Adhyaya 102

Verse 1

अत-४#-#कञ नवनवतितमो< ध्याय: नहुषका ऋषियोंपर अत्याचार तथा उसके प्रतीकारके लिये महर्षि भूगु और अगस्त्यकी बातचीत युधिछिर उवाच श्रुतं मे भरतश्रेष्ठ पुष्पधूपप्रदायिनाम्‌ । फलं॑ बलिविधाने च तदू भूयो वक्तुमहसि

Yudhiṣṭhira nói: “Hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata, ta đã nghe về phần thưởng dành cho những ai dâng hoa và hương. Nay xin hãy giảng lại: việc dâng bali (phần lễ vật/khẩu phần cúng tế) đúng phép sẽ đem lại quả báo gì?”

Verse 2

धूपप्रदानस्य फलं प्रदीपस्य तथैव च । बलयश्न किमर्थ वै क्षिप्यन्ते गृहमेधिभि:,धूपदान और दीपदानका फल तो ज्ञात हो गया! अब यह बताइये कि गृहस्थ पुरुष बलि किसलिये समर्पित करते हैं?

Yudhiṣṭhira nói: “Quả báo của việc dâng hương và dâng đèn đã được giảng rõ. Nay xin cho biết: vì sao những người gia chủ lại làm lễ bali (phần thức ăn cúng) và rải/ném ra ngoài như một nghi thức trong gia lễ?”

Verse 3

भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌। नहुषस्य च संवादमगस्त्यस्य भूगोस्तथा

Bhīṣma nói: “Tâu đại vương, về việc này, người uyên bác cũng thường dẫn một điển tích cổ xưa làm ví dụ: cuộc đối thoại liên quan đến vua Nahuṣa, và cuộc đàm đạo giữa Agastya với Bhrigu.”

Verse 4

नहुषो हि महाराज राजर्षि: सुमहातपा: । देवराज्यमनुप्राप्त: सुकृतेनेह कर्मणा,महाराज! राजर्षि नहुष बड़े भारी तपस्वी थे। उन्होंने अपने पुण्यकर्मके प्रभावसे देवराज इन्द्रका पद प्राप्त कर लिया था

Bhīṣma nói: “Tâu đại vương, Nahuṣa—bậc vương thánh—là người tu khổ hạnh vô cùng lớn. Nhờ công đức của những hành vi thiện lành đã làm ở đời này, ông đã đạt đến quyền vị tối thượng giữa chư thiên, chính là ngôi của Indra.”

Verse 5

तत्रापि प्रयतो राजन्‌ नहुषस्त्रिदिवे वसन्‌ । मानुषीश्रैव दिव्याश्व कुर्वाणो विविधा: क्रिया:

Bhīṣma nói: “Ngay cả khi ở đó, tâu đại vương—sống giữa cõi trời—vua Nahuṣa, người giữ mình nghiêm cẩn và tâm ý thanh tịnh, vẫn tiếp tục thực hành nhiều loại hành nghiệp, cả của loài người lẫn của chư thiên.”

Verse 6

मानुष्यस्तत्र सर्वा: सम क्रियास्तस्य महात्मन: । प्रवृत्तास्त्रिदिवे राजन्‌ दिव्याश्वैव सनातना:

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, tại cõi trời ấy (Tridiva), mọi bổn phận và nghi thức theo lề thói của bậc đại hồn Nahūṣa—những việc mang dáng dấp nhân gian—vẫn được duy trì không gián đoạn; và cũng vậy, các lễ nghi thần thánh, vĩnh cửu của chư thiên vẫn tiếp diễn mãi không dứt.”

Verse 7

अग्निकार्याणि समिध: कुशा: सुमनसस्तथा । बलयश्चान्नलाजाभिर्धूपनं दीपकर्म च

Các việc tế tự lửa; củi tế (samidh), cỏ kuśa, hoa tươi; lễ vật bày dâng bằng cơm và lúa rang; việc dâng hương và thắp đèn—tất thảy đều được cử hành mỗi ngày trong cung thất của bậc đại hồn Nahūṣa.

Verse 8

सर्व तस्य गृहे राज्ञ: प्रावर्तत महात्मन: । जपयज्ञान्मनोयज्ञांस्त्रिदिवेषपि चकार स:

Bhīṣma nói: “Trong cung thất của bậc đại hồn ấy, mọi nghi lễ và phẩm vật cúng dâng theo đúng pháp đều được duy trì liên tục. Dẫu ở nơi trời cao, ngài vẫn thực hành tế lễ bằng tụng niệm (japa-yajña) và ‘tế lễ của tâm’—sự thờ phụng bằng thiền định có kỷ luật—cho thấy rằng chân dharma không chỉ nương vào nghi thức bên ngoài, mà còn được nâng đỡ bởi lòng thành nội tại và sự tự chế bền bỉ.”

Verse 9

देवानभ्यर्चयच्चापि विधिवत्‌ स सुरेश्वर: । सवनिव यथान्यायं यथापूर्वमरिंदम,शत्रुदमन! वे देवेश्वर नहुष विधिपूर्वक सभी देवताओंका पूर्ववत्‌ यथोचितरूपसे पूजन किया करते थे

Bhīṣma nói: “Hỡi bậc hàng phục kẻ thù, Nahūṣa—khi đã trở thành chúa tể chư thiên—vẫn phụng thờ các thần linh đúng theo pháp, đúng thời, đúng nghi, như lệ xưa đã định.”

Verse 10

अथेन्द्रोड5हमिति ज्ञात्वा अहंकारं समाविशत्‌ । सर्वाश्वैव क्रियास्तस्य पर्यहीयन्त भूपते:

Bhīṣma nói: “Rồi, khi tự nhủ: ‘Ta là Indra’, ngài bị ngã vào quyền lực của ngã mạn. Từ đó, tâu Đại vương, mọi việc làm chính đáng và mọi hành động hữu hiệu của vị quân vương ấy bắt đầu héo tàn, tiêu tán.”

Verse 11

स ऋषीन्‌ वाहयामास वरदानमदान्वित: । परिहीणक्रियश्वैव दुर्बलत्वमुपेयिवान्‌

Bhīṣma nói: Vì say men kiêu mạn do ân phúc ban cho, hắn bắt các bậc hiền triết làm kẻ khiêng chở mình. Bởi vậy hắn lìa bỏ chánh hạnh và các bổn phận đã định; rồi chìm vào suy nhược—mất đi sức mạnh phát sinh từ dharma.

Verse 12

तस्य वाहयत: कालो मुनिमुख्यांस्तपो धनान्‌ । अहंकाराभिभूतस्य सुमहानभ्यवर्तत,वे अहंकारसे अभिभूत होकर क्रमश: सभी श्रेष्ठ तपस्वी मुनियोंको अपने रथमें जोतने लगे। ऐसा करते हुए राजाका दीर्घकाल व्यतीत हो गया

Bhīṣma nói: Khi hắn cứ tiếp tục bắt họ kéo xe, một thời gian rất dài đã trôi qua đối với vị vua ấy—kẻ bị lòng kiêu mạn chế ngự—trong lúc hắn tròng ách vào cỗ xe mình những bậc thánh hiền tối thượng, giàu công phu khổ hạnh.

Verse 13

अथ पर्यायश: सर्वान्‌ वाहनायोपचक्रमे । पर्यायश्चाप्यगस्त्यस्य समपद्यत भारत,नहुषने बारी-बारीसे सभी ऋषियोंको अपना वाहन बनानेका उपक्रम किया था। भारत! एक दिन महर्षि अगस्त्यकी बारी आयी

Bhīṣma nói: Rồi theo lượt, hắn bắt tất cả các hiền triết lần lượt làm “cỗ xe” cho mình. Và, hỡi Bharata, trong vòng xoay ấy, đến lượt đại hiền Agastya.

Verse 14

अथागत्य महातेजा भुगुर्ब्रह्मविदां वर: । अगस्त्यमाश्रमस्थं वै समुपेत्येदमब्रवीत्‌,उसी दिन ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ महातेजस्वी भूगुजी अपने आश्रमपर बैठे हुए अगस्त्यके निकट आये और इस प्रकार बोले--

Bhīṣma nói: Bấy giờ, Bhrigu rực rỡ—bậc tối thượng trong hàng những người biết Brahman—đến gần Agastya đang ngồi trong am thất của mình và nói những lời này.

Verse 15

एवं वयमसत्तकार देवेन्द्रस्यास्य दुर्मते: । नहुषस्य किमर्थ वै मर्षयाम महामुने

Bhīṣma nói: “Vậy thì, hỡi đại hiền, cớ sao chúng ta phải nhẫn nhịn sự vô lễ ngạo mạn này của Nahusha—kẻ tâm địa xấu xa—đối với Indra, chúa tể chư thiên?”

Verse 16

“महामुने! देवराज बनकर बैठे हुए इस दुर्बुद्धि नहुषके अत्याचारको हमलोग किसलिये सह रहे हैं! ।।

Agastya nói: “Hỡi bậc đại hiền, làm sao ta có thể nguyền rủa Nahusha này, khi Brahmā—đấng ban ân—đã ban cho hắn một ân huệ? Việc hắn đã nhận được ân huệ ấy, ngài cũng biết rõ.”

Verse 17

यो मे दृष्टिपथं गच्छेत्‌ स मे वश्यो भवेदिति । इत्यनेन वरं देवो याचितो गच्छता दिवम्‌,स्वर्गलोकमें आते समय इस नहुषने ब्रह्माजीसे यह वर माँगा था कि “जो मेरे दृष्टिपथमें आ जाय, वह मेरे अधीन हो जाय”

“Ai lọt vào tầm mắt ta thì sẽ phải phục tùng ta.” Với ý ấy, khi đang lên cõi trời, Nahusha đã cầu xin thần Brahmā ban cho mình ân huệ như vậy—để bất cứ ai bước vào trường nhìn của hắn đều rơi vào quyền chế ngự của hắn.

Verse 18

एवं न दग्ध: स मया भवता च न संशय: । अन्येनाप्यृषिमुख्येन न दग्धो न च पातित:

Vì thế, hắn chưa bị ta thiêu đốt, cũng chưa bị ngài thiêu đốt—điều ấy không còn nghi ngờ. Và cũng chẳng bậc đại hiền nào khác có thể thiêu hắn thành tro hay quật hắn rơi khỏi trời, bởi chính ân huệ ấy ngăn trở.

Verse 19

अमृतं चैव पानाय दत्तमस्मै पुरा विभो । महात्मना तदर्थ च नास्माभिविनिपात्यते

Lại nữa, hỡi bậc hùng lực, thuở trước Brahmā—đấng đại tâm—đã ban cho hắn cam lộ để uống. Chính vì lẽ ấy, thưa chúa tôn, chúng ta không khiến hắn rơi khỏi trời.

Verse 20

प्रायच्छत वरं देव: प्रजानां दुःखकारणम्‌ । द्विजेष्वधर्मयुक्तानि स करोति नराधम:

Agastya nói: “Dẫu một vị thần từng ban cho hắn ân huệ, hắn đã trở thành nguồn khổ cho muôn dân. Kẻ hèn mạt ấy nay đối đãi với các Bà-la-môn bằng những điều kết liền với phi pháp.”

Verse 21

वक्ताओंमें श्रेष्ठ भुगुजी! इस समय हमारे लिये जो कर्तव्य प्राप्त हो, वह बताइये। आप जैसा कहेंगे वैसा ही मैं करूँगा; इसमें संशय नहीं है

Agastya nói: “Hỡi Bhṛgu, bậc tối thượng trong hàng những người biện thuyết! Xin hãy cho ta biết bổn phận nào nay đã đến với chúng ta trong lúc này. Điều gì ngài nói, ta sẽ chỉ làm đúng điều ấy—không chút nghi ngờ.”

Verse 22

भूगुरुवाच पितामहनियोगेन भवन्तं सो5हमागत: । प्रतिकर्तु बलवति नहुषे दैवमोहिते

Bhṛgu nói: “Theo mệnh lệnh của Đấng Tổ Phụ (Brahmā), ta đã đến với ngài. Nahuṣa hùng mạnh, bị số mệnh làm mê muội, đã lạc đường; nay là lúc phải đòi lại sự báo ứng xứng đáng cho những áp bức hắn đã gây ra đối với các ṛṣi.”

Verse 23

अद्य हि त्वां सुद्दुर्वुद्धी रथे योक्ष्यति देवराट्‌ । अद्यैनमहमुद्वृत्तं करिष्येडनिन्द्रमोजसा

“Hôm nay, kẻ tâm trí lệch lạc đến tột cùng ấy sẽ bắt ngài, hỡi chúa tể chư thiên, phải kéo cỗ xe của hắn. Vì thế, ngay hôm nay ta sẽ dùng uy lực khổ hạnh của mình mà quật ngã Nahuṣa ngạo mạn ấy, khiến hắn bị tước khỏi quyền vị của Indra.”

Verse 24

अद्यन्द्रं स्थापयिष्यामि पश्यतस्ते शतक्रतुम्‌ । संचाल्य पापकर्माणमैन्द्रात्‌ स्थानात्‌ सुदुर्मतिम्‌

Agastya nói: “Hôm nay, ngay trước mắt ngài, ta sẽ phục vị Śatakratu (Indra). Ta sẽ xua đuổi kẻ làm điều ác, kẻ tâm địa đen tối ấy khỏi chính ngai tòa của Indra, và đặt vị chúa tể chân chính trở lại.”

Verse 25

अद्य चासौ कुदेवेन्द्रस्त्वां पदा धर्षयिष्यति । दैवोपहतचित्तत्वादात्मनाशाय मन्दधी:

“Và cũng trong hôm nay, tên ‘Indra’ hèn hạ ấy—Indra chỉ trên danh nghĩa—sẽ sỉ nhục ngài bằng cách dùng chân đá ngài. Bởi tâm trí hắn đã bị số mệnh đánh gục; kẻ ngu độn ấy đang lao thẳng tới sự diệt vong của chính mình.”

Verse 26

व्युत्क्रान्तधर्म तमहं धर्षणामर्षितो भृशम्‌ । अहिर्भवस्वेति रुषा शप्स्ये पापं द्विजद्रुहम्‌

Agastya nói: “Vì nỗi bạo ngược đã gây ra cho ngươi khiến ta phẫn nộ đến không sao chịu nổi, ta sẽ trong cơn thịnh nộ mà nguyền rủa kẻ tội lỗi ấy—kẻ phản bội một bà-la-môn, kẻ đã lìa bỏ dharma—rằng: ‘Hãy hóa thành rắn!’”

Verse 27

तत एन सुदर्दुर्बुद्धि धिक्शब्दाभिहतत्विषम्‌ । धरण्यां पातयिष्यामि पश्यतस्ते महामुने

“Rồi ta sẽ quật kẻ tâm địa cực kỳ tà vạy ấy xuống đất; hào quang của hắn sẽ bị tiếng hô ‘đáng hổ thẹn!’ từ bốn phía đánh gục—và ta sẽ làm điều đó ngay trước mắt ngài, hỡi bậc đại hiền.”

Verse 28

नहुषं पापकर्माणमैश्वर्यबलमोहितम्‌ | यथा च रोचते तुभ्यं तथा कर्तास्म्यहं मुने

Agastya nói: “Nahusha là kẻ tội lỗi, bị men say của quyền lực và sức mạnh làm cho mê muội. Hỡi bậc hiền giả, bậc đại hiền—điều gì ngài cho là phải, ta sẽ làm đúng như thế.”

Verse 29

एवमुक्तस्तु भृगुणा मैत्रावरुणिरव्यय: । अगस्त्य: परमप्रीतो बभूव विगतज्वर:,भगुके ऐसा कहनेपर अविनाशी मित्रावरुणकुमार अगस्त्यजी अत्यंत प्रसन्न और निश्चिन्त हो गये

Khi Bhṛgu nói như vậy, Maitrāvaruṇi bất hoại—Agastya—vô cùng hoan hỷ, và nỗi bức bối trong lòng ông liền lắng xuống.

Verse 99

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अगस्त्य भूगुसंवादो नाम नवनवतितमो<ध्याय:

Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—ở phần nói về dharma của việc bố thí—chấm dứt chương thứ chín mươi chín, mang nhan đề “Cuộc đối thoại giữa Agastya và Bhṛgu.”

Verse 231

तत्र यत्प्राप्तकालं नस्तद्‌ ब्रूहि वदतां वर | भवांश्वापि यथा ब्रूयात्‌ तत्कर्तास्मिन संशय:

Vì vậy, xin hãy nói cho chúng ta biết điều gì là đúng lúc và thích đáng cần làm ngay bây giờ, hỡi bậc ưu tú trong những người biện thuyết. Điều gì chính ngài sẽ khuyên trong hoàn cảnh như thế—hãy làm đúng như vậy; về điểm này không còn nghi ngờ gì nữa.