Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 92

Devanagari script

भोक्तव्यं स्वकृतं तस्मात्पूजनीयः सदाशिवः । स्वाचारेण परित्याज्यौ रागद्वेषाविदं परम्

Transliteration

bhoktavyaṃ svakṛtaṃ tasmātpūjanīyaḥ sadāśivaḥ | svācāreṇa parityājyau rāgadveṣāvidaṃ param

Translation

সেয়ে মানুহে নিজৰ কৰ্মফল ভোগ কৰিবই লাগে, আৰু সদাশিৱ পূজনীয়। নিজৰ শিষ্ট আচাৰে ৰাগ আৰু দ্বেষ ত্যাগ কৰিব লাগে—ইয়েই পৰম উপদেশ।

Word by Word

• भोक्तव्यम्: must be experienced (borne)
• भोक्तव्यम्: Karma-viśeṣaṇa (Predicate adjective of object)
• Type: Adjective
• Root: भुज् (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय) → भोक्तव्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्तः (तव्यत्) = ‘to be experienced/eaten’; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अत्र विधेय-रूपेण (स्वकृतम्)

• स्वकृतम्: one’s own action (karma)
• स्वकृतम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कृत (कृदन्त; √कृ, क्त)
• Form: समासः (तत्पुरुषः): स्वेन कृतम्; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; ‘one’s own deed (karma)’

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu/Apādāna (Cause/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी एकवचनम् (ablative) = ‘therefore/from that’

• पूजनीयः: worthy to be worshipped
• पूजनीयः: Karta-viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) + अनीयर् (कृत्-प्रत्यय) → पूजनीय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्तः (अनीयर्) = ‘to be worshipped’; पुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्; सदाशिवस्य विधेय-विशेषणम्

• सदाशिवः: Sadāśiva
• सदाशिवः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: सदा (अव्यय) + शिव (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारयः): सदा शिवः = ‘ever-auspicious’; पुंलिङ्गः, प्रथमा एकवचनम्

• स्वाचारेण: by one’s own conduct
• स्वाचारेण: Karaṇa (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः): स्वस्य आचारः; पुंलिङ्गः, तृतीया एकवचनम् = Instrumental singular

• परित्याज्यौ: should be abandoned (both)
• परित्याज्यौ: Karta-viśeṣaṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: परि + त्यज् (धातु) + यत् (कृत्) → परित्याज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृत्य-प्रत्ययान्तः (यत्) = ‘to be abandoned’; पुंलिङ्गः, प्रथमा द्विवचनम्; रागद्वेषयोः विधेय-विशेषणम्

• रागद्वेषौ: attachment and aversion
• रागद्वेषौ: Karta (Subject of implied ‘to be abandoned’)
• Type: Noun
• Root: राग (प्रातिपदिक) + द्वेष (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (द्वन्द्वः): रागश्च द्वेषश्च; पुंलिङ्गः, प्रथमा द्विवचनम्

• इदम्: this
• इदम्: Karma/Viśeṣya (Demonstrative)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अत्र विशेष्य-निर्देशः

• परम्: supreme; highest
• परम्: Viśeṣaṇa (Adjective)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; इदम्-विशेषणम् = ‘supreme’

Speaker

Bāla

Visual Art Cues

Scene: Sadāśiva as the serene, five-faced or luminous Śiva principle; a devotee sits in disciplined posture, offering bilva while a pair of symbolic serpents labeled rāga and dveṣa are shown being subdued/left behind; a karmic wheel motif indicates svakṛta-bhoga.

Characters & Entities

• Sadāśiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Accept karmic consequences, worship Śiva, and uproot attachment and hatred through disciplined living.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse centers on Sadāśiva worship and inner renunciation.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (pūjā) of Sadāśiva; coupled with ethical self-discipline to abandon rāga and dveṣa.