Rig Veda 3.2.6: Mandala 3, Sukta 2, Mantra 6

Sukta 3.2

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

पावकशोचे तव हि क्षयं परि होतर्यज्ञेषु वृक्तबर्हिषो नरः । अग्ने दुव इच्छमानास आप्यमुपासते द्रविणं धेहि तेभ्यः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.2.6

Transliteration

pā́vaka-śoce táva hí kṣáyaṃ pári hótar yajñéṣu vṛktá-barhiṣo nárāḥ | agne dúva icchámānāsa ā́pyam upā́sate dráviṇaṃ dhehi tébhyaḥ ||

Translation

يا أغني، أيها اللهيب المُطهِّر؛ حول مقامك يجتمع الرجالُ الذين بسطوا البَرْهِس (الفِراش المقدّس) في اليَجْنَا، يا هوتَر. يبتغون الدُّوفا (الخدمة) والاكتمالَ الباطن، فيدنُون منك متعبّدين؛ فاغرسْ فيهم الدَّرَفِنَة (الثروة/العطاء) لهم.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पावकशोचे: O purifying-flamed (Agni)
• पावकशोचे: सम्बोधन (address to Agni)
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: पावक-शोचि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) < पावक (पुं.) + शोचि (नपुं.)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitive: ‘of you/your’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हि: indeed / for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• क्षयम्: dwelling / abode
• क्षयम्: कर्म (object with परि)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)

• परि: around / about
• परि: —
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• होतर्: O Hotar (invoking priest)
• होतर्: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• यज्ञेषु: in the sacrifices
• यज्ञेषु: अधिकरण (locative: sphere)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• वृक्तबर्हिषः: having strewn the sacrificial grass
• वृक्तबर्हिषः: कर्तृ (with नरः)
• Type: Adjective (of men/priests)
• Root: वृक्त-बर्हिस् (समास; वृक्त ‘strewn/cut’ + बर्हिस् ‘sacrificial grass’)

• नरः: men (worshippers/priests)
• नरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• दुवः: worship / service
• दुवः: कर्म
• Type: Noun
• Root: दुवस् (प्रातिपदिक; ‘worship/service’)

• इच्छमानासः: desiring
• इच्छमानासः: कर्तृ (with implied ‘they’ = नरः)
• Type: Participle (present middle)
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) → इच्छमान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रकारः; आत्मनेपदी)

• आप्यम्: the watery (refreshment/benefit)
• आप्यम्: कर्म (object with उपा-आसते)
• Type: Adjective/Noun
• Root: आप्य (प्रातिपदिक; ‘belonging to/coming from the waters’; also ‘refreshing’) < आप् ‘water’

• उपासते: they sit near / attend upon / worship
• उपासते: क्रिया (of नरः/इच्छमानासः)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) with उप- (उप + आस्)

• द्रविणम्: wealth / treasure
• द्रविणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्रविण (प्रातिपदिक)

• धेहि: place / bestow
• धेहि: क्रिया (addressed to Agni)
• Type: Verb (imperative)
• Root: धा (धातु)

• तेभ्यः: to them
• तेभ्यः: सम्प्रदान (recipient)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)