Nirvana Upanishad 3: Verse 3

Sanskrit (Devanagari)

अथ निर्वाणोपनिषदं व्याख्यास्यामः । परमहंसः सोऽहम् । परिव्राजकाः पश्चिमलिङ्गाः । मन्मथः क्षेत्रपालः । गगनसिद्धान्तः अमृतकल्लोलनदी । अक्षयं निरञ्जनम् । निःसंशय ऋषिः । निर्वाणो देवता । निष्कुलप्रवृत्तिः । निष्केवलज्ञानम् ॥१-११॥

Padapatha (Word Split)

अथ । निर्वाण-उपनिषदम् । व्याख्यास्यामः । परमहंसः । सः-अहम् । परिव्राजकाः । पश्चिम-लिङ्गाः । मन्मथः । क्षेत्र-पालः । गगन-सिद्धान्तः । अमृत-कल्लोल-नदी । अक्षयम् । निरञ्जनम् । निः-संशयः । ऋषिः । निर्वाणः । देवता । निष्कुल-प्रवृत्तिः । निष्केवल-ज्ञानम् ॥

Sanskrit recitationNirvana Upanishad 3

IAST Transliteration

atha nirvāṇopaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | paramahaṃsaḥ so’ham | parivrājakāḥ paścimaliṅgāḥ | manmathaḥ kṣetrapālaḥ | gaganasiddhāntaḥ amṛtakallolanadī | akṣayaṃ nirañjanam | niḥsaṃśaya ṛṣiḥ | nirvāṇo devatā | niṣkulapravṛttiḥ | niṣkevalajñānam ||1-11||

Translation

今当宣说《涅槃奥义书》。其宗旨为至上游行者（Paramahaṃsa）——“我即彼”。其出家者为云游托钵的行者；其外相为西方之标志。摩摩他（Manmatha）为田界守护者。其教义如虚空；其河流为甘露之波。其体不坏、无垢清净。尼赫三沙耶（Niḥsaṃśaya）为见者圣仙。涅槃为所奉之神。其行不系于血统。其智为不二之绝对智。

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

Now we shall expound the Nirvāṇa Upaniṣad. (Its) subject is the Paramahaṃsa—‘I am He’. (Its) renunciants are the wandering mendicants; (its) external mark is the western sign. Manmatha is the guardian of the field. The doctrine is the sky; the river is the nectar with its waves. (It is) imperishable, stainless. Niḥsaṃśaya is the seer. Nirvāṇa is the deity. (Its) activity is without lineage. (Its) knowledge is non-dual, absolute knowledge.

Verse Context

• Brahman as akṣaya (imperishable) and nirañjana (stainless); nirvāṇa as the goal realized by so’ham-knowledge
• Mahavakya: Implicitly operationalizes mahāvākya practice: identity-realization (so’ham) as a contemplative condensation of mahāvākya teaching.
• Atharva
• Chandas: Prose