिनी

তৃষ্ণা সকলো পাপৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক পাপিষ্ঠ বুলি গণ্য, ই সদায় উদ্বেগ জন্মায়। ই অধৰ্মেৰে পৰিপূৰ্ণ আৰু ভয়ংকৰ পৰিণামৰ সৈতে অনুবন্ধিত।

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः । यासौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

যি তৃষ্ণা কুমতিধাৰী লোকৰ বাবে ত্যাগ কৰা কঠিন, যি কেতিয়াও জীৰ্ণ নহয়, আৰু যি প্ৰাণান্তক ৰোগ—সেই তৃষ্ণা ত্যাগ কৰিলে সুখ লাভ হয়।

Verse 42

अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् । विनाशयति संभूता लोहं लोहमलो यथा

সেই তৃষ্ণাৰ না আদি আছে না অন্ত; ই মানুহৰ দেহৰ ভিতৰত বাস কৰে। ই উদ্ভৱ হ’লে ধ্বংস কৰে—যেনেকৈ লোহাৰ মৰিচাই লোহাক খাই পেলায়।

Verse 43

यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति । तथाऽकृतात्मा लोबेन स्वोत्पन्नेन विनश्यति

যেনেকৈ কাঠৰ পৰা উঠা অগ্নিয়ে সেই কাঠকেই নাশ কৰে, তেনেকৈ অশাসিতচিত্ত মানুহ নিজ ভিতৰত জন্মা লোভেৰে ধ্বংস হয়।

Verse 44

तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु । प्राप्तेषु व न हृष्येत नाशो वापि न शोचयेत्

সেয়ে লোভ কৰা উচিত নহয়—নিজ দেহৰ প্ৰতি হওক বা আত্মীয়-স্বজনৰ প্ৰতি। লাভ পালে উল্লসিত নহ’ব, আৰু ক্ষতি হ’লে শোকো নকৰিব।

Verse 45

नंदभद्र उवाच । अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् । त्वद्वाक्यैरतितृप्तोऽहं त्वां तु प्रक्ष्यामि किंचन

নন্দভদ্ৰ ক’লে: “আহা বালক! তথাপি মোৰ দৃষ্টিত তুমি বালক নহওঁ। মই তোমাক নমস্কাৰ কৰোঁ। তোমাৰ বাক্যত মই অতিশয় তৃপ্ত; এতিয়া তোমাক কিঞ্চিৎ অধিক সুধিব খুজোঁ।”

Verse 46

कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः । निंदंति तत्र मे नित्यं विवक्षेयं प्रजायते

মানুহে কাম, ক্ৰোধ, অহংকাৰ আৰু ইন্দ্ৰিয়সমূহক নিন্দা কৰে; তথাপি মোৰ ভিতৰত এইবোৰ বিষয় লৈ সদায় ক’বলৈ ইচ্ছা জাগে।

Verse 47

अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् । इत्यादि चात्मविज्ञानमहंकार इति स्मृतः

“মই এই; এই মোৰ; এই কাৰ্য কৰণীয়; মই এনে স্বভাৱৰ”—এনেধৰণৰ আত্ম-সংলগ্ন জ্ঞানকেই স্মৃতিত ‘অহংকাৰ’ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 48

परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते । कामोऽभिलाष इत्युक्तः सं चेत्पुंसा विवर्ज्यते

যি মানসিক বেগ জাগিলে মনক উন্মত্তভাৱে বিচ্ছিন্ন কৰি অস্থিৰতালৈ ছটিয়াই দিয়ে, সেয়া পৰিহাৰ্য। তাক ‘কাম’—অভিলাষা, লালসা—বুলি কোৱা হয়; আৰু মঙ্গলকামী পুৰুষে তাক ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 49

कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा । क्रोधो वा यदि संत्याज्यस्ततः शत्रुक्षयः कथम्

স্বৰ্গ বা মোক্ষৰ আকাঙ্ক্ষা কেনেকৈ কেৱল এটা শিলাৰ দৰে সহজে সাধ্য হ’ব? আৰু যদি ক্ৰোধ নিশ্চয় ত্যাজ্য হয়, তেন্তে শত্রুনাশ কেনেকৈ সম্পন্ন হ’ব?

Verse 50

बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः । इंद्रियाणि निगृह्यैव दुष्टानीति निपीडयेत्

সেই (অন্তৰতত্ত্ব) বশ নকৰিলে বাহ্য আৰু অন্তৰ সকলো বস্তু তৃণসম নিকৃষ্ট বুলি জনা যায়। সেয়ে ইন্দ্ৰিয়সমূহ সংযম কৰি দুষ্ট, উচ্ছৃঙ্খল শক্তিসমূহক দমন কৰা উচিত।

Verse 51

कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् । एतस्मिन्मे मनो विद्धंखिद्यतेऽज्ञानसंकटे

ধৰ্মশ্ৰৱণ কেনেকৈ হ’ব, আৰু জীৱন কেনেকৈ টিকি থাকিব? এই কথাত মোৰ মন—আঘাতপ্ৰাপ্ত—অজ্ঞানৰ বিপদসংকুল জংঘলত কাতৰ হৈ পৰে।

Verse 52

तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना । एवं यद्बहुधा क्लेशः पीड्यते हा कुतस्त्विदम्

আৰু কিয় চিদাত্মাই এই জড় বিশ্ব সৃষ্টি কৰিলে? আৰু কিয় এইদৰে বহু ৰূপে ক্লেশ দিয়া হয়—হায়, এই সকলো ক’ৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ল?

Verse 53

बाल उवाच । सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः । श्रृण्वेकाग्रमना भूत्वा ज्ञातं द्वैपायनान्मया

বাল ক’লে: তুমি এই প্ৰশ্ন যথাযথভাৱে কৰিছা—এই বিন্দুতেই জীৱসমূহ মোহিত হয়। একাগ্ৰ মনেৰে শুনা; মই এই কথা দ্বৈপায়নৰ (ব্যাসৰ) পৰা জানিছোঁ।

Verse 54

प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा । साधर्म्येणावतिष्ठेते सृष्टेः प्रागजरामरौ

প্ৰকৃতি আৰু পুৰুষ দুয়ো অনাদি—এয়া আমি প্ৰাচীন কালৰ পৰা শুনি আহিছোঁ। সৃষ্টিৰ আগতে সিহঁতে সাধৰ্ম্যৰে একেলগে অৱস্থিত থাকে, দুয়ো অজৰ আৰু অমৰ।

Verse 55

ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा । पुंसः संयोगमैच्छत्सा तदभावात्प्रकुप्यत

তেতিয়া বহু প্ৰাচীন কালত, কাল আৰু নিজ স্বভাৱৰ প্ৰেৰণাত প্ৰকৃতিয়ে পুৰুষৰ সৈতে সংযোগ কামনা কৰিলে; আৰু সেই সংযোগ নোহোৱাৰ বাবে তাই অস্থিৰ হৈ উঠিল।

Verse 56

ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता । राजसी समभूद्दूष्टा सात्त्विकी समजायत

তাৰ পাছত তমোময়ী সেই প্ৰকৃতীক দেৱতাই লীলামাত্ৰে দৃষ্টিপাত কৰিলে; তাই ৰাজসী হৈ অশান্ত আৰু কলুষিত হ’ল, আৰু লগতে সাত্ত্বিক গুণো প্ৰকাশ পালে।

Verse 57

एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् । तां समास्थाय परमस्त्रिमूर्तिः समजायत

এইদৰে দেৱদৰ্শনৰ (দিব্য দৃষ্টিৰ) ফলত প্ৰকৃতিয়ে ত্ৰিগুণ অৱস্থা লাভ কৰিলে। তাক আধাৰ কৰি পৰম ত্ৰিমূৰ্তি প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 58

तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः । असूयत महत्तत्त्वं त्रिगुणं तद्विदुर्बुधाः

তাৰ পাছত, তাইৰ উচ্চাৰণ অৰ্থাৎ প্ৰকাশিত অভিব্যক্তিৰ বাবে, তেওঁ নিজৰেই অংশৰ পৰা প্ৰবৃত্ত হ’ল। তাৰ পৰা ত্ৰিগুণযুক্ত ‘মহৎ-তত্ত্ব’ উৎপন্ন হ’ল—বুধসকলে এইদৰে কয়।

Verse 59

अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः । तमो रजस्त्वमापद्य रजः सत्त्वगुणं नयेत्

তাৰ পাছত অহংকাৰ জন্মিল, যাৰ স্বভাৱ সত্ত্ব, ৰজস আৰু তমস। তমস ৰজসলৈ ধাৱিত হয়, আৰু ৰজস পুনৰ সত্ত্বগুণলৈ লৈ যায়।

Verse 60

शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः । तमसो रजसस्त स्मात्संशुद्ध्यर्थं च सर्वशः

মনীষীসকলে ঘোষণা কৰে যে শুদ্ধ সত্ত্বৰ পৰা মোক্ষ উদয় হয়। সেয়ে সম্পূৰ্ণ শুদ্ধিৰ নিমিত্তে তমস আৰু ৰজসক সকলো প্ৰকাৰে পৰিশোধন কৰি দূৰ কৰা উচিত।

Verse 61

जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः । तावंतस्ते च क्षेत्र्ज्ञा देहा यावंत एव हि

পৰমেশ্বৰে নিজৰেই অংশসমূহ ভাগ কৰি ‘জীৱাত্মা’ নামে পৰিচিত কৰিলে। যিমান ক্ষেত্ৰজ্ঞ আত্মা আছে, সিমানেই নিশ্চয় দেহো আছে।

Verse 62

निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः । तन्मात्रभूतसर्गोयमहंकारात्तु तामसात्

যেনেকৈ তপ্ত লোহাৰ গাঁঠৰ পৰা স্ফুলিঙ্গ ওলাই যায়, তেনেকৈ তামস অহংকাৰৰ পৰা তন্মাত্ৰা আৰু ভূতসৃষ্টিৰ এই নিৰ্গমন ঘটে।

Verse 63

इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि । एतैः संसिद्धयंत्रेण सच्चिदानन्दवीक्षणात्

আৰু সাত্ত্বিক অংশৰ পৰা জ্ঞান-কৰ্ম ইন্দ্ৰিয়সমূহ উদ্ভৱ হয়; সিহঁতেও ত্ৰিগুণৰ অধীনেই কাৰ্য কৰে। এই সিদ্ধ সাধন-যন্ত্ৰৰ দ্বাৰা, সচ্চিদানন্দৰ দৰ্শনে সিদ্ধি লাভ হয়।

Verse 64

रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः । तस्मात्कामं च क्रोधं च इंद्रियाणां प्रवर्तनम्

মুমুক্ষুসকলে কেৱল সত্ত্বৰ দ্বাৰাই ৰজস আৰু তমস পৰিশোধন কৰে। সেয়ে ইন্দ্ৰিয়সমূহক কাম আৰু ক্ৰোধলৈ ঠেলি নিয়া প্ৰবৃত্তি সংযম কৰি শোধন কৰা উচিত।

Verse 65

अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते । राजसास्तामसाश्चैव त्याज्याः कामादयस्त्वमी

সাত্ত্বিক অহংকাৰক আশ্ৰয় কৰি সাধনা কৰিলে সাত্ত্বিক সিদ্ধি লাভ হয়; কিন্তু ৰজসিক আৰু তামসিক প্ৰবৃত্তি—কাম আদি—ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 66

सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः । गुणत्रयस्य वक्ष्यामि संक्षेपाल्लक्षणं तव

যিসকলে সংসাৰ জয় কৰিব বিচাৰে, তেওঁলোকে সদায় সাত্ত্বিকতাকেই সেৱা কৰিব লাগে। এতিয়া মই তোমাক ত্ৰিগুণৰ লক্ষণ সংক্ষেপে ক’ম।

Verse 67

सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । धर्मक्रियात्मचिंता च सात्त्विकं गुण लक्षणम्

শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন, তাৰ পৰা জ্ঞানৰ উদয়, শৌচ-শুদ্ধি, ইন্দ্ৰিয়-নিগ্ৰহ, ধৰ্মক্ৰিয়া পালন আৰু আত্মচিন্তা—এইবোৰেই সাত্ত্বিক গুণৰ লক্ষণ।

Verse 68

अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च । क्रौर्यं च याचकाद्यं च तामसं गुणलक्षणम्

অন্যায় উপায়ে ধন দান কৰা, আলস্য, নাস্তিকতা, ক্ৰূৰতা আৰু ভিক্ষা-মাগি ফুৰাৰ অভ্যাস আদি—এইবোৰ তামসিক গুণৰ লক্ষণ।

Verse 69

तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् । राजसैर्मानवत्वं च तामसैः स्थाणुयोनिता

সেয়ে জাগ্ৰত বুদ্ধিৰে চালিত সাত্ত্বিক ভাবৰ দ্বাৰা দেবত্ব লাভ হয়; ৰজসিক ভাবৰ দ্বাৰা মানৱ জন্ম, আৰু তামসিক ভাবৰ দ্বাৰা স্থাবৰ যোনিত পতন ঘটে।

Verse 70

बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना

বুদ্ধি আদি এই একেই কাৰণসমূহৰ দ্বাৰাই মুক্তি উদয় হয়; আৰু এই একেই কাৰণসমূহৰ দ্বাৰাই দুঃখ-যাতনাও জন্মে।

Verse 71

अमीषां चाप्य भावे वै न किंचिदुपपद्यते । कलादो हि कलादीनां सुवर्णं शोधयेद्यथा

আৰু যদি এইবোৰ অনুপস্থিত হয়, তেন্তে নিশ্চয় একোৱেই যথাযথ সিদ্ধ নহয়। যেনেকৈ পৰীক্ষা-শোধন প্ৰক্ৰিয়াই সোণ আৰু তাৰ মিশ্ৰ ধাতুক শুদ্ধ কৰে, তেনেকৈ উচ্চ তত্ত্বে নিম্ন কাৰকসমূহক পৰিশোধিত কৰে।

Verse 72

तथा रजस्तमश्चैव संशोध्ये सात्त्विकैर्गुणैः । अस्मादेव गुणानां च समवायादनादिजात्

তদ্ৰূপে ৰজস আৰু তমসক সাত্ত্বিক গুণেৰে সম্পূৰ্ণৰূপে পৰিশোধন কৰিব লাগে। কিয়নো এই অনাদি সংযোগৰ পৰাই গুণসমূহৰ মিশ্ৰণ উদ্ভৱ হয়।

Verse 73

सुखिनो दुःखिनश्चैव प्राणिनः शास्त्रदर्शिनः । अष्टाविंशतिलक्षैश्च गुणमेकैकमीश्वरः

প্ৰাণীসকল শাস্ত্ৰদৰ্শী—কিছুমান সুখী, কিছুমান দুখী বুলি দেখা যায়। আৰু ঈশ্বৰে একেক গুণক অষ্টাবিংশতি লক্ষ পৰিমাণে মাপি বণ্টন কৰিলে।

Verse 74

व्यभजच्चतुरा शीतिलक्षास्ता जीवयोनयः । सकाशान्मनसस्तद्वदात्मनः प्रभवंति हि

তেওঁ সেই জীৱ-যোনিসমূহক পুনৰ বিভাজন কৰি চৌৰাশী লক্ষ কৰিলে। সিহঁত মনৰ সান্নিধ্যৰ পৰা উদ্ভৱ হয়—আৰু তদ্ৰূপে, নিশ্চয়, আত্মাৰ পৰাও।

Verse 75

ईश्वरांशाश्च ते सर्वे मोहिताः प्राकृतैर्गुणैः । क्लेशानासादयंत्येव यथैवाधिकृता विभोः

সেই সকলো জীৱ ঈশ্বৰৰেই অংশ, তথাপি প্ৰকৃতিৰ গুণে মোহিত হয়; আৰু বিভুৰ বিধান অনুসাৰে নিশ্চিতভাৱে ক্লেশ ভোগ কৰে।

Verse 76

अन्नानां पयसां चापि जीवानां चाथ श्रेयसे । मानुष्यमाहुस्तत्त्वज्ञाः शिवभावेन भावितम्

অন্ন, দুগ্ধ আৰু জীৱসমূহৰ কল্যাণৰ বাবে তত্ত্বজ্ঞসকলে কয় যে মানৱজন্মেই শ্ৰেষ্ঠ—যেতিয়া ই শিৱভাবত ভাৱিত হয়।

Verse 77

नंदभद्र उवाच । एवमेतत्किं तु भूयः प्रक्ष्याम्येतन्महामते । ईश्वराः सर्वदातारः पूज्यंते यैश्च देवताः

নন্দভদ্ৰ ক’লে: “এয়াই সত্য; তথাপি, হে মহামতে, মই ইয়াৰ বিষয়ে আৰু সুধিম। ঈশ্বৰসকল সৰ্বদাতা; তেন্তে দেৱতাসকলক কোনে পূজা কৰে?”

Verse 78

स्वभक्तांस्तान्न दुःखेभ्यः कस्माद्रक्षंति मानवान् । विशेषात्केपि दृश्यंते दुःखमग्नाः सुरान्रताः

দেৱতাসকলে নিজৰ ভক্ত মানৱক দুখৰ পৰা কিয় ৰক্ষা নকৰে? বিশেষকৈ কিছুমানক দেখা যায়—দেৱভক্তি আৰু ব্ৰতত ৰত হৈও দুখত নিমজ্জিত।

Verse 79

इति मे मुह्यते बुद्धिस्त्वं वा किं बाल मन्यसे

এইদৰে মোৰ বুদ্ধি মোহিত হৈছে; হে বালক, তুমি ইয়াৰ বিষয়ে কি ভাবা?

Verse 80

बाल उवाच । अशुचिश्च शुचिश्चापि देवभक्तो द्विधा स्मृतः । कर्मणा मनसा वाचा तद्रतो भक्त उच्यते

বালকে ক’লে: দেৱভক্ত দুবিধ বুলি স্মৃত—অশুচি আৰু শুচি। যি কৰ্মে, মনে আৰু বাক্যে দেৱতাত ৰত থাকে, তাকেই সত্য ভক্ত বোলা হয়।

Verse 81

अशुचिर्देवताश्चैव यदा पुजयते नरः । तदा भूतान्या विशंति स च मुह्यति तत्क्षणात्

যেতিয়া কোনো অশুচি মানুহে দেৱতাসকলক পূজা কৰে, তেতিয়া ভূত-প্ৰেত আদি সত্তা তাৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰে আৰু সি সেই ক্ষণতে মোহগ্ৰস্ত হয়।

Verse 82

विमूढश्चाप्टयकार्याणि तानि तानि निषेवते । ततो विनश्यति क्षिप्रं नाशुचिः पूजयेत्ततः । शुचिर्वाभ्यर्चयेद्यश्च तस्य चेदशुभं भवेत्

মোহগ্ৰস্ত হৈ সি নানা অনুচিত কাৰ্যত লিপ্ত হয়; তাৰ ফলত সি শীঘ্ৰে বিনাশ পায়। সেয়ে অশুচি মানুহে পূজা নকৰিব। কিন্তু যদি শুচি মানুহে পূজা কৰিও কিবা অশুভ ঘটে—

Verse 83

तस्य पूर्वकृतं व्यक्तं कर्मणां कोटि मुच्यते । महेश्वरो ब्रह्महत्याभयाद्यत्र ततस्ततः

তেনে লোকৰ বাবে পূৰ্বে কৰা কৰ্মৰ প্ৰকাশিত ফল—কোটি কোটি কৰ্মৰ সমান—ক্ষয় হয়। আৰু মহেশ্বৰ (শিৱ) তেতিয়াই ব্ৰাহ্মণ-হত্যা আদি পাপৰ ভয়ৰ পৰা মুক্ত কৰে।

Verse 84

सस्नौ तीर्थेषु कस्माच्च इतरो मुच्यते कथम् । अम्बरीषसुतां हृत्वा पर्वतान्नारदात्तथा

তীৰ্থত স্নান কৰে—তথাপি কিয় (দুখ থাকে)? আৰু আন এজন কেনেকৈ মুক্ত হয়? অম্বৰীষৰ কন্যাক পৰ্বতৰ পৰা অপহৰণ কৰি, আৰু নাৰদৰ পৰাো (শুনা মতে) তেনেদৰেই—

Verse 85

सीतापहारमापेदे रामोऽन्यो मुच्यते कथम् । ब्रह्मापि शिरसश्छेदं कामयित्वा सुतामगात्

সীতাৰ অপহৰণ-সংলগ্ন কঠিন পৰীক্ষা ৰামে ভুগিলে; তেন্তে আন কোনে কেনেকৈ মুক্ত হয়? ব্ৰহ্মাও শিৰচ্ছেদৰ কামনা কৰি নিজৰেই কন্যাৰ পিছত গ’ল।

Verse 86

इंद्रचंद्ररविविष्णुप्रमुखाः प्राप्नुयुः कृतम् । तस्मादवश्यं च कृतं भोज्यमेव नरैः सदा

ইন্দ্ৰ, চন্দ্ৰ, ৰবি (সূৰ্য), বিষ্ণু আদি প্ৰধানসকল সকলোৱে নিজৰ কৰ্মৰ ফল লাভ কৰে। সেয়ে যি কৰা হয়, সেয়া মানুহে সদায় অৱশ্যেই ভোগ কৰিব লাগে।

Verse 87

मुच्यते कोऽपि स्वकृतान्नैवेति श्रुतिनिर्णयः । किं तु देवप्रसादेन लभ्यमेकं सुरव्रतैः

নিজে কৰা কৰ্মৰ পৰা কোনোও মুক্ত নহয়—এইয়াই শ্রুতিৰ নিৰ্ণয়। তথাপি দেৱতাৰ কৃপাৰে এক বস্তু লাভ হয়, যিসকলে দেৱব্ৰতত নিবদ্ধ।

Verse 88

बहुभिर्जन्मभिर्भोज्यं भुज्येतैकेन जन्मना । तच्च भुक्त्वात तस्त्वर्थो भवेदिति विनिश्चयः

যি ফল বহু জন্মত ভোগ কৰিব লাগিছিল, সেয়া একেটা জন্মতে ভোগি শেষ কৰিব পাৰি। আৰু সেই ভোগ ক্ষয় হ’লে, আত্মাৰ অগ্ৰগতিৰ সত্য অৰ্থ প্ৰকাশ পায়—এইয়াই স্থিৰ সিদ্ধান্ত।

Verse 89

ये तप्यंते गतैः पापैः शुचयो देवताव्रताः । इह ते पुत्रपौत्रैश्च मोदंतेऽमुत्र चेह च

যিসকলৰ পাপ দূৰ হৈছে, যিসকল শুচি আৰু দেৱতাব্ৰতত নিবদ্ধ হৈ তপস্যা কৰে—তেওঁলোকে ইয়াত পুত্ৰ-পৌত্ৰসহ আনন্দ কৰে, আৰু পৰলোকতো; তাতো আৰু ইয়াতো।

Verse 90

तस्माद्देवाः सदा पूज्याः शुचिभिः श्रद्धयान्वितैः । प्रकृतिः शोधनीया च स्ववर्णोदितकर्मभिः

সেয়ে, শুচি আৰু শ্ৰদ্ধাযুক্ত লোকসকলে সদায় দেৱতাসকলক পূজা কৰিব লাগে; আৰু নিজৰ বৰ্ণ অনুসাৰে বিধিত কৰ্মসমূহেৰে নিজৰ প্ৰকৃতি শোধন কৰিব লাগে।

Verse 91

स्वनुष्ठितोऽपि धर्मः स्यात्क्लेशायैव विनाशिवम् । दुराचारस्य देवोपि प्राहेति भगवान्हरः

দুৰাচাৰী লোকৰ বাবে, ধৰ্ম সঠিকভাৱে আচৰণ কৰিলেও সি কেৱল ক্লেশৰ কাৰণ হয় আৰু কোনো মঙ্গল নানে—এইদৰে ভগৱান হৰ (হৰ) ঘোষণা কৰিছে।

Verse 92

भोक्तव्यं स्वकृतं तस्मात्पूजनीयः सदाशिवः । स्वाचारेण परित्याज्यौ रागद्वेषाविदं परम्

সেয়ে মানুহে নিজৰ কৰ্মফল ভোগ কৰিবই লাগে, আৰু সদাশিৱ পূজনীয়। নিজৰ শিষ্ট আচাৰে ৰাগ আৰু দ্বেষ ত্যাগ কৰিব লাগে—ইয়েই পৰম উপদেশ।

Verse 93

नन्दभद्र उवाच । शुद्धप्रज्ञ किमेतच्च पापिनोऽपि नरा यदा । मोदमानाः प्रदृश्यन्ते दारैरपि धनैरपि

নন্দভদ্ৰ ক’লে: হে শুদ্ধপ্ৰজ্ঞ, এইটো কি—কেনেকৈ কেতিয়াবা পাপী মানুহো স্ত্ৰী আৰু ধন-সম্পদসহ আনন্দিত দেখা যায়?

Verse 94

बाल उवाच । व्यक्तं तैस्तमसा दत्तं दानं पूर्वेषु जन्मसु । रजसा पूजितः शंभुस्तत्प्राप्तं स्वकृतं च तैः

বাল ক’লে: স্পষ্ট যে পূৰ্বজন্মসমূহত তেওঁলোকে তমসৰ প্ৰভাৱত থাকিও দান কৰিছিল; আৰু ৰজসৰ প্ৰভাৱত শম্ভুক পূজা কৰিছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে নিজৰ কৰ্মফলেই লাভ কৰিছে।

Verse 95

किं तु यत्तमसा कर्म कृतं तस्य प्रभावतः । धर्माय न रतिर्भूयात्ततस्तेषां विदांवर

কিন্তু তমসৰ বশত যি কৰ্ম কৰা হৈছিল, তাৰ প্ৰভাৱত ধৰ্মত পুনৰ ৰতি জন্মে নাহে; সেয়ে, হে বিদ্বানসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ।

Verse 96

भुक्त्वा पुण्यफलं याति नरकं संशयः । अस्मिंश्च संशये प्रोक्तं मार्कंडेयेन श्रूयते

পুণ্যফল ভোগ কৰি সি নৰকলৈ যায়—এইয়েই সংশয়। আৰু এই সংশয়ৰ বিষয়ে মাৰ্কণ্ডেয় যি কৈছিল, সেয়া প্ৰমাণবাণী ৰূপে শোনা যায়।

Verse 97

इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । इह चामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह

এজনৰ ফল কেৱল ইয়াতেই, পৰলোকে নহয়; আন এজনৰ কেৱল পৰলোকে, ইয়াত নহয়। এজনৰ ইয়াতো আৰু তাতো দুয়োতে; আন এজনৰ ন তাত ন ইয়াত।

Verse 98

पूर्वोपात्तं भवेत्पुण्यं भुक्तिर्नैवार्जयन्त्यपि । इह भोगः स वै प्रोक्तो दुर्भगस्याल्पमेधसः

পূৰ্বে সঞ্চিত পুণ্যই ভোগ হয়; কেৱল ভোগ-বিলাসে নতুন পুণ্য সঞ্চয় নহয়। এই লোকত যি ভোগ, সেয়া দুর্ভাগ্যবান আৰু অল্পবুদ্ধিৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 99

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति तपोभिश्चार्जयत्यपि । परलोके तस्य भोगो धीमतः स क्रियात्स्फुटम्

কিন্তু যাৰ পূৰ্বসঞ্চিত পুণ্য নাই, সি তপস্যাৰ দ্বাৰা পুণ্য অৰ্জন কৰে; তেন্তে সেই ধীমানৰ ভোগ পৰলোকে স্পষ্টকৈ তাৰ কৰ্মফল ৰূপে উদয় হয়।

Verse 100

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति पुण्यं चेहापि नार्जयेत् । ततश्चोहामुत्र वापि भो धिक्तं च नराधमम्

যাৰ পূৰ্বে অৰ্জিত পুণ্য নাই আৰু যি ইয়াতো পুণ্য নাৰ্জয় কৰে, সি—ইহলোক বা পৰলোকত—নিশ্চয়েই ধিক্কাৰযোগ্য, নৰাধম।

Verse 101

इति ज्ञात्वा महाभागत्यक्त्वा शल्यानि कृत्स्नशः । भज रुद्रं वर्णधर्मं पालयास्मात्परं न हि

এই কথা জানি, হে মহাভাগ্যৱান, অন্তৰৰ সকলো শল্য কৃত্স্নশঃ ত্যাগ কৰা। ৰুদ্ৰক ভজনা কৰা আৰু নিজৰ বৰ্ণধৰ্ম পালন কৰা; ইয়াৰ ওপৰত একো নাই।

Verse 102

योहि नष्टेष्वभीष्टेषु प्राप्तेष्वपि च शोचति । तृप्येत वा भवेद्बन्धो निश्चितं सोऽन्यजन्मनः

যি মানুহে ইচ্ছিত বস্তু নষ্ট হ’লে শোক কৰে, আৰু পোৱা সত্ত্বেও শোক কৰে—তৃপ্ত হ’ক বা বন্ধনতে থাকক—সি নিশ্চয়েই অন্য জন্মলৈ বাঁধ খাই থাকে।

Verse 103

नन्दभद्र उवाच । नमस्तुभ्यमबालाय बालरूपाय धीमते । को भवांस्तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि त्वां शुचिस्मितम्

নন্দভদ্ৰ ক’লে: তোমাক নমস্কাৰ—তুমি বালক নহওঁ, তথাপি বালৰূপ ধাৰণ কৰা আৰু তুমি ধীমান। তুমি তত্ত্বতঃ কোন? হে শুচি-স্মিত, মই তোমাক জানিব বিচাৰোঁ।

Verse 104

बहवोऽपि मया वृद्धा दृष्टाश्चोपासिताः सदा । तेषामीदृशका बुद्धिर्न दृष्टा न श्रुतामया

মই বহু বৃদ্ধক দেখিছোঁ আৰু সদায় তেওঁলোকক সেৱা কৰিছোঁ; কিন্তু তেওঁলোকৰ মাজত এনেকুৱা বুদ্ধি ন মই দেখিছোঁ, ন শুনিছোঁ।

Verse 105

येन मे जन्मसंदेहा नाशिता लीलयैव च । तस्मात्सामान्यरूपस्त्वं निश्चितं न मतं मम

যেনে মোৰ জন্ম-সম্বন্ধীয় সন্দেহ লীলামাত্ৰে নাশ কৰিলে, তেনে তোমাক সাধাৰণ স্বৰূপ বুলি মই কেতিয়াও নধৰোঁ—এইয়েই মোৰ স্থিৰ মত।

Verse 106

बाल उवाच । महदेतत्समाख्येयमेकाग्रः श्रृणु तत्त्वतः । इतः सप्ताधिके चापि सप्तमे जन्मनि त्वहम्

বালকে ক’লে: এই কথা মহৎ, বৰ্ণনা কৰিবলগীয়া—একাগ্ৰচিত্তে তত্ত্বমতে শুনা। ইয়াৰ পাছত গণনা কৰিলে সপ্তম জন্মত মই…

Verse 107

वैदिशे नगरे विप्रो नाम्नाऽसं धर्मजालिकः । वेदवेदांगतत्त्वत्रः स्मृतिशास्त्रार्थविद्वरः

বৈদীশ নগৰত মই ধৰ্মজালিক নামৰ এজন বিপ্ৰ আছিলোঁ; যি বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ তত্ত্ব জানিছিল, আৰু স্মৃতি-শাস্ত্ৰৰ অৰ্থত উৎকৃষ্ট পণ্ডিত আছিল।

Verse 108

व्याख्याता धर्मशास्त्राणां यथा साक्षाद्बृहस्पतिः । किं त्वहं विविधान्धर्माल्लोंकानां वर्णये भृशम्

মই ধৰ্মশাস্ত্ৰৰ ব্যাখ্যাতা হৈ নিজকে যেন সাক্ষাৎ বৃহস্পতিয়েই বুলি দেখুৱাইছিলোঁ; তথাপি লোকসমাজৰ আগত নানা প্ৰকাৰৰ “ধৰ্মকৰ্তব্য” ডাঙৰকৈ ঘোষণা কৰি ফুৰিছিলোঁ।

Verse 109

स्वयं चातिदुराचारः पापिनामपि पापराट् । मंसाशी मद्यसेवी च परदाररतः सदा

সঁচাকৈয়ে মই নিজেই অতি দুষ্কৰ্মী আছিলোঁ—পাপীসকলৰ মাজতো পাপৰ ৰজা। মই মাংস ভক্ষণ কৰিছিলোঁ, মদ্য পান কৰিছিলোঁ, আৰু সদায় পৰস্ত্ৰী-আসক্ত হৈ আছিলোঁ।

Verse 110

असत्यभाषी दम्भीच सदा धर्मध्वजी खलः । लोभी दुरात्मा कथको न कर्ता कर्हिचित्क्वचित्

মই অসত্যভাষী আৰু দম্ভী আছিলোঁ; সদায় ‘ধৰ্ম’ৰ ধ্বজা ধৰি ফুৰা এক খল। লোভী, দুষ্টচিত্ত—মই কেৱল কথাৰ প্ৰবচক, কৰ্মকাৰী কেতিয়াও নহয়, কোনো সময়ে কোনো ঠাইত নহয়।

Verse 111

यस्माज्जालिकवज्जालं लोकेभ्योऽहं क्षिपामि च । तत्त्वज्ञा मां ततः प्राहुर्धर्मजालिक इत्युत

যিহেতু জাল পেলোৱা মানুহৰ দৰে মই লোকসকলৰ ওপৰত জাল নিক্ষেপ কৰিছিলোঁ, সেয়ে তত্ত্বজ্ঞানীসকলে মোক ‘ধৰ্ম-জালিক’ বুলি ক’লে—ধৰ্মৰ নামত জাল বোৱা জন।

Verse 112

सोऽहं तैर्बहुभिश्चीर्णैः पातकैरंत आगते । मृतो गतो यमस्थानं पातितः कूटशाल्मलीम्

এইদৰে বহু পাপ আচৰণ কৰি, যেতিয়া মোৰ অন্ত আহিল, মই মৰিলোঁ; যমৰ ধামলৈ গ’লোঁ আৰু ‘কূটশাল্মলী’ নামৰ নৰকত নিক্ষিপ্ত হ’লোঁ।

Verse 113

यमदुतैस्ततः कृष्टः स्मार्यमामः स्वचेष्टितम् । खड्गैश्च कृत्यमानोऽहं जीवामि प्रमियामि च

তাৰ পাছত যমদূতসকলে মোক টানি নিলে; মোৰ নিজৰ কৃতকৰ্ম স্মৰণ কৰাবলৈ বাধ্য কৰিলে। তৰোৱাৰে কাটি কাটি দিয়া হ’লে মই মৰোঁ আৰু পুনৰ জীয়াই উঠোঁ—বাৰে বাৰে।

Verse 114

आत्मानं बहुधा निंदञ्छाश्वतीर्न्यवसं समाः । नरके या मतिर्भूयाद्धर्मं प्रति प्रपीडतः

নিজকে নানা প্ৰকাৰে নিন্দা কৰি মই নৰকত অনন্ত বছৰৰ বাবে বাস কৰিলোঁ। যি ধৰ্মক দমন কৰে, তাৰ ওপৰত এইদৰে পুনঃপুনঃ এই গতি ঘূৰি আহে।

Verse 115

सा चेन्मुहूर्तमात्रं स्यादपि धन्यस्ततः पुमान् । नमोनमः कर्मभूम्यै सुकृतं दुष्कृतं च वा

যদি ধৰ্মৰ প্ৰতি জাগৰণ কেৱল এটা মুহূৰ্ত মাত্ৰও উদয় হয়, তেন্তে সেই পুৰুষ সত্যই ধন্য। কৰ্মভূমি (মানৱলোক)লৈ নমো নমঃ—য’ত পুণ্য আৰু পাপ, দুয়োটাই কৰণীয়।

Verse 116

यस्यां मुहूर्तमात्रेण युगैरपि न नश्यति । ततो विपश्चिज्जनको मोक्षयामास नारकात्

সেই কৰ্মভূমিত মুহূৰ্ত মাত্ৰতে কৰা কৰ্ম যুগ যুগ ধৰি গ’লেও নাশ নহয়। সেয়েহে জ্ঞানী জনক পিতৃপুরুষে নৰকৰ পৰা মুক্তি সাধন কৰিলে।

Verse 117

तैः सहाहं प्रमुक्तश्च कथंचिदवपीडितः । स्थाणुत्वमनुभूयाथ क्लेशानासाद्य भूरिशः

তেওঁলোকৰ সৈতে মইও মুক্ত হ’লোঁ, তথাপি কোনো মতে পীড়িতেই ৰ’লোঁ। তাৰ পাছত স্থাণুত্বৰ অৱস্থা অনুভৱ কৰি বহু কষ্ট-ক্লেশৰ সন্মুখীন হ’লোঁ।

Verse 118

कीटोहमभवं पश्चात्तीरे सारस्वते शुभे । तत्र मार्गे सुखमिव संसुप्तोहं यदृच्छया

তাৰ পাছত মই শুভ সাৰস্বত তীৰত এটা কীট হৈ জন্মিলোঁ। তাত পথৰ মাজত দৈৱবশতঃ, যেন সুখেৰে শুই থকা, তেনেকৈ পৰি ৰ’লোঁ।

Verse 119

आगच्छतो रथस्यास्य शब्दमश्रौषमुन्नतम् । तं मेघनिनदं श्रुत्वा भीतोहं सहसा जवात्

আহি থকা এই ৰথখনৰ উচ্চ গর্জনময় শব্দ মই শুনিলোঁ। মেঘগর্জনৰ দৰে সেই ধ্বনি শুনি মই হঠাতে ভয় পাই দ্ৰুতগতিত পলাই গ’লোঁ।

Verse 120

मार्गमुत्सृज्य दूरेण प्रपलायनमाचरम् । एतस्मिन्नंतरे व्यासस्तत्र प्राप्तो यदृच्छया

পথ এৰি বহু দূৰলৈ দৌৰি মই পলাই গ’লোঁ। ঠিক সেই সময়তে যদৃচ্ছাক্ৰমে ব্যাস মুনি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 121

स मामपश्यत्त्रस्तं च कृपया संयुतो मुनिः । यन्मया सर्वलोकानां नानाधर्माः प्रकीर्तिताः

সেই মুনিয়ে মোক ভীত অৱস্থাত দেখিলে আৰু দয়াৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল—যিজনে সকলো লোকৰ নানাবিধ ধৰ্ম ঘোষণা কৰিছে।

Verse 122

विप्रजन्मनि तस्यैव प्रभावाद्व्याससंगमः । ततः सर्वरुतज्ञो मां प्राहार्च्यः कीटभाषया

সেই ব্ৰাহ্মণ জন্মত অৰ্জিত পুণ্য-প্ৰভাৱতেই মোৰ ব্যাস মুনিৰ সৈতে সঙ্গম হ’ল। তাৰ পাছত সকলো ধ্বনি-ভাষাৰ জ্ঞানী সেই পূজনীয়জনে মোক কীটৰ ভাষাত সম্বোধন কৰিলে।

Verse 123

किमेवं नश्यसे कीट कस्मान्मृत्योर्बिभेषि च । अहो समुचिता भीतिर्मनुष्यस्य कुतस्तव

“হে কীট, তই কিয় এনেদৰে বিনষ্ট হ’বলৈ ধৰিছ আৰু কিয় মৃত্যুক ভয় কৰিছ? আহা, এনে ভীতি ত মানুহৰ বাবে উপযুক্ত—তোৰ ক’ত?”

Verse 124

इत्युक्तो मतिमान्पूर्वपुण्याद्व्यासं तदोचिवान् । न मे भयं जगद्वंद्य मृत्योरस्मात्कथंचन

এনেদৰে কোৱা হ’লে, পূৰ্ব পুণ্যৰ বলত বুদ্ধিমান হোৱা মই ব্যাস মুনিক উত্তৰ দিলোঁ: “হে জগতবন্দিত, এই মৃত্যুৰ পৰা মোৰ কেতিয়াও কোনো ভয় নাই।”

Verse 125

एतदेव भयं मान्य गच्छेयमधमां गतिम् । अस्या अपि कुयोनेश्च संत्यन्याः कोटिशोऽधमाः

হে মান্য মহাত্মা, মোৰ এই একেই ভয়—মই যেন আৰু অধিক অধম গতি লাভ নকৰোঁ। এই নিন্দিত যোনিৰ তলতো কোটি কোটি অধিক নীচ জন্ম আছে।

Verse 126

तासु गर्भादिकक्लेशभीतस्त्रस्तोऽस्मि नान्यथा

সেইসকল জন্মত গৰ্ভবাস আদি ক্লেশৰ ভয়তে মই আতংকিত আৰু ব্যাকুল; অন্য কোনো কাৰণ নাই।

Verse 127

व्यास उवाच । मा भयं कुरु सर्वाभ्यो योनिभ्यश्च चिरादिव । मोक्षयिष्यामि ब्राह्मण्यं प्रापयिष्यामि निश्चितम्

ব্যাসে ক’লে: ভয় নকৰিবা—সকলো যোনিৰ পৰা, যেন বহু যুগৰ পৰাই, মই তোমাক মুক্ত কৰিম। নিশ্চিতভাৱে তোমাক ব্ৰাহ্মণ্য-পদ লাভ কৰাম।

Verse 128

इत्युक्तोहं कालियेन तं प्रणम्य जगद्गुरुम् । मार्गमागत्य चक्रेण पीडितो मृत्युमागमम्

কালিয়াৰ উপদেশ শুনি মই সেই জগদ্গুৰুক প্ৰণাম কৰিলোঁ। তাৰ পাছত পথত উভতি আহোঁতে চক্ৰৰ যন্ত্রণাত পীড়িত হৈ আঘাতপ্ৰাপ্ত হলোঁ আৰু মৃত্যু লাভ কৰিলোঁ।

Verse 129

ततः काकश्रृगालादियोनिष्वस्मि यदाऽभवम् । तदातदा समागम्य व्यासो मां स्मारयच्च तत्

তাৰ পাছত যেতিয়া মই কাক, শৃগাল আদি যোনিত জন্মিলোঁ, তেতিয়া তেতিয়া ব্যাসে বাৰে বাৰে আহি মোক সেই (উদ্ধাৰকাৰী সত্য) স্মৰণ কৰাই দিছিল।

Verse 130

ततो बहुविधा योनीः परिक्रम्यास्मि कर्षितः । ब्राह्मणस्य च गेहेस्यां योनौ जातोऽतिदुःखितः

তাৰ পাছত নানা প্ৰকাৰ যোনিত ঘূৰি ফুৰি দুখেৰে ক্লান্ত হৈ পৰিলোঁ; আৰু এজন ব্ৰাহ্মণৰ ঘৰত জন্ম ল’লোঁ, তথাপি সেই জন্মতেই মই অতিশয় দুখিত হ’লোঁ।

Verse 131

ततो जन्मप्रभृत्यस्मि पितृभ्यां परिवर्जितः । गलत्कुष्ठी महापीडामेतां योऽनुभवामि च

জন্মৰ পৰাই মই পিতৃ-মাতৃৰ দ্বাৰা পৰিত্যক্ত; ক্ষয়কাৰী কুষ্ঠৰোগে পীড়িত হৈ মই এই মহা যাতনা সহি আছোঁ।

Verse 132

ततो मां पंचमे वर्षे व्यास आगत्य जप्तवान् । कर्णे सारस्वतं मंत्रं तेनाहं संस्मरामि च

তাৰ পাছত মোৰ পঞ্চম বছৰত ব্যাস মুনি আহি মোৰ কাণত সাৰস্বত মন্ত্র জপিলে; তাৰ বলতেই মই (পবিত্ৰ উপদেশ) স্মৰণ কৰিব পাৰোঁ।

Verse 133

अनधीतानि शास्त्राणि वेदान्धर्मांश्च कृत्स्नशः । उक्तं व्यासेन चेदं मे गच्छ क्षेत्रं गुहस्य च । तत्र त्वं नंदभद्रं च आश्वासयमहामतिम्

যদিও মই শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰা নাছিলোঁ, নাহে বেদ আৰু ধৰ্মসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে জানিছিলোঁ, তথাপি ব্যাস মুনিয়ে মোক এইদৰে ক’লে: “গুহাৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰলৈ যা; আৰু তাত মহামতি নন্দভদ্ৰক আশ্বাস দি সান্ত্বনা দে।”

Verse 134

त्यत्क्वा बहूदके प्राणानस्थिक्षेपं महीजले । काराय्य त्वं ततो भावी मैत्रेय इति सन्मुनिः

“গভীৰ জলে প্ৰাণ ত্যাগ কৰি, আৰু পৃথিৱীৰ জলে অস্থি বিসৰ্জন কৰাই—তেতিয়া তুমি মৈত্রেয় হ’বা,” এইদৰে সত্য মুনিয়ে ঘোষণা কৰিলে।

Verse 135

गमिष्यसि ततो मोक्षमिति मां व्यास उक्तवान् । आगतश्च ततश्चात्र वाहीकेभ्योऽयोऽतिक्लेशतः

“তাৰ পাছত তুমি মোক্ষ লাভ কৰিবা”—এইদৰে ব্যাস মুনিয়ে মোক কৈছিল। তাৰ পিছত মই ইয়ালৈ আহিলোঁ, বাহীকসকলৰ হাতত অতিশয় ক্লেশ ভুগি।

Verse 136

इति ते कथितं सर्वमात्मनश्चरितं मया । पापमेवंविधं कष्टं नंदभद्र सदा त्यज

এইদৰে মই তোমাক মোৰ সমগ্ৰ জীৱন-কথা কৈ দিলোঁ। সেয়ে, হে নন্দভদ্ৰ, সদায় পাপ ত্যাগ কৰা—কাৰণ এনে ভয়ংকৰ দুখ তাৰ পৰাই জন্মে।

Verse 137

नंदभद्र उवाच । अहो महाद्भुतं तुभ्यं चरितं येन मे हृदि । भूयः शतगुणं जातं धर्मायदृढमानसम्

নন্দভদ্ৰ ক’লে: আহা! তোমাৰ চৰিত্ৰ অতি আশ্চৰ্য; ইয়াক শুনি মোৰ হৃদয়ত ধৰ্মৰ প্ৰতি শতগুণ অধিক দৃঢ় সংকল্প জন্মিল।

Verse 138

किं तु त्वयोक्तधर्मस्य कर्तुकामोस्मि निष्कृतिम् । धर्मं स्मर भवांस्तस्मात्किंचिदादिश निश्चितम्

কিন্তু তোমাৰ কোৱা ধৰ্ম অনুসাৰে মই প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব বিচাৰোঁ। সেয়ে ধৰ্ম স্মৰণ কৰি, অনুগ্ৰহ কৰি মোক নিশ্চিত উপদেশ দিয়া—অনুসৰণযোগ্য এক স্থিৰ পথ দেখুওৱা।

Verse 139

बाल उवाच । अत्र तीर्थे च सप्ताहं निराहारस्त्वहं स्थितः । सूर्यमंत्राञ्जमिष्यामि त्यक्ष्यामि च ततस्त्वसून्

বাল ক’লে: ইয়াত এই তীৰ্থত মই এক সপ্তাহ নিৰাহাৰে থাকিম। সূৰ্য-মন্ত্ৰসমূহ জপ কৰিম, আৰু তাৰ পিছত প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম।

Verse 140

ततो बर्करिकातीर्थे दग्धव्योहं त्वया तटे । अस्थीनि सागरे चापि मम क्षेप्याणि चात्र हि

তাৰ পাছত বৰ্কৰিকা-তীৰ্থৰ তটত তুমি মোৰ দাহ-সংস্কাৰ কৰিবা। আৰু মোৰ অস্থিসমূহো সাগৰত বিসৰ্জন কৰিবা—ইয়াত এইয়েই কৰণীয়।

Verse 141

यदि सापह्नवं चित्तं मय्यतीव तवास्ति चेत् । ततस्त्वां गुरुकार्यार्थमादेक्ष्यामि श्रृणुष्व तत्

যদি তোমাৰ চিত্ত মোৰ প্ৰতি একেবাৰে নিষ্কপট ভক্তিৰে পূৰ্ণ হয়, তেন্তে গুৰুৰ আদেশৰূপে কৰণীয় কাৰ্যৰ বাবে মই তোমাক নিযুক্ত কৰিম—সেয়া শুনা।

Verse 142

अस्मिन्बहूदके तीर्थे यत्र प्राणांस्त्यजाम्यहम् । तत्र मन्नामचिह्नस्ते संस्थाप्यो भास्करो विभुः

এই বহূদক-তীৰ্থত, য’ত মই মোৰ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম, তাত তুমি মোৰ নাম-চিহ্নৰূপে মহাবলী ভাস্কৰক স্থাপন কৰিবা।

Verse 143

आरोग्यं धनधान्यं च पुत्रदारादिसंपदः । भास्करो भगवांस्तुष्टो दद्यादेतच्छ्रुतेर्वचः

আৰোগ্য, ধন-ধান্য, আৰু পুত্ৰ-দাৰা আদি সম্পদ—ভগৱান ভাস্কৰ সন্তুষ্ট হ’লে, এই পবিত্ৰ বচন অনুসাৰে, এই সকলো দান কৰে।

Verse 144

सविता परमो देवः सर्वस्वं वा द्विजन्मनाम् । वेदवेदांगगीतश्च त्वमप्येनं सदा भज

সৱিতৃ পৰম দেৱ—দ্বিজসকলৰ বাবে সৰ্বস্ব স্বৰূপ। বেদ আৰু বেদাঙ্গত তেওঁৰ স্তৱ গীত হৈছে; সেয়ে তুমিও সদায় তেওঁক ভজনা-উপাসনা কৰা।

Verse 145

बहूदकमिदं कुंडं संसेव्यं च सदा त्वया । माहात्म्यमस्य वक्ष्यामि संक्षेपाद्व्यास सूचितम्

এইটো বহূদক কুণ্ড; তুমি সদায় ইয়াক আশ্ৰয় কৰিবা। ব্যাসদেৱে যি সূচাইছে, সেই অনুসাৰে ইয়াৰ মাহাত্ম্য মই সংক্ষেপে ক’ম।

Verse 146

बहूदके कुंडवरे स्नाति यो विधिवन्नरः । आरोग्यं धनधान्याद्यं तस्य स्यात्सर्वजन्मसु

যি নৰ বিধি অনুসাৰে উত্তম বহূদক কুণ্ডত স্নান কৰে, তাৰ সকলো জন্মতে আৰোগ্য, ধন-ধান্য আদি আশীৰ্বাদ লাভ হয়।

Verse 147

बहूदके च यः स्नात्वा सप्तम्यां माघमासके । दद्यात्पिंडं पितॄणां च तेऽक्ष्यां तृप्तिमाप्नुयुः

আৰু যি জনে মাঘ মাহৰ সপ্তমীত বহূদকত স্নান কৰি পিতৃসকলৰ উদ্দেশ্যে পিণ্ড দান কৰে, সেই পিতৃগণ অক্ষয় তৃপ্তি লাভ কৰে।

Verse 148

बहूदकस्य तीरे यः शुचिर्यजति वै क्रतुम् । शतक्रतुफलं तस्य नास्ति काचिद्विचारणा

বহূদকৰ তীৰত যি শুচি হৈ বৈদিক ক্ৰতু (যজ্ঞ) সম্পাদন কৰে, তাৰ বাবে শতক্ৰতুৰ ফল নিশ্চিত; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 149

अत्र यस्त्यजति प्राणान्बहूदकतटे नरः । मोदते सूर्यलोकेऽसौ धर्मिणां च सुतो भवेत्

ইয়াত বহূদকৰ তটত যি নৰে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি সূৰ্যলোকত আনন্দ কৰে আৰু ধাৰ্মিক লোকৰ পুত্ৰ হৈ পুনৰ জন্ম লাভ কৰে।

Verse 150

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्य्याज्जपसाधनम् । सर्वं लक्षगुणं प्रोक्तं जपो होमश्च पूजनम्

বহূদকৰ তীৰত যি জপ-সাধনা কৰে, তাত কৰা জপ, হোম আৰু পূজন লক্ষগুণ ফলদায়ক বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 151

बहूदकस्य तीरे च द्विजमेकं च भोजयेत् । यो मिष्टान्नेन तस्य स्याद्विप्रकोटिश्च भोजिता

বহূদকৰ তীৰত যদি কোনোবাই এজন ব্ৰাহ্মণকো ভোজন কৰায়, আৰু মিঠা অন্নে তৃপ্ত কৰে, তেন্তে সেয়া তাৰ বাবে যেন কোটী ব্ৰাহ্মণক ভোজন কৰোৱা সমান।

Verse 152

बहूदकस्य तीरे या नारी गौरिणिकाः शुभाः । संभोजयति तस्याश्च कुर्यात्सुस्वागतं ह्युमा

বহূদকৰ তীৰত গৌৰীভক্তা যি কোনো শুভা নাৰী আতিথ্য আৰু ভোজন দান কৰে—তাক উমা দেৱীয়ে নিজে সুশ্বাগতম্ প্ৰদান কৰে।

Verse 153

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्याद्योगसाधनम् । षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिर्भवेत्तस्य न संशयः

বহূদকৰ তীৰত যি যোগ-সাধনা কৰে, ছয় মাহৰ ভিতৰতে তাৰ সিদ্ধি হয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 154

बहूदकस्य तीरे च प्रेतानुद्दिश्य दीयते । यत्किंचिदक्षयं तेषामुपतिष्ठेन्न चान्यथा

বহূদকৰ তীৰত প্ৰেতসকলক উদ্দেশ কৰি যি কিবা দান দিয়া হয়, সেয়া তেওঁলোকৰ বাবে অক্ষয় হয়; নিশ্চয়েই সেয়া তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ পৌঁছে, অন্যথা নহয়।

Verse 155

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । कृतं बहूदकतटे सर्वं स्यात्सुमहात्फलम्

স্নান, দান, জপ, হোম, স্বাধ্যায় আৰু পিতৃতৰ্পণ—বহূদকৰ তীৰত যি কিবা কৰা হয়, সেয়া সকলো অতি মহৎ ফল প্ৰদান কৰে।

Verse 156

त्वयैतद्धृदि संधार्य फलं व्यासेन सूचितम् । बहूदकस्य कुंडस्य नंदभद्र महामते

হে মহামতে নন্দভদ্ৰ, এই কথা হৃদয়ত ধৰি ৰাখা; বহূদকৰ পবিত্ৰ কুণ্ডৰ ফল ব্যাসে সূচিত কৰিছে।

Verse 157

इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी स्नात्वा कुंडे ततः शुचिः । तीरे प्रस्तरमाश्रित्य स्वयं मंत्राञ्जाप ह

এইদৰে কৈ সি মৌনী হ’ল; তাৰ পাছত কুণ্ডত স্নান কৰি শুচি হ’ল। তীৰৰ শিলত আশ্ৰয় লৈ সি নিজে মন্ত্ৰ জপ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 158

श्रीनारद उवाच । ततः स सप्तरात्रांते जहौ बालो निजानसून् । संस्कारितो यथोक्तं च नंदभद्रेण ब्राह्मणैः

শ্ৰী নাৰদে ক’লে: তাৰ পাছত সাত ৰাতিৰ অন্তত সেই বালকে নিজৰ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে। তদুপৰি নন্দভদ্ৰে ব্ৰাহ্মণসকলৰ সৈতে বিধিমতে তাৰ অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 159

यत्र बालः स च प्राणाञ्जहौ जपपरायणः । बालादित्यमिति ख्यातं तत्रास्थापयत प्रभुम्

য’ত সেই বালকে—জপত একাগ্ৰ—প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে, সেই ঠাইতে তেওঁ প্ৰভুক প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে; আৰু তাত প্ৰভু ‘বালাদিত্য’ নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 160

बहूदके च यः स्नात्वा बालादित्यं प्रपूजयेत् । तस्य स्याद्भास्करस्तुष्टो मोक्षोपायं च विंदति

যি বহূদক তীৰ্থত স্নান কৰি বালাদিত্যক পূজা কৰে, তাৰ ওপৰত ভাস্কৰ সন্তুষ্ট হয় আৰু সি মোক্ষ লাভৰ উপায় পায়।

Verse 161

नंदभद्रो ऽप्यथान्यस्यां भार्यायामपरान्सुतान् । उत्पाद्यात्मसमन्धीमाञ्छिवसूर्यपरायणः

নন্দভদ্ৰেও আন এগৰাকী পত্নীৰ গৰ্ভত আন পুত্ৰসকল জন্ম দিলে—নিজ বংশৰ আত্মীয়-স্বজন—আৰু সি শিৱ আৰু সূৰ্যৰ প্ৰতি পৰায়ণ ভক্ত আছিল।

Verse 162

रुद्रदेहं ययौ पार्थ पुनरावृत्तिदुर्लभम् । एवमेतन्महाकुंडं बहूदकमिति स्मृतम्

হে পাৰ্থ! সি ৰুদ্ৰ-সদৃশ দেহ লাভ কৰিলে, যাৰ পৰা সংসাৰত পুনৰাগমন দুষ্কৰ। এইদৰে এই মহাকুণ্ড ‘বহূদক’ বুলি স্মৃত।

Verse 163

अस्य तीरे स्वमंशं च वल्लीनाथः प्रमेक्ष्यति । दत्तात्रेयस्य यो योगी ह्यवतारो भविष्यति

এই তীৰ্থৰ তীৰত ৱল্লীনাথ নিজৰ এক অংশ প্ৰকাশ কৰিব। সেই যোগী দত্তাত্ৰেয়ৰ অৱতাৰ হ’ব।

Verse 164

अर्चयित्वा च तं देवं योगसिद्धि मवाप्नुयात् । पशूनामृद्धिमाप्नोति गोशरण्यो ह्यसौ प्रभुः

সেই দেৱতাক অৰ্চনা কৰিলে যোগসিদ্ধি লাভ হয়; আৰু পশুধনৰ বৃদ্ধি পোৱা যায়, কিয়নো সেই প্ৰভু সত্যই গোৰ শৰণদাতা।

Verse 165

पश्चिमायां बुधसुतस्तथा क्षेत्रं स भारत । पुरूरवादित्यमिति स्थापयामास पार्थिवः

হে ভাৰত, পশ্চিম দিশত বুধৰ পুত্ৰ সেই ৰজাইও এক পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ স্থাপন কৰিলে আৰু তাত প্ৰভুক ‘পুৰূৰবাদিত্য’ নামে প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে।

Verse 166

सर्वकामप्रदश्चासौ भट्टदित्यसमो रिवः । बहूदकक्षेत्रसमं तस्य क्षेत्रं च भारत

সেই পুৰূৰবাদিত্য সকলো কামনা পূৰণকাৰী, ভট্টাদিত্যৰ সমান; আৰু হে ভাৰত, তেওঁৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰো বহূদক ক্ষেত্ৰৰ তুল্য।

Verse 167

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं जप्तव्यं कर्णमूलके । पुत्रस्य वापि शिष्यस्य न कथंचन नास्तिकः

এই তীৰ্থৰ মাহাত্ম্য কাণৰ মূলত মৃদুভাৱে জপ কৰি ক’ব লাগে। পুত্ৰ বা শিষ্যক ক’ব পাৰি, কিন্তু কোনোভাবেই নাস্তিকক নহয়।

Verse 168

श्रृणोतीदं श्रद्धया यस्तस्य तुष्येश्च भास्करः । धारयन्हृदये मोक्षंमुच्यते भवसागरात्

যি কোনোবাই শ্ৰদ্ধাৰে এই কথা শুনে, তাৰ ওপৰত ভাস্কৰ (সূৰ্যদেৱ) সন্তুষ্ট হন। মোক্ষৰ এই উপদেশ হৃদয়ত ধৰি ৰাখিলে মানুহ সংসাৰ-সাগৰৰ পৰা মুক্ত হয়।