Adhyaya 3: The Dharmapakshis’ Past-Life Curse and Indra’s Test of Truthfulness

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे चटकॊत्पत्तिर्नाम द्वितीयोऽध्यायः । तृतीयोऽध्यायः । मार्कण्डेय उवाच । अहन्यहनि विप्रेन्द्र स तेषां मुनिसत्तमः । चकाराहारपयसाऽ तथा गुप्त्या च पोषणम् ॥

Như vậy kết thúc chương thứ hai của Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa, gọi là “Nguồn gốc loài chim sẻ (Caṭaka)”. Nay bắt đầu chương thứ ba. Mārkaṇḍeya nói: “Ngày qua ngày, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, vị hiền triết ưu việt nhất trong số họ đã nuôi dưỡng—ban cho thức ăn và cháo sữa (pāyasa)—và còn nâng đỡ họ bằng sự che chở cùng việc canh giữ cẩn mật.”

Verse 2

मासमात्रेण जग्मुस्ते भानोः स्यन्दनवर्त्मनि । कौतूहलविलोलाक्षैर्दृष्टा मुनिकुमारकैः ॥

Chỉ trong vòng một tháng, họ đã du hành theo lộ trình của cỗ xe Mặt Trời; và họ được các hiền sĩ trẻ trông thấy, đôi mắt dao động vì hiếu kỳ.

Verse 3

दृष्ट्वा महीं सनगरां साम्भोनिधिसरिद्वराम् । रथचक्रप्रमाणां ते पुनराश्रममागताः ॥

Sau khi chiêm ngưỡng trái đất với các thành thị, được trang điểm bởi đại dương và những dòng sông tuyệt hảo, họ—như thể đo lường nó bằng tầm của một bánh xe—đã trở lại ẩn thất.

Verse 4

श्रमक्लान्तान्तरात्मानो महात्मानो वियोनिजाः । ज्ञानञ्च प्रकटिभूतं तत्र तेषां प्रभावतः ॥

Dẫu bên trong mỏi mệt vì sự gắng sức, những bậc đại tâm ấy—không sinh từ bất cứ thai bào nào—đã khiến tri kiến hiển lộ tại đó, nhờ uy lực của nội lực tâm linh của họ.

Verse 5

ऋषेः शिष्यानुकम्पार्थं वदतो धर्मनिश्चयम् । कृत्वा प्रदक्षिणं सर्वे चरणावभ्यवावदयन् ॥

Khi vị hiền triết vì lòng từ mẫn đối với các đệ tử mà giảng giải quyết định kiên cố về dharma, tất cả họ đều cung kính đi nhiễu quanh, rồi cúi lạy và đảnh lễ dưới chân ngài.

Verse 6

ऊचुश्च मरणाद्घोरान्मोक्षिताः स्मस्त्वया मुने । आवास-भक्ष्य-पयसां त्वं नो दाता पिता गुरुः ॥

Họ thưa: “Bạch hiền giả, ngài đã cứu chúng con khỏi cái chết đáng sợ. Ngài là đấng ban cho chúng con—nơi nương tựa, thức ăn và sữa—và đối với chúng con, ngài là cha và là guru.”

Verse 7

गर्भस्थानां मृता माता पित्रा नैवापि पालिताः । त्वया नो जीवितं दत्तं शिशवो येन रक्षिताः ॥

Đối với chúng con khi còn trong thai, mẹ đã qua đời, và cha cũng không chăm nom. Chính ngài đã ban cho chúng con sự sống—người đã che chở chúng con khi còn thơ ấu.

Verse 8

क्षितावक्षततेजास्त्वं कृमीणामिव शुष्यताम् । गजघण्टां समुत्पाट्य कृतवान् दुःखरेचनम् ॥

Uy lực của ngài đang suy giảm và hao mòn, như loài sâu bọ khô héo. Khi đã giật đứt chiếc chuông của voi, ngài đã gây nên một sự tẩy trừ đau đớn (tức một kết cục khổ sở, thảm hại).

Verse 9

कथं वर्धेयुरबलाः खस्थान् द्रक्ष्याम्यहं कदा । कदा भूमेर् द्रुमं प्राप्तान् द्रक्ष्ये वृक्षान्तरं गतान् ॥

“Những kẻ bất lực kia làm sao có thể lớn lên? Khi nào ta sẽ thấy những kẻ cư ngụ trên trời? Khi nào ta sẽ thấy những kẻ từ mặt đất đã lên tới cây—những kẻ đã sang một cây khác?”

Verse 10

कदा मे सहजा कान्तिः पांशुना नाशमेष्यति । एषां पक्षानिलोत्थेन मत्समीपविचारिणाम् ॥

Khi nào ánh quang tự nhiên của ta sẽ thôi bị hoen hại bởi bụi—bụi do gió cuốn lên từ cánh của những (chim) này, những kẻ bay lượn quanh ta?

Verse 11

इति चिन्तयता तात भवता प्रतिपालिताः । ते साम्प्रतं प्रवृद्धाः स्मः प्रबुद्धाः करवाम किम् ॥

“Bạch ngài đáng kính, khi ngài còn đang suy tư như thế, chúng con đã được ngài che chở. Nay chúng con đã lớn khôn và đã tỉnh ngộ (về tri kiến); chúng con phải làm gì (để đáp lại / nay nên làm gì)?”

Verse 12

इत्यृषिर्वचनं तेषां श्रुत्वा संस्कारवत् स्फुटम् । शिष्यैः परिवृतः सर्वैः सह पुत्रेण शृङ्गिणा ॥

Nghe như vậy lời của vị hiền triết—được nói rõ ràng, bằng lối diễn đạt tinh luyện và mạch lạc—(ông) liền tiến bước, được toàn thể đệ tử vây quanh, cùng với con trai mình là Śṛṅgin.

Verse 13

कौतूहलपरो भूत्वा रोमाञ्चपटसंवृतः । उवाच तत्त्वतो ब्रूत प्रवृत्तेः कारणं गिरः ॥

Đầy hiếu kỳ, thân ông phủ kín bởi tấm áo nổi gai ốc, ông cất lời: “Xin nói cho ta đúng sự thật và hợp với thực tại—nguyên nhân của sự dấn thân vào hành động (pravṛtti) này là gì?”

Verse 14

कस्य शापादियं प्राप्ता भवद्भिर्विक्रिया परा । रूपस्य वचसश्चैव तन्मे वक्तुमिहार्हथ ॥

Do lời nguyền của ai mà ngươi đã mang lấy sự biến đổi phi thường này—cả về hình tướng lẫn lời nói? Xin hãy nói rõ cho ta biết ngay tại đây.

Verse 15

पक्षिण ऊचुः विपुलस्वानिति ख्यातः प्रागासीन्मुनिसत्तमः । तस्य पुत्रद्वयं जज्ञे सुकृषस्तुम्बुरुस्तथा ॥

Bầy chim nói: Thuở trước có một bậc hiền thánh xuất chúng tên là Vipulasvāna. Ngài có hai người con trai—Sukṛṣa và Tumburu.

Verse 16

सुकृषस्य वयं पुत्राश्चत्वारः संयतात्मनः । तस्यर्षेर्विनयाचारभक्तिनम्राः सदैव हि ॥

Chúng tôi là bốn người con của Sukṛṣa, vị ẩn sĩ có đức tự chế. Quả thật, chúng tôi luôn khiêm cung—cúi mình trong lòng sùng kính—và an trú trong nếp hạnh kỷ luật do vị ṛṣi ấy truyền dạy.

Verse 17

तपश्चरणसक्तस्य शास्यमानेन्द्रियस्य च । यथाभिमतमस्माभिस्तदा तस्योपपादितम् ॥

Đối với ngài, người chuyên tâm tu khổ hạnh (tapas) và đang chế ngự các căn, khi ấy chúng tôi đã làm cho điều ngài mong cầu được thành tựu đúng như ý.

Verse 18

समित्पुष्पादिकं सर्वं यच्चैवाभ्यवहारिकम् । एवं तत्राथ वसतां तस्यास्माकञ्च कानने ॥

“Củi dùng làm nhiên liệu tế tự, hoa và những thứ tương tự—cùng mọi vật cần cho sự thọ dụng hằng ngày—(đều được cung ứng). Vì thế, trong khu rừng ấy, đối với ngài và đối với chúng tôi là những kẻ cư trú tại đó…”

Verse 19

आजगाम महावर्ष्मा भग्नपक्षो जरान्वितः । आताम्रनेत्रः स्रस्तात्मा पक्षी भूत्वा सुरेश्वरः ॥

Bấy giờ, chúa tể của chư thiên là Indra đến nơi ấy, hóa thành một loài chim thân hình to lớn, cánh gãy, bị tuổi già hành hạ; mắt đỏ như đồng, thần khí u sầu và suy nhược.

Verse 20

सत्यशौचक्षमाचारमतीवोदारमानसम् । जिज्ञासुस्तं ऋषिश्रेष्ठमस्मच्छापभवाय च ॥

Ngài vốn chân thật, thanh tịnh, nhẫn nại trong hạnh kiểm, lại có tấm lòng rộng rãi, cao quý và hết sức hào hiệp. Vì khát khao được biết, họ đến gần bậc hiền triết tối thượng ấy—cũng để được giải thoát khỏi lời nguyền của chúng ta.

Verse 21

पक्ष्युवाच द्विजेन्द्र मां क्षुधाविष्टं परित्रातुमिहार्हसि । भक्षणार्थो महाभाग गतिर्भव ममातुला ॥

Con chim nói: “Ôi bậc tối thắng trong hàng Nhị-sinh, xin hãy cứu con nơi đây, vì con đang khổ vì đói. Ôi người hữu phúc, xin hãy trở thành nơi nương tựa vô song của con—dẫu chỉ để con được có thức ăn.”

Verse 22

विन्ध्यस्य शिखरे तिष्ठन् पत्रिपत्रेरितेन वै । पतितोऽस्मि महाभाग श्वसनेनातिरंहसा ॥

Khi con đang đứng trên đỉnh núi Vindhya, con bị một cơn lốc do cánh quạt dồn (hoặc bị xua đuổi) đánh trúng, rồi ngã xuống, ôi người hữu phúc, vì một luồng gió thổi với sức mạnh dữ dội.

Verse 23

सोऽहं मोहसमाविष्टो भूमौ सप्ताहमस्मृतिः । स्थितस्तत्राष्टमेनाह्ना चेतनां प्राप्तवानहम् ॥

Vì thế, con—bị mê muội chế ngự—nằm trên mặt đất, mất trí nhớ, suốt bảy ngày. Ở lại đó, đến ngày thứ tám con mới hồi tỉnh.

Verse 24

प्राप्तचेताḥ क्षुधाविष्टो भवन्तं शरणं गतः । भक्ष्यार्थो विगतानन्दो दूयमानेन चेतसा ॥

Khi đã hồi tỉnh, bị cơn đói hành hạ, tôi đến nương tựa nơi ngài—tìm cầu thức ăn, không còn niềm vui, với tâm trí bừng cháy bởi khổ não.

Verse 25

तत् कुरुष्वामलमते मत्त्राणायाचलां मतिम् । प्रयच्छ भक्ष्यं विप्रर्षे प्राणयात्राक्षमं मम ॥

Vì vậy, hỡi bậc trí tuệ thanh tịnh, xin hãy kiên quyết bảo hộ cho tôi. Xin ban cho thức ăn, ô bậc hiền triết Bà-la-môn—chỉ đủ để duy trì mạng sống (cho đời tôi được tiếp tục).

Verse 26

स एवमुक्तः प्रोवाच तमिन्द्रं पक्षिरूपिणम् । प्राणसन्धारणार्थाय दास्ये भक्ष्यं तवेप्सितम् ॥

Được thưa như vậy, vị ấy nói với Indra đang mang hình chim: “Vì sự duy trì mạng sống, ta sẽ ban cho ngươi thức ăn mà ngươi mong muốn.”

Verse 27

इत्युक्त्वा पुनरप्येनमपृच्छत् स द्विजोत्तमः । आहारः कस्तवार्थाय उपकल्प्यो भवेन्मया । स चाऽह नरमांसॆन तृप्तिर्भवति मे परा ॥

Nói vậy xong, vị Bà-la-môn ưu tú lại hỏi: “Ta nên chuẩn bị loại thức ăn nào cho ngươi?” Và y đáp: “Với thịt người, sự thỏa mãn của ta đạt đến tột bậc.”

Verse 28

ऋषिरुवाच कौमारं ते व्यतिक्रान्तमतितं यौवनञ्च ते । वयसः परिणामस्ते वर्तते नूनमण्डज ॥

Vị hiền triết nói: “Thời thơ ấu của ngươi đã qua, tuổi thanh xuân cũng đã mất. Quả thật, hỡi kẻ sinh từ trứng (chim), sự biến đổi của tuổi già nay đã đến với ngươi.”

Verse 29

यस्मिन्नराणां सर्वेषामशेषेच्छा निवर्तते । स कस्माद्वृद्धभावेऽपि सुनृशंसात्मको भवान् ॥

Nơi người ấy, mọi dục vọng còn sót lại của hết thảy nhân loại đều dứt sạch hoàn toàn—vì sao ngươi, dẫu đã tuổi già, vẫn mang bản tính tàn bạo đến thế?

Verse 30

क्व मानुषस्य पिशितं क्व वयश्चरमं तव । सर्वथा दुष्टभावानां प्रशमो नोपपद्यते ॥

“Thịt của con người ở đâu, và giai đoạn cuối của đời ngươi ở đâu? Dẫu bằng mọi cách, đối với kẻ có tâm tính ác, sự an hòa (hay cải hóa) rốt cuộc cũng chẳng thật sự thành tựu.”

Verse 31

अथवा किं मयैतॆन प्रोक्तेनास्ति प्रयोजनम् । प्रतिश्रुत्य सदा देयमिति नो भावितं मनः ॥

“Bằng không, lời ta nói đây có ích gì? Tâm chúng ta chưa được rèn theo nguyên tắc rằng: đã hứa thì phải luôn ban cho.”

Verse 32

इत्युक्त्वा तं स विप्रेन्द्रस्तथेति कृतनिश्चयः । शीघ्रमस्मान् समाहूय गुणतोऽनुप्रशस्य च ॥

Nói với ông ta như vậy xong, vị Bà-la-môn tối thượng, tâm đã quyết, đáp: “Được như thế.” Rồi ông mau chóng gọi chúng ta đến và cũng tán dương theo các đức hạnh của (người/việc) ấy, đoạn tiếp tục tiến bước.

Verse 33

उवाच क्षुब्धहृदयो मुनिर्वाक्यं सुनिष्ठुरम् । विनयावनतान् सर्वान् भक्तियुक्तान् कृताञ्जलीन् ॥

Vị hiền triết, lòng xao động, đã thốt ra những lời cực kỳ nghiêm khắc—nhưng tất cả họ vẫn đứng cúi mình khiêm cung, chí thành phụng kính, chắp tay cung lễ.

Verse 34

कृतात्मानो द्विजश्रेष्ठा ऋणैर्युक्ता मया सह । जातं श्रेष्ठमपत्यं वो यूयं मम यथा द्विजाः ॥

Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, ông tự chế; và cùng với ta, ông bị ràng buộc bởi những món nợ thiêng. Một dòng dõi cao quý đã sinh ra cho ông—hỡi các Bà-la-môn, đối với ta, các ông như chính những người con trai của ta.

Verse 35

गुरुः पूज्यो यदि मतो भवतां परमोऽथ पिता । ततः कुरुत मे वाक्यं निर्व्यलीकेन चेतसा ॥

Nếu ông cho rằng vị guru đáng được tôn kính, và rằng người cha là bậc tối thượng để phụng thờ, thì hãy thi hành lời ta với tâm không dối trá.

Verse 36

तद्वाक्यसमकालञ्च प्रोक्तमस्माभिरादृतैः । यद्वक्ष्यति भवान्स्तद्वै कृतमेवावधार्यताम् ॥

Và ngay vào lúc những lời ấy được thốt ra, chúng ta cũng—với lòng cung kính—đã tuyên bố như vậy. Dù ông sắp nói điều gì, hãy biết chắc rằng điều ấy đã được thành tựu rồi.

Verse 37

ऋषिरुवाच मामेष शरणं प्राप्तो विहगः क्षुत्तृषान्वितः । युष्मन्मांसॆन येनास्य क्षणं तृप्तिर्भवेत् वै ॥

Vị Ṛṣi nói: “Con chim này đến nương tựa nơi ta, khổ sở vì đói và khát. Nhờ thịt của ông, nó quả có thể được thỏa mãn trong chốc lát.”

Verse 38

तृष्णाक्षयञ्च रक्तेन तथा शीघ्नं विधीयताम् । ततो वयं प्रव्यथिताः प्रकम्पोद्भूतसाध्वसाः । कष्टं कष्टमिति प्रोच्य नैतत् कुर्मेति चाब्रुवन् ॥

“‘Hãy dập cơn khát thật mau, cả bằng máu nữa.’” Nghe vậy, chúng ta chấn động sâu sắc—run rẩy vì nỗi sợ bùng lên. Kêu “Than ôi, than ôi!”, họ nói: “Chúng ta sẽ không làm điều này.”

Verse 39

कथं परशरीरस्य हेतोर्देहं स्वकं बुधः । विनाशयेद् घातयेद्वा यथा ह्यात्मा तथा सुतः ॥

Người trí làm sao vì thân thể của kẻ khác mà tự hủy hoại thân mình, hoặc khiến người ta giết thân mình? Vì con trai được xem như chính bản thân mình.

Verse 40

पितृदेवमनुष्याणां यान्युक्तानि ऋणानि वै । तान्यपाकुरुते पुत्रो न शरीरप्रदः सुतः ॥

Trong các món nợ được truyền dạy phải trả đối với tổ tiên, chư thiên và loài người—ai hoàn trả được những món nợ ấy mới thật là “người con”; không phải chỉ kẻ ban cho (cha) một thân xác, tức chỉ là con theo huyết thống.

Verse 41

तस्मान्नैतत् करिष्यामो नीचीर्‍णं यत् पुरातनैः । जीवन् भद्राण्यवाप्नोति जीवन् पुण्यं करोति च ॥

“Vì thế, chúng ta sẽ không làm điều ấy—điều hèn kém và không được người xưa thực hành. Khi còn sống, người ta đạt được phúc lành; khi còn sống, người ta cũng tạo công đức.”

Verse 42

मृतस्य देहनाशश्च धर्माद्युपरतिस्तथा । आत्मानं सर्वतो रक्ष्यमाहुर्धर्मविदो जनाः ॥

Khi người ta chết, thân xác bị hủy hoại; và cũng vậy, dharma cùng các mục tiêu và thực hành khác của đời sống đều dừng lại. Vì thế, những người hiểu dharma tuyên bố rằng phải bảo hộ chính mình bằng mọi cách.

Verse 43

इत्त्थं श्रुत्वा वचोऽस्माकं मुनिः क्रोधादिव ज्वलन् । प्रोवाच पुनरप्यस्मान् निर्दहन्निव लोचनैः ॥

Nghe lời chúng ta như vậy, vị hiền triết—rực lên như vì phẫn nộ—lại nói với chúng ta, như thể thiêu đốt chúng ta bằng ánh mắt của mình.

Verse 44

प्रतिज्ञातं वचो मह्यं यस्मान्नैतत् करिष्यथ । तस्मान्मच्छापनिर्दग्धास्तिर्यग्योनौ प्रयास्यथ ॥

Vì ngươi sẽ không thực hiện lời hứa với ta, nên - bị thiêu đốt bởi lời nguyền của ta - ngươi sẽ đầu thai vào bụng loài không phải người (làm súc sinh).

Verse 45

एवमुक्त्वा तदा सोऽस्मास्तं विहङ्गमथाब्रवीत् । अन्त्येष्टिमात्मनः कृत्वा शास्त्रतश्चोर्ध्वदेहिकम् ॥

Nói xong, ông ta bảo với con chim đó: "Sau khi thực hiện nghi lễ antyeṣṭi (tang lễ) của chính mình và, theo các śāstra, các nghi thức ūrdhva-dehika (cúng tế vong linh)..."

Verse 46

भक्षयस्व सुविश्रब्धौ मामत्र द्विजसत्तम । आहारीकृतमेतत्ते मया देहमिहात्मनः ॥

"Hãy ăn ta ngay tại đây đừng do dự, hỡi người ưu tú nhất trong hàng hai lần sinh (dvija). Vì lợi ích của ngài, ta đã biến thân xác mình thành thức ăn."

Verse 47

एतावदेव विप्रस्य ब्राह्मणत्वं प्रचक्ष्यते । यावत् पतगजात्यग्र्य स्वसत्यपरिपालनम् ॥

Chỉ điều này mới được tuyên bố là tư cách Bà-la-môn của một vipra (người thông thái), hỡi loài chim ưu tú: việc gìn giữ và duy trì trung thành sự chân thật (satya) của chính mình.

Verse 48

न यज्ञैर्दक्षिणावद्भिस्तत् पुण्यं प्राप्यते महत् । कर्मणान्येन वा विप्रैर्यत् सत्यपरिपालनात् ॥

Công đức to lớn đó không đạt được bằng các cuộc tế lễ kèm theo thù lao cho tu sĩ, cũng không phải bằng bất kỳ hành động nào khác của các Bà-la-môn, nhiều bằng việc kiên định giữ gìn sự thật.

Verse 49

इत्यृषेर्वचनं श्रुत्वा सोऽन्तर्विस्मयनिर्भरः । प्रत्युवाच मुनिं शक्रः पक्षिरूपधरस्तदा ॥

Nghe lời vị hiền triết, người ấy—trong lòng tràn đầy kinh ngạc—liền đáp với vị muni rằng: bấy giờ Śakra (Indra) đã hóa thân thành hình chim.

Verse 50

योगमास्थाय विप्रेन्द्र त्यजेदं स्वं कलेवरम् । जीवज्जन्तुं हि विप्रेन्द्र न भक्षामि कदाचन ॥

Ô bậc tối thượng trong hàng brāhmaṇa, nếu ta nhập vào kỷ luật yoga, ta sẽ lìa bỏ chính thân này; vì, ô bậc tối thượng trong hàng brāhmaṇa, ta chưa từng ăn một sinh vật còn sống.

Verse 51

तस्मैतद्वचनं श्रुत्वा योगयुक्तोऽभवन्मुनिः । तं तस्य निश्चयं ज्ञात्वा शक्रोऽप्याह स्वदेहभृत् ॥

Nghe những lời ấy nói với mình, vị hiền triết liền kiên định trong yoga. Còn Śakra (Indra) nữa—hiểu rõ sự vững bền của chí nguyện ấy—đã nói với ngài, khi vẫn còn mang thân.

Verse 52

भो भो विप्रेन्द्र बुध्यस्व बुद्ध्या बोध्यं बुधात्मक । जिज्ञासार्थं मयायं ते अपराधः कृतोऽनघ ॥

“Ô bậc tối thượng trong hàng brahmin, hãy tỉnh thức (để hiểu biết); điều khả tri phải được trí tuệ nhận biết, hỡi người có bản tính là minh triết. Vì mục đích khảo vấn, ta đã phạm lỗi này đối với ngài, ô bậc vô tỳ vết.”

Verse 53

तत् क्षमस्वामलमते का चेच्छा क्रियतां तव । पालनात् सत्यवाक्यस्य प्रीतिर्मे परमा त्वयि ॥

Vì vậy, ô bậc có trí tuệ thanh khiết, xin hãy tha thứ (cho ta). Điều gì ngài mong muốn—hãy để được thành tựu. Bởi ngài đã giữ vững lời chân thật, nên lòng kính ái cao nhất của ta dành cho ngài.

Verse 54

अद्यप्रभृति ते ज्ञानमैन्द्रं प्रादुर्भविष्यति । तपस्यथ तथा धर्मे न ते विघ्नो भविष्यति ॥

Từ hôm nay trở đi, tri kiến thần linh như của Indra sẽ hiển lộ nơi ngươi. Hãy tu khổ hạnh và an trụ trong dharma; sẽ không có chướng ngại nào khởi lên đối với ngươi.

Verse 55

इत्युक्त्वा तु गते शक्रे पिता कोपसमन्वितः । प्रणम्य शिरसास्माभिरिदमुक्तो महामुनिः ॥

Nói xong như vậy, khi Śakra (Indra) đã rời đi, cha chúng ta—đầy phẫn nộ—cúi đầu (tỏ lòng kính lễ), và chúng ta thưa với bậc đại hiền như sau.

Verse 56

बिभ्यतां मरणात् तात त्वमस्माकं महामते । क्षन्तुमर्हसि दीनानां जीवितप्रियता हि नः ॥

“Bạch người đáng kính, chúng con sợ cái chết. Ôi bậc đại tâm, xin hãy tha thứ cho chúng con là kẻ khốn cùng, vì mạng sống quả thật là điều chúng con yêu quý.”

Verse 57

त्वगस्थिमांससङ्घाते पूयशोणितपूरिते । कर्तव्या न रति॒र्यत्र तत्रास्माकमियं रतिः ॥

Trong khối tụ của da, xương và thịt này—đầy mủ và máu—nơi vốn không nên tìm khoái lạc, thì chính ở đó lại là điều chúng ta ham thích.

Verse 58

श्रूयतां च महाभाग यथा लोको विमुह्यति । कामक्रोधादिभिर्दोषैरवशः प्रबलारिभिः ॥

“Xin bậc cao quý lắng nghe: thế gian bị mê hoặc như thế nào—bị các lỗi lầm mạnh như kẻ thù, như dục vọng và sân hận, áp đảo khiến bất lực và không nơi nương tựa.”

Verse 59

प्रज्ञाप्राकारसंयुक्तमस्थिस्थूणं परं महत् । चर्मभित्तिमहारोधं मांसशोणितलेपनम् ॥

(Thân này) vô cùng lớn lao: có thành lũy là trí tuệ, xương làm cột trụ; da làm tường và một vòng bao bọc rộng lớn, được trát phủ bằng thịt và máu.

Verse 60

नवद्वारं महायामं सर्वतः स्नायु वेष्टितम् । नृपश्च पुरुषस्तत्र चेतनावानवस्थितः ॥

(Thân này) là một “thành” lớn và dài với chín cửa, bị gân mạch ràng buộc bốn phía; và ở trong đó, Đấng Nhân Vương (puruṣa), được ban ý thức, ngự trú.

Verse 61

मन्त्रिणौ तस्य बुद्धिश्च मनश्चैव विरोधिनौ । यतेते वैरनाशाय तावुभावितरेतरम् ॥

Hai “đại thần” của vị vua ấy—trí (buddhi) và tâm (manas)—đối nghịch lẫn nhau. Cố gắng diệt trừ thù hằn, nhưng chính hai bên lại làm cho sự đối nghịch càng thêm gay gắt trong nhau.

Verse 62

नृपस्य तस्य चत्वारो नाशमिच्छन्ति विद्विषः । कामः क्रोधस्तथा लोभो मोहश्चान्यस्तथा रिपुः ॥

Đối với vị vua ấy, bốn thế lực thù nghịch mong ông suy vong: dục vọng, sân hận, tham lam và mê muội—mỗi thứ là một kẻ thù khác.

Verse 63

यदा तु स नृपस्तानि द्वाराण्यावृत्य तिष्ठति । सदा सुस्थबलश्चैव निरातङ्कश्च जायते ॥

Nhưng khi vị vua ấy tự đặt mình vững vàng sau khi đã bảo đảm (đóng/giữ) các cửa ấy, thì ông luôn khỏe mạnh và cường tráng, trở nên thoát khỏi hiểm nguy và xáo động.

Verse 64

जातानुरागो भवति शत्रुभिर्नाभिभूयते ।

Tình thân ái và sự quyến luyến khởi lên, và người ấy không bị kẻ thù khuất phục.

Verse 65

यदा तु सर्वद्वाराणि विवृतानि स मुञ्चति । रागो नाम तदा शत्रुर्नेत्रादिद्वारमृच्छति ॥

Nhưng khi người ấy để mọi cổng (của các căn) mở toang, thì kẻ thù mang tên “ái luyến” đi vào qua cổng mắt và các cửa căn khác.

Verse 66

सर्वव्यापी महायामः पञ्चद्वारप्रवेशनः । तस्यानुमार्गं विशति तद्वै घोरं रिपुत्रयम् ॥

Nguyên lý bao trùm khắp và dòng vận hành lớn (của đời/thời gian) đi vào qua năm cổng (các căn). Theo dấu vết ấy, quả thật bộ ba kẻ thù đáng sợ cũng xâm nhập.

Verse 67

प्रविश्याथ स वै तत्र द्वारैरिन्द्रियसंज्ञकैः । रागः शंश्लेषमायाति मनसा च सहैतरैः ॥

Rồi khi ấy, ngã hữu thân đi vào đó qua các cửa được gọi là các căn; và rāga (tham ái, luyến chấp) tiếp xúc với các đối tượng qua tâm, cùng với các năng lực khác.

Verse 68

इन्द्रियाणि मनश्चैव वशे कृत्वा दुरासदः । द्वाराणि च वशे कृत्वा प्राकारं नाशयत्यथ ॥

Sau khi chế ngự các căn và tâm—dẫu (kẻ thù) khó công phá—người ấy liền chế ngự các cổng, rồi sau đó phá tan lũy phòng thủ.

Verse 69

मनस्तस्याश्रितं दृष्ट्वा बुद्धिर्नश्यति तत्क्षणात् । अमात्यरहितस्तत्र पौरवर्गोज्झितस्तथा ॥

Khi thấy tâm ông đã cố chấp như thế, năng lực phân biệt liền tiêu vong ngay trong khoảnh khắc ấy; tại đó ông cũng trở nên không còn bầy tôi, và likewise bị đoàn thể dân thành thị bỏ rơi.

Verse 70

रिपुभिर्लब्धविवरः स नृपो नाशमृच्छति । एवं रागस्तथा मोहः लोभः क्रोधस्तथैव च ॥

Vị vua mà kẻ thù đã tìm được kẽ hở thì đi đến diệt vong. Cũng vậy, ái dục (chấp trước), si mê, tham lam và sân hận cũng đưa đến suy vong khi chúng có chỗ len vào trong tâm.

Verse 71

प्रवर्तन्ते दुरात्मानो मनुष्यस्मृतिनाशकाः । रागात्तु क्रोधः प्रभवति क्रोधाल्लोभोऽभिजायते ॥

Những kẻ tâm địa ác độc nổi lên—kẻ hủy hoại ký ức đạo đức của con người. Từ ái dục (chấp trước) sinh ra sân hận, và từ sân hận phát sinh tham lam.

Verse 72

लोभाद्भवति संमोहः संमोहात् स्मृतिविभ्रमः । स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति ॥

Từ tham lam sinh ra si mê; từ si mê phát sinh sự rối loạn của ký ức. Từ mất ký ức dẫn đến sự suy sụp của năng lực phân biệt, và từ sự suy sụp của năng lực phân biệt thì con người bị hủy diệt.

Verse 73

एवं प्रणष्टबुद्धीनां रागलोभानुवर्तिनाम् । जीविते च सलोभानां प्रसादं कुरु सत्तम ॥

Vì vậy, đối với những kẻ đã mất sự hiểu biết—kẻ chạy theo ái dục và tham lam, và bám víu mạng sống bằng khát ái—hỡi bậc tối thượng trong muôn loài, xin ban ân điển của Ngài.

Verse 74

योऽयं शापो भगवता दत्तः स न भवेत् तथा । न तामसीं गतिं कष्टां व्रजेम मुनिसत्तम ॥

Nguyện lời nguyền do Đấng Tôn Kính ban xuống không ứng nghiệm theo cách ấy; và nguyện chúng ta không rơi vào con đường định mệnh đau khổ, u ám thuộc tính tamas—hỡi bậc hiền triết tối thượng.

Verse 75

यन्मयोक्तं न तन्मिथ्या भविष्यति कदाचन । न मे वागनृतं प्राह यावदद्येति पुत्रकाः ॥

Những điều ta đã nói sẽ không bao giờ trở thành hư dối. Lời ta chưa từng thốt ra điều bất chân—cho đến tận hôm nay, hỡi các con.

Verse 76

दैवमात्रं परं मन्ये धिक् पौरुषमनर्थकम् । अकार्यं कारितो येन बलादहमचिन्तितम् ॥

Ta chỉ xem định mệnh là tối thượng; hổ thẹn thay cho nỗ lực con người vô ích. Vì chính định mệnh ấy đã cưỡng bức ta làm một việc không thể nghĩ tới, vốn không nên làm.

Verse 77

यस्माच्च युष्माभिरहं प्रणिपत्य प्रसादितः । तस्मात् तिर्यक्त्वमापन्नाः परं ज्ञानमवाप्स्यथ ॥

Vì các ngươi đã cúi mình đảnh lễ ta và nhờ đó làm ta hoan hỷ (được an ủi), nên—dẫu các ngươi đã sa vào thân phận loài vật—các ngươi vẫn sẽ đạt được tri kiến tối thượng.

Verse 78

ज्ञानदर्शितमार्गाश्च निर्धूतक्लेशकॢमषाः । मत्प्रसादादसन्दिग्धाः परां सिद्धिमवाप्स्यथ ॥

Và các ngươi—được chân tri chỉ lối, mọi khổ não và cấu uế đều được rũ sạch—nhờ ân sủng của ta, không còn nghi hoặc, sẽ đạt đến sự viên mãn tối thượng.

Verse 79

एवं शप्ताः स्म भगवन् पित्रा दैववशात् पुरा । ततः कालेन महता योन्यन्तरमुपागताः ॥

“Vì vậy, bạch Đấng Cát Tường, thuở trước chúng tôi đã bị phụ thân nguyền rủa do sức mạnh của định mệnh. Rồi sau một thời gian rất lâu trôi qua, chúng tôi đi vào một bào thai khác (tức thọ nhận một lần sinh/hiện thân khác).”

Verse 80

जाताश्च रणमध्ये वै भवता परिपालिताः । वयमित्थं द्विजश्रेष्ठ खगत्वं समुपागताः । नास्त्यसाविह संसारे यो न दिष्टेन बाध्यते ॥

“Sinh ra giữa chiến trận, quả thật chúng tôi đã được ngài che chở. Vì thế, bạch bậc tối thắng trong hàng Nhị Sinh, chúng tôi đã đạt đến thân phận loài chim. Trong thế giới luân hồi này, không ai là không bị định mệnh (điều đã an bài) làm khổ.”

Verse 81

मार्कण्डेय उवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा शमीको भगवान् मुनिः । प्रत्युवाच महाभागः समीपस्थायिनो द्विजान् ॥

Mārkaṇḍeya nói: Nghe những lời ấy, bậc hiền thánh đáng tôn kính Śamīka—đại tâm—đáp lại các vị Nhị Sinh (Bà-la-môn) đang đứng gần đó.

Verse 82

पूर्वमेव मया प्रोक्तं भवतां सन्निधाविदम् । सामान्यपक्षिणो नैते केऽप्येते द्विजसत्तमाः । ये युद्धेऽपि न सम्प्राप्ताः पञ्चत्वमतिमानुषे ॥

“Ta đã nói điều này ngay trước mặt các ông: đây không phải là những con chim tầm thường, hỡi bậc tối thắng trong hàng Nhị Sinh. Đây là những hữu thể phi thường; ngay cả trong chiến trận, họ cũng không gặp ‘trạng thái của năm’ (tức cái chết), theo cách vượt ngoài phàm nhân.”

Verse 83

ततः प्रीतिमता तेन तेऽनुज्ञाता महात्मना । जग्मुः शिखरिणां श्रेष्ठं विन्ध्यं द्रुमलतायुतम् ॥

Rồi, được bậc đại tâm ấy—đang hoan hỷ—từ bi cho phép, họ cáo lui và đi đến núi Vindhya, bậc nhất trong các dãy núi, rợp đầy cây cối và dây leo.

Verse 84

यावदद्य स्थितास्तस्मिन्नचले धर्मपक्षिणः । तपः स्वाध्यायनिरताः समाधौ कृतनिश्चयाः ॥

Cho đến ngày nay, các loài chim Dharmapakṣin vẫn ở trên ngọn núi ấy—chuyên tu khổ hạnh và tự học Veda (svādhyāya), với ý chí kiên cố an trụ trong samādhi (định sâu).

Verse 85

इति मुनिवरलब्धसत्क्रियास्ते मुनितनया विहगत्‍वमभ्युपेताः । गिरिवरगहनेऽतिपुण्यतोये यतमनसो निवसन्ति विन्ध्यपृष्ठे ॥

Vì thế, sau khi được các bậc hiền thánh tối thượng tiếp đãi và tôn kính đúng phép, những người con của các hiền giả ấy đã chấp nhận thân phận loài chim. Với tâm được chế ngự, họ cư trú trên các sườn núi Vindhya, trong khu rừng núi huy hoàng, nơi dòng nước vô cùng thánh khiết.