Nirvana Upanishad: Verse 21

Sanskrit (Devanagari)

ऊर्ध्वाम्नायः। निरालम्बपीठः। संयोगदीक्षा। वियोगोपदेशः। दीक्षासन्तोषपानं च। द्वादशावदित्यावलोकनम्। विवेकरक्षा। करुणैव केलिः। आनन्दमाला। एकान्तगुहायां मुक्तासनसुखगोष्ठी। अकल्पितभिक्षाशी। हंसाचारः। सर्वभूतान्तर्वर्ती हंस इति प्रतिपादनम्॥१२–२४॥

Padapatha (Word Split)

ऊर्ध्व-आम्नायः । निरालम्ब-पीठः । संयोग-दीक्षा । वियोग-उपदेशः । दीक्षा-सन्तोष-पानम् च । द्वादश-आवत्-आदित्य-अवलोकनम् । विवेक-रक्षा । करुणा-एव केलिः । आनन्द-माला । एकान्त-गुहायाम् मुक्त-आसन-सुख-गोष्ठी । अकल्पित-भिक्षा-आशी । हंस-आचारः । सर्व-भूत-अन्तः-वर्ती हंसः इति प्रतिपादनम् ॥१२–२४॥

Recitation with translationNirvana Upanishad 21

IAST Transliteration

ūrdhvāmnāyaḥ | nirālambapīṭhaḥ | saṃyogadīkṣā | viyogopadeśaḥ | dīkṣāsantoṣapānaṃ ca | dvādaśāvadityāvalokanam | vivekarakṣā | karuṇaiva keliḥ | ānandamālā | ekāntaguhāyāṃ muktāsanasukhagoṣṭhī | akalpitabhikṣāśī | haṃsācāraḥ | sarvabhūtāntarvartī haṃsa iti pratipādanam ||12–24||

Translation

اُردھوامنایہ (اعلیٰ روایت) یہ ہے: بے سہارا پیٹھ/آسن؛ یوگ (اتحاد) کی دیکشا؛ ویوگ (انقطاع و بےتعلقی) کی تعلیم؛ اور دیکشا کے قناعت آمیز رس کا نوش؛ آدتیہ (سورج) کو بارہ رُخ سے دیکھنا؛ وِویک (تمیز) کی حفاظت؛ کرُونا ہی کو کھیل جاننا؛ آنند کی مالا؛ یکانت غار میں مُکت آسن کے سُکھ کی سنگت؛ بے ساختہ بھکشا کھانے والا؛ ہنس آچار؛ اور یہ پرتیپادن کہ ہنس سب بھوتوں کے اندر واسی ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

The higher transmission (ūrdhvāmnāya) [is this]: the seat (pīṭha) that is without support; initiation into union; instruction in disunion (detachment); and the drinking of the contentment of initiation; the viewing of the sun as twelvefold; the guarding of discrimination; compassion alone as play; a garland of bliss; in the solitary cave, an assembly of the happiness of the liberated posture/seat; one who eats alms that are uncontrived; the conduct of the Haṃsa; and the establishing (doctrine) that the Haṃsa dwells within all beings.

Verse Context

• Sarvātmabhāva (the Self as all) culminating in moksha/jīvanmukti; paramahaṃsa ideal
• Mahavakya: Closest in spirit to ‘ayam ātmā brahma’ (Atharva) and ‘ahaṃ brahmāsmi’ (identity realized as nirālamba); expressed via ‘sarvabhūtāntarvartī haṃsa’ (the Self within all).
• Atharva
• Chandas: Prose (gadyātmaka, enumerative)