Verse 28
Nirvana
धैर्यकन्था। उदासीनकौपीनम्। विचारदण्डः। ब्रह्मावलोकयोगपट्टः। श्रियां पादुका। परेच्छाचरणम्। कुण्डलिनीबन्धः। परापवादमुक्तो जीवन्मुक्तः। शिवयोगनिद्रा च। खेचरीमुद्रा च। परमानन्दी। निर्गतगुणत्रयम्। विवेकलभ्यं मनोवागगोचरम्। अनित्यं जगद्यज्जनितं स्वप्नजगदभ्रगजादितुल्यम्। तथा देहादिसङ्घातं मोहगुणजालकलितं तद्रज्जुसर्पवत्कल्पितम्। विष्णुविद्यादिशताभिधानलक्ष्यम्। अङ्कुशो मार्गः। शून्यं न सङ्केतः। परमेश्वरसत्ता। सत्यसिद्धयोगो मठः। अमरपदं तत्स्वरूपम्। आदिब्रह्मस्वसंवित्। अजपा गायत्री। विकारदण्डो ध्येयः॥
धैर्य-कन्था । उदासीन-कौपीनम् । विचार-दण्डः । ब्रह्म-अवलोक-योग-पट्टः । श्रियाः पादुका । पर-इच्छा-चरणम् । कुण्डलिनी-बन्धः । पर-अपवाद-मुक्तः जीवन्-मुक्तः । शिव-योग-निद्रा च । खेचरी-मुद्रा च । परम-आनन्दी । निर्गत-गुण-त्रयम् । विवेक-लभ्यम् मनः-वाक्-अगोचरम् । अनित्यम् जगत् यत् जनितम् स्वप्न-जगत्-अभ्र-गज-आदि-तुल्यम् । तथा देह-आदि-सङ्घातम् मोह-गुण-जाल-कलितम् तत् रज्जु-सर्प-वत् कल्पितम् । विष्णु-विद्या-आदि-शत-अभिधान-लक्ष्यम् । अङ्कुशः मार्गः । शून्यम् न सङ्केतः । परम-ईश्वर-सत्ता । सत्य-सिद्ध-योगः मठः । अमर-पदम् तत्-स्वरूपम् । आदि-ब्रह्म-स्व-संवित् । अजपा गायत्री । विकार-दण्डः ध्येयः ।
dhairyakanthā | udāsīnakaupīnam | vicāradaṇḍaḥ | brahmāvalokayogapaṭṭaḥ | śriyāṃ pādukā | parecchācaraṇam | kuṇḍalinībandhaḥ | parāpavādamukto jīvanmuktaḥ | śivayoganidrā ca | khecarīmudrā ca | paramānandī | nirgataguṇatrayam | vivekalabhyaṃ manovāgagocaram | anityaṃ jagadyajjanitaṃ svapnajagadabhragajāditulyam | tathā dehādisaṅghātaṃ mohaguṇajālakalitaṃ tadrajjusarpavatkalpitam | viṣṇuvidyādiśatābhidhānalakṣyam | aṅkuśo mārgaḥ | śūnyaṃ na saṅketaḥ | parameśvarasattā | satyasiddhayogo maṭhaḥ | amarapadaṃ tatsvarūpam | ādibrahmasvasaṃvit | ajapā gāyatrī | vikāradaṇḍo dhyeyaḥ ||
ଧୈର୍ୟ ହେଉଛି କନ୍ଥା; ଉଦାସୀନତା ହେଉଛି କୌପୀନ; ବିବେକ ହେଉଛି ଦଣ୍ଡ; ବ୍ରହ୍ମାବଲୋକନର ଯୋଗ ହେଉଛି ପଟ୍ଟ; ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ହେଉଛି ପାଦୁକା; ପରମଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଆଚରଣ ହେଉଛି ଚରଣ; କୁଣ୍ଡଲିନୀ-ବନ୍ଧ (ସଂଯମ) ହେଉଛି ନିୟମ। ନିନ୍ଦା ଓ ପ୍ରତିନିନ୍ଦାରୁ ମୁକ୍ତ ଜନ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ। ଶିବଯୋଗ-ନିଦ୍ରା ଅଛି, ଖେଚରୀମୁଦ୍ରା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ପରମାନନ୍ଦରେ ସ୍ଥିତ, ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ—ବିବେକରେ ଲଭ୍ୟ, ମନ-ବାକ୍ର ଅଗୋଚର। ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଗତ ଅନିତ୍ୟ—ସ୍ୱପ୍ନଜଗତ ପରି, ମେଘଗଜାଦି ପରି। ଦେହାଦି ସଂଘାତ ମୋହଗୁଣଜାଲରେ ଗଠିତ, ରଜ୍ଜୁ-ସର୍ପ ପରି କଳ୍ପିତ। ‘ବିଷ୍ଣୁ’, ‘ବିଦ୍ୟା’ ଆଦି ଶତନାମରେ ଯାହା ସୂଚିତ, ସେହି ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଅଙ୍କୁଶ ହେଉଛି ମାର୍ଗ; ‘ଶୂନ୍ୟ’ ସଙ୍କେତ ନୁହେଁ। ପରମେଶ୍ୱର-ସତ୍ତା ହେଉଛି ପରମ ବାସ୍ତବ। ସତ୍ୟ ଓ ସିଦ୍ଧିର ଯୋଗ ହେଉଛି ମଠ। ଅମର ପଦ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ—ଆଦିବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ସ୍ୱସଂବିତ୍। ଅଜପା ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ। ବିକାରନିବାରକ ଦଣ୍ଡକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
‘Fortitude is the cloak; indifference is the loincloth; discrimination is the staff; the belt is the yoga of beholding Brahman; prosperity is the sandals; the conduct is (to follow) the will of the Supreme; the restraint is the binding (discipline) of Kuṇḍalinī. Freed from blame and counter-blame, (he is) a jīvanmukta. There is the yogic sleep of Śiva, and the khecarī-mudrā. (He is) established in supreme bliss, having gone beyond the three guṇas—attainable through discernment, beyond mind and speech. The world that is produced is impermanent, like a dream-world, like a cloud-elephant and the like. Likewise, the aggregate beginning with the body, woven of the net of deluding qualities, is imagined like a rope-snake. The target is that which is denoted by hundreds of names such as ‘Viṣṇu’ and ‘Knowledge’. The goad is the path; ‘void’ is not the indicator. The reality is the existence of the Supreme Lord. The monastery is the yoga of truth and accomplishment. The deathless state is Its very nature: the self-luminous awareness of the primal Brahman. The ajapā is the Gāyatrī. The staff of transformation (i.e., of removing modifications) is to be meditated upon.