Adhyaya 1

Verse 1

व्यास उवाच । ओंनमोनंताय सूक्ष्माय ज्ञानगम्याय वेधसे । शुद्धाय विश्वरूपाय देवदेवाय शंभवे

Vyāsa thưa rằng: Oṃ—đảnh lễ Đấng Vô Tận, Đấng Vi Tế, Đấng chỉ có thể được nhận biết bằng chân tri; đảnh lễ Đấng Sáng Tạo (Vedhas); đảnh lễ Đấng Thanh Tịnh, mang hình tướng vũ trụ; đảnh lễ Śambhu, Thần của các thần.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्ययोः । मन्वंतराणि सर्वाणि सृष्टिश्चैव पृथग्विधा

Các hiền triết thưa: Ngài đã thuật rõ các dòng dõi của Mặt Trăng và Mặt Trời; lại còn kể đủ mọi Manvantara và những cách thức sáng tạo sai biệt.

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कानि तीर्थानि पुण्यानि भूतलेऽस्मिन्महामते

Nay chúng con ước được nghe về đại vinh quang tối thượng của các tīrtha. Ôi bậc hiền trí, trên cõi đất này những thánh địa tīrtha nào đặc biệt sinh công đức?

Verse 4

सूत उवाच । नाना तीर्थानि लोकेऽस्मिन्येषां संख्या न विद्यते । तिस्रः कोट्योऽर्द्धकोटिश्च तेषां संख्या कृता पुरा

Sūta thưa: Trong thế gian này có vô số tīrtha, thật khó biết trọn số. Nhưng thuở xưa người ta từng nói con số là ba crores và thêm nửa crore nữa.

Verse 5

क्षेत्राणि सरितश्चैव पर्वताश्च नदा स्तथा । ऋषीणां तपसो वीर्यान्माहात्म्यं परमं गताः

Các thánh địa, sông lớn, núi cao và các dòng suối cũng vậy, đều đạt đến danh thơm và sự linh thiêng tối thượng nhờ uy lực của khổ hạnh (tapas) nơi các bậc ṛṣi.

Verse 6

तेषां मध्येऽर्बुदोनाम सर्वपापहरोऽनघः । अस्पृष्टः कलिदोषेण वसिष्ठस्य प्रभावतः

Trong số ấy có núi thánh mang danh Arbuda—thanh khiết, diệt trừ mọi tội lỗi—không bị vấy bởi ô trược của Kali, nhờ oai lực tâm linh của Vasiṣṭha.

Verse 7

पुनंति सर्वतीर्थानि स्नानदानादिकैर्यथा । अर्बुदो दर्शनादेव सर्वपापहरो नृणाम्

Như mọi tīrtha đều thanh tẩy nhờ tắm gội, bố thí và các hạnh lành khác, thì Arbuda chỉ bằng một lần darśana—được chiêm bái—cũng diệt trừ mọi tội lỗi của loài người.

Verse 8

ऋषय ऊचुः । किं प्रमाणोऽर्बुदो नाम कस्मिन्देशे व्यवस्थितः । कथं वासिष्ठमाहात्म्यात्प्रथितो धरणीतले

Các hiền thánh (ṛṣi) thưa rằng: “Nơi gọi là Arbuda có quy mô và bờ cõi đến mức nào? Nó tọa lạc ở xứ sở nào? Và do vinh quang của bậc thánh Vasiṣṭha mà danh tiếng ấy đã lan khắp cõi đất ra sao?”

Verse 9

कानि तीर्थानि मुख्यानि ह्यर्बुदे संति पर्वते । सर्वं विस्तरतो ब्रूहि परं कौतूहलं हि नः

“Trên núi Arbuda có những thánh địa (tīrtha) chính yếu nào? Xin hãy thuật lại mọi điều thật tường tận, vì lòng hiếu kỳ của chúng tôi vô cùng lớn.”

Verse 10

सूत उवाच । अहं च संप्रवक्ष्यामि कथां पापप्रणाशिनीम् । अर्बुदस्य द्विजश्रेष्ठा माहात्म्यं च यथा श्रुतम्

Sūta thưa: “Nay ta sẽ thuật lại câu chuyện diệt trừ tội lỗi—một bản thánh tích về sự vĩ đại của Arbuda—hỡi các bậc nhị sinh tối thượng, đúng như điều ta đã được nghe.”

Verse 11

वसिष्ठो नाम देवर्षिः पितामहसमुद्भवः । स पूर्वं भूतलं प्राप्तस्तपस्तेपे सुदारुणम्

Có một vị thiên thánh (devarṣi) tên là Vasiṣṭha, sinh từ Đấng Tổ Phụ (Brahmā). Thuở xưa, ngài đến cõi trần và thực hành khổ hạnh (tapas) vô cùng nghiêm khắc.

Verse 12

नियतो नियताहारः सर्वभूतहिते रतः । वर्षास्वाकाशवासी च हेमंते सलिलाशयः

Ngài sống kỷ luật, tiết chế trong ăn uống, và chuyên tâm vì lợi ích của mọi loài. Mùa mưa, ngài ở dưới trời trống; mùa đông, ngài ngâm mình trong nước.

Verse 13

पंचाग्निसाधको ग्रीष्मे जपहोमपरायणः । केनचित्त्वथ कालेन तस्य धेनुः पयस्विनी । नंदिनीति सुविख्याता सा वै कामदुघा शुभा

Vào mùa hạ, ông tu khổ hạnh “năm ngọn lửa”, chuyên tâm nơi japa (tụng niệm) và homa (cúng lửa). Rồi ít lâu sau, ông có một con bò cho sữa, nổi danh là Nandinī—thật cát tường, như Kāmadhenu ban phúc, đáp ứng ước nguyện và đem lại sung túc.

Verse 14

सा कदाचिद्धरापृष्ठे भ्रममाणा तृणाशया । पतिता दारुणे श्वभ्रे अगाधे तिमिरावृते

Một lần, khi lang thang trên mặt đất để tìm cỏ, nàng rơi xuống một hố sâu khủng khiếp—thăm thẳm và bị bóng tối che phủ.

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्तं गतो न संप्राप्ता नंदिनी मुनिसत्तमाः

Ngay lúc ấy, Đấng có tia sáng sắc bén—Mặt Trời—đã lặn; nhưng Nandinī vẫn chưa trở về, hỡi các bậc hiền thánh tối thượng.

Verse 16

तस्याः क्षीरेण नित्यं स सायं प्रातर्द्विजो मुनिः । करोति होममग्नौ हि सुसमिद्धे जितव्रतः

Dùng sữa của nàng mỗi ngày, vị hiền triết thuộc hàng “nhị sinh” ấy thực hiện lễ cúng lửa trong ngọn lửa thiêng được nhóm sáng—cả chiều lẫn sớm—vững bền trong giới nguyện.

Verse 17

अथ चिंतापरो विप्रः प्रायश्चित्तभयाद्ध्रुवम् । वीक्षांचक्रे वने तस्मिन्समेषु विषमेषु च

Bấy giờ vị brāhmaṇa ấy tràn ngập lo âu—hẳn do sợ phải làm lễ sám hối (prāyaścitta)—liền tìm kiếm khắp khu rừng ấy, cả nơi bằng phẳng lẫn chỗ gập ghềnh hiểm trở.

Verse 18

स तच्छ्वभ्रमथासाद्य भूंभारावमथाशृणोत् । तां प्रोवाच मुनिश्रेष्ठः कथं त्वं पतिता शुभे

Đến bên hố ấy, ngài nghe tiếng rống vang dội. Bậc hiền thánh tối thượng nói với nàng: “Ôi người cát tường, sao nàng lại rơi xuống đây?”

Verse 19

अहं होमस्य चोद्वेगान्निःसृतस्त्वामवेक्षितुम् । साऽब्रवीद्भक्षमाणाहं विप्रर्षे तृणवांछया

Ngài nói: “Vì lo lắng cho lễ hỏa tế (homa), ta đã ra ngoài để tìm và nhìn nàng.” Nàng thưa: “Bạch vị Bà-la-môn hiền thánh, khi con đang gặm cỏ, vì mong cỏ…”

Verse 20

पतितात्र विभो त्राहि कृच्छ्रादस्मात्सुदुःसहात् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स मुनिर्ध्यान मास्थितः

“Con đã rơi xuống đây—bạch Đấng Tôn, xin cứu con khỏi nỗi khổ ách này, thật không thể chịu nổi!” Nghe lời nàng, vị hiền thánh liền nhập định.

Verse 21

सरस्वतीं समादध्यौ नदीं त्रैलोक्यपावनीम् । सा ध्याता मनसा तेन मुनिना तत्र तत्क्षणात्

Ngài quán niệm về Sarasvatī—dòng sông thanh tịnh hóa cả ba cõi. Khi vị hiền thánh tưởng niệm Ngài trong tâm, Sarasvatī liền hiện đến ngay tức khắc.

Verse 22

श्वभ्रं तत्पूरयामास समंताद्विमलैर्जलैः । परिपूर्णं ततः श्वभ्रे निष्क्रांता नंदिनी तदा

Ngài đổ đầy hố ấy bốn phía bằng dòng nước tinh khiết. Khi hố đã đầy, Nandinī liền bước ra khỏi đó.

Verse 23

संहृष्टा मुनिना सार्द्धं ययावाश्रमसम्मुखम्

Trong niềm hoan hỷ, nàng cùng vị hiền thánh đi về phía tịnh thất.

Verse 24

स दृष्ट्वा श्वभ्रमध्यं तं गंभीरं च महामुनिः । चिंतयामास मेधावी श्वभ्रस्यैव प्रपूरणे

Thấy hố sâu thăm thẳm ấy, bậc đại hiền—trí tuệ và sáng suốt—trầm tư về việc chính vực ấy đã được lấp đầy ra sao.

Verse 25

तस्य चिंतयतो विप्रा बुद्धिरेषोदपद्यत । आनीय पर्वतं मुक्त्वा श्वभ्रमेतत्प्रपूर्यते । तस्माद्गच्छाम्यहं शीघ्रं हिमवन्तं नगोत्तमम्

Khi ngài đang suy tư, hỡi các Bà-la-môn, ý định này khởi lên: “Mang một ngọn núi đến đặt xuống, thì vực đáng sợ này sẽ được lấp đầy. Vì thế ta sẽ mau đến Himavān, bậc tối thượng trong các núi.”

Verse 26

स एव पर्वतं चात्र प्रेषयिष्यति भूधरः । येन स्यात्परिपूर्णं च श्वभ्रमेतन्महात्मना

Chính bậc mang núi vĩ đại ấy (Himavān) sẽ sai một ngọn núi đến đây, nhờ đó vực này sẽ được lấp đầy trọn vẹn—bởi uy lực của bậc đại nhân ấy.

Verse 27

ततो जगाम स मुनिर्हिमवन्तं नगोत्तमम् । दृष्ट्वा वसिष्ठमायांतं हिम वान्हृष्टमानसः । अर्घ्यपाद्यादिसंस्कारैः संपूज्य इदमब्रवीत्

Rồi vị hiền thánh ấy đến Himavān, bậc tối thượng trong các núi. Thấy Vasiṣṭha đang đến, Himavān hoan hỷ trong lòng; sau khi cung kính tiếp đón bằng các lễ vật như arghya và pādya, ngài nói như sau.

Verse 28

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सफलं मेऽद्य जीवितम् । यद्भवान्मे गृहे प्राप्तः पूज्यः सर्वदिवौकसाम्

Kính nghênh Ngài, bậc Muni tối thượng! Hôm nay mạng sống của tôi trở nên viên mãn, vì Ngài—đấng được chư thiên nơi cõi trời cũng tôn kính—đã quang lâm đến tư gia của tôi.

Verse 29

ब्रूहि कार्यं मुनिश्रेष्ठ अपि जीवितमात्मनः । नूनं तुभ्यं प्रदास्यामि नियोगो दीयतां मम

Xin Ngài hãy nói rõ việc cần làm, bậc Muni tối thượng, dẫu có liên quan đến chính sinh mạng tôi. Quả thật tôi sẽ dâng hiến cho Ngài; xin đặt mệnh lệnh của Ngài lên tôi.

Verse 30

वसिष्ठ उवाच । ममाश्रमस्य सांनिध्ये श्वभ्रमस्ति सुदारुणम् । अगाधं नन्दिनी तत्र पतिता धेनुरुत्तमा

Vasiṣṭha nói: “Gần đạo tràng của ta có một vực sâu vô cùng ghê rợn. Nandinī, con bò thượng hảo, đã rơi xuống hố sâu không thể dò ấy.”

Verse 31

यत्नादाकर्षिता तस्माद्भूयः पतनजाद्भयात् । तवांतिकमनुप्राप्तो नान्यो योग्यो महीपतिः

Dẫu đã gắng sức kéo nàng lên khỏi đó, nhưng vì sợ nàng lại rơi xuống, ta đã đến tìm ngươi. Không có vị chúa tể núi non nào khác xứng đáng cho việc này.

Verse 32

तस्मात्कञ्चिन्नगश्रेष्ठं तत्र प्रेषय भूधरम् । येन तत्पूर्यते श्वभ्रं भृशं प्रेषय तादृशम्

Vì thế, hỡi bậc tối thượng trong các núi, hãy sai một khối núi đến đó để lấp đầy vực sâu ấy. Xin hãy sai một khối hùng mạnh như vậy, không chậm trễ.

Verse 33

हिमवानुवाच । किंप्रमाणं मुने श्वभ्रं विस्तारायामतो वद । तत्प्रमाणं नगं कंचित्प्रेषयामि विचिंत्य च

Himavān nói: “Bạch hiền giả, xin cho biết kích thước của vực sâu—bề rộng và bề dài. Sau khi suy xét, ta sẽ sai một ngọn núi đúng theo kích thước ấy.”

Verse 34

वसिष्ठ उवाच । द्विसहस्रं तु दैर्घ्येण विस्तरेण त्रिसहस्रकम् । न संख्या विद्यतेऽधस्तात्तस्य पर्वतसत्तम

Vasiṣṭha thưa: “Chiều dài là hai nghìn, bề rộng là ba nghìn. Nhưng phía dưới thì không thể tính đếm được độ sâu, hỡi bậc tối thượng trong các núi.”

Verse 35

हिमवानुवाच । कथं तेन प्रमाणेन सञ्जातो विवरो महान् । अभूत्कौतूहलं तेन सर्वं विस्तरतो वद

Himavān nói: “Vực lớn ấy đã hình thành theo kích thước đó bằng cách nào? Vì điều ấy ta khởi lòng hiếu kỳ—xin hãy thuật lại mọi việc thật tường tận.”