Rig Veda 3.34.5: Mandala 3, Sukta 34, Mantra 5
Sukta 3.34
Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 3.34; verify pada-count in recitation tradition)
Samhita Patha (Devanagari)
इन्द्रस्तुजो बर्हणा आ विवेश नृवद्दधानो नर्या पुरूणि । अचेतयद्धिय इमा जरित्रे प्रेमं वर्णमतिरच्छुक्रमासाम् ॥
Transliteration
índras tujás barháṇā́ ā́ viveśa nṛvád dadhā́no náryā purū́ṇi | ácetayad dhíya imā́ jaritré prá imáṃ várṇam atirat śukrám āsām ||
Translation
إندرا، الدافعُ والمُوسِّع، قد دخل؛ حاملاً قوىً ترفعُ الإنسان—كثيرةً متنوّعة. يُوقِظُ هذه الخواطرَ في المُنشد؛ ولهم قدّم هذا البريقَ النيّر—هذا اللونَ المتلألئَ لطاقاتِ الروح.
Word by Word
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तुजःthe impeller/striker
तुजः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुज् (प्रातिपदिक; ‘impelling/striking’)
बर्हणाःthe mighty one
बर्हणाः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबर्हण (प्रातिपदिक; ‘mighty/strengthening’)
आtowards, in
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
विवेशentered
विवेश:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि-√विश् (विश् प्रवेशने)
नृवत्like a man, manfully
नृवत्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनृवत् (अव्यय/उपमान-भाव; नृ ‘man’ + वत्)
दधानःbearing, holding
दधानः:
कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
TypeParticiple
Root√धा (धा धारणे) → दधान (शतृ)
नर्याmanly, heroic
नर्या:
कर्म (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनर्य (प्रातिपदिक; ‘manly/heroic’)
पुरूणिmany (things/deeds)
पुरूणि:
कर्म
TypeAdjective/Pronoun-like
Rootपुरु (प्रातिपदिक)
अचेतयत्he caused to perceive/awakened
अचेतयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअ-√चित् (चित् संज्ञाने/बोधने) → चेतयति (णिच्) ; अचेतयत् = लङ्
धियःthoughts, insights
धियः:
कर्म
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक; ‘thought, insight’)
इमाःthese
इमाः:
कर्म (कर्म-विशेषण)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जरित्रेto the singer/praiser
जरित्रे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; ‘singer, praiser’)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
इमम्this
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्णम्color, appearance, lustre
वर्णम्:
कर्म (इमम् इत्यस्य अपि कर्म-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
अतिःover, beyond
अतिः:
—
TypeIndeclinable
Rootअति (उपसर्ग/निपात)
अच्छुtowards
अच्छु:
—
TypeIndeclinable
Rootअच्छु (अव्यय; ‘towards, to’)
क्रमासाम्the steps/strides of these (thoughts)
क्रमासाम्:
कर्म (क्रमान्) + सम्बन्ध (आसाम्)
TypeNoun (with pronoun genitive)
Rootक्रम (प्रातिपदिक; ‘step, stride’) + आसाम् (इदम्-प्रत्यय; ‘of these’)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.