Adhyaya 158

Verse 1

अत्-#-र- द्विपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: कार्तवीर्य ० अब प2 ९ दत्तात्रेयजीसे चार वरदान प्राप्त होनेका एवं उनमें उत्पत्तिका वर्णन तथा ब्राह्मणोंकी महिमाके विषयमें कार्तवीर्य अर्जुन और वायुदेवताके संवादका उल्लेख युधिछिर उवाच कां तु ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिं दृष्टवा जनाधिप । क॑ वा कर्मोदयं मत्वा तानर्चसि महामते

Yudhiṣṭhira thưa: “Hỡi bậc chúa tể của muôn dân, ngài đã thấy lợi ích gì mà vẫn bền bỉ tôn kính các brāhmaṇa? Hay, hỡi bậc đại trí, xét đến sự khởi lên và quả báo của loại nghiệp nào mà ngài thờ kính và cung phụng họ?”

Verse 2

भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । पवनस्य च संवादमर्जुनस्य च भारत

Bhīṣma đáp: “Hỡi hậu duệ Bharata, về việc này, người trí cũng thường nêu một tiền lệ cổ xưa—một chuyện sử xưa—đó là cuộc đối thoại giữa Thần Gió (Pavana) và Arjuna.”

Verse 3

सहस्रभुजभच्छीमान्‌ कार्तवीर्यो5भवत्‌ प्रभु: । अस्य लोकस्य सर्वस्य माहिष्मत्यां महाबल:

Bhīṣma nói: “Thuở xưa có một bậc quân vương tên Kārtavīrya—rực rỡ huy hoàng, lừng danh là ‘nghìn tay’—mạnh mẽ vô song, trị vì từ Māhiṣmatī và nắm quyền thống lĩnh khắp cõi thế gian này.”

Verse 4

स तु रत्नाकरवतीं सद्दीपां सागराम्बराम्‌ । शशास पृथिवीं सर्वा हैहय: सत्यविक्रम:

Bhīṣma nói: “Vị vua dòng Haihaya ấy—dũng lực chân thật như lời thề—đã cai trị toàn cõi địa cầu, giàu có với đại dương và hải đảo, lấy biển cả làm áo choàng.” Điều này chỉ Kārtavīrya Arjuna ở Māhiṣmatī, lừng danh bởi quyền lực và vinh quang, với uy quyền lan khắp thế gian.

Verse 5

स्ववित्तं तेन दत्तं तु दत्तात्रेयाय कारणे । क्षत्रधर्म पुरस्कृत्य विनयं श्रुतमेव च

Bhishma nói: Khi ấy, ông đã đem chính tài sản của mình dâng cho Dattatreya vì mục đích ấy, đặt kṣatra-dharma—bổn phận của bậc chiến sĩ—lên hàng đầu, đồng thời hành xử theo đức khiêm cung và những điều đã được nghe trong giáo huấn thánh điển.

Verse 6

न्यमन्त्रयत संतुष्टो द्विजश्नैनं वरैस्त्रिभि:

Bhishma nói: Hài lòng với ông, vị Bà-la-môn mời ông chọn ba ân huệ. Dattatreya, bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, vô cùng mãn nguyện và cho phép ông thỉnh cầu. Khi nhà vua được bảo hãy chọn, ông thưa: “Bạch Thế Tôn, nơi chiến trận xin cho con có một nghìn cánh tay, nhưng ở nhà chỉ còn hai tay. Trên chiến địa, xin cho mọi binh sĩ đều thấy nghìn tay của con. Ôi bậc thầy giữ giới nguyện khổ hạnh, nhờ dũng lực của chính con, xin cho con chinh phục toàn cõi địa cầu. Đã được đất nước theo đúng dharma, xin cho con trị vì siêng năng, không biếng nhác. Ôi bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn, ngoài ba ân huệ ấy con còn xin thêm ân huệ thứ tư. Ôi đại hiền giả không tì vết, xin vì lòng từ mà ban nốt điều ấy. Con là kẻ quy y, một tín đồ nương tựa nơi Ngài: nếu có khi nào con bỏ con đường chính và theo lối tà, xin cho những bậc hiền nhân dạy bảo, đưa con trở lại đường ngay.”

Verse 7

स वरैश्छन्दितस्तेन नूपो वचनमत्रवीत्‌ । सहस्रबाहुर्भूयां वै चमूमध्ये गृहेडन्यथा

Bhishma nói: Được vị hiền giả thúc giục chọn ân huệ, nhà vua thưa: “Xin cho trẫm, giữa quân ngũ và trong chiến trận, trở thành kẻ nghìn tay; nhưng ở nhà thì vẫn khác (chỉ hai tay). Xin cho mọi binh sĩ trên chiến địa đều thấy nghìn tay của trẫm.”

Verse 8

मम बाहुसहसं तु पश्यतां सैनिका रणे । विक्रमेण महीं कृत्स्नां जयेयं संशितव्रत

Bhishma nói: “Xin cho các binh sĩ trên chiến địa đều thấy nghìn tay của ta. Ôi bậc giữ giới nguyện kiên cố, nhờ dũng lực của ta, xin cho ta chinh phục toàn cõi địa cầu.”

Verse 9

तां च धर्मेण सम्प्राप्प पालयेयमतन्द्रित: । चतुर्थ तु वरं याचे त्वामहं द्विजसत्तम

Bhishma nói: “Đã đạt được (đất nước/quyền tối thượng) theo đúng dharma, ta sẽ bảo hộ và trị vì không hề lơ là. Nhưng, ô bậc tối thắng trong hàng Bà-la-môn, ta còn xin Ngài ban cho ta ân huệ thứ tư nữa.”

Verse 10

त॑ ममानुग्रहकृते दातुमर्हस्यनिन्दित । अनुशासन्तु मां सनन्‍्तो मिथ्योद्वृत्तं त्वदाश्रयम्‌

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc vô tỳ vết, xin hãy ban cho ta ân huệ này để tỏ lòng thương. Nếu có khi nào ta, nương tựa nơi ngài, lại lạc vào nẻo giả dối và hành vi lệch lạc, thì xin cho những người hiền đức răn dạy và sửa trị ta.”

Verse 11

भगवान्‌ दत्तात्रेयकी कार्तवीर्यपर कृपा इत्युक्त: स द्विज: प्राह तथास्त्विति नराधिपम्‌ | एवं समभवंस्तस्य वरास्ते दीप्ततेजस:

Khi nhà vua khẩn cầu như vậy, đức Dattātreya, vị Bà-la-môn ấy, liền nói với bậc quân vương: “Tathāstu—hãy được như thế.” Và thế là mọi ân huệ dành cho vị vua rực rỡ kia đều thành tựu đúng như lời ban.

Verse 12

ततः स रथमास्थाय ज्वलनार्कसमद्युतिम्‌ । अब्रवीद्‌ वीर्यसम्मोहात्‌ को वास्ति सदृशो मम

Rồi ông lên xe chiến, rực sáng như lửa cháy và như mặt trời. Bị men say của chính sức mạnh mình che lấp, ông tuyên bố: “Ai là kẻ ngang hàng với ta?”

Verse 13

तद्वाक्यान्ते चान्तरिक्षे वागुवाचाशरीरिणी

Khi lời ông vừa dứt, một tiếng nói vô hình từ hư không vang lên: “Đồ ngu! Ngươi chẳng biết sao rằng Bà-la-môn còn cao hơn cả Sát-đế-lỵ? Chỉ nhờ sự nâng đỡ của Bà-la-môn mà Sát-đế-lỵ mới bảo hộ được dân chúng trong đời này!”

Verse 14

न त्वं मूढ विजानीषिे ब्राह्मण क्षत्रियाद्‌ वरम्‌ । सहितो ब्राह्माणेनेह क्षत्रिय: शास्ति वै प्रजा:

Bhīṣma nói: “Kẻ mê muội kia, ngươi không hiểu rằng Bà-la-môn cao hơn Sát-đế-lỵ. Ở đời này, chỉ nhờ sự nâng đỡ của Bà-la-môn mà Sát-đế-lỵ mới thật sự trị vì và bảo hộ muôn dân.”

Verse 15

अजुन उवाच कुर्या भूतानि तुष्टो5हं क्रुद्धो नाशं तथानये । कर्मणा मनसा वाचा न मत्तो5स्ति वरो द्विज:

Arjuna nói: “Khi ta vui lòng, ta có thể khiến muôn loài sinh khởi; khi ta nổi giận, ta cũng có thể khiến chúng diệt vong. Bằng hành vi, bằng tâm ý và bằng lời nói, không một Bà-la-môn nào hơn ta.”

Verse 16

पूर्वो ब्रह्मोत्तरो वादो द्वितीय: क्षत्रियोत्तर: | त्वयोक्तौ हेतुयुक्तौ तौ विशेषस्तत्र दृश्यते

Arjuna nói: “Lập luận thứ nhất khẳng định Bà-la-môn là tối thượng; lập luận thứ hai—như quan điểm kết luận—khẳng định Sát-đế-lợi là vượt trội. Ngài đã giải thích rằng cả hai đều dựa trên cùng một lý do: bảo hộ và trị vì dân chúng; thế nhưng trong đời vẫn thấy có sự phân biệt giữa họ.”

Verse 17

ब्राह्मणा: संश्रिता: क्षत्र न क्षत्रं ब्राह्मणाश्रितम्‌ । ख्रिता ब्रह्मोपधा विप्रा: खादन्ति क्षत्रियान्‌ भुवि

Arjuna nói: “Hỡi Sát-đế-lợi, Bà-la-môn sống nương vào giai cấp Sát-đế-lợi; còn Sát-đế-lợi thì không sống dưới sự che chở của Bà-la-môn. Những Bà-la-môn lấy cớ học và dạy Veda để mưu sinh, trên cõi đất này, kỳ thực nuôi thân bằng những gì đến từ Sát-đế-lợi.”

Verse 18

क्षत्रियेष्वाश्रितो धर्म: प्रजानां परिपालनम्‌ । क्षत्राद्‌ वृत्तित्राह्मिणानां तै: कथं ब्राह्मणो वर:

Arjuna nói: “Dharma của việc bảo hộ và trị vì dân chúng đặt trên vai các Sát-đế-lợi. Sinh kế của Bà-la-môn cũng từ giai cấp Sát-đế-lợi mà ra. Vậy thì dựa vào lẽ nào Bà-la-môn lại được xem là cao hơn?”

Verse 19

सर्वभूतप्रधानांस्तान्‌ भैक्षवृत्तीनहं सदा । आत्मसम्भावितान्‌ विप्रान्‌ स्थापयाम्यात्मनो वशे

Arjuna nói: “Từ nay, ta sẽ luôn đặt dưới quyền kiểm soát của mình những Bà-la-môn được xưng tụng là ‘bậc tối thượng giữa muôn loài’, sống bằng khất thực và tự phụ—để kiềm chế sự kiêu mạn của những kẻ có ảnh hưởng, hầu không gây loạn trong xã hội.”

Verse 20

कथितं त्वनयासत्यं गायत्रया कन्यया दिवि । विजेष्याम्यवशानू्‌ सर्व ब्राद्मणांश्वर्मवासस:

Arjuna nói: “Điều mà thiếu nữ tên Gāyatrī đã tuyên bố trên cõi trời—rằng các bà-la-môn cao hơn các kṣatriya—là không đúng. Những bà-la-môn khoác da thú phần nhiều phải nương tựa và bị ràng buộc; ta sẽ khuất phục tất cả. Trong ba cõi không có thần hay người nào có thể đẩy ta khỏi chủ quyền của ta; bởi vậy ta cao hơn cả bà-la-môn.”

Verse 21

नच मां च्यावयेद्‌ राष्ट्रात्‌ त्रिषु लोकेषु कश्नन । देवो वा मानुषो वापि तस्माज्ज्येष्ठो द्विजादहम्‌

Arjuna nói: “Trong ba cõi, không ai—dù là thần hay người—có thể đuổi ta khỏi vương quốc của ta. Vì thế, ta cao hơn cả bậc ‘hai lần sinh’ (dvija).”

Verse 22

अद्य ब्रहद्योत्तरं लोक॑ करिष्ये क्षत्रियोत्तरम्‌ । न हि मे संयुगे कश्चित्‌ सोढुमुत्सहते बलम्‌

Arjuna nói: “Hôm nay ta sẽ khiến thế gian tôn xưng sự tối thượng của kṣatriya. Vì trong chiến trận không ai đủ sức chịu nổi uy lực của ta.”

Verse 23

अर्जुनस्य वच: श्रुत्वा वित्रस्ताभून्निशाचरी । अथैनमन्तरिक्षस्थस्ततो वायुरभाषत,अर्जुनकी यह बात सुनकर निशाचरी भी भयभीत हो गयी। तदनन्तर अन्तरिक्षमें स्थित हुए वायु देवताने कहा--

Nghe lời Arjuna, kẻ lang thang trong đêm liền hoảng sợ. Rồi thần Vāyu, đứng giữa không trung, cất lời với chàng—

Verse 24

त्यजैनं कलुषं भावं ब्राह्मणेभ्यो नमस्कुरु । एतेषां कुर्वतः पापं राष्ट्रक्षो भो भविष्यति

Vāyu nói: “Hỡi Kārtavīrya! Hãy bỏ tâm ý ô uế ấy và cúi lạy các bà-la-môn. Nếu ngươi cứ làm điều tội lỗi đối với họ, loạn lạc và bất an sẽ nổi lên trong vương quốc của ngươi.”

Verse 25

अथवा त्वां महीपाल शमयिष्यन्ति वै द्विजा: । निरसिष्यन्ति ते राष्ट्रद्धतोत्साहा महाबला:

Arjuna nói: “Bằng không, hỡi Đại vương, các Bà-la-môn ắt sẽ kiềm chế và làm cho ngài lắng dịu. Nếu ngài ngăn trở nhiệt tâm và chí hướng chính đáng của họ, những bậc hùng lực ấy sẽ đuổi ngài ra khỏi vương quốc.”

Verse 26

त॑ राजा कस्त्वमित्याह ततस्तं प्राह मारुत: । वायुर्वे देवदूतो5स्मि हित॑ त्वां प्रत्रवीम्पहम्‌

Nghe những lời ấy, nhà vua hỏi: “Bậc cao quý kia, ngài là ai?” Khi ấy Māruta đáp: “Tâu Đại vương, ta là Vāyu, sứ giả của chư thiên, và ta đang nói với ngài điều lợi ích.”

Verse 27

अजुन उवाच अहो त्वयायं विप्रेषु भक्तिराग: प्रदर्शित: । यादृशं पृथिवीभूतं तादृशं ब्रूहि मे द्विजम्‌

Arjuna nói: “Ôi! Qua những lời ấy, ngài đã tỏ rõ lòng sùng kính và tình mến đối với các Bà-la-môn. Nay, nếu theo hiểu biết của ngài có một Bà-la-môn giống như Đất—kiên nhẫn, nhẫn nại bền bỉ—xin hãy nói cho ta biết về vị ‘nhị sinh’ ấy.”

Verse 28

वायोर्वा सदृशं किंचिद्‌ ब्रूहि त्वं ब्राह्मणोत्तमम्‌ । अपां वै सदृशं वद्लेः सूर्यस्य नभसो5पि वा,अथवा यदि कोई जल, अग्नि, सूर्य, वायु एवं आकाशके समान श्रेष्ठ ब्राह्मण हो तो उसको भी बताइये

Arjuna nói: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, xin hãy kể cho ta về người nào có bản tính như gió. Hoặc hãy nói về người sánh với nước; hay với mặt trời; hoặc cả với bầu trời. Quả thật, nếu có một Bà-la-môn ưu tú nào xuất sắc về đức hạnh và phẩm cách như nước, lửa, mặt trời, gió và không gian, xin cũng chỉ cho ta biết.”

Verse 56

आराधयामास च तं कृतवीर्यात्मजो मुनिम्‌ | एक समय कृतवीर्यकुमार अर्जुनने क्षत्रिय-धर्मको सामने रखते हुए विनय और शास्त्रज्ञाकेक अनुसार बहुत दिनोंतक मुनिवर दत्तात्रेयकी आराधना की तथा किसी कारणवश अपना सारा धन उनकी सेवामें समर्पित कर दिया

Bhīṣma nói: “Arjuna, con trai của Kṛtavīrya, đã thờ phụng vị hiền triết ấy. Có một lần, Arjuna—vương tử của Kṛtavīrya—lấy pháp độ của kṣatriya làm đầu, khiêm cung hành xử theo những điều răn của kinh điển, đã phụng sự và tôn kính đại hiền Dattātreya suốt nhiều ngày; và vì một duyên cớ nào đó, chàng còn dâng hiến toàn bộ tài sản của mình vào việc phụng sự hiền giả. Câu chuyện nêu bật lòng sùng kính có kỷ luật được dẫn dắt bởi dharma, nơi quyền lực và của cải phải khuất phục trước uy quyền tinh thần.”

Verse 126

धर्यवीर्यर्यश:शौर्यर्विक्रमेणीौजसापि वा । तदनन्तर राजा कार्तवीर्य अर्जुन सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी रथपर बैठकर (सम्पूर्ण पृथ्वीपर विजय पानेके पश्चात्‌) बलके अभिमानसे मोहित हो कहने लगा--'बैर्य

Bhishma nói: Sau đó, vua Kārtavīrya Arjuna—rực sáng như mặt trời và lửa—ngồi trên chiến xa; sau khi chinh phục toàn cõi địa cầu, ông bị mê hoặc bởi kiêu mạn về sức lực của mình và cất lời tuyên bố: “Về sự kiên định, sức mạnh, danh tiếng, khí phách anh hùng, dũng lực và sinh lực—ai sánh bằng ta?”

Verse 152

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पवनार्जुनसंवादे ब्राह्मणमाहात्म्ये द्विपज्चाशदधिकशततमोड<्ध्याय:

Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—đặc biệt trong phần nói về dharma của việc bố thí—trong cuộc đối thoại giữa Pavana (Thần Gió) và Arjuna, ở đoạn ca ngợi sự vĩ đại của Bà-la-môn: đây là phần kết của chương thứ một trăm năm mươi tám.