Nirvana Upanishad: Verse 28
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्यं मनोवागगोचरम्। अनित्यं जगद्यज्जनितं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। तथा देहादिसङ्घातं मोहगुणजालकलितं तद्रज्जुसर्पवत्कल्पितम्। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यम्। अङ्कुशो मार्गः। शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता। सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तत्स्वरूपम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री। विकारदण्डो ध्येयः॥
धैर्य-कन्था । उदासीन-कौपीनम् । विचार-दण्डः । ब्रह्म-अवलोक-योग-पट्टः । श्रियाः पादुका । पर-इच्छा-चरणम् । कुण्डलिनी-बन्धः । पर-अपवाद-मुक्तः जीवन्-मुक्तः । शिव-योग-निद्रा च । खेचरी-मुद्रा च । परम-आनन्दी । निर्गत-गुण-त्रयम् । विवेक-लभ्यम् मनः-वाक्-अगोचरम् । अनित्यम् जगत् यत् जनितम् स्वप्न-जगत्-अभ्र-गज-आदि-तुल्यम् । तथा देह-आदि-सङ्घातम् मोह-गुण-जाल-कलितम् तत् रज्जु-सर्प-वत् कल्पितम् । विष्णु-विद्या-आदि-शत-अभिधान-लक्ष्यम् । अङ्कुशः मार्गः । शून्यम् न सङ्केतः । परम-ईश्वर-सत्ता । सत्य-सिद्ध-योगः मठः । अमर-पदम् तत्-स्वरूपम् । आदि-ब्रह्म-स्व-संवित् । अजपा गायत्री । विकार-दण्डः ध्येयः ।
dhairyakanthā | udāsīnakaupīnam | vicāradaṇḍaḥ | brahmāvalokayogapaṭṭaḥ | śriyāṃ pādukā | parecchācaraṇam | kuṇḍalinībandhaḥ | parāpavādamukto jīvanmuktaḥ | śivayoganidrā ca | khecarīmudrā ca | paramānandī | nirgataguṇatrayam | vivekalabhyaṃ manovāgagocaram | anityaṃ jagadyajjanitaṃ svapnajagadabhragajāditulyam | tathā dehādisaṅghātaṃ mohaguṇajālakalitaṃ tadrajjusarpavatkalpitam | viṣṇuvidyādiśatābhidhānalakṣyam | aṅkuśo mārgaḥ | śūnyaṃ na saṅketaḥ | parameśvarasattā | satyasiddhayogo maṭhaḥ | amarapadaṃ tatsvarūpam | ādibrahmasvasaṃvit | ajapā gāyatrī | vikāradaṇḍo dhyeyaḥ ||
Ang balabal ay katatagan; ang bahag ay pagwawalang‑kinikilingan (udāsīna); ang tungkod ay pag‑uuri at pag‑unawa (viveka); ang sinturon ay yoga ng pagtanaw sa Brahman; ang sandalyas ay kasaganaan; ang asal ay pagsunod sa Kalooban ng Kataas‑taasan; ang pagpipigil ay ang pagbigkis ng Kuṇḍalinī. Malaya sa sisi at ganting‑sisi, siya’y jīvanmukta, pinalaya habang nabubuhay. Naroon ang yogikong pagtulog ni Śiva at ang khecarī‑mudrā. Nakatatag sa sukdulang kaligayahan, lampas sa tatlong guṇa—naabot sa pamamagitan ng malinaw na pag‑uuri, di‑masasaklaw ng isip at salita. Ang mundong nalilikha ay di‑nagmamana, gaya ng mundong panaginip, gaya ng elepanteng ulap at iba pa. Gayundin, ang kalipunang nagsisimula sa katawan, hinabi ng lambat ng mapanlinlang na katangian, ay guniguni lamang na gaya ng lubid na napagkakamalang ahas. Ang layon ay Yaong tinutukoy ng daan‑daang pangalan gaya ng “Viṣṇu” at “Vidyā”. Ang panggabay na pang‑udyok ay ang landas; ang “kawalan” ay hindi tanda. Ang katotohanan ay ang pag‑iral ng Kataas‑taasang Panginoon (Parameśvara). Ang monasteryo ay ang yoga ng katotohanan at ganap na pagsasakatuparan. Ang kalagayang di‑namamatay ay ang Kanyang likas na anyo: ang sariling‑nagliliwanag na kamalayan ng sinaunang Brahman. Ang ajapā ang Gāyatrī. Ang tungkod na nag‑aalis ng mga pagbabago (vikāra) ang dapat pagnilayan.
‘Fortitude is the cloak; indifference is the loincloth; discrimination is the staff; the belt is the yoga of beholding Brahman; prosperity is the sandals; the conduct is (to follow) the will of the Supreme; the restraint is the binding (discipline) of Kuṇḍalinī. Freed from blame and counter-blame, (he is) a jīvanmukta. There is the yogic sleep of Śiva, and the khecarī-mudrā. (He is) established in supreme bliss, having gone beyond the three guṇas—attainable through discernment, beyond mind and speech. The world that is produced is impermanent, like a dream-world, like a cloud-elephant and the like. Likewise, the aggregate beginning with the body, woven of the net of deluding qualities, is imagined like a rope-snake. The target is that which is denoted by hundreds of names such as ‘Viṣṇu’ and ‘Knowledge’. The goad is the path; ‘void’ is not the indicator. The reality is the existence of the Supreme Lord. The monastery is the yoga of truth and accomplishment. The deathless state is Its very nature: the self-luminous awareness of the primal Brahman. The ajapā is the Gāyatrī. The staff of transformation (i.e., of removing modifications) is to be meditated upon.
- जगद्यज्जनितम् → जगत् + यत् + जनितम् (त् + य् → द्य्)
- मनोवागगोचरम् → मनस् + वाच् + गोचरम् (समास)
- तद्रज्जुसर्पवत्कल्पितम् → तत् + रज्जुसर्पवत् + कल्पितम् (तत् + र् → तद्-)
- अन्यत्र बहुसमासाः यथारूपं विगृहीताः।
About this Verse
- Central concept
- Mokṣa through viveka-vairāgya; Brahman/Ātman as self-luminous consciousness; māyā as rope-snake projection; jīvanmukti; nirguṇatva (beyond the three guṇas)
- The mahavakyas
- Supports ‘Aham Brahmāsmi’ and ‘Tat tvam asi’ by identifying the deathless self as self-luminous Brahman beyond mind/speech; not a direct mahāvākya citation
- Veda
- Rig Veda
- Chandas
- Prose (gadya; aphoristic nominal sentences)
Yoga and practice
Internal renunciation over external marks; brahmāvalokana (Brahman-contemplation) as steady practice; equanimity to praise/blame; kuṇḍalinī-bandha as disciplined prāṇa/attention control; khecarī-mudrā and śiva-yoga-nidrā as absorptive states; ajapā-gāyatrī as natural mantra with breath-awareness
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
