Rig Veda 9.74.8: Mandala 9, Sukta 74, Mantra 8

Sukta 9.74

Rishi: Soma-pavamāna seer tradition; Kakṣīvān is explicitly named as recipient/figure within the hymn’s horizon

Devata: Soma Pavamāna (in the kalaśa)

Chandas: Jagatī (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अध श्वेतं कलशं गोभिरक्तं कार्ष्मन्ना वाज्यक्रमीत्ससवान् । आ हिन्विरे मनसा देवयन्तः कक्षीवते शतहिमाय गोनाम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 9.74.8

Transliteration

ádha śvetáṃ kalaśáṃ góbhir aktáṃ kārṣmánnā vājí akramīt sasavā́n | ā́ hinvire mánasā deva-yántaḥ kakṣī́vate śatá-himāya gónām ||

Translation

ثم إنَّ الجَرَّةَ البيضاءَ، الممسوحةَ بالأشعّة، يعتليها القوّةُ الظافرةُ وهي تمضي ضاغطةً إلى الأمام. ويحثّها طالِبو الإلهِ بالعقل—نحو كَكْشِيفَان (Kakṣīvān)، لأجل وفرةِ «مئةِ شتاء» من القطعانِ المضيئة (أشعّةِ المعرفة).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अध: then, now
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (avyaya)

• श्वेतम्: white, bright
• श्वेतम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक)

• कलशम्: vessel, jar (Soma-vat)
• कलशम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कलश (प्रातिपदिक)

• गोभिः: with cows; with milk (ritual sense)
• गोभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अक्तम्: smeared, anointed
• अक्तम्: Karma
• Type: Participle/Adjective
• Root: अञ्ज् (धातु) → अक्त (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)

• कार्ष्मन्ना: by pulling/strain; with force (as by pressing/straining)
• कार्ष्मन्ना: Karaṇa
• Type: Noun (instrumental) / Adverbial-instr.
• Root: कार्ष्मन् (प्रातिपदिक; ‘कर्षण/कर्ष्मन्’ से, ‘खींचना/तनाव’ भाव)

• वाज्यक्रमीत्: strode/stepped forth swiftly (as a prize-winning/strong one)
• वाज्यक्रमीत्: —
• Type: Verb
• Root: क्रम् (धातु) + वाज्य (उपसर्ग/पूर्वपद-विशेषण ‘वाजिन्/वाज्य’ = वेगवान्/बलवान्)

• ससवान्: impelled/pressed; invigorated (the Soma)
• ससवान्: Kartā
• Type: Participle (perfect-like) / Adjective
• Root: सव्/सू (धातु; ‘प्रेरणे/सवने’) → ससवान् (कृदन्त, वान्-प्रत्यय; परिपूर्ण/परिणत भाव)

• आ: towards, forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• हिन्विरे: they impel, set in motion
• हिन्विरे: —
• Type: Verb
• Root: हिन्/हिन्व् (धातु ‘प्रेरणे’)

• मनसा: with mind, by intention
• मनसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• देवयन्तः: seeking the gods; god-ward (worshipping)
• देवयन्तः: Kartā
• Type: Participle
• Root: देवय् (धातु/denom. ‘देवान् इच्छति/देवेषु प्रवृत्तः’) → देवयन्त् (शतृ-प्रत्यय)

• कक्षीवते: to Kakṣīvat (the seer)
• कक्षीवते: Sampradāna
• Type: Noun (proper)
• Root: कक्षीवत् (ऋषि-नाम; प्रातिपदिक)

• शतहिमाय: to the ‘hundred-wintered’ (very aged/venerable)
• शतहिमाय: Sampradāna
• Type: Adjective (epithet)
• Root: शतहिम (प्रातिपदिक; शत + हिम)

• गोनाम्: of cows; of cattle (i.e., wealth)
• गोनाम्: —
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)