Adhyaya 46

Verse 1

नारद उवाच । बहूदकस्य कुंडस्य तीरस्थं लिंगमुत्तमम् । कपिलेश्वरमभ्यर्च्य नंदभद्रस्ततः सुधी

Sinabi ni Nārada: Matapos sambahin ang dakilang liṅga ni Kapileśvara na nasa pampang ng lawa ng Bahūdaka, ang marunong na si Nandabhadra ay saka (nagpatuloy pa).

Verse 2

प्रणम्य चाग्रतस्तस्थौ प्रबद्धकरसंपुटः । संसारचरितैः किंचिद्द्रुःखी गाथां व्यगायत

Pagkatapos yumukod, tumindig siya sa harap (ng Panginoon) na magkasalikop ang mga kamay sa paggalang. Bahagyang nabibigatan sa mga gawi ng saṃsāra, umawit siya ng isang gāthā na pagsusumamo.

Verse 3

स्रष्टारमस्य जगतश्चेत्पश्यामि सदाशिवम् । नानापृच्छाभिरथ तं कुर्यां नाथं विलज्जितम्

Kung masisilayan ko si Sadāśiva, ang lumikha ng sanlibutang ito, kung gayon sa dami ng aking mga tanong ay (maaari kong) mapahiya ang Panginoong iyon.

Verse 4

अपूर्यमाणं तव किं जगत्संसृजनं विना । निरीह बहुधा यत्ते सृष्टं भार्गववज्जगत्

Kung ang daigdig Mo ay hindi kailanman “napupuno” o nagkukulang, ano pa ang pangangailangan na likhain ang sanlibutan? O Ikaw na walang pagnanasa, bakit Mo hinubog ang mundong ito sa napakaraming anyo—gaya ng mga paglikhang iniuugnay kay Bhārgava?

Verse 5

सचेतनेन शुद्धेन रागादिरहितेन च । अथ कस्मादात्मसदृशं न सृष्टं निर्मितं जडम्

Ikaw ay may kamalayan, dalisay, at malaya sa pagnanasa at iba pa; kaya bakit hindi nilikha ang isang bagay na kahawig ng Iyong sarili? Bakit hinubog ang mundong ito na walang malay at walang diwa?

Verse 6

निर्वैरेण समेनाथ सुखदुःखभवाभवैः । ब्रह्मादिकीटपर्यन्तं किमेव क्लिश्यते जगत्

O Panginoon, Ikaw ay walang kaaway at pantay sa lahat. Ngunit sa pamamagitan ng ligaya at sakit, ng pagsilang at di-pagsilang, bakit pinahihirapan ang daigdig—mula kay Brahmā hanggang sa pinakamunting insekto?

Verse 7

कांश्चित्स्वर्गेथ नरके पातयंस्त्वं सदाशिव । किं फलं समवाप्नोषि किमेवं कुरुषे वद

O Sadāśiva, itinatapon Mo ang ilan sa langit at ang iba sa impiyerno; anong bunga ang Iyong nakakamit? Bakit Mo ginagawa ito? Ipagbigay-alam Mo sa akin.

Verse 8

इष्टैः पुत्रादिभिर्नाथ वियुक्ता मानवा ह्यमी । क्रंदंति करुणासार किं घृणापि भवेन्न ते

O Panginoon—diwa ng habag—ang mga taong ito ay nahiwalay sa kanilang minamahal, gaya ng mga anak at kamag-anak, at humahagulhol sa dalamhati. Wala man lamang bang sisiklab na munting awa sa Iyo?

Verse 9

अतीव नोचितं सर्वमेतदीश्वर सर्वथा । यत्ते भक्ताः समं पापैर्मज्जंते दुःखसागरे

O Īśvara, lubhang di-angkop ito sa lahat ng paraan—na ang mga deboto Mo ay lumubog, kasama ng mga makasalanan, sa dagat ng dalamhati.

Verse 10

एवंविधेन संसारचारित्रेण विमोहिताः । स्थानां तरं न यास्यामि भोक्ष्ये पास्यामि नोदकम्

Nalilito sa ganitong asal ng pag-iral sa samsara, hindi na ako tutungo sa ibang dako; hindi ako kakain ni iinom ng tubig.

Verse 11

मरणांतमेव यास्यामि स्थास्ये संचिंतयन्नदः । स एवं विमृशन्नेव नंदभद्रः स्वयं स्थितः

“Hanggang kamatayan lamang ako aabot; mananatili ako rito,” gayon ang kanyang pag-iisip. Sa ganitong pagninilay, si Nandabhadra ay tumindig doon, mag-isa.

Verse 12

ततश्चतुर्थे दिवसे बहूकतटे शुभे । कश्चिद्बालः सप्तवर्षः पीडापीडित आययौ

Pagkaraan, sa ikaapat na araw, sa mapalad na pampang ng Bahūka, dumating ang isang batang pitong taong gulang—pinahihirapan ng matinding sakit.

Verse 13

कृशोतीव गलत्कुष्ठी प्रमुह्यंश्च पदेपेद । नंदभद्रमुवाचेदं कृच्छ्रात्संस्तभ्य बालकः

Ang bata ay labis na payat, ang ketong ay naglalangis at nabubulok, at sa bawat hakbang ay halos himatayin. Sa matinding paghihirap ay nagpatatag siya at nagsalita ng mga salitang ito kay Nandabhadra.

Verse 14

अहो सुरूपसर्वांग कस्माद्दुःखी भवानपि । ततोस्य कारणं सर्वं व्याचष्ट नंदभद्रकः

“Aba! O ikaw na may magandang anyo at maayos na mga sangkap—bakit ikaw man ay nalulumbay?” Pagkaraan, ipinaliwanag ni Nandabhadra ang buong sanhi ng kaniyang pagdurusa.

Verse 15

श्रुत्वा तत्कारणं सर्वं बालो दीनमना ब्रवीत् । अहो हा कष्टमत्युग्रं बुधानां यदबुद्धिता

Nang marinig ang buong dahilan, ang bata, mabigat ang loob, ay nagsabi: “Ay, sa aba! Kay tindi ng sakit—na maging ang marurunong ay maaaring mahulog sa kamangmangan!”

Verse 16

संपूर्णोद्रियगात्रा यन्मर्तुमिच्छंति वै वृथा । मुहूर्ताद्ध्यत्र खट्वांगो मोक्षमार्गमुपागतः

Bagaman buo pa ang mga pandama at mga sangkap ng katawan, may mga tao pa ring nagnanais mamatay—tunay na walang saysay. Sapagkat dito, si Khaṭvāṅga ay nakaabot sa landas ng moksha sa isang saglit lamang.

Verse 17

तदहो भारतं खंडं सत्यायुषि त्यजेद्धि कः । अहमेव दृढो मन्ये पितृभ्यां यो विवर्जितः

Ah, kung gayon—sino ang tatalikod sa lupain ng Bhārata habang tunay pang may nalalabing buhay? Ako lamang, sa aking palagay, ang matatag—na nawalan ng kapwa magulang.

Verse 18

अशक्तश्चलितुं वापि मर्तुमिच्छामि नापि च । सर्वे लाभाः सातिमाना इति सत्या बतश्रुतिः

“Wala akong lakas kahit kumilos; ngunit ayaw ko rin namang mamatay. Ay, tunay nga ang sinaunang kasabihan: bawat pakinabang ay may kasamang bigat ng pagmamataas at pagdurusa.”

Verse 19

संतोषोऽप्युचितस्तुभ्यं देहं यस्य दृढं त्विदम् । शरीरं नीरुजं चेन्मे भवेदपि कथंचन

Ang kasiyahan at pagkapayapa ay tunay na angkop sa iyo, sapagkat matatag ang iyong katawan. Kung sana, sa anumang paraan, ang aking katawan man ay maging malaya sa karamdaman!

Verse 20

क्षणेक्षणे च तत्कुर्यां भुज्यते यद्युगेयुगे । इंद्रियाणि वशे यस्य शरीरं च दृढं भवेत्

Sandali sa sandali, gagawin ko yaong nagbibigay-daan upang malasap ang buhay sa bawat yugto ng panahon—kung ang aking mga pandama ay mapasailalim sa pagpipigil at ang aking katawan ay maging matatag.

Verse 21

सोऽप्यन्यदिच्छते चेच्च कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शोकस्थानसहस्राणि हर्षस्थानशतानि च

Kung ang gayong tao ay naghahangad pa rin ng iba, sino pa ang higit na walang pag-iisip kaysa sa kanya? Libu-libo ang mga pagkakataon ng dalamhati, ngunit daan-daan lamang ang mga pagkakataon ng kagalakan.

Verse 22

दिवसे दिवसे मूढमावशंति न पंडितम् । न हि ज्ञानविरुद्धेषु बह्वबपायेषु कर्मसु

Araw-araw, ang mga kapahamakan ay dumadagok sa mangmang, hindi sa marunong—sapagkat ang marunong ay hindi gumagawa ng mga gawaing salungat sa kaalaman at hitik sa maraming panganib.

Verse 23

मूलघातिषु सज्जंते बुद्धिमंतो भवद्विधाः । अष्टांगां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम

Ang mga may talino—gaya mo—ay nagsisikap tumama sa ugat (ng pagdurusa). Sinasabi nila ang walong-sangkap na pag-unawa, na nag-iingat sa bawat tunay na kabutihan laban sa kapinsalaan.

Verse 24

श्रुतिस्मृत्यविरुद्धा सा बुद्धिस्त्वय्यस्ति निर्मला । अथ कृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च

Nasa iyo ang dalisay na pag-unawa na hindi sumasalungat sa Śruti at Smṛti. At ito’y nananatiling matatag sa mga paghihirap, sa mga mapanganib na kalagayan, at maging sa mga kapahamakaang tumatama sa sariling mga kamag-anak.

Verse 25

शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदंति भवद्विधाः । नाप्राप्यमभिवांछंति नष्टं नेच्छंति शोचितुम्

Ang mga taong tulad mo ay hindi nalulugmok sa pagdurusang pangkatawan o pangkaisipan. Hindi nila minimithi ang di-maabot, at hindi rin nila pinipiling magdalamhati sa nawala.

Verse 26

आपत्सु च न मुह्यंति नराः पंडितबुद्धयः । मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाब्यामर्पितं जगत्

Sa gitna ng kapahamakan, ang mga taong may pantas na pag-unawa ay hindi nalilito. Ang daigdig ay pinahihirapan ng dalawang uri ng dusa: yaong mula sa isip at yaong mula sa katawan.

Verse 27

तयोर्व्याससमासाभ्यां शमोपायमिमं श्रृणु । व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविसर्जनात्

Ngayon pakinggan ang paraan ng pagpapayapa sa dalawang iyon, na ipinaliwanag sa masinsin at sa buod: sa pag-iwas sa masamang pakikisalamuha na nagdudulot ng karamdaman, at sa pagtalikod sa labis na pagod at iba pang nagpapalala, ayon sa itinuro.

Verse 28

चतुर्भिः कारणैर्दुःखं शीरिरं मानसं च यत् । मानसं चाप्यप्रियस्य संयोगः प्रियवर्जनम्

Ang dusa ay may dalawang uri—pangkatawan at pangkaisipan—at nagmumula sa apat na sanhi. Ang dusa ng isip ay tunay na nagmumula sa pakikipag-ugnay sa di-kanais-nais at sa pagkalayo sa minamahal.

Verse 29

द्विप्रकारं महाकष्टं द्वयोरेतदुदाहृतम् । मानसेन हि दुःखैन शरीरमुपतप्यते

Ang dakilang pagdurusang ito ay ipinahayag na may dalawang anyo. Sa pagdurusa ng isip, ang katawan mismo ay napapaso at pinahihirapan.

Verse 30

अयःपिंडेन तप्तेन कुंभसंस्थमिवोदकम् । तदाशु प्रति काराच्च सततं च विवर्जनात्

Gaya ng tubig sa palayok na pinaiinit ng pulang-mainit na tipak ng bakal, ito’y agad na gumagaan sa paglalapat ng lunas at sa palagiang pag-iwas sa sanhi.

Verse 31

व्याधेराधेश्च प्रशमः क्रियायोगद्वयेन तु । मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवांबुना

Ang pagpayapa sa karamdaman at sa panloob na dalamhati ay natatamo sa pamamagitan ng dalawang uri ng disiplina sa pagsasagawa. Kaya’t payapain ang isip sa kaalaman, gaya ng pag-apula ng apoy sa tubig.

Verse 32

प्रशांते मानसे ह्यस्य शारीरमुपशाम्ति । मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते

Kapag ang isip ng tao ay naging payapa, ang pighati ng katawan ay humuhupa rin. At nauunawaan na ang ugat ng pagdurusa ng isip ay ang pagkapit o pagkakabit (sneha).

Verse 33

स्नेहाच्च सज्जनो नित्यं जन्तुर्दुःखमुपैति च । स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भायानि च

At dahil sa pagkapit, kahit ang mabuting tao ay palaging napapahulog sa dalamhati. Ang mga pagdurusa ay may ugat sa pagkapit, at ang mga takot ay isinilang din mula rito.

Verse 34

शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते

Ang dalamhati at galak, gayundin ang pagod at paghihirap—lahat ay nagmumula sa pagkakabit ng pagnanasa (pagkakapit).

Verse 35

स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा । अश्रेयस्कावुभावतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः

Mula sa pagkakapit ay sumisibol ang pagkakulay ng mga pandama at ang pagnanasa sa mga bagay ng daigdig. Kapwa ito sanhi ng di-mabuti; at sa bagay na ito, ang una—pagkakapit—ang inaalalang pangunahing tagapag-udyok.

Verse 36

त्यागी तस्मान्न दुःखी स्यान्नर्वैरो निरवग्रहः । अत्यागी जन्ममरणे प्राप्नोतीह पुनःपुनः

Kaya nga, ang mapagwaksi ay hindi nalulumbay—malaya sa poot at walang pagkapit. Ngunit ang hindi nagwawaksi ay muling-muling sumasapit sa kapanganakan at kamatayan dito.

Verse 37

तस्मात्स्नेहं न लिप्सेन मित्रेभ्यो धनसंचयात् । स्वशरीरसमुत्थं च ज्ञानेन विनिर्वतयेत्

Kaya nga, huwag pagnasaan ang pagkakapit—maging mula sa mga kaibigan o sa pag-iimpok ng yaman. At anumang umuusbong mula sa sariling katawan, alisin iyon sa pamamagitan ng kaalaman.

Verse 38

ज्ञानान्वितेषु सिद्धेषु शास्त्रूज्ञेषु कृतात्मसु । न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम्

Sa mga ganap na nilalang (siddha)—may tunay na kaalaman, bihasa sa mga śāstra, at may pagpipigil-sa-sarili—hindi dumikit ang pagkakapit; dumudulas ito na parang tubig sa dahon ng lotus.

Verse 39

रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते । इच्छा संजायते चास्य ततस्तृष्णा प्रवर्धते

Kapag ang tao ay dinaig ng pagnanasa (rāga), hinihila siya ng kāma. Mula roon sumisilang ang icchā (pagnanais), at pagkatapos ay unti-unting lumalago ang tṛṣṇā (pagkauhaw sa pagnanasa).

Verse 40

तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी मता । अधर्मबहुला चैव घोररूपानुबंधिनी

Ang tṛṣṇā (pagkauhaw sa pagnanasa) ay itinuturing na pinakamasama sa lahat ng kasalanan, at laging nagbubunga ng pagkabalisa. Puno ito ng adharma at sinusundan ng kakila-kilabot na bunga.

Verse 41

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यतः । यासौ प्राणांतिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

Ang tṛṣṇā na yaong mahirap talikdan ng mga naliligaw, na hindi kailanman tumatanda, at isang sakit na pumapatay—sa pagtalikod sa tṛṣṇā na iyon, nakakamtan ang kaligayahan.

Verse 42

अनाद्यंता तु सा तृष्णा ह्यंतर्देहगता नृणाम् । विनाशयति संभूता लोहं लोहमलो यथा

Ang tṛṣṇā na iyon ay walang simula at walang wakas, at nananahan sa loob ng katawan ng tao. Kapag ito’y sumibol, winawasak nito sila gaya ng kalawang na kumakain sa bakal.

Verse 43

यथैवैधः समुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति । तथाऽकृतात्मा लोबेन स्वोत्पन्नेन विनश्यति

Gaya ng kahoy na napapahamak sa apoy na sumiklab mula sa kahoy mismo, gayon din ang taong di-nagpipigil sa sarili ay winawasak ng kasakiman (lobha) na sumisibol sa loob niya.

Verse 44

तस्माल्लोभो न कर्तव्यः शरीरे चात्मबंधुषु । प्राप्तेषु व न हृष्येत नाशो वापि न शोचयेत्

Kaya’t huwag pagyamanin ang kasakiman—maging sa sariling katawan o sa sariling mga kamag-anak. Sa pagkamit ay huwag magbunyi nang labis, at sa pagkawala ay huwag magdalamhati.

Verse 45

नंदभद्र उवाच । अहो बाल न बालस्त्वं मतो मे त्वां नमाम्यहम् । त्वद्वाक्यैरतितृप्तोऽहं त्वां तु प्रक्ष्यामि किंचन

Wika ni Nandabhadra: “Ay, bata—ngunit sa aking pagtingin, hindi ka bata. Ako’y yumuyuko at sumasamba sa iyo. Lubhang nabusog ang aking loob sa iyong mga salita; may itatanong pa ako.”

Verse 46

कामक्रोधावहंकारमिंद्रियाणि च मानवाः । निंदंति तत्र मे नित्यं विवक्षेयं प्रजायते

Tinutuligsa ng mga tao ang pagnanasa, galit, pagkamakasarili (ego), at mga pandama; ngunit sa akin, tungkol sa mismong mga ito, laging sumisibol ang pagnanais na magsalita.

Verse 47

अहमेष ममेदं च कार्यमीदृशकस्त्वहम् । इत्यादि चात्मविज्ञानमहंकार इति स्मृतः

“Ako ay ganito; ito ay akin; ang gawaing ito ay dapat gawin; ako’y may ganitong uri”—ang mga ganitong pag-iisip na umiikot sa sarili ay tinatawag na ego (ahaṃkāra).

Verse 48

परिहार्यः य चेत्तं च विनोन्मत्तः प्रकीर्यते । कामोऽभिलाष इत्युक्तः सं चेत्पुंसा विवर्ज्यते

Ang anumang udyok ng isip na kapag nagising ay nagkakalat sa diwa sa walang-humpay na pagkabalisa ay dapat iwasan. Ito ang kāma—paghahangad o pananabik—na dapat talikdan ng taong naghahanap ng kabutihan.

Verse 49

कथं स्वर्गो मुमुक्षा वा साध्यते दृषदा यथा । क्रोधो वा यदि संत्याज्यस्ततः शत्रुक्षयः कथम्

Paano makakamtan ang langit—o maging ang pananabik sa moksha—na para bang sa isang batong hamak lamang? At kung ang galit ay tunay na dapat talikdan, paano naman maisasagawa ang paglipol sa mga kaaway?

Verse 50

बाह्यानामांतराणां वा विना तं तृणवद्विदुः । इंद्रियाणि निगृह्यैव दुष्टानीति निपीडयेत्

Kung hindi mapapangibabawan ang “panloob na prinsipyo” na iyon, ang mga bagay na panlabas at panloob ay itinuturing na walang halaga na parang dayami. Kaya dapat pigilin ang mga pandama at supilin ang masasama—ang suwail na lakas ng mga pandama.

Verse 51

कथं स्याद्धर्मश्रवणं कथं वा जीवनं भवेत् । एतस्मिन्मे मनो विद्धंखिद्यतेऽज्ञानसंकटे

Paano magkakaroon ng pakikinig sa dharma, at paano mananatili ang buhay? Sa bagay na ito, ang aking isip—na tila sugatan—ay nagdurusa sa mapanganib na masukal na gubat ng kamangmangan.

Verse 52

तथा कस्मादिदं सृष्टं जडं विश्वं चिदात्मना । एवं यद्बहुधा क्लेशः पीड्यते हा कुतस्त्विदम्

At higit pa—bakit nilikha ng May-Malay (ang Kamalayang Sarili) ang mundong ito na tila walang buhay? Bakit ang pagdurusa ay ipinapataw sa napakaraming anyo—ay, saan nagmula ang lahat ng ito?

Verse 53

बाल उवाच । सम्यगेतद्यथा पृष्टं यत्र मुह्यंति जंतवः । श्रृण्वेकाग्रमना भूत्वा ज्ञातं द्वैपायनान्मया

Wika ni Bāla: Tama ang iyong pagtatanong—sa mismong bagay na ito nalilinlang ang mga nilalang. Makinig nang may iisang pagtutok ng isip; natutuhan ko ito mula kay Dvaipāyana (Vyāsa).

Verse 54

प्रकृतिः पुरुषश्चैव अनादी श्रृणुमः पुरा । साधर्म्येणावतिष्ठेते सृष्टेः प्रागजरामरौ

Ang Prakṛti at ang Puruṣa ay tunay na walang pasimula—gaya ng aming narinig mula pa noong unang panahon. Bago ang paglikha, sila’y nananatiling magkasama sa iisang kalagayang magkakatulad, walang pagtanda at walang kamatayan.

Verse 55

ततः कालस्वबावाभ्यां प्रेरिता प्रकृतिः पुरा । पुंसः संयोगमैच्छत्सा तदभावात्प्रकुप्यत

Pagkaraan, noong unang panahon, ang Prakṛti—na inudyukan ng Panahon at ng likas na kalikasan—ay nagnasang makipag-ugnay sa Puruṣa; at dahil sa kawalan ng ugnayang iyon, siya’y naguluhan at nabalisa.

Verse 56

ततस्तमोमयी सा च लीलया देववीक्षिता । राजसी समभूद्दूष्टा सात्त्विकी समजायत

Pagkaraan, siya—na puspos ng tamas—ay nilingon ng Diyos sa banal na lila. Siya’y naging rājasic, magulo at marumi; at ang sattva ay lumitaw din.

Verse 57

एवं त्रिगुणतां याता प्रकृतिर्देवदर्शनात् । तां समास्थाय परमस्त्रिमूर्तिः समजायत

Sa gayon, ang Prakṛti ay umabot sa kalagayan ng tatlong guṇa dahil sa pagtanaw (sulyap) ng Diyos. Sa pag-angkla sa kanya bilang saligan, ang kataas-taasang Trimūrti ay nahayag.

Verse 58

तस्याः प्रोच्चारणार्थं च प्रवृत्तः स्वांशतस्ततः । असूयत महत्तत्त्वं त्रिगुणं तद्विदुर्बुधाः

Pagkaraan, mula sa Kanyang sariling bahagi, Siya’y kumilos upang maipahayag nang ganap ang kanyang paglitaw. Mula roon ay sumibol ang prinsipyo ng Mahat, na may tatlong guṇa—gaya ng sinasabi ng mga pantas.

Verse 59

अहंकार स्ततो जातः सत्त्वराजसतामसः । तमो रजस्त्वमापद्य रजः सत्त्वगुणं नयेत्

Pagkaraan nito, sumibol ang ahaṃkāra (prinsipyo ng pagkamakasarili), na may likas na sattva, rajas, at tamas. Ang tamas ay humihilig sa rajas, at ang rajas naman ay umaakay sa katangiang sattva.

Verse 60

शुद्धसत्त्वे ततो मोक्षं प्रवदंति मनीषिणः । तमसो रजसस्त स्मात्संशुद्ध्यर्थं च सर्वशः

Ipinahahayag ng mga pantas na ang mokṣa (kalayaan) ay sumisilang mula sa dalisay na sattva. Kaya ang tamas at rajas ay dapat linisin at alisin sa lahat ng paraan, alang-alang sa ganap na pagdalisay.

Verse 61

जीवात्मसंज्ञान्स्वीयांशान्व्यभजत्परमेश्वरः । तावंतस्ते च क्षेत्र्ज्ञा देहा यावंत एव हि

Ipinamahagi ni Parameśvara ang sariling mga bahagi bilang yaong tinatawag na jīvātman (mga indibidwal na sarili). Kung gaano karami ang mga kṣetrajña—ang “nakaaalam sa bukirin”—gayundin karami ang mga katawan, tunay nga.

Verse 62

निःसरंति यथा लोहात्तप्तल्लिंगात्स्फुलिंगकाः । तन्मात्रभूतसर्गोयमहंकारात्तु तामसात्

Gaya ng mga kislap na lumilipad mula sa bakal na nagbabaga, gayon din ang paglabas ng mga tanmātra at ng mga magagaspang na elemento ay nagmumula sa tamasikong anyo ng ahaṃkāra.

Verse 63

इंद्रियाणां सात्त्विकाच्च त्रिगुणानि च तान्यपि । एतैः संसिद्धयंत्रेण सच्चिदानन्दवीक्षणात्

At mula sa sāttvika ay sumisilang ang mga indriya—mga kakayahan ng pagdama at pagkilos; sila man ay gumagana sa ilalim ng tatlong guṇa. Sa pamamagitan ng kasangkapang ito ng ganap na disiplina, sa pagtanaw sa Sat–Cit–Ānanda (Pag-iral–Kamalayan–Kaligayahan), natatamo ang kaganapan.

Verse 64

रजस्तमश्च शोध्यंते सत्त्वेनैव मुमुक्षुभिः । तस्मात्कामं च क्रोधं च इंद्रियाणां प्रवर्तनम्

Ang mga naghahangad ng moksha ay nililinis ang rajas at tamas sa pamamagitan lamang ng sattva. Kaya ang pag-udyok ng mga pandama tungo sa pagnanasa at galit ay dapat pigilan at dalisayin.

Verse 65

अहंकारं च संसेव्य सात्त्विकीं सिद्धिमश्नुते । राजसास्तामसाश्चैव त्याज्याः कामादयस्त्वमी

Sa paglinang ng ahaṃkāra sa diwang sāttvika, nakakamit ang sāttvikang siddhi. Ngunit ang mga udyok na rajasic at tamasic—nagsisimula sa pagnanasa—ay dapat talikdan.

Verse 66

सात्त्विकाः सर्वदा सेव्याः संसारविजिगीषुभिः । गुणत्रयस्य वक्ष्यामि संक्षेपाल्लक्षणं तव

Ang nagnanais na daigin ang saṃsāra ay dapat laging linangin ang sāttvika. Ngayon ay sasabihin ko sa iyo, sa maikling paraan, ang mga palatandaan ng tatlong guṇa.

Verse 67

सास्त्राभ्यासस्ततो ज्ञानं शौचमिंद्रियनिग्रहः । धर्मक्रियात्मचिंता च सात्त्विकं गुण लक्षणम्

Ang pag-aaral ng mga śāstra, ang pagsilang ng kaalaman, kalinisan, pagpipigil sa mga pandama, pagsasagawa ng mga gawaing dharma, at pagninilay sa Sarili (Ātman)—ito ang mga tanda ng guṇang sāttvika.

Verse 68

अन्यायेन धनादानं तंद्री नास्तिक्यमेव च । क्रौर्यं च याचकाद्यं च तामसं गुणलक्षणम्

Ang pagbibigay ng yaman sa paraang di-makatarungan, katamaran at pagkatulog-lugod, kawalang-pananalig at kawalang-galang, kalupitan, at ang ugaling mamalimos at iba pa—ito ang mga tanda ng guṇang tāmasa.

Verse 69

तस्माद्बुद्धिमुकैस्त्वतैः सात्त्विकैर्देवतां भजेत् । राजसैर्मानवत्वं च तामसैः स्थाणुयोनिता

Kaya nga, sa mga ugaling sāttvika na pinangungunahan ng nagising na pag-unawa, dapat sambahin ang mga diyos at makamtan ang kalagayang maka-diyos; sa ugaling rājasa, nakakamit ang kapanganakang tao; at sa ugaling tāmasa, nahuhulog sa yoni ng mga nilalang na di-kumikilos (sthāṇu).

Verse 70

बुद्ध्याद्यैरेव मुक्तिः स्यादेतैरेव च यातना

Sa mismong mga salik na ito—nagsisimula sa pag-unawa—sumisibol ang mokṣa, ang paglaya; at sa mismong mga salik ding ito, sumisibol din ang pagdurusa at pagpapahirap.

Verse 71

अमीषां चाप्य भावे वै न किंचिदुपपद्यते । कलादो हि कलादीनां सुवर्णं शोधयेद्यथा

At kung wala ang mga ito, tunay na walang anumang maisasakatuparan nang wasto. Gaya ng pagsubok at pagpipino na naglilinis sa ginto at sa mga halong metal nito, gayon din ang isang mas mataas na prinsipyo ang nagpapadalisay sa mas mababang mga salik.

Verse 72

तथा रजस्तमश्चैव संशोध्ये सात्त्विकैर्गुणैः । अस्मादेव गुणानां च समवायादनादिजात्

Gayundin, ang rajas at tamas ay dapat dalisayin nang lubos sa pamamagitan ng mga katangiang sāttvika. Sapagkat mula sa walang pasimulang pagsasanib na ito nagmumula ang paghahalo ng mga guṇa.

Verse 73

सुखिनो दुःखिनश्चैव प्राणिनः शास्त्रदर्शिनः । अष्टाविंशतिलक्षैश्च गुणमेकैकमीश्वरः

Ang mga nilalang ay nakikitang may masaya at may nagdurusa, at may mga nakakakita sa aral ng mga śāstra. At ang Panginoon (Īśvara) ay nagtakda at namahagi ng bawat guṇa, isa-isa, sa sukat na binibilang hanggang dalawampu’t walong lakh, bilang napakalawak na pamamahagi sa mga nilalang.

Verse 74

व्यभजच्चतुरा शीतिलक्षास्ता जीवयोनयः । सकाशान्मनसस्तद्वदात्मनः प्रभवंति हि

At muli Niyang hinati ang mga sinapupunang pinagmumulan ng buhay sa walumpu’t apat na lakh. Sila’y sumisibol mula sa pagkalapit ng isipan, at gayundin, tunay nga, mula sa Sarili (Ātman).

Verse 75

ईश्वरांशाश्च ते सर्वे मोहिताः प्राकृतैर्गुणैः । क्लेशानासादयंत्येव यथैवाधिकृता विभोः

Ang lahat ng nilalang na yaon ay mga bahagi ng Panginoong Īśvara, subalit nalilinlang ng mga guṇa ng Prakṛti. Tiyak nilang mararanasan ang mga pighati (kleśa), ayon sa pag-aayos at paggabay ng Makapangyarihan.

Verse 76

अन्नानां पयसां चापि जीवानां चाथ श्रेयसे । मानुष्यमाहुस्तत्त्वज्ञाः शिवभावेन भावितम्

Para sa kapakanan ng mga butil, ng gatas, at ng mga nilalang, ipinahahayag ng mga nakakabatid sa katotohanan na ang pagsilang bilang tao ang pinakakapaki-pakinabang—kapag pinuspos ng damdaming Śiva (Śiva-bhāva).

Verse 77

नंदभद्र उवाच । एवमेतत्किं तु भूयः प्रक्ष्याम्येतन्महामते । ईश्वराः सर्वदातारः पूज्यंते यैश्च देवताः

Wika ni Nandabhadra: “Gayon nga; subalit, O dakilang-isip, magtatanong pa ako. Ang mga Panginoon ay tagapagkaloob ng lahat—kung gayon, sino ang sumasamba sa mga diyos?”

Verse 78

स्वभक्तांस्तान्न दुःखेभ्यः कस्माद्रक्षंति मानवान् । विशेषात्केपि दृश्यंते दुःखमग्नाः सुरान्रताः

Bakit hindi inililigtas ng mga diyos sa pagdurusa ang mga taong sarili nilang deboto? Tunay, may nakikita ring ilan—tapat sa mga diyos at sa kanilang mga panata (vrata)—na lubog sa dalamhati.

Verse 79

इति मे मुह्यते बुद्धिस्त्वं वा किं बाल मन्यसे

Kaya nalilito at nababalisa ang aking pag-unawa; O bata, ano ang palagay mo tungkol dito?

Verse 80

बाल उवाच । अशुचिश्च शुचिश्चापि देवभक्तो द्विधा स्मृतः । कर्मणा मनसा वाचा तद्रतो भक्त उच्यते

Sumagot ang bata: Ang deboto ng Diyos ay naaalala na may dalawang uri—marumi at dalisay. Ang taong nakatuon sa Kanya sa gawa, isip, at salita ay tinatawag na tunay na deboto.

Verse 81

अशुचिर्देवताश्चैव यदा पुजयते नरः । तदा भूतान्या विशंति स च मुह्यति तत्क्षणात्

Kapag ang maruming tao ay sumasamba sa mga diyos, pumapasok sa kanya ang mga espiritu, at sa sandaling iyon siya’y naliligaw ang isip.

Verse 82

विमूढश्चाप्टयकार्याणि तानि तानि निषेवते । ततो विनश्यति क्षिप्रं नाशुचिः पूजयेत्ततः । शुचिर्वाभ्यर्चयेद्यश्च तस्य चेदशुभं भवेत्

Sa pagkahibang, gumagawa siya ng sari-saring di-wastong gawain; kaya’t mabilis siyang napapahamak. Kaya ang marumi ay hindi dapat sumamba. Ngunit kung ang dalisay ay sumamba at may masamang palatandaan pa ring dumating sa kanya—

Verse 83

तस्य पूर्वकृतं व्यक्तं कर्मणां कोटि मुच्यते । महेश्वरो ब्रह्महत्याभयाद्यत्र ततस्ततः

Para sa kanya, ang hayag na bunga ng mga nagawang karma noon—kahit umabot sa napakaraming karman—ay nauubos at nalilinis. At si Maheśvara (Śiva), doon at sa sandaling iyon, ay nagpapalaya sa kanya mula sa mga takot gaya ng kasalanang pagpatay sa brahmana at iba pa.

Verse 84

सस्नौ तीर्थेषु कस्माच्च इतरो मुच्यते कथम् । अम्बरीषसुतां हृत्वा पर्वतान्नारदात्तथा

Naliligo ang tao sa mga banal na tirtha—bakit nananatili pa rin ang pagdurusa? At paano naman napapalaya ang iba? Matapos dukutin ang anak na babae ni Ambarīṣa mula sa bundok, at gayundin (ayon sa narinig) mula kay Nārada—

Verse 85

सीतापहारमापेदे रामोऽन्यो मुच्यते कथम् । ब्रह्मापि शिरसश्छेदं कामयित्वा सुतामगात्

Dumanas si Rāma sa pagsubok na kaugnay ng pagdukot kay Sītā; paano kung gayon napapalaya ang iba? Maging si Brahmā, sa pagnanais na maputol ang isang ulo, ay humabol pa sa sarili niyang anak na babae.

Verse 86

इंद्रचंद्ररविविष्णुप्रमुखाः प्राप्नुयुः कृतम् । तस्मादवश्यं च कृतं भोज्यमेव नरैः सदा

Sina Indra, Candra, Ravi (Araw), Viṣṇu at iba pang mga dakila ay tumatanggap ng bunga ng sarili nilang gawa. Kaya ang nagawa ay tiyak na mararanasan—lagi—ng mga tao.

Verse 87

मुच्यते कोऽपि स्वकृतान्नैवेति श्रुतिनिर्णयः । किं तु देवप्रसादेन लभ्यमेकं सुरव्रतैः

Walang sinuman ang napapalaya mula sa sariling nagawa—iyan ang pasya ng Śruti. Gayunman, may isang bagay na nakakamtan sa biyaya ng Diyos, para sa mga tapat sa mga banal na panata.

Verse 88

बहुभिर्जन्मभिर्भोज्यं भुज्येतैकेन जन्मना । तच्च भुक्त्वात तस्त्वर्थो भवेदिति विनिश्चयः

Ang dapat sanang maranasan sa maraming kapanganakan ay maaaring danasin sa iisang buhay; at kapag nalubos na ang pagdanas na iyon, lilinaw ang tunay na layon (ng pag-unlad ng kaluluwa)—ito ang tiyak na pasya.

Verse 89

ये तप्यंते गतैः पापैः शुचयो देवताव्रताः । इह ते पुत्रपौत्रैश्च मोदंतेऽमुत्र चेह च

Yaong nagsasagawa ng pagtitiyaga matapos mapawi ang kanilang mga kasalanan—malinis at tapat sa mga panatang ukol sa mga diyos—ay nagagalak dito kasama ang mga anak at apo, at nagagalak din sa kabilang daigdig; kapwa roon at dito.

Verse 90

तस्माद्देवाः सदा पूज्याः शुचिभिः श्रद्धयान्वितैः । प्रकृतिः शोधनीया च स्ववर्णोदितकर्मभिः

Kaya nga, ang mga diyos ay dapat laging sambahin ng mga malinis at puspos ng pananampalataya; at ang sariling likas na pagkatao ay dapat dalisayin sa pamamagitan ng mga tungkuling itinakda ayon sa sariling varṇa.

Verse 91

स्वनुष्ठितोऽपि धर्मः स्यात्क्लेशायैव विनाशिवम् । दुराचारस्य देवोपि प्राहेति भगवान्हरः

Kahit ang dharma na naisagawa na ay nagiging sanhi lamang ng pagdurusa at hindi nagdudulot ng kabutihang-mapalad kapag ang tao’y masama ang asal—ganito ang ipinahayag ng Panginoong Hara.

Verse 92

भोक्तव्यं स्वकृतं तस्मात्पूजनीयः सदाशिवः । स्वाचारेण परित्याज्यौ रागद्वेषाविदं परम्

Kaya nga, dapat danasin ng tao ang bunga ng sariling gawa, at si Sadāśiva ay dapat sambahin. Sa sariling disiplin ng asal, talikdan ang pagkapit at pag-ayaw—ito ang kataas-taasang aral.

Verse 93

नन्दभद्र उवाच । शुद्धप्रज्ञ किमेतच्च पापिनोऽपि नरा यदा । मोदमानाः प्रदृश्यन्ते दारैरपि धनैरपि

Sinabi ni Nandabhadra: O ikaw na may dalisay na pag-iisip, ano ito—bakit maging ang mga makasalanang tao ay minsan nakikitang nagagalak, may asawa at may kayamanan?

Verse 94

बाल उवाच । व्यक्तं तैस्तमसा दत्तं दानं पूर्वेषु जन्मसु । रजसा पूजितः शंभुस्तत्प्राप्तं स्वकृतं च तैः

Wika ni Bāla: Maliwanag na sa mga naunang kapanganakan, nagbigay sila ng kawanggawa kahit nasa ilalim ng impluwensiya ng tamas; at sinamba nila si Śambhu sa ilalim ng impluwensiya ng rajas. Kaya natamo nila ang bunga ng sarili nilang mga gawa.

Verse 95

किं तु यत्तमसा कर्म कृतं तस्य प्रभावतः । धर्माय न रतिर्भूयात्ततस्तेषां विदांवर

Ngunit sapagkat ang mga gawang iyon ay ginawa sa kapangyarihan ng tamas, dahil sa bisa nito ay hindi na umuusbong sa kanilang puso ang ligaya sa dharma—kaya nga, O pinakamahusay sa mga pantas.

Verse 96

भुक्त्वा पुण्यफलं याति नरकं संशयः । अस्मिंश्च संशये प्रोक्तं मार्कंडेयेन श्रूयते

Pagkatapos tamasahin ang bunga ng kabutihan, siya’y napupunta sa impiyerno—ito ang pag-aalinlangan. At tungkol sa pag-aalinlangang ito, ang sinabi ni Mārkaṇḍeya ay pinakikinggan bilang kapani-paniwalang aral.

Verse 97

इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह । इह चामुत्र चैकस्य नामुत्रैकस्य नो इह

Para sa isa, ang bunga ay dito lamang at hindi sa kabilang daigdig; para sa iba, sa kabilang daigdig lamang at hindi dito. Para sa isa, kapwa dito at doon; para sa iba naman, ni doon ni dito.

Verse 98

पूर्वोपात्तं भवेत्पुण्यं भुक्तिर्नैवार्जयन्त्यपि । इह भोगः स वै प्रोक्तो दुर्भगस्याल्पमेधसः

Ang merit (puṇya) na natipon noon ang siyang “tinatamasa”; ang pagtamasa lamang ay hindi lumilikha ng bagong merit. Ang ganitong pagkalugod sa mundong ito ay sinasabing para sa kapus-palad at sa may munting pag-iisip.

Verse 99

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति तपोभिश्चार्जयत्यपि । परलोके तस्य भोगो धीमतः स क्रियात्स्फुटम्

Kung ang isang tao’y walang naipong kabutihan mula sa nakaraan, ngunit nakakamit ito sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagtapa, ang tamis ng bunga para sa marunong ay lilitaw sa susunod na daigdig—malinaw na bunga ng kanyang mga gawa.

Verse 100

पूर्वोपात्तं यस्य नास्ति पुण्यं चेहापि नार्जयेत् । ततश्चोहामुत्र वापि भो धिक्तं च नराधमम्

Kung ang tao’y walang naunang naipong kabutihan at dito man ay hindi rin nagtitipon ng kabutihan, kung gayon sa mundong ito man o sa kabila, siya’y tunay na dapat sumpain bilang pinakamababa sa mga tao.

Verse 101

इति ज्ञात्वा महाभागत्यक्त्वा शल्यानि कृत्स्नशः । भज रुद्रं वर्णधर्मं पालयास्मात्परं न हि

Pagkaalam nito, O mapalad, itapon mo ang lahat ng tinik sa loob nang walang matira. Sambahin si Rudra at ingatan ang dharma ayon sa iyong kalagayan—sapagkat wala nang hihigit pa rito.

Verse 102

योहि नष्टेष्वभीष्टेषु प्राप्तेष्वपि च शोचति । तृप्येत वा भवेद्बन्धो निश्चितं सोऽन्यजन्मनः

Sinumang nagdadalamhati kapag nawala ang ninanais, at nagdadalamhati rin kahit nakamtan na—maging siya’y nasisiyahan o nakagapos—tiyak na nakatali siya sa isa pang kapanganakan.

Verse 103

नन्दभद्र उवाच । नमस्तुभ्यमबालाय बालरूपाय धीमते । को भवांस्तत्त्वतो वेत्तुमिच्छामि त्वां शुचिस्मितम्

Wika ni Nandabhadra: Pagpupugay sa iyo—hindi ka man bata, nag-aanyong bata ka at ikaw ay marunong. Sino ka sa katotohanan? Nais kitang makilala, O may dalisay na ngiti.

Verse 104

बहवोऽपि मया वृद्धा दृष्टाश्चोपासिताः सदा । तेषामीदृशका बुद्धिर्न दृष्टा न श्रुतामया

Marami na akong nakitang matatanda at palagi ko silang pinaglilingkuran; ngunit ni hindi ko nakita o narinig sa kanila ang ganitong pagkaunawa.

Verse 105

येन मे जन्मसंदेहा नाशिता लीलयैव च । तस्मात्सामान्यरूपस्त्वं निश्चितं न मतं मम

Yamang napawi mo nang walang kahirap-hirap ang aking pag-aalinlangan tungkol sa mismong kapanganakan, tiyak kong hindi ka karaniwan—iyan ang aking matibay na pasya.

Verse 106

बाल उवाच । महदेतत्समाख्येयमेकाग्रः श्रृणु तत्त्वतः । इतः सप्ताधिके चापि सप्तमे जन्मनि त्वहम्

Sinabi ng Bata: Ito’y dakilang bagay na isasalaysay—makinig nang may iisang tuon ng isip, ayon sa katotohanan. Mula rito, sa ikapitong kapanganakan, ako ay…

Verse 107

वैदिशे नगरे विप्रो नाम्नाऽसं धर्मजालिकः । वेदवेदांगतत्त्वत्रः स्मृतिशास्त्रार्थविद्वरः

Sa lungsod ng Vaidīśa, ako’y isang brāhmaṇa na nagngangalang Dharmajālika—nakaaalam sa katotohanan ng mga Veda at Vedāṅga, at dalubhasa sa kahulugan ng Smṛti at Śāstra.

Verse 108

व्याख्याता धर्मशास्त्राणां यथा साक्षाद्बृहस्पतिः । किं त्वहं विविधान्धर्माल्लोंकानां वर्णये भृशम्

Ipinakikilala ko ang aking sarili bilang tagapagpaliwanag ng Dharma-śāstra, na para bang si Bṛhaspati mismo; gayunman, ako’y malakas na nagpapahayag sa mga tao ng sari-saring “tungkuling panrelihiyon.”

Verse 109

स्वयं चातिदुराचारः पापिनामपि पापराट् । मंसाशी मद्यसेवी च परदाररतः सदा

Tunay, ako mismo ay namuhay sa lubhang masamang asal—tila hari sa mga makasalanan. Kumain ako ng laman, uminom ng alak, at laging nalululong sa asawa ng iba.

Verse 110

असत्यभाषी दम्भीच सदा धर्मध्वजी खलः । लोभी दुरात्मा कथको न कर्ता कर्हिचित्क्वचित्

Ako’y sinungaling at mapagkunwari—isang tampalasang laging nagbubuhat ng watawat ng “dharma.” Sakim at masama ang isip, ako’y tagapangaral lamang ng salita, hindi kailanman tagagawa—sa anumang oras, saanman.

Verse 111

यस्माज्जालिकवज्जालं लोकेभ्योऽहं क्षिपामि च । तत्त्वज्ञा मां ततः प्राहुर्धर्मजालिक इत्युत

Sapagkat tulad ng mangingisdang naghahagis ng lambat, inihagis ko ang lambat sa mga tao sa daigdig; kaya ang mga nakakabatid ng katotohanan ay tumawag sa akin na “Dharma-jālika”—ang naghahabi ng lambat sa ngalan ng dharma.

Verse 112

सोऽहं तैर्बहुभिश्चीर्णैः पातकैरंत आगते । मृतो गतो यमस्थानं पातितः कूटशाल्मलीम्

Kaya, matapos gumawa ng maraming kasalanan, nang dumating ang aking wakas, ako’y namatay, napunta sa tahanan ni Yama, at ibinagsak sa impiyernong tinatawag na Kūṭaśālmalī.

Verse 113

यमदुतैस्ततः कृष्टः स्मार्यमामः स्वचेष्टितम् । खड्गैश्च कृत्यमानोऽहं जीवामि प्रमियामि च

Kinaladkad doon ng mga sugo ni Yama, napilitan akong alalahanin ang sarili kong mga gawa; at habang tinataga ng mga espada, ako’y namamatay ngunit muling nabubuhay—paulit-ulit.

Verse 114

आत्मानं बहुधा निंदञ्छाश्वतीर्न्यवसं समाः । नरके या मतिर्भूयाद्धर्मं प्रति प्रपीडतः

Sinisi ko ang aking sarili sa maraming paraan, at nanahan ako sa impiyerno sa loob ng mga taong wari’y walang hanggan—ganyan ang kapalarang paulit-ulit na bumabalik sa sinumang umuupasala at umiipit sa Dharma.

Verse 115

सा चेन्मुहूर्तमात्रं स्यादपि धन्यस्ततः पुमान् । नमोनमः कर्मभूम्यै सुकृतं दुष्कृतं च वा

Kung ang paggising ng kamalayan tungo sa Dharma ay sumibol kahit sa isang muhūrta lamang, tunay na mapalad ang taong iyon. Pagpupugay, pagpupugay sa karmabhūmi (daigdig ng tao), na doo’y magagawa ang kapwa kabutihan at kasalanan.

Verse 116

यस्यां मुहूर्तमात्रेण युगैरपि न नश्यति । ततो विपश्चिज्जनको मोक्षयामास नारकात्

Sa karmabhūmi na iyon, ang nagawa kahit sa loob lamang ng isang muhūrta ay hindi nawawala kahit lumipas ang mga yugto ng panahon. Kaya si Janaka, ang marunong na ninuno, ang naghatid ng paglaya mula sa impiyerno.

Verse 117

तैः सहाहं प्रमुक्तश्च कथंचिदवपीडितः । स्थाणुत्वमनुभूयाथ क्लेशानासाद्य भूरिशः

Pinalaya kasama nila, ako man ay nakawala—ngunit sa di malamang dahilan ay nananatiling pinahihirapan. Pagkaraan, naranasan ko ang kalagayang di makakilos, at sinalubong ko ang sari-saring pagdurusa.

Verse 118

कीटोहमभवं पश्चात्तीरे सारस्वते शुभे । तत्र मार्गे सुखमिव संसुप्तोहं यदृच्छया

Pagkaraan, naging isang insekto ako sa mapalad na pampang ng Sarasvatī. Doon, sa pagkakataon, nakahandusay ako sa daan, na wari’y mahimbing at payapa ang tulog.

Verse 119

आगच्छतो रथस्यास्य शब्दमश्रौषमुन्नतम् । तं मेघनिनदं श्रुत्वा भीतोहं सहसा जवात्

Narinig ko ang malakas at papataas na ugong ng karwaheng papalapit. Pagkarinig sa dagundong na tila kulog, bigla akong kinilabutan at mabilis na tumakas.

Verse 120

मार्गमुत्सृज्य दूरेण प्रपलायनमाचरम् । एतस्मिन्नंतरे व्यासस्तत्र प्राप्तो यदृच्छया

Iniwan ko ang daan at tumakbo palayo. Sa sandaling iyon, nagkataong dumating doon si Vyāsa.

Verse 121

स मामपश्यत्त्रस्तं च कृपया संयुतो मुनिः । यन्मया सर्वलोकानां नानाधर्माः प्रकीर्तिताः

Nakita ako ng pantas na iyon na nanginginig sa takot, at napuspos siya ng habag. Siya ang naghayag ng sari-saring dharma at tungkulin ng lahat ng daigdig.

Verse 122

विप्रजन्मनि तस्यैव प्रभावाद्व्याससंगमः । ततः सर्वरुतज्ञो मां प्राहार्च्यः कीटभाषया

Sa bisa ng gayong kabutihang natamo sa pagsilang bilang brāhmaṇa, nakatagpo ko si Vyāsa. Pagkaraan, ang kagalang-galang na nakaaalam ng lahat ng tunog at wika ay nagsalita sa akin sa wika ng mga insekto.

Verse 123

किमेवं नश्यसे कीट कस्मान्मृत्योर्बिभेषि च । अहो समुचिता भीतिर्मनुष्यस्य कुतस्तव

“Bakit ka nalulugmok nang ganyan, O insekto, at bakit ka natatakot sa kamatayan? Tunay, ang gayong takot ay angkop sa tao—paano ito magiging sa iyo?”

Verse 124

इत्युक्तो मतिमान्पूर्वपुण्याद्व्यासं तदोचिवान् । न मे भयं जगद्वंद्य मृत्योरस्मात्कथंचन

Nang masabihan nang gayon, ako—na naging maunawain dahil sa dating kabutihan—ay sumagot kay Vyāsa: “O iginagalang ng buong daigdig, wala akong anumang takot sa kamatayang ito.”

Verse 125

एतदेव भयं मान्य गच्छेयमधमां गतिम् । अस्या अपि कुयोनेश्च संत्यन्याः कोटिशोऽधमाः

“Ito lamang ang aking takot, O kagalang-galang: na baka mapunta ako sa higit pang abang kalagayan. Sapagkat kahit sa ibaba ng maruming sinapupunang ito, may milyon-milyong kapanganakang lalo pang mababa.”

Verse 126

तासु गर्भादिकक्लेशभीतस्त्रस्तोऽस्मि नान्यथा

“Sa mga kapanganakang iyon, ako’y takot at balisa dahil sa mga pagdurusang nagsisimula pa lamang sa pananatili sa sinapupunan—wala nang ibang dahilan.”

Verse 127

व्यास उवाच । मा भयं कुरु सर्वाभ्यो योनिभ्यश्च चिरादिव । मोक्षयिष्यामि ब्राह्मण्यं प्रापयिष्यामि निश्चितम्

Wika ni Vyāsa: “Huwag kang matakot—mula sa lahat ng yoni (mga kapanganakan), kahit wari’y mula sa napakahabang panahon. Ililigtas kita at tiyak na iaangat sa katayuang brāhmaṇa.”

Verse 128

इत्युक्तोहं कालियेन तं प्रणम्य जगद्गुरुम् । मार्गमागत्य चक्रेण पीडितो मृत्युमागमम्

Sa gayon, nang maturuan ni Kāliya, ako’y yumukod at nagpatirapa sa Gurong Pandaigdig. Ngunit pagbalik ko sa daan, ako’y tinamaan—pinahirapan ng gulong—at sinalubong ang kamatayan.

Verse 129

ततः काकश्रृगालादियोनिष्वस्मि यदाऽभवम् । तदातदा समागम्य व्यासो मां स्मारयच्च तत्

Pagkaraan, nang ako’y muling isinilang sa mga sinapupunan ng mga nilalang gaya ng uwak, asong-gubat, at iba pa, paulit-ulit na lumapit si Vyāsa at pinaalala sa akin ang katotohanang yaon na nagliligtas.

Verse 130

ततो बहुविधा योनीः परिक्रम्यास्मि कर्षितः । ब्राह्मणस्य च गेहेस्यां योनौ जातोऽतिदुःखितः

Pagkatapos, gumala ako sa sari-saring anyo ng kapanganakan at napahapo sa dalamhati; at isinilang ako sa tahanan ng isang brāhmaṇa, subalit sa kapanganakang iyon man ay labis akong pinahirapan.

Verse 131

ततो जन्मप्रभृत्यस्मि पितृभ्यां परिवर्जितः । गलत्कुष्ठी महापीडामेतां योऽनुभवामि च

Mula sa aking pagsilang, iniwan ako ng aking mga magulang; at dahil sa nakalalantang ketong, tinitiis ko ang dakilang pahirap na ito.

Verse 132

ततो मां पंचमे वर्षे व्यास आगत्य जप्तवान् । कर्णे सारस्वतं मंत्रं तेनाहं संस्मरामि च

Pagkatapos, sa aking ikalimang taon, dumating si Vyāsa at binigkas sa aking tainga ang mantrang Sārasvata; dahil dito, naaalala ko ang banal na aral.

Verse 133

अनधीतानि शास्त्राणि वेदान्धर्मांश्च कृत्स्नशः । उक्तं व्यासेन चेदं मे गच्छ क्षेत्रं गुहस्य च । तत्र त्वं नंदभद्रं च आश्वासयमहामतिम्

Bagaman hindi ko pa napag-aralan ang mga śāstra, ni ang mga Veda at dharma nang lubos, sinabi sa akin ni Vyāsa: “Pumaroon ka sa banal na pook ni Guha; at doon, aliwin mo si Nandabhadra, ang dakila ang pag-iisip.”

Verse 134

त्यत्क्वा बहूदके प्राणानस्थिक्षेपं महीजले । काराय्य त्वं ततो भावी मैत्रेय इति सन्मुनिः

“Isuko mo ang iyong buhay sa malalim na tubig, at ipaubaya ang iyong mga buto sa tubig sa ibabaw ng lupa—pagkaraan, ikaw ay magiging Maitreya,” wika ng tunay na pantas.

Verse 135

गमिष्यसि ततो मोक्षमिति मां व्यास उक्तवान् । आगतश्च ततश्चात्र वाहीकेभ्योऽयोऽतिक्लेशतः

“Pagkaraan, mararating mo ang moksha, ang paglaya,” wika ni Vyasa sa akin. At matapos iyon, naparito ako, matapos magdusa nang labis sa kamay ng mga Vahika.

Verse 136

इति ते कथितं सर्वमात्मनश्चरितं मया । पापमेवंविधं कष्टं नंदभद्र सदा त्यज

Kaya nga, isinalaysay ko sa iyo ang buong kasaysayan ng aking buhay. Kaya, O Nandabhadra, laging talikdan ang kasalanan—sapagkat mula rito isinilang ang gayong mabigat na pagdurusa.

Verse 137

नंदभद्र उवाच । अहो महाद्भुतं तुभ्यं चरितं येन मे हृदि । भूयः शतगुणं जातं धर्मायदृढमानसम्

Sinabi ni Nandabhadra: “Kay kamangha-mangha ang iyong salaysay; nang marinig ko ito, ang aking puso ay naging sandaang ulit na mas matatag sa dharma.”

Verse 138

किं तु त्वयोक्तधर्मस्य कर्तुकामोस्मि निष्कृतिम् । धर्मं स्मर भवांस्तस्मात्किंचिदादिश निश्चितम्

Ngunit nais kong isagawa ang pagtubos at paglinis (niṣkṛti) ayon sa dharmang iyong sinabi. Kaya, sa pag-alaala sa dharma, pakiusap ay bigyan mo ako ng tiyak na tagubilin—isang landas na dapat sundin.

Verse 139

बाल उवाच । अत्र तीर्थे च सप्ताहं निराहारस्त्वहं स्थितः । सूर्यमंत्राञ्जमिष्यामि त्यक्ष्यामि च ततस्त्वसून्

Wika ni Bāla: Dito sa banal na tīrtha na ito, mananatili ako nang isang linggo na walang pagkain. Isasagawa ko ang japa ng mga mantra ni Surya, at pagkatapos ay aking bibitawan ang hininga ng buhay.

Verse 140

ततो बर्करिकातीर्थे दग्धव्योहं त्वया तटे । अस्थीनि सागरे चापि मम क्षेप्याणि चात्र हि

Pagkaraan, sa pampang ng Barkarikā-tīrtha, ikaw ang magsusunog sa aking bangkay. At ang aking mga buto ay ihagis din sa karagatan—ito ang nararapat gawin dito.

Verse 141

यदि सापह्नवं चित्तं मय्यतीव तवास्ति चेत् । ततस्त्वां गुरुकार्यार्थमादेक्ष्यामि श्रृणुष्व तत्

Kung ang iyong puso ay tunay na may taos na debosyon sa akin, kung gayon ay itatalaga kita sa isang tungkuling gaya ng atas ng isang guro—pakinggan mo ito.

Verse 142

अस्मिन्बहूदके तीर्थे यत्र प्राणांस्त्यजाम्यहम् । तत्र मन्नामचिह्नस्ते संस्थाप्यो भास्करो विभुः

Sa Bahūdaka-tīrtha na ito, kung saan ko iiwan ang hininga ng buhay, doon mo itatag ang makapangyarihang Bhāskara (ang Araw) bilang tanda na may aking pangalan.

Verse 143

आरोग्यं धनधान्यं च पुत्रदारादिसंपदः । भास्करो भगवांस्तुष्टो दद्यादेतच्छ्रुतेर्वचः

Kalusugan, yaman at ani ng butil, at kasaganaan gaya ng mga anak, asawa at iba pa—kapag nalugod, ipinagkakaloob ng pinagpalang Bhāskara ang mga ito ayon sa banal na pahayag na ito.

Verse 144

सविता परमो देवः सर्वस्वं वा द्विजन्मनाम् । वेदवेदांगगीतश्च त्वमप्येनं सदा भज

Si Savitṛ (ang Araw) ang kataas-taasang diyos—ang kabuuan ng lahat para sa mga dvija. Siya’y pinupuri sa mga Veda at Vedāṅga; kaya ikaw man ay laging sumamba at magbhakti sa Kanya.

Verse 145

बहूदकमिदं कुंडं संसेव्यं च सदा त्वया । माहात्म्यमस्य वक्ष्यामि संक्षेपाद्व्यास सूचितम्

Ito ang lawa ng Bahūdaka; nararapat na lagi mo itong dalawin at paglingkuran. Isasalaysay ko nang maikli ang kadakilaan nito, ayon sa ipinahiwatig ni Vyāsa.

Verse 146

बहूदके कुंडवरे स्नाति यो विधिवन्नरः । आरोग्यं धनधान्याद्यं तस्य स्यात्सर्वजन्मसु

Sinumang maligo sa dakilang lawa ng Bahūdaka ayon sa wastong ritwal, magkakamit ng kalusugan, yaman, ani at iba pang pagpapala sa lahat ng kapanganakan.

Verse 147

बहूदके च यः स्नात्वा सप्तम्यां माघमासके । दद्यात्पिंडं पितॄणां च तेऽक्ष्यां तृप्तिमाप्नुयुः

At sinumang maligo sa Bahūdaka sa ikapitong araw (saptamī) ng buwang Māgha at maghandog ng piṇḍa sa mga ninuno (pitṛ), ang mga yaon ay magkakamit ng kasiyahang di-nasisira.

Verse 148

बहूदकस्य तीरे यः शुचिर्यजति वै क्रतुम् । शतक्रतुफलं तस्य नास्ति काचिद्विचारणा

Sinumang dalisay at magsagawa ng handog-Veda (kratu) sa pampang ng Bahūdaka, tiyak na magkakamit ng bunga ng sandaang sakripisyo (Śatakratu); walang alinlangan dito.

Verse 149

अत्र यस्त्यजति प्राणान्बहूदकतटे नरः । मोदते सूर्यलोकेऽसौ धर्मिणां च सुतो भवेत्

Sinumang lalaki na magbuwis ng buhay dito, sa pampang ng Bahūdaka, ay magagalak sa daigdig ni Sūrya; at isisilang siyang anak ng mga matuwid na sumusunod sa dharma.

Verse 150

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्य्याज्जपसाधनम् । सर्वं लक्षगुणं प्रोक्तं जपो होमश्च पूजनम्

At sinumang magsagawa ng sādhanā ng japa sa pampang ng Bahūdaka—ang japa, homa, at pūjā na isinasagawa roon ay ipinahahayag na nagbubunga ng gantimpalang makadiyos na isandaang libong ulit.

Verse 151

बहूदकस्य तीरे च द्विजमेकं च भोजयेत् । यो मिष्टान्नेन तस्य स्याद्विप्रकोटिश्च भोजिता

At kung ang sinuman ay magpakain kahit isang brāhmaṇa sa pampang ng Bahūdaka—ang pagpapakain sa kanya ng matatamis na pagkain ay ibinibilang, para sa taong iyon, na parang nakapagpakain ng isang krore ng mga brāhmaṇa.

Verse 152

बहूदकस्य तीरे या नारी गौरिणिकाः शुभाः । संभोजयति तस्याश्च कुर्यात्सुस्वागतं ह्युमा

At sinumang mapalad na babae, deboto ni Gaurī, na maghandog ng pagtanggap at pagkain sa pampang ng Bahūdaka—si Umā mismo ang magkakaloob sa kanya ng marangal at mapagpalang pagsalubong.

Verse 153

बहूदकस्य तीरे च यः कुर्याद्योगसाधनम् । षण्मासाभ्यन्तरे सिद्धिर्भवेत्तस्य न संशयः

At sinumang magsagawa ng sādhanā ng yoga sa pampang ng Bahūdaka—sa loob ng anim na buwan, lilitaw sa kanya ang siddhi (kaganapan); walang pag-aalinlangan.

Verse 154

बहूदकस्य तीरे च प्रेतानुद्दिश्य दीयते । यत्किंचिदक्षयं तेषामुपतिष्ठेन्न चान्यथा

Anumang ibigay sa pampang ng Bahūdaka, na iniuukol sa mga yumao (preta), ay nagiging di-nasisira para sa kanila—tunay na nakararating sa kanila, at hindi sa ibang paraan.

Verse 155

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । कृतं बहूदकतटे सर्वं स्यात्सुमहात्फलम्

Pagligo, pagkakaloob ng limos, japa (pagbigkas ng mantra), homa (handog sa apoy), pag-aaral ng Veda, at tarpaṇa para sa mga ninuno—anumang gawin sa pampang ng Bahūdaka, lahat ay nagbubunga ng napakadakilang gantimpala.

Verse 156

त्वयैतद्धृदि संधार्य फलं व्यासेन सूचितम् । बहूदकस्य कुंडस्य नंदभद्र महामते

O marunong na Nandabhadra, itanim mo ito sa iyong puso: ipinahiwatig ni Vyāsa ang bunga ng banal na lawa ng Bahūdaka.

Verse 157

इत्युक्त्वा सोऽभवन्मौनी स्नात्वा कुंडे ततः शुचिः । तीरे प्रस्तरमाश्रित्य स्वयं मंत्राञ्जाप ह

Pagkasabi nito, siya’y tumahimik; saka naligo sa banal na lawa at naging dalisay. Sa pampang, umupo siya sa ibabaw ng bato at siya mismo’y nagsimulang umulit ng mga mantra.

Verse 158

श्रीनारद उवाच । ततः स सप्तरात्रांते जहौ बालो निजानसून् । संस्कारितो यथोक्तं च नंदभद्रेण ब्राह्मणैः

Sinabi ni Śrī Nārada: Pagkaraan, sa dulo ng pitong gabi, iniwan ng bata ang sariling hininga ng buhay. Pagkatapos nito, si Nandabhadra, kasama ang mga brāhmaṇa, ay nagsagawa ng mga ritwal sa paglilibing nang ayon na ayon sa itinakda.

Verse 159

यत्र बालः स च प्राणाञ्जहौ जपपरायणः । बालादित्यमिति ख्यातं तत्रास्थापयत प्रभुम्

Sa mismong pook na yaon, ang batang yaon—matatag sa japa (paulit-ulit na pagbigkas ng mantra)—ay nagbitiw ng hininga; doon niya itinatag ang Panginoon, na nakilala bilang Bālāditya.

Verse 160

बहूदके च यः स्नात्वा बालादित्यं प्रपूजयेत् । तस्य स्याद्भास्करस्तुष्टो मोक्षोपायं च विंदति

Sinumang maligo sa Bahūdaka at saka sumamba kay Bālāditya, siya’y kinalulugdan ni Bhāskara (Diyos-Araw), at natatagpuan niya ang daan tungo sa moksha, ang paglaya.

Verse 161

नंदभद्रो ऽप्यथान्यस्यां भार्यायामपरान्सुतान् । उत्पाद्यात्मसमन्धीमाञ्छिवसूर्यपरायणः

Si Nandabhadra rin, sa isa pang asawa, ay nagkaanak ng iba pang mga anak na lalaki—mga kamag-anak sa sariling angkan—sapagkat siya’y deboto ni Śiva at Sūrya.

Verse 162

रुद्रदेहं ययौ पार्थ पुनरावृत्तिदुर्लभम् । एवमेतन्महाकुंडं बहूदकमिति स्मृतम्

O Pārtha, nakamtan niya ang katawang tulad ni Rudra, na mula roon ay bihirang makabalik (sa saṃsāra). Kaya ang dakilang banal na lawaing ito ay inaalala bilang Bahūdaka.

Verse 163

अस्य तीरे स्वमंशं च वल्लीनाथः प्रमेक्ष्यति । दत्तात्रेयस्य यो योगी ह्यवतारो भविष्यति

Sa pampang ng tīrtha na ito, ihahayag ni Vallīnātha ang isang bahagi ng kanyang sarili; ang yogin na iyon ay magiging pagkakatawang-tao ni Dattātreya.

Verse 164

अर्चयित्वा च तं देवं योगसिद्धि मवाप्नुयात् । पशूनामृद्धिमाप्नोति गोशरण्यो ह्यसौ प्रभुः

Sa pagsamba sa Diyos na iyon, maaaring makamtan ang ganap na tagumpay sa yoga; at matatamo ang kasaganaan ng mga baka, sapagkat ang Panginoong iyon ang tunay na kanlungan ng mga baka.

Verse 165

पश्चिमायां बुधसुतस्तथा क्षेत्रं स भारत । पुरूरवादित्यमिति स्थापयामास पार्थिवः

O Bhārata, sa kanlurang dako, ang hari na anak ni Budha ay nagtatag din ng isang banal na pook, at doon ay iniluklok (ang Panginoon) bilang Purūravāditya.

Verse 166

सर्वकामप्रदश्चासौ भट्टदित्यसमो रिवः । बहूदकक्षेत्रसमं तस्य क्षेत्रं च भारत

Ang (Purūravāditya) na iyon ay tagapagkaloob ng lahat ng ninanais, na maihahambing kay Bhaṭṭāditya; at ang kanyang banal na kṣetra rin, O Bhārata, ay kapantay ng kṣetra ng Bahūdaka.

Verse 167

अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं जप्तव्यं कर्णमूलके । पुत्रस्य वापि शिष्यस्य न कथंचन नास्तिकः

Ang kadakilaan ng tīrtha na ito ay dapat bigkasin nang marahan sa may ugat ng tainga. Maaaring ipahayag sa anak o alagad, ngunit kailanman ay hindi sa nāstika (walang pananampalataya).

Verse 168

श्रृणोतीदं श्रद्धया यस्तस्य तुष्येश्च भास्करः । धारयन्हृदये मोक्षंमुच्यते भवसागरात्

Sinumang makinig nito nang may pananampalataya, kinalulugdan siya ng Araw (Bhāskara). Sa pag-iingat sa puso ng aral ng paglaya, siya’y pinalalaya mula sa karagatan ng saṃsāra.