Adhyaya 3

Verse 1

राजोवाच । किं दृष्टं भवता ब्रह्मन्नाश्चर्यं पथि कुत्र वा । तन्ममाख्याहि येनाहं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाम्

Wika ng Hari: “O Brāhmaṇa, anong kababalaghan ang nakita mo sa daan, at saan? Isalaysay mo sa akin, upang ako man ay makamit ang kalagayang natupad ang dapat tupdin.”

Verse 2

गौतम उवाच । गोकर्णादहमागच्छन्क्वापि देशे विशांपते । जाते मध्याह्नसमये लब्ध वान्विमलं सरः

Wika ni Gautama: “Mula sa Gokarṇa ako’y naglalakbay, O panginoon ng bayan. Sa isang pook, nang sumapit ang katanghaliang-tapat, natagpuan ko ang isang malinaw at dalisay na lawa.”

Verse 3

तत्रोपस्पृश्य सलिलं विनीय च पथिश्रमम् । सुस्निग्धशीतलच्छायं न्यग्रोधं समुपाश्रयम्

Doon, hinipo ko ang tubig at naligo, at pinawi ang pagod ng paglalakbay. Pagkaraan, sumilong ako sa isang nyagrodha—punong balete—na may malamig at banayad na lilim.

Verse 4

अथाविदूरे चांडालीं वृद्धामंधां कृशाकृतिम् । शुष्यन्मुखीं निराहारां बहुरोगनिपीडिताम्

Pagkaraan, hindi kalayuan, nakita ko ang isang babaeng Cāṇḍāla—matanda, bulag, at payat na payat; tuyot ang mukha, walang makain, at pinahihirapan ng sari-saring karamdaman.

Verse 5

कुष्ठव्रणपरीतांगीमुद्यत्कृमिकुलाकुलाम् । पूयशोणितसंसक्तजरत्पटल सत्कटीम्

Nakita ko ang kanyang katawan na tadtad ng mga sugat ng ketong, pinamumugaran ng mga kumpol ng uod, ang kanyang matandang balat ay nanlalagkit sa nana at dugo, at ang kanyang balakang ay payat at deformado.

Verse 6

महायक्ष्मगलस्थेन कंठसंरोधविह्वलाम् । विनष्टदंतामव्यक्तां विलुठंतीं मुहुर्मुहुः

Pinahihirapan ng tisis na nakabara sa kanyang lalamunan at humihingal sa pagkakasakal, walang ngipin at halos hindi makapagsalita, siya ay paulit-ulit na bumabagsak.

Verse 7

चंडार्ककिरणस्पृष्टखरोष्णरजसाप्लुताम् । विण्मूत्रपूयदिग्धांगीमसृग्गंधदुरासदाम्

Nasunog ng matinding sikat ng araw at nabalutan ng mainit na alikabok, ang kanyang mga bahagi ng katawan ay puno ng dumi—tae, ihi, at nana—na may masangsang na amoy ng dugo na walang makalapit.

Verse 8

कफरोगबहुश्वासश्लथन्नाडीबहुव्यथाम् । विध्वस्तकेशावयवामपश्यं मरणोन्मुखीम्

Nakita ko siyang pinahihirapan ng sakit sa baga at hirap sa paghinga, ang kanyang mga ugat ay nanghihina at puno ng sakit; ang kanyang buhok at katawan ay sira na—siya ay humaharap sa kamatayan.

Verse 9

तादृग्व्यथां च तां वीक्ष्य कृपयाहं परिप्लुतः । प्रतीक्षन्मरणं तस्याः क्षणं तत्रैव संस्थितः

Sa pagkakita sa ganitong uri ng kanyang pagdurusa, ako ay binaha ng habag; habang hinihintay ang kanyang kamatayan, nanatili ako roon sa lugar na iyon sandali.

Verse 10

अथांतरिक्षपदवीं सिंचंतमिव रश्मिभिः । दिव्यं विमानमानीतमद्राक्षं शिवकिंकरैः

Pagkaraan, nasilayan ko ang isang dibyong vimāna sa himpapawid, dinala ng mga lingkod ni Śiva, na wari’y winisikan ng mga sinag nito ang mga landas ng kalangitan.

Verse 11

तस्मिन्रवींदुवह्नीनां तेजसामिव पंजरे । विमाने सूर्यसंकाशानपश्यं शिवकिंकरान्

Sa loob ng vimāna—na tila hawlang kinalalagyan ng ningning ng araw, buwan, at apoy—nakita ko ang mga lingkod ni Śiva, maningning na gaya ng araw.

Verse 12

ते वै त्रिशूलखट्वांगटंकचर्मासिपाणयः । चंद्रार्धभूषणाः सांद्रचंद्रकुंदोरुवर्चसः

Tunay ngang tangan nila ang trishula, khatvāṅga na may bungo, mga palakol, kalasag at mga espada; pinalamutian ng kalahating buwan, ang kanilang ningning ay siksik at maningning na gaya ng buwan at puting bulaklak ng sampagita.

Verse 13

किरीटकुंडलभ्राजन्महाहिवलयोज्ज्वलाः । शिवानुगा मया दृष्टा श्चत्वारः शुभलक्षणाः

Apat na mapalad ang tanda na mga tagasunod ni Śiva ang aking nakita—kumikinang sa mga korona at hikaw, at nagniningning sa malalaking ahas na nakapulupot bilang mga pulseras.

Verse 14

तानापतत आलोक्य विमानस्थान्सुविस्मितः । उपसृत्यांतिके वेगादपृच्छं गगने स्थितान्

Nang makita kong sila’y bumababa habang nasa vimāna, labis akong namangha; agad akong lumapit nang mabilis at nagtanong sa mga nanatiling nakalutang sa kalangitan.

Verse 15

नमोनमो वस्त्रिदशोत्तमेभ्यस्त्रिलोचनश्रीचरणानुगेभ्यः । त्रिलोकरक्षाविधिमावहद्भ्यस्त्रिशूलचर्मासिगदाधरेभ्यः

Pagpupugay, pagpupugay sa inyo—pinakamainam sa mga deva—mga tapat na sumusunod sa maluwalhating mga paa ng Panginoong Tatlong-Mata. Kayo na nagtataguyod ng kautusang mag-ingat sa tatlong daigdig, taglay ang trisula, balat, tabak, at pamalo!

Verse 16

अतोऽस्माभिरिहानीता निरयं यातु वा न वा । अनया साधितो बाल्ये पुण्यलेशोऽस्ति वा न वा

Kaya dinala namin siya rito—kung siya man ay mapapasa-impyerno o hindi. Sabihin ninyo: noong siya’y bata pa, nakagawa ba siya kahit munting bakas ng kabutihang-loob (puṇya), o wala?

Verse 17

उत सर्वजनाघौघविजयाय कृतोद्यमाः । ब्रूत कारुण्यतो मह्यं यस्माद्यूयमिहागताः

O kayo ba’y dumating, nagsisikap na daigin ang baha ng mga kasalanan ng lahat ng tao? Sa habag, sabihin ninyo sa akin kung bakit kayo naparito.

Verse 18

शिवदूता ऊचुः । एषाग्रे दृश्यते वृद्धा चांडाली मरणोन्मुखी । एतामानेतुमायाताः संदिष्टा प्रभुणा वयम्

Sinabi ng mga sugo ni Śiva: “Narito sa unahan ang isang matandang caṇḍālī, isang itinakwil, na nakaharap na sa kamatayan. Inutusan ng aming Panginoon, kami’y dumating upang siya’y dalhin.”

Verse 19

इत्युक्ते शिवदूतैस्तैरपृच्छं पुनरप्यहम् । विस्मयाविष्टचित्तस्तान्कृतांजलिरवस्थितः

Nang masabi iyon ng mga sugo ni Śiva, muli ko silang tinanong. Nababalot ng pagkamangha ang aking isip, tumayo akong nakaharap sa kanila na magkadikit ang mga palad.

Verse 20

अहो पापीयसी घोरा चांडाली कथमर्हति । दिव्यं विमानमारोढुं शुनीवाध्वरमंडलम्

Ay, kay sama at kakilakilabot! Paanong ang babaeng ito—pinakamakasalanan, isang Caṇḍālī—ay marapat sumakay sa banal na vimāna, na wari’y asong-babae na pumapasok sa pook ng paghahandog?

Verse 21

आजन्मतोऽशुचिप्राया पापां पापा नुगामिनीम् । कथमेनां दुराचारां शिवलोकं निनीषथ

Mula pagkasilang ay halos marumi, makasalanan at sumusunod sa kasalanan—paanong dadalhin ninyo ang babaeng masama ang asal na ito sa daigdig ni Śiva?

Verse 22

अस्या नास्ति शिवज्ञानं नास्ति घोरतरं तपः । सत्यं नास्ति दया नास्ति कथमेनां निनीषथ

Wala siyang kaalaman kay Śiva; wala rin siyang ginawang masidhing tapas. Wala sa kanya ang katotohanan, wala ang habag—paanong dadalhin ninyo siya (sa kaharian ni Śiva)?

Verse 23

पशुमांसकृताहारा वारुणीपूरितोदराम् । जीवहिंसारतां नित्यं कथमेनां निनीषथ

Ang kanyang pagkain ay laman ng hayop; ang kanyang tiyan ay punô ng alak; laging nahuhumaling sa pananakit ng may buhay—paanong dadalhin ninyo siya (sa kaharian ni Śiva)?

Verse 24

न च पंचाक्षरी जप्ता न कृतं शिवपूजनम् । न ध्यातो भगवाञ्छंभुः कथमेनां निनीषथ

Hindi niya inusal ang limang-pantig na mantra; hindi siya nagsagawa ng pagsamba kay Śiva; hindi niya pinagmunihan ang Mapalad na Śambhu—paanong dadalhin ninyo siya (sa kaharian ni Śiva)?

Verse 25

नोपोषिता शिवतिथिर्न कृतं शिवपूजनम् । भूतसौहृदं न जानाति न च बिल्वशिवार्पणम् । नेष्टापूर्तादिकं वापि कथमेनां निनीषथ

Hindi niya iningatan ang pag-aayuno sa mga banal na tithi ni Śiva, ni nagsagawa ng pagsamba kay Śiva. Hindi niya nalalaman ang habag sa mga nilalang, ni ang pag-aalay ng mga dahon ng bilva kay Śiva. Ni hindi rin niya tinupad ang mga gawang iṣṭa at pūrta at iba pa—paano ninyo siya dadalhin sa kataas-taasang kalagayan?

Verse 26

न च स्नातानि तीर्थानि न दानानि कृतानि च । न च व्रतानि चीर्णानि कथमेनां निनीषथ

Hindi siya naligo sa mga banal na tīrtha, ni nagbigay ng mga kaloob na kawanggawa; ni nagsagawa ng mga panata at pagtalima sa mga vrata—paano ninyo siya dadalhin (sa mas mataas na layon)?

Verse 27

ईक्षणे परिहर्त्तव्या किमु संभाषणादिषु । सत्संगरहितां चंडां कथमेनां निनीषथ

Dapat siyang iwasan kahit sa pagtanaw pa lamang—lalo na sa pakikipag-usap at iba pa. Walang banal na pakikisama (satsaṅga), mabagsik at nalugmok—paano ninyo siya dadalhin sa sukdulang hantungan?

Verse 28

जन्मांतरार्जितं किंचिदस्याः सुकृतमस्ति वा । तत्कथं कुष्ठरोगण कृमिभिः परिभूयते

Mayroon ba siyang kahit kaunting kabutihang naipon mula sa mga nakaraang kapanganakan? Kung mayroon, paano siya pinahihirapan ng ketong at nilulusob ng mga uod?

Verse 29

अहो ईश्वरचर्येयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् । पापात्मानोऽपि नीयंते कारुण्यात्परमं पदम्

Ah! Ang gawi ng Panginoon ay mahirap maunawaan ng mga may katawan. Sa Kanyang habag, maging ang mga makasalanan ay inaakay tungo sa kataas-taasang kalagayan.

Verse 30

इत्युक्तास्ते मया दूता देवदेवस्य शूलिनः । प्रत्यूचुर्मामथ प्रीत्या सर्वसंशयभेदिनः

Nang masabi ko ito, ang mga sugo ng Diyos ng mga diyos, ang May-trisula, ay sumagot sa akin nang may galak at pag-ibig—sila ang nagpapawi ng bawat alinlangan.

Verse 31

शिवदूता ऊचुः । ब्रह्मन्सुमहदाश्चर्यं शृणु कौतूहलं यदि । इमामुद्दिश्य चांडालीं यदुक्तं भवताधुना

Ang mga sugo ni Śiva ay nagsabi: O Brahman, kung may pag-uusisa ka, pakinggan mo ang dakilang kababalaghan na ito—tungkol sa babaeng caṇḍāla na ito at sa sinabi mo ngayon ukol sa kanya.

Verse 32

आसीदियं पूर्वभवे काचिद्ब्राह्मणकन्यका । सुमित्रानाम संपूर्णसोमबिम्बसमानना

Sa isang dating kapanganakan, siya’y isang dalagang brāhmaṇa na nagngangalang Sumitrā; ang kanyang mukha’y tulad ng ganap na bilog ng buwan.

Verse 33

उत्फुल्लमल्लिकादामसुकुमारांगलक्षणा । कैकेयद्विजमुख्यस्य कस्यचित्तनया सती

Ang kanyang mga anyo’y marikit at maselan, na wari’y pinalamutian ng mga kuwintas ng namumulaklak na sampagita; siya’y ang mabuting anak na babae ng isang pangunahing brāhmaṇa ng Kaikeya.

Verse 34

तां सर्वलक्षणोपेतां रतेर्मूर्तिमिवापराम् । वर्द्धमानां पितुर्गेहे वीक्ष्यासन्विस्मिता जनाः

Nang makita siya—taglay ang lahat ng mapalad na palatandaan, na tila isa pang anyo ni Rati—na lumalaki sa bahay ng kanyang ama, ang mga tao’y napuno ng pagkamangha.

Verse 35

दिनेदिने वर्धमाना बंधुभिर्लालिता भृशम् । सा शनैर्यौवनं भेजे स्मरस्येव महाधनुः

Araw-araw siyang lumalago, labis na inaaruga ng mga kamag-anak; at dahan-dahan niyang tinahak ang kabataan—gaya ng makapangyarihang busog ni Smara (Kāma) na inihahanda sa gawain nito.

Verse 36

अथ सा बंधुवर्गैश्च समेतेन कुमारिका । पित्रा प्रदत्ता कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

Pagkaraan, ang dalagang iyon, kasama ang pulutong ng mga kamag-anak, ay ibinigay ng kanyang ama—ayon sa wastong ritwal—sa isang anak ng isang brāhmaṇa.

Verse 37

सा भर्त्तारमनुप्राप्य नवयौवनशालिनी । कंचित्कालं शुभाचारा रेमे बंधुभिरावृता

Nang marating niya ang kanyang asawa, siya’y namumukadkad sa bagong kabataan; sa loob ng ilang panahon, sa mabuting asal, siya’y namuhay nang masaya, napaliligiran ng kanyang mga kamag-anak.

Verse 38

अथ कालवशात्तस्याः पतिस्तीव्र रुजार्दितः । रूपयौवनकांतोपि पंचत्वमगमन्मुने

Ngunit sa pag-ikot ng panahon, ang kanyang asawa, pinahirapan ng matinding kirot—bagaman may ganda, kabataan, at alindog—ay napasa-limang sangkap, O pantas (siya’y pumanaw).

Verse 39

मृते भर्त्तरि दुःखेन विदग्धहदया सती । उवास कतिचिन्मासान्सुशीला विजितें द्रिया

Nang mamatay ang kanyang asawa, ang mabuting babae—ang puso’y tinupok ng dalamhati—ay namuhay nang ilang buwan, marangal ang asal at may pagpipigil sa sarili.

Verse 40

अथ यौवनभारेण जृंभमाणेन नित्यशः । बभूव हृदयं तस्याः कंदपर्परिकंपितम्

At nang araw-araw ay lalo pang bumibigat ang karga ng kabataan, ang kanyang puso’y nagsimulang manginig—niyayanig ng pag-udyok ni Kāma.

Verse 41

सा गुप्ता बन्धुवर्गेण शासितापि महोत्तमैः । न शशाक मनो रोद्धं मदनाकृष्टमंगना

Bagaman binabantayan ng mga kamag-anak at pinapayuhan pa ng mga kagalang-galang na matatanda, hindi niya napigil ang isip—hinila ng Madana (Kāma).

Verse 42

सा तीव्रमन्मथाविष्टा रूपयौवनशालिनी । विधवापि विशेषेण जारमार्गरताभवत्

Nilamon ng matinding pagnanasa, at pinagkalooban ng ganda at kabataan, siya—bagaman balo—ay lalo pang nahumaling sa landas ng lihim na mangingibig.

Verse 43

न ज्ञाता केनचिदपि जारिणीति विचक्षणा । जुगूहात्मदुराचारं कंचित्कालमसत्तमा

Sa talinong paraan, walang nakaalam na siya’y nangangalunya; yaong pinakamasama sa di-matuwid ay itinago ang sariling masamang gawa sa ilang panahon.

Verse 44

तां दोहदसमाक्रांतां घननीलमुखस्तनीम् । कालेन बंधुवर्गोपि बुबोध विटदूषिताम्

Paglipas ng panahon, naunawaan din ng kanyang mga kamag-anak na siya—dinadaluhong ng pagnanasa ng pagdadalantao, at nangingitim ang mukha at mga suso—ay nadungisan ng isang mapaglibog.

Verse 45

इति भीतो महाक्लेशाच्चिंता लेभे दुरत्ययाम् । स्त्रियः कामेन नश्यंति ब्राह्मणा हीनसेवया

Sa gayon ang wika, sa matinding dalamhati’y nanginig sa takot at nalugmok sa di-masukat na pag-aalala: “Ang mga babae’y napapahamak sa pita; at ang mga brāhmaṇa’y napapahamak sa paglilingkod sa di-karapat-dapat at sa hamak na pag-asa.”

Verse 46

राजानो ब्रह्मदंडेन यतयो भोगसंग्रहात् । लीढं शुना तथैवान्नं सुरया वार्पितं पयः

Ang mga hari’y napapabagsak ng pamalong pandisiplina ng brāhmaṇa; at ang mga yatī’y nadadapa sa pag-iimpok ng mga kalayawan. Gayundin, ang pagkaing dinilaan ng aso at ang gatas na nadungisan ng alak ay dapat ituring na marumi.

Verse 47

रूपं कुष्ठरुजाविष्टं कुलं नश्यति कुस्त्रिया । इति सर्वे समालोच्य समेताः पतिसोदराः

“Ang kagandahan ay dinadapuan ng hapdi ng ketong; ang angkan ay winawasak ng masamang babae.” Sa gayong pagninilay, nagtipon-tipon ang lahat ng mga kapatid ng asawa.

Verse 48

तत्यजुर्गोत्रतो दूरं गृहीत्वा सकचग्रहम् । सघटोत्सर्गमुत्सृष्टा सा नारी सर्वबन्धुभिः

Kaya’t itinakwil nila siya at itinapon nang malayo sa angkan, kasama ang kaniyang mga gamit; ang babaeng iyon ay pinalayas ng lahat ng kamag-anak, matapos isagawa ang pormal na pagpapalayas.

Verse 49

विचरंती च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । सा ययौ स्त्री बहिर्यामा दृष्टा शूद्रेण केनचित्

Gumala-gala siya na kasama ang isang śūdra, nalulugod sa pita at mahilig sa pagnanasa. Sa gabi’y lumabas ang babae, at siya’y nakita ng isang śūdra.

Verse 50

स तां दृष्ट्वा वरारोहां पीनोन्नतपयोधराम् । गृहं निनाय साम्ना च विधवां शूद्रनायकः । सा नारी तस्य महिषी भूत्वा तेन दिवानिशम्

Nang makita niya ang babaeng marikit, may dibdib na hitik at nakaangat, ang pinunong śūdra ay maamong nanghikayat sa biyuda at dinala sa kanyang tahanan. Naging asawa niya ang babae at nanatili siyang kasama niya araw at gabi.

Verse 51

रममाणा क्वचिद्देशे न्यवसद्गृहवल्लभा । तत्र सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी

Namuhay siya sa ligaya sa isang pook bilang minamahal ng tahanan. Doon, siya’y naging kumakain ng karne at palaging umiinom ng alak.

Verse 52

लेभे सुतं च शूद्रेण रममाणा रतिप्रिया । कदाचिद्भर्त्तरि क्वापि याते पीतसुरा तु सा

Sa pagkalugod sa kalayawan, siya—mahilig sa pagnanasa—ay nagsilang din ng isang anak sa śūdra. Minsan, nang ang kanyang asawa’y may pinuntahan, uminom siya ng alak.

Verse 53

इयेष पिशिताहारं मदिरामदविह्वला । अथ मेषेषु बद्धेषु गोभिः सह बहिर्व्रजे

Nahilo sa kalasingan ng alak, naghangad siya ng karne. Kaya nang ang mga tupa’y nakagapos, lumabas siya sa kulungan ng mga baka kasama ng mga baka.

Verse 54

ययौ कृपाणमादाय सा तमींधे निशामुखे । अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्ध्यामिषप्रिया

Sa pagsisimula ng gabi, dala ang isang patalim, pumasok siya sa dilim. Hindi nag-isip—nalunod sa pagkalasing—mahilig sa karne, kumilos siya sa maling akalang iyon ay isang tupa.

Verse 55

एकं जघानं गोवत्सं क्रोशंतं निशि दुर्भगा । निहतं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना

Sa gabi, ang sawimpalad na babaeng iyon ay pumatay ng isang guya na umiiyak; at nang maipasok na ang pinaslang na guya sa bahay, nakilala ng babae na ito ay anak ng baka.

Verse 56

भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा । सा मुहूर्तमिति ध्यात्वा पिशितासवलालसा

Takot na takot, siya ay sumigaw, "Śiva, Śiva!" — dahil sa natitirang kabutihan mula sa nakaraan; gayunpaman, matapos mag-isip sandali, siya — na nagnanasa ng karne at matapang na inumin — ay bumalik sa kanyang balak.

Verse 57

छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम् । गोवत्सार्धशरीरेण कृताहाराथ सा पुनः

Hiniwa ang mismong guya na iyon, inihanda niya ang pagkaing kanyang ninanais; at matapos kumain mula sa kalahati ng katawan ng guya, siya ay muling nagpatuloy.

Verse 58

तदर्धदेहं निक्षिप्य बहिश्चुक्रोश कैतवात् । अहो व्याघ्रेण भग्नोऽयं जग्धो गोवत्सको व्रजे

Itinapon ang kalahating katawan sa labas, siya ay sumigaw nang may panlilinlang: "Ay! Sa kulungan ng mga baka, ang guya na ito ay inatake ng tigre at kinain!"

Verse 59

इति तस्याः समाक्रंदः सर्वगेहेषु शुश्रुवे । अथ सर्वे शूद्रजनाः समागम्यांतिके स्थिताः

Kaya ang kanyang pag-iyak ay narinig sa lahat ng mga bahay. Pagkatapos, ang lahat ng mga taong Śūdra ay nagtipon-tipon at tumayo sa malapit.

Verse 60

हतं गोवत्समालोक्य व्याघ्रेणेति शुचं ययुः । गतेषु तेषु सर्वेषु व्युष्टायां च ततो निशि

Nang makita nila ang pinaslang na guya, sila’y nalugmok sa dalamhati, iniisip: “Tigre ang pumatay.” Nang sila’y makaalis na lahat, at nang ang gabing yaon ay magbukang-liwayway, nagpatuloy ang salaysay.

Verse 61

तद्भर्ता गृहमागत्य दृष्टवान्गृहविड्वरम् । एवं बहुतिथे काले गते सा शूद्ववल्लभा

Umuwi ang kaniyang asawa at nakita ang karumihan sa loob ng bahay. Sa gayon, pagkalipas ng mahabang panahon, ang babaeng yaon—minamahal ng Śūdra—ay (dumating sa kaniyang hantungan).

Verse 62

कालस्य वशमापन्ना जगाम यममंदिरम् । यमोपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम्

Nahulog sa kapangyarihan ng Panahon, siya’y nagtungo sa tahanan ni Yama. Si Yama man, sa pagtanaw sa dharma at sa kaniyang mga dating gawa, ay (sinuri ang kaniyang kalagayan).

Verse 63

निर्वत्र्य निरयावासाञ्चक्रे चंडालजातिकाम् । सापि भ्रष्टा यमपुराच्चांडालीगर्भमाश्रिता

Itinalaga niya siya sa mga tirahan ng impiyerno at ginawa siyang may kapanganakang Caṇḍāla. At siya man, pinalayas mula sa lungsod ni Yama, ay pumasok sa sinapupunan ng isang babaeng Caṇḍālī.

Verse 64

ततो बभूव जात्यंधा प्रशांतांगारमेचका । तत्पिता कोपि चांडालो देशे कुत्रचिदास्थितः

Pagkaraan, siya’y isinilang na bulag mula sa kapanganakan, maitim ang kulay na tila uling na napawi. Ang kaniyang ama’y isang Caṇḍāla na naninirahan sa isang dako.

Verse 65

तां तादृशीमपि सुतां कृपया पर्यपोषयत् । अभोज्येन कदन्नेन शुना लीढेन पूतिना

Bagama’t gayong kaawa-awa ang kaniyang anak na babae, inaruga pa rin niya ito dahil sa habag—pinakain ng pagkaing di nararapat, abang kanin, marumi at mabaho, na dinilaan pa ng aso.

Verse 66

अपेयैश्च रसैर्मात्रा पोषिता सा दिनेदिने । जात्यंधा सापि कालेन बाल्ये कुष्ठरुजार्दिता

Araw-araw, ang ina niya’y nagtaguyod sa kaniya kahit sa mga likidong di mainom; at bagama’t bulag mula pagkasilang, paglipas ng panahon—sa kaniyang kabataan pa—dinapuan pa siya ng kirot ng ketong.

Verse 67

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा । अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

Lubhang malas, walang sinumang nag-asawa sa kaniya—tanging isang caṇḍāla ang kumuha sa kaniya; at nang lumampas ang kaniyang kabataan, paglipas ng panahon, naulila siya—pumanaw ang ama’t ina.

Verse 68

दुर्भगेति परित्यक्ता बंधुभिश्च सहोदरैः । ततः क्षुधार्दिता दीना शोचन्ती विगतेक्षणा

Tinawag na ‘malas’, itinakwil siya ng mga kamag-anak at maging ng sariling mga kapatid. Kaya’t nilamon ng gutom, abang-aba at nagdadalamhati, nagpatuloy siyang gumala—walang paningin.

Verse 69

गृहीतयष्टिः कृच्छ्रेण संचचाल सलोष्टिका । पत्तनेष्वपि सर्वेषु याचमाना दिनेदिने

May hawak na tungkod, hirap na hirap siyang lumakad, pasan ang munting balutan; at sa bawat bayan, araw-araw siyang namamalimos.

Verse 70

चांडालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतर्पयत् । एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा सुबहुलं वयः

Sa mga mumo ng pagkaing naiwan ng isang caṇḍāla, bahagya niyang napawi ang apoy ng kaniyang sikmura. Sa gayong matinding pagtitiis, naitawid niya ang mahabang mga taon.

Verse 71

जरया ग्रस्तसर्वांगी दुःखमाप दुरत्ययम् । निरन्नपानवसना सा कदाचिन्महाजनान्

Nilamon ng katandaan ang buo niyang katawan at dumanas siya ng pagdurusang halos di-matiis. Walang pagkain, inumin, ni kasuotan, minsan ay nasalubong niya ang naglalakihang pulutong ng mga tao.

Verse 72

आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽध्वगान् । तस्यां तु देवयात्रायां देशदेशांतयायिनाम्

Sa pagdating ng banal na araw ni Śiva, habang umaalis ang prusisyon, napansin niya ang mga manlalakbay sa daan. Sa banal na paglalakbay na iyon, ang mga tao’y naglalakbay mula sa iba’t ibang lupain at malalayong pook.

Verse 73

विप्राणां साग्निहोत्राणां सस्त्रीकाणां महात्मनाम् । राज्ञां च सावरोधानां सहस्तिरथवाजिनाम्

Naroon ang mga brāhmaṇa—dakilang-loob, nag-iingat ng mga ritong agnihotra—kasama ang kanilang mga asawa; at naroon din ang mga hari, kasama ang kanilang mga kababaihan sa loob ng palasyo, na may kasunod na mga elepante, karuwahe, at mga kabayo.

Verse 74

सपरीवारघोषाणां यानच्छत्रादिशोभिनाम् । तथान्येषां च विट्शूद्रसंकीर्णानां सहस्रशः

May mga prusisyong may kasamang mga tagasunod na maingay ang sigawan, maringal sa mga sasakyan, payong-parangal, at iba pang palamuti; at libo-libo pang iba—halo-halong karamihan, kabilang ang mga vaiśya at śūdra.

Verse 75

हसतां गायतां क्वापि नृत्यतामथ धावताम् । जिघ्रतां पिबतां कामाद्गच्छतां प्रतिगर्जताम्

May ilan ay tumatawa; may umaawit sa kung saan; ang iba’y sumasayaw at saka nagtatakbuhan—may sumisinghot, may umiinom ayon sa nais—at ang iba nama’y nagpapatuloy, nagsisigawan sa isa’t isa.

Verse 76

संप्रयाणे मनुष्याणां संभ्रमः सुमहानभूत् । इति सर्वेषु गच्छत्सु गोकर्णं शिवमंदिरम्

Sa paglalakbay ng mga tao, sumiklab ang napakalaking kaguluhan. Kaya habang ang lahat ay nagpapatuloy, tumungo sila sa Gokarṇa—sa templo ni Śiva.

Verse 77

पश्यंति दिविजाः सर्वे विमानस्थाः सकौतुकाः । अथेयमपि चांडाली वसनाशनतृष्णया

Ang lahat ng mga diyos, nakaupo sa kanilang mga sasakyang panghimpapawid, ay tumingin nang may pagkamangha. Pagkaraan, ang babaeng Caṇḍālī na ito rin—dahil sa pananabik sa damit at pagkain—ay (naglakbay din).

Verse 78

महाजनान्याचयितुं चचाल च शनैःशनैः । करावलंबेनान्यस्याः प्राग्जन्मार्जितकर्मणा । दिनैः कतिपयैर्याती गोकर्णं क्षेत्रमाययौ

Upang mamalimos sa maraming tao, siya’y naglakad nang dahan-dahan, dahan-dahan, inalalayan ng kamay ng iba—itinutulak ng mga gawang naipon sa dating kapanganakan. Pagkaraan ng ilang araw na paglalakbay, narating niya ang banal na pook ng Gokarṇa.

Verse 79

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णा विवृतांजलिः । याचमाना मुहुः पांथान्बभाषे कृपणं वचः

Pagkaraan, umupo siya sa may kalayuan sa daan, nakabukas ang mga palad sa pagsusumamo. Paulit-ulit niyang nilapitan sa pakiusap ang mga nagdaraan, at nagsalita ng mga salitang kaawa-awa.

Verse 80

प्राग्जन्मार्जितपापौघैः पीडितायाश्चिरं मम । आहारमात्रदानेन दयां कुरुत भो जनाः

Matagal na akong pinahihirapan ng rumaragasang kasalanang naipon sa mga naunang kapanganakan. O mga tao, mahabag kayo—kahit kaunting pagkain lamang ang ipagkaloob.

Verse 82

वसनाशनहीनायां स्वपितायां महीतले । महापांसुनिमग्नायां दयां कुरुत भो जनाः

Walang kasuotan at pagkain, natutulog sa hubad na lupa, nalulubog sa makapal na alikabok—O mga tao, mahabag kayo sa akin.

Verse 83

महाशीतातपार्त्तायां पीडितायां महारुजा । अन्धायां मयि वृद्धायां दयां कुरुत भो जनाः

Pinahihirapan ng matinding lamig at nakapapasong init, dinudurog ng mabigat na kirot—bulag at matanda man ako—O mga tao, mahabag kayo sa akin.

Verse 84

चिरोपवासदीप्तायां जठराग्निविवर्धनैः । संदह्यमानसर्वांग्यां दयां कुरुत भो जनाः

Sa mahabang pag-aayuno, nag-alab ang apoy ng tiyan ko; sinusunog nito ang buo kong katawan—O mga tao, mahabag kayo sa akin.

Verse 85

अनुपार्जितपुण्यायां जन्मांतरशतेष्वपि । पापायां मंदभाग्यायां दयां कुरुत भो जनाः

Kahit sa daan-daang kapanganakan, wala akong naipong kabutihang-gawa; makasalanan at kapos sa palad—O mga tao, mahabag kayo sa akin.

Verse 86

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृतेंऽजलौ । एकः पुण्यतमः पांथः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

Nang ang babaeng Caṇḍāla ay gayong namanhik, nakalahad ang mga palad sa pagmamakaawa, isang manlalakbay na lubhang banal ang naghagis ng isang kumpol ng mga bulaklak ng bilva sa kaniyang nakaunat na mga kamay.

Verse 87

तामंचलौ निपतितां सा विमृश्य पुनः पुनः । अभक्ष्येत्येव मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

Nang mahulog iyon sa kaniyang nakalahad na mga palad, sinuri niya ito nang paulit-ulit; saka inisip, “Hindi ito nararapat kainin,” at sa dalamhati’y itinapon niya ito nang malayo.

Verse 88

तस्याः करेण निर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी । पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

Nang gabing iyon, nang makawala mula sa kaniyang kamay, ang kumpol ng bilva—sa itinakdang mabuting kapalaran ng isang tao—ay nahulog sa tuktok ng isang Śiva-liṅga.

Verse 89

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पांथजनान्मुहुः । याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

Kaya sa gabing iyon ng Śiva-caturdaśī (Śivarātri), kahit paulit-ulit siyang namalimos sa mga manlalakbay, wala siyang nakamtan ni anuman—ayon sa pag-ikot ng tadhana.

Verse 90

तत्रोषितानया रात्रिर्भद्रकाल्यास्तु पृष्ठतः । किंचिदुत्तरतः स्थानं तदर्धेनातिदूरतः

Doon niya pinalipas ang gabi—sa likuran ng dambana ni Bhadrakālī—sa isang pook na bahagyang nasa hilaga, hindi gaanong malayo (mga kalahating sukat).

Verse 91

ततः प्रभाते भ्रष्टाशा शोकेन महताप्लुता । शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवला

Nang magbukang-liwayway, wasak ang pag-asa at nilamon ng matinding dalamhati, ang abang babae’y dahan-dahang bumalik—nag-iisa—patungo sa sarili niyang lupain.

Verse 92

श्रांता चिरोपवासेन निपतन्ती पदेपदे । क्रंदंती वहुरोगार्ता वेपमाना भृशातुरा

Pagod sa mahabang pag-aayuno, siya’y nadadapa sa bawat hakbang; humahagulhol, pinahihirapan ng sari-saring karamdaman, nanginginig at labis na nababagabag.

Verse 93

दह्यमानार्कतापेन नग्नदेहा सयष्टिका । अतीत्यैतावतीं भूमिं निपपात विचेतना

Sinusunog ng tindi ng araw, hubad ang katawan at nakasandal sa tungkod; matapos makalakad nang kaunti, siya’y bumagsak, nawalan ng malay.

Verse 94

अथ विश्वेश्वरः शंभुः करुणामृतवारिधिः । एनामानयतेत्त्यस्मान्युयुजे सविमानकान्

Pagkaraan, si Śambhu, ang Panginoon ng sansinukob—karagatan ng nektar ng habag—ay nag-ayos na dalhin siya mula roon, at inutusan ang mga makalangit na tagapaglingkod na may mga vimāna.

Verse 96

एषा प्रवृत्तिश्चांडाल्यास्तवेह परिकीर्त्तिता । तथा संदर्शिता शंभोः कृपणेषु कृपालुता । कर्मणः परिपाकोत्थां गतिं पश्य महामते । अधमापि परं स्थानमारोहति निरामयम्

Ito ang buong salaysay ng babaeng Caṇḍāla na isinalaysay sa iyo rito. Dito nahahayag ang habag ni Śambhu sa mga walang magawa. Masdan, O dakilang-isip, ang hantungan na sumisibol sa paghinog ng karma: kahit ang pinakamababa’y makaaakyat sa kataas-taasang, walang-dalamhating kalagayan.

Verse 97

यदेतया पूर्वभवे नान्नदानादिकं कृतम् । क्षुत्पिपासादिभिः क्लेशैस्तस्मादिह निपीड्यते

Sapagkat sa dating buhay ay hindi siya nagsagawa ng mga kaloob gaya ng pamamahagi ng pagkain, kaya sa buhay na ito’y pinipighati siya ng mga pagdurusang tulad ng gutom, uhaw, at iba pa.

Verse 98

यदेषा मदवेगांधा चक्रे पापं महोल्बणम् । कर्मणा तेन जात्यंधा बभूवात्रैव जन्मनि

Sapagkat siya, nabubulag sa bugso ng pagkalasing, ay gumawa ng napakabigat na kasalanan; dahil sa karmang iyon, siya’y ipinanganak na bulag sa mismong buhay na ito.

Verse 99

अपि विज्ञाय गोवत्सं यदेषाऽभक्षयत्पुरा । कर्मणा तेन चांडाली बभूवेह विगर्हिता

Kahit batid niyang guya iyon, minsan ay kinain niya; dahil sa karmang iyon, siya’y naging isang hinahamak na babaeng palaboy sa lipunan, isang itinuturing na mababa.

Verse 100

यदेषार्यपथं हित्वा जारमार्गरता पुरा । तेन पापेन केनापि दुर्वृत्ता दुर्भगापि वा

Sapagkat tinalikuran niya ang marangal na landas at noon ay nalugod sa daan ng bawal na pag-ibig, dahil sa gayong kasalanan siya’y naging masamang-asal at kapus-palad din sa buhay na ito.

Verse 101

यदाश्लिष्य मदाविष्टा जारेण विधवा पुरा । तेन पापेन महता बहुकुष्ठव्रणान्विता

Sapagkat minsan, isang biyudang nalulunod sa pagkalasing ay yumakap sa kanyang kalaguyo; dahil sa dakilang kasalanang iyon, siya’y napighati sa maraming sugat ng ketong.

Verse 110

बुधो न कुरुते पापं यदि कुर्यात्स आत्महा । देहोऽयं मानुषो जंतोर्बहुकर्मैकभाजनम्

Ang marunong ay hindi gumagawa ng kasalanan; kung gagawin niya, siya’y mamamatay-tao ng sarili. Sapagkat ang katawang-tao ng nilalang ay iisang sisidlan ng maraming gawa at kabutihan.

Verse 120

अथापि नरकावासं प्रायशो नेयमर्हति । किंतु गोवत्सकं हत्वा विमृश्यागतसाध्वसा

Gayunman, karaniwan ay hindi siya nararapat sa paninirahan sa impiyerno; ngunit nang mapatay ang isang guya, at pagnilayan iyon, siya’y sinakmal ng takot at pagsisisi.

Verse 130

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके । कृत्वा जागरणं ह्येषा चक्रे बिल्वार्पणं निशि

Sa banal na Gokarṇa, sa sagradong tithi ni Śiva, siya’y nag-ayuno; magdamag na nagbantay, at sa ulo ni Śiva (liṅga) ay naghandog ng mga dahon ng bilva sa gabi.

Verse 140

अहो ईश्वरपूजाया माहात्म्यं विस्मयावहम् । पत्रमात्रेण संतुष्टो यो ददाति निजं पदम्

Ah! Kay kamangha-mangha ang kadakilaan ng pagsamba sa Panginoon: sa isang dahon lamang nalulugod Siya, at iginagawad Niya ang Kanyang sariling kataas-taasang tahanan.

Verse 150

प्रत्याहारासन ध्यानप्राणसंयमनादिभिः । यत्र योगपथैः प्राप्तुं यतते योगिनः सदा

Yaong kataas-taasang kalagayan na laging pinagsisikapan ng mga yogin na marating sa mga landas ng yoga—sa pamamagitan ng pag-urong ng pandama, āsana, dhyāna, at pagpipigil ng hininga at iba pa.

Verse 160

इत्यामन्त्र्य मुनिः प्रीत्या गौतमो मिथिलां ययौ । सोऽपि हृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

Sa gayon, matapos magpaalam nang may pag-ibig, ang pantas na si Gautama ay nagtungo sa Mithilā. At ang haring yaon, galak ang puso, ay naglakbay patungong Gokarṇa.

Verse 164

इति कथितमशेषं श्रेयसामादिबीजं भवशतदुरितघ्नं ध्वस्तमोहांधकारम् । चरितममरगेयं मन्मथारेरुदारं सततमपि निषेव्यं स्वस्तिमद्भिश्च लोकैः

Ganito nang lubos na naisalaysay ang unang binhi ng lahat ng tunay na kagalingan—pumupuksa sa kasalanan ng sandaang kapanganakan at nagpapawi sa dilim ng kamangmangan: ang marangal na gawain ni Śiva, Kaaway ni Manmatha, na inaawit ng mga diyos, na dapat laging pagnilayan at isabuhay ng mga matutuwid.