Sarga 60

Verse 1

सप्रविश्यपुरींलङ्कांरामबाणभयार्धितः ।भग्नदर्पस्तदाराजाबभूवव्यथितेन्द्रियः ।।।।

Pagpasok niya sa lungsod ng Laṅkā, ang hari—pinahihirapan ng takot sa mga palaso ni Rāma—ay nabasag ang pagmamataas, at ang kanyang mga pandama’y nanginig at nawalan ng tatag.

Verse 2

मातङ्गइवसिंहेनगरुडेनेवपन्नगः ।अभिभूतोऽभवद्राजाराघवेणमहात्मना ।।।।

Napayuko ang hari (Rāvaṇa) sa harap ng dakilang-loob na Rāghava (Rāma)—gaya ng elepanteng napipigil ng leon, at gaya ng ahas na napapanaig ni Garuḍa.

Verse 3

ब्रह्मदण्डप्रतीकानांविद्युत्सदृशवर्चसाम् ।स्मरन्राघवबाणानांविव्यथेराक्षसेश्वरः ।।।।

Nabagabag ang panginoon ng mga Rākṣasa sa pag-alaala sa mga palaso ni Rāghava—tila kometa, wari’y Brahma-daṇḍa, at kumikislap sa ningning ng kidlat.

Verse 4

नकाञ्चनमयंदिव्यमाश्रित्यपरमासनम् ।विप्रेक्षमाणोरक्षांसिरावणोवाक्यमब्रवीत् ।।।।

Nakaupo sa isang maringal at makalangit na trono na ginto, si Rāvaṇa, habang minamasdan ang mga rākṣasa, ay nagsalita ng ganitong mga salita.

Verse 5

सर्वंतत्खलुमेमोघंयत्तप्तंपरमंतपः ।यत्समानोमहेन्द्रेणमानुषेणास्मिर्जितः ।।।।

Tunay ngang nauwi sa wala ang sukdulang tapasya na aking tiniis; sapagkat ako, na inakalang kapantay ni Mahendra, ay natalo ng isang hamak na tao.

Verse 6

इदंतद्ब्रह्मणोघोरंवाक्यंमामभ्युपस्थितम् ।मानुषेभ्योविजानीहिभयंत्वमितितत्तथा ।।।।

“Ito yaong kakila-kilabot na salita ni Brahmā na dumating sa akin: ‘Mula sa mga tao mo makikilala ang panganib’—at tunay ngang nagkatotoo.”

Verse 7

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः ।अवध्यत्वंमयाप्राप्तंमानुषेभ्योनयाचितम् ।।।।

Mula sa mga deva, dānava, gandharva, yakṣa, rākṣasa, at mga ahas, natamo ko ang biyaya ng pagiging di-mapapatay; ngunit sa mga tao, hindi ko iyon hiniling.

Verse 8

विदितंमानुषंमन्येरामंदशरथात्मजम् ।इक्ष्वाकुकुलजातेनअनरण्येनयत्पुरा ।।।।उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ।।।।निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वांकुलाधम दुर्मते ।

Ngayon ay natitiyak kong nakikilala ko ang taong iyon—si Rāma, anak ni Daśaratha—na minsang ipinahayag sa akin ni Anaraṇya, isinilang sa angkan ni Ikṣvāku: “Sa aking lahi ay may isisilang na lalaki na tunay na papatay sa iyo sa digmaan—kasama ang iyong mga anak, mga ministro, mga hukbo, mga kabayo at mga karwaheng may mga kutsero—O hamak na rākṣasa, kahihiyan ng iyong angkan, masamang-isip!”

Verse 9

विदितंमानुषंमन्येरामंदशरथात्मजम् ।इक्ष्वाकुकुलजातेनअनरण्येनयत्पुरा ।।6.60.8।।उत्पत्स्यतेहिमद्वंशेपुरुषोराक्षसाधनु ।यस्त्वांसपुत्रंसामात्यंसबलंसाश्वसारथिम् ।।6.60.9।।निहनिष्यतिसङ्ग्रामेत्वांकुलाधम दुर्मते ।

Ngayon ay natitiyak kong nakikilala ko ang taong iyon—si Rāma, anak ni Daśaratha—na minsang ipinahayag sa akin ni Anaraṇya, isinilang sa angkan ni Ikṣvāku: “Sa aking lahi ay may isisilang na lalaki na tunay na papatay sa iyo sa digmaan—kasama ang iyong mga anak, mga ministro, mga hukbo, mga kabayo at mga karwaheng may mga kutsero—O hamak na rākṣasa, kahihiyan ng iyong angkan, masamang-isip!”

Verse 10

शप्तोऽहंवेदवत्याचयदासाधर्षितापुरा ।।।।सेयंसीतामहाभागाजाताजनकनन्दिनी ।

Noong minsang nilapastangan ko si Vedavatī, isinumpa niya ako; at ngayo’y siya ring iyon ang isinilang bilang mapalad na Sītā, ang minamahal na anak ni Janaka.

Verse 11

उमानन्दीश्वरश्चापिरम्भावरुणकन्यका ।।।।यथोक्तास्तन्मयाप्राप्तंनमिथ्याऋषिभाषितम्

Gayon din ang sinabi nina Umā, Nandīśvara, Rambhā, at ng anak ni Varuṇa, ayon sa ipinahayag noon; at natagpuan ko itong ganap na totoo—hindi kailanman kasinungalingan ang wika ng mga rishi.

Verse 12

एतदेवाभ्युपागम्ययत्नंकर्तुमहार्हथ ।।।।राक्षसाश्चापितिष्ठन्तुचर्यागोपुरमूर्थसु ।

Yamang ito ang tunay na kalagayan, marapat kayong magsikap at gawin ang nararapat; at ang mga rākṣasa man ay manatili sa kanilang puwesto, nagbabantay sa tuktok ng mga tore ng tarangkahan.

Verse 13

सचाप्रतिमगाम्भीर्योदेवदानवदर्पहा ।।।।ब्रह्मशापाभिभूतस्तुकुम्भकर्णोविबोध्यताम् ।

At gisingin si Kumbhakarṇa—ang may lalim na walang kapantay, tagapagdurog ng pagmamataas ng mga deva at dānava, ngunit ngayo’y nakadagan sa kanya ang sumpa ni Brahmā.

Verse 14

सपराजितमात्मानंप्रहस्तंचनिषूदितम् ।।।।ज्ञात्वारक्षोबलंभीममादिदेशमहाबलः ।

Nang malaman niyang siya’y napaurong at si Prahasta’y napatay, ang makapangyarihan ay nag-utos sa kakila-kilabot na hukbo ng mga rākṣasa.

Verse 15

द्वारेषुयत्नःक्रियतांप्राकारश्चाधिरुह्यताम् ।।।।निद्रावशसमाविष्टःकुम्भकर्णोविबोद्यताम् ।

Magpakaigting ng pagbabantay sa mga tarangkahan, at sakupin ang mga pader ng tanggulan; at gisingin si Kumbhakarṇa, na nalugmok sa kapangyarihan ng mahimbing na tulog.

Verse 16

सुखंस्वपितिनिश्चिन्तःकालोपहतचेतनः ।।।।नवषट् सप्तचाष्टौचमासान् स्वपितिराक्षसः ।

Ang rākṣasa’y mahimbing na natutulog, walang alalahanin, at ang diwa’y napurol ng paglipas ng panahon; anim, pito, walo—maging siyam na buwan—siya’y patuloy na natutulog.

Verse 17

मन्त्रयित्वाप्रसुप्तोऽयमितस्तुनवमेऽहनि ।।।।तंतुबोधयतक्षिप्रंकुम्भकर्णंमहाबलम् ।

Pagkatapos ng pagsangguni, siya’y nahimlay at natutulog na mula rito sa loob ng siyam na araw; kaya gisingin ninyo agad si Kumbhakarṇa, ang makapangyarihan.

Verse 18

सतुसङ् ख्येमहाबाहुःककुदस्सर्वरक्षसाम् ।।।।वानरान् राजपुत्रौचक्षिप्रमेवहनिष्यति

Sa digmaan, yaong malapad ang bisig—ang pinakamarangal sa lahat ng mga rākṣasa—ay mabilis na lilipol sa mga Vānara, at maging sa dalawang prinsipe.

Verse 19

एषःकेतुःपरंसङ् ख्येमुख्योवैसर्वरक्षसाम् ।।।।कुम्भकर्णःसदाशेतेमूढोग्राम्यसुखेरतः ।

Ito ang bantog na sagisag sa digmaan, tunay na pinuno ng lahat ng rākṣasa—si Kumbhakarṇa. Ngunit sa pagkahibang, lagi siyang nakahimlay, nalululong sa magaspang na ligaya ng pagtulog.

Verse 20

रामेणहिनिरस्तस्यसङ्ग्रामेऽस्मिन् सुदारुणे ।।।।भविष्यतिनमेशोकःकुम्भकर्णेविबोधिते ।

Nang siya’y mapabagsak ni Rāma sa labang ito na lubhang kakila-kilabot, wala na akong dalamhati kapag nagising na si Kumbhakarṇa.

Verse 21

किंकरिष्याम्यहंतेनशक्रतुल्यबलेनहि ।।।।ईदृशेव्यसनेघोरेयोनसाह्यायकल्पते ।

Ano ang magagawa ko sa kanya—kahit lakas niya’y tulad ni Indra—kung sa ganitong kakila-kilabot na kapahamakan ay hindi siya maaasahan bilang saklolo?

Verse 22

तेतुतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसेन्द्रस्यराक्षसाः ।।।।जग्मुःपरमसम्भ्रान्ताःकुम्भकर्णनिवेशनम् ।

Nang marinig ang salita ng hari ng mga Rākṣasa, ang mga Rākṣasa, lubhang nabalisa, ay nagtungo sa tahanan ni Kumbhakarṇa.

Verse 23

तांप्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ।।।।कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ।।।।प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।

Pagpasok nila sa kaaya-ayang yungib ni Kumbhakarṇa—may dambuhalang tarangkahan, umaabot ng isang yojana sa lahat ng panig, at dinadaluyan ng samyo ng sari-saring halimuyak—ang malalakas ay tinatangay ng hininga ni Kumbhakarṇa; gayunman, sa hirap at pagsisikap, pinatatag nila ang kanilang mga paa at nagpumilit na makapasok sa yungib.

Verse 24

तांप्रविश्यमहाद्वारंसर्वतोयोजनायताम् ।।6.60.23।।कुम्भकर्णगुहांरम्यांसर्वगन्धप्रवाहिनीम् ।कुम्भकर्णस्यनिःश्वासादवधूतामहाबलाः ।।6.60.24।।प्रतिष्ठमानाःकृच्छ्रेणयत्नात्प्रविविशुर्गुहाम् ।

Pagpasok nila sa kaaya-ayang yungib—mapalad at may sahig na ginto—nasaksihan nila ang tigre sa mga Rākṣasa, nakahimlay sa pagtulog, kakila-kilabot pagmasdan.

Verse 25

तांप्रविश्यगुहांरम्यांशुभांकाञ्चनकुट्टिमाम् ।।।।ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंशयानंभीमविदर्शनम् ।

Pagpasok nila sa kaaya-ayang yungib—mapalad at may sahig na ginto—nasaksihan nila ang tigre sa mga Rākṣasa, nakahimlay sa pagtulog, kakila-kilabot pagmasdan.

Verse 26

तेतुतंविकृतंसुप्तंविकीर्णमिवपर्वतम् ।।।।कुम्भकर्णंमहानिद्रंसहिताःप्रत्यबोधयन् ।

Pagkatapos, habang nagtitipon, sinubukan nilang gisingin si Kumbhakarna—na natutulog sa kanyang nakakatakot na anyo—tulad ng isang bundok na nakahandusay at kalat, na nakalubog sa mahimbing na pagkakaidlip.

Verse 27

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।भ्रामयन्तम् न्विश्श्वसैःशयानम् भीमविदर्शमम् ।।।।भीमनासापुटंतंतुपातालोविपुलाननम् ।शयनेन्यस्तसर्वाङ्गंमेदोरुधिरगन्धिनम् ।।।।काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गंकिरीटिनमरिन्दमम् ।ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंकुम्भकर्णमरिन्दमम् ।।।।

Nakita nila si Kumbhakarna na natutulog—ang kanyang katawan ay nangingilabot sa nakatayong balahibo, humihinga tulad ng isang ahas, at sa bawat mabigat na paghinga ay tila namimilipit ang kanyang malaking anyo—kakila-kilabot tingnan.

Verse 28

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।भ्रामयन्तम् न्विश्श्वसैःशयानम् भीमविदर्शमम् ।।6.60.27।।भीमनासापुटंतंतुपातालोविपुलाननम् ।शयनेन्यस्तसर्वाङ्गंमेदोरुधिरगन्धिनम् ।।6.60.28।।काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गंकिरीटिनमरिन्दमम् ।ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंकुम्भकर्णमरिन्दमम् ।।6.60.29।।

Ang kanyang mga butas ng ilong ay napakalaki, ang kanyang mukha ay kasing lawak ng ilalim ng lupa; nakahandusay sa kanyang higaan na nakadipa ang bawat bahagi ng katawan, siya ay nangangamoy taba at dugo.

Verse 29

ऊर्ध्वरोमाञ्चिततनुंश्वसन्तमिवपन्नगम् ।भ्रामयन्तम् न्विश्श्वसैःशयानम् भीमविदर्शमम् ।।6.60.27।।भीमनासापुटंतंतुपातालोविपुलाननम् ।शयनेन्यस्तसर्वाङ्गंमेदोरुधिरगन्धिनम् ।।6.60.28।।काञ्चनाङ्गदनद्धाङ्गंकिरीटिनमरिन्दमम् ।ददृशुर्नैरृतव्याघ्रंकुम्भकर्णमरिन्दमम् ।।6.60.29।।

Nakita nila si Kumbhakarna—na may suot na gintong pulseras sa braso, nakakorona, isang tagapuksa ng mga kaaway—ang 'tigre sa mga Rakshasa', na kilala bilang pandurog ng mga kalaban.

Verse 30

ततश्चक्रुर्महात्मानंकुम्भकर्णाग्रतस्तदाचाग्रतः ।।।।मांसानांमेरुसङ्काशंराशिंपरमतर्पणम् ।

Pagkaraan, sa harap ni Kumbhakarṇa ay inilatag nila ang isang bunton ng karne na parang bundok—kasinglaki ng Meru—upang siya’y ganap na magising at mabusog.

Verse 31

मृगाणांमहिषाणांचवराहाणांचसञ्चयान् ।।।।चक्रुर्नैरृतशार्दूलाराशिमन्नस्यचाद्भुतम् ।

Ang mga Rākṣasa, na tila mga tigre, ay nagtipon ng mga bunton ng usa, kalabaw, at baboy-ramo, at bumuo ng isang kahanga-hangang tambak ng pagkain.

Verse 32

ततश्शोणितकुम्भांश्चमद्यानिविविधानिच ।।।।पुरस्तात्कुम्भकर्णस्यचक्रुस्त्रिदशशत्रवः ।

Pagkatapos, ang mga kaaway ng mga diyos ay naglatag sa harap ni Kumbhakarṇa ng mga banga ng dugo at sari-saring nakalalasing na inumin.

Verse 33

लिलिपुश्चपरार्ध्येनचन्दनेनपरन्तपम् ।।।।दिव्यैराश्वासयामामासुर्माल्यैर्गन्धैस्सुगन्धिभिः ।

Pinahiran nila ang makapangyarihang iyon ng mahal na paste ng sandal, at sinikap siyang gisingin at paginhawahin sa pamamagitan ng makalangit na mga kuwintas ng bulaklak at mababangong pabango.

Verse 34

धूपंसुगन्धांश्चससृजुस्तुष्टवुश्चपरन्ततम् ।।।।जलदाइवचानेदुर्यातुधानास्ततस्ततः ।

Nagpalaganap sila ng mabangong insenso at nagpuri sa kanya; at ang mga Yātudhāna ay umungal sa iba’t ibang dako na wari’y mga ulap na kumukulog.

Verse 35

शङ्खांनापूरयामासुश्शशाङ्कसदृशप्रभान् ।।।।तुमुलंयुगपच्छापिविनेदुश्चाप्यमर्षिताः ।

Hinipan nila ang mga kabibing-batingaw na kumikislap na tila liwanag ng buwan; at sa galit, sabay-sabay silang nagpaalingawngaw ng napakalakas na sigawan.

Verse 36

नेदुरास्फोटयामासुश्चिक्षिपुस्तेनिशाचराः ।।।।कुम्भकर्णविबोधार्थंचक्रुस्तेविपुलंस्वनम् ।

Lumapit ang mga rākṣasa na gumagala sa gabi; sila’y pumalakpak at humampas, at upang gisingin si Kumbhakarṇa ay lumikha sila ng napakalakas na dagundong.

Verse 37

सशङ्खभेरीपणवप्रणादमास्फोटितक्षेवळितसिंहनादम् ।दिशोद्रवन्तस्त्रिदिवंकीरन्तःश्रुत्वाविहंगाःसहसानिपेतुः ।।।।

Sa pagkarinig ng kaguluhang iyon—tunog ng kabibe, tambol at panava, ang palakpakan at pag-ugong, at ang ungol na tila leon—ang mga ibong lumilipad sa himpapawid ay nagkawatak-watak sa lahat ng dako at biglang bumagsak.

Verse 38

यदाभृशंतैर्निनदैर्महात्मानकुम्बकर्णोबुबुधेप्रसुप्तः ।ततोमुसुण्ठीर्मुसलानिसर्वेरक्षोगणास्तेजगृहुर्गदाश्च ।।।।

Ngunit kahit sa tindi ng kanilang sigaw, ang dakilang Kumbhakarṇa ay hindi nagising sa kanyang mahimbing na tulog. Kaya’t ang lahat ng pangkat ng rākṣasa ay kumuha ng mga pamukpok, mga pamalo, at mga gada.

Verse 39

तंशैलशृङ्गैर्मुसलैर्गदाभिर्वृक्षैस्तरैर्मुद्गरमुष्टिभिश्च ।सुखप्रसुप्तंभुविकुम्भकर्णंरक्षांस्युदग्राणितदानिजघ्नुः ।।।।

Pagkaraan, ang mga rākṣasa na nag-alab ang sigasig ay hinampas si Kumbhakarṇa habang siya’y mahimbing na nakahimlay sa lupa—gamit ang mga tuktok ng bato, mga pamalo, mga gada, mga punò, mga maso, at maging ang kanilang mga kamao.

Verse 40

तस्यनिःश्वासवातेनकुम्भकर्णस्यरक्षसः ।राक्षसाबलवन्तोऽपिस्थातुनाशक्नुवन्पुरः ।।।।

Sa bugso ng hininga ni Kumbhakarṇa, ang rākṣasa, kahit ang malalakas na rākṣasa ay hindi makapanindig sa harap niya.

Verse 41

ततःपरिहितागाढंराक्षसाभीमविक्रमाः ।मृदङ्गपणवान् भेरीश्शङ्खकुम्भगणांस्तथा ।।।।

Pagkatapos, ang mga rākṣasa na may kakila-kilabot na lakas ay taimtim na dinampot ang mga iniwang tugtugin—mga tambol, mga paṇava, mga bhērī, at gayundin ang mga pangkat ng mga palayok na tila kabibe.

Verse 42

दशराक्षससाहस्रंयुगपत्पर्यवारयन् ।नीलाञ्जनचयाकारंतेतुतंप्रत्यबोधयन् ।।।।अभिघ्नन्तोनदन्तश्चनैवसंविविदेतुसः ।

Sampung libong rākṣasa ang sabay-sabay na pumaligid sa kanya—na wari’y bunton ng maitim na koliryo—at sinikap nilang gisingin siya; hinahampas at sumisigaw, ngunit siya’y hindi man lamang kumilos o tumugon.

Verse 43

यदाचैनंनशेकुस्तेप्रतिबोधयितुंतदा ।।।।ततोगुरुतरंयत्नंदारुणंसमुपाक्रमन् ।

Nang hindi pa rin nila siya magising, nagsagawa sila ng mas matindi at mas marahas na pagsisikap.

Verse 44

आश्वानुष्ट्रान् खरन्नागान् जघ्नुर्दण्डकशाङ्कुशैः ।।।।भेरीशङ्खमृदङ्गांश्चसर्वप्राणैरवादयन् ।

Pinalakad nila ang mga kabayo, kamelyo, asno, at elepante gamit ang mga tungkod, latigo, at pang-udyok; at buong lakas nilang pinatunog ang mga tambol, kabibe, at dram.

Verse 45

निजघ्नुश्चास्यगात्राणिमहाकाष्ठकङ्करैः ।।।।मुद्गरैर्मुसलैश्चापिसर्वप्राणसमुद्यतैः ।

Hinampas nila ang kanyang mga viyas ng malalaking kahoy na pamalo at mabibigat na batuta, pati na rin ng mga maso at pambayo—gamit ang lahat ng kanilang lakas.

Verse 46

तेननादेवमहतालङ्कासमभिपूरिता ।।।।सपर्वतवनासर्वासोऽपिनैवप्रबुध्यते ।

Sa matinding ingay na iyon, napuno ang buong Lanka—kasama ang mga bundok at kagubatan nito—ngunit kahit noon ay hindi pa rin siya nagising.

Verse 47

ततस्सहस्रंभेरीणांयुगसत्समहन्यत ।।।।मृष्टकाञ्चनकोणानामासक्तानांसमन्ततः ।

Pagkatapos, isang libong tambol na pandigma ang tinipon at walang tigil na pinalo sa bawat panig gamit ang mga pamalong may dulo ng pinakintab na ginto.

Verse 48

एवमप्यन्तिद्रिस्तुयदानैवप्रबुध्यत ।।।।शापस्यवशमापन्नस्ततःक्रुद्धानिशाचराः ।

Gayunman, nang ang natutulog ay hindi pa rin magising—sapagkat napailalim sa kapangyarihan ng sumpa—nag-alab sa poot ang mga rākṣasang gumagala sa gabi.

Verse 49

महाक्रोधसमाविष्टास्सर्वेभीमपराक्रमाः ।।।।तद्रक्षोबोधयिष्यन्तश्चक्रुरन्येपराक्रमम् ।

Lahat sila—kakila-kilabot ang lakas—nilamon ng matinding poot; at upang gisingin ang rākṣasang iyon, muling nagsagawa ng isa pang marahas na pagsubok.

Verse 50

अन्येभेरीस्समाजघ्नुरन्येचक्रुर्महास्वनम् ।।।।केशानन्येप्रलुलुपुःकर्णावन्येदशन्तिच ।

May ilan na tumugtog ng mga tambol; ang iba’y nagtaas ng napakalakas na sigaw; ang ilan ay humila sa kanyang buhok, at ang iba nama’y kinagat pa ang kanyang mga tainga.

Verse 51

उदकुम्बशतान्यन्येसमसिञ्चन्तकर्णयोः ।।।।नकुम्भकर्णःपस्पन्देमहानिद्रावशंगतः ।

Ang iba nama’y nagbuhos ng daan-daang timba ng tubig sa kanyang mga tainga; ngunit si Kumbhakarṇa—napailalim sa kapangyarihan ng malalim na pagkakatulog—ni hindi man lamang kumilos.

Verse 52

अन्येचबलिनस्तस्यकूटमुद्गरपाणयः ।।।।मूर्ध्निवक्षसिगात्रेषुपातन् कूटमुद्गरान् ।

At ang ibang malalakas, na may hawak na mabibigat na maso, ay hinayaang bumagsak ang mga maso sa kanyang ulo, dibdib, at mga paa't kamay.

Verse 53

रज्जुबन्धनबद्धाभिश्शतघ्नीभिश्चसर्वशः ।।।।वध्यमानोमहाकायोनप्राबुध्यतराक्षसः ।

Kahit na hinampas sa bawat panig ng mga śataghnī at itinali nang mahigpit gamit ang mga lubid, ang dambuhalang rākṣasa na iyon ay hindi pa rin nagising.

Verse 54

वारणानांसहस्रंचशरीरेऽस्यप्रधावितम् ।।।।कुम्बकर्णस्तदाबुद् ध्वास्पर्शंपरमबुध्यत ।

Isang libong elepante ang pinadaan sa kanyang katawan; noon ay naramdaman ni Kumbhakarṇa ang pagdampi, ngunit hindi niya naunawaan kung ano ito.

Verse 55

सपात्यमानैर्गिरिशृङ्गवृक्षैरचिन्तयंस्तान्विपुलान् प्रहारान् ।निद्राक्ष्यात् क्षुद्भयपीडितश्चविजृम्भमाणस्सहसोत्पपाप ।।।।

Hinampas ng malalakas na dagok mula sa mga bumabagsak na tuktok ng bundok at mga puno, hindi niya ito pinansin; ngunit nang mawala ang kanyang antok at siya'y gutumin, siya ay humikab at biglang bumangon.

Verse 56

सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभंनिशाचरोऽसौविकृतंजजृम्भे ।।।।

Iwinawasiwas ang kanyang mga braso—na parang mga tuktok ng bundok na napuluputan ng mga ahas, matigas na parang mababatong taluktok—ang gumagala sa gabi na iyon ay lumingon; ang kanyang bibig, na parang apoy sa ilalim ng dagat, ay bumuka sa isang nakakatakot na paghikab.

Verse 57

तस्यजाजृम्भमाणस्यवक्त्रंपातालसन्निभम् ।ददृशेमेरुशृङ्गाग्रेदिवाकरइवोदितः ।।।।

Sa kanyang paghikab, ang bibig niya—na wari’y kahawig ng Pātāla—ay nagmistulang ang araw ay sumisikat sa tuktok ng Bundok Meru.

Verse 58

सजृम्भमाणोऽतिबलःप्रद्धोनिशाचरः ।निःश्वासश्चास्यसञ्जज्ञेपर्वतादिवमारुतः ।।।।

Sa paghikab habang ganap na nagigising, ang napakalakas na nilalang ng gabi ay huminga nang malalim; ang kanyang hininga’y umalimbukay na parang hanging nagmumula sa bundok.

Verse 59

रूपमुत्तिष्ठतस्तस्यकुम्भकर्णस्यतद्बभौ ।तपान्तेसबलाकस्यमेघस्येवविवर्षतः ।।।।

Nang tumindig si Kumbhakarṇa, ang anyo niya’y nagningning na parang ulap-ulan sa dulo ng tag-init—madilim, mabigat, at handang bumuhos.

Verse 60

तस्यदीप्ताग्निसदृशेविद्युत्सदृशवर्चसी ।ददृशातेमहानेत्रेदीप्ताविवमहाग्रहौ ।।।।

Ang kanyang malalaking mata’y nakita na nagliliyab na parang apoy, nagniningning na parang kidlat—kumikinang na wari’y dalawang dambuhalang planeta.

Verse 61

ततस्त्वदर्शयन् सर्वान्भक्ष्यांश्चविविधान् बहून् ।वराहान्महिषांश्चैवबभक्षसमहाबलः ।।।।

Pagkaraan, nang makita niya ang sari-saring pagkaing inihain nang marami, yaong makapangyarihan ay nilamon pati mga baboy-ramo at mga kalabaw.

Verse 62

आददुन्भुक्षितोमांसंशोणितंतृषितःपिबन् ।मेदःकुम्भांश्चमद्यांश्चपपौशक्ररिपुस्तदा ।।।।

Matapos lamunin ang karne, at uhaw na uhaw, ang kaaway ni Śakra ay uminom ng dugo; saka niya nilagok ang mga banga ng taba at alak.

Verse 63

ततस्तृप्तइतिज्ञात्वासमुत्पेतुर्निशाचराः ।शिरोभिश्चप्रणम्यैनंसर्वतःपर्यवारयन् ।।।।

Pagkaalam nilang siya’y nabusog na, tumindig ang mga rākṣasa na gumagala sa gabi; yumukod sila sa kanya na nakababa ang ulo at pinalibutan siya sa lahat ng panig.

Verse 64

निद्राविशदनेत्रस्तुकलुषीकृतलोचनः ।चारयन् सर्वतोदृष्टिंतान् ददर्शनिशाचरान् ।।।।

May mga matang mapurol pa sa antok at malabo ang paningin, inikot niya ang tingin sa lahat ng dako at nakita ang mga rākṣasa na gumagala sa gabi.

Verse 65

ससर्वान् सान्त्वयामासनैरृतान् नैरृतर्षभः ।बोधनाद्विस्मितश्चापिराक्षसानिदमब्रवीत् ।।।।

Siya, ang pinakadakila sa mga rākṣasa, ay marahang nagbigay-loob sa kanilang lahat; at namangha sa pagkagising, sinabi niya ito sa mga rākṣasa.

Verse 66

किमर्थमहमादृत्यभवद्भिःप्रतिबोधितः ।कच्छित्सुकुशलंराज्ञोभयंवानेषनकिम् ।।।।

Bakit ninyo ako, sa gayong pagmamadali, ginising? Ligtas ba ang hari—at wala bang panganib na nakaamba sa kanya?

Verse 67

अथवाध्रुवमन्येभ्योभयंपरमुपस्थितम् ।यदर्थमेवत्वरितैर्भवद्भिःप्रतिबोधितः ।।।।

O marahil, tiyak na may malaking panganib na dumating mula sa mga kaaway—kaya ninyo ako minadaling gisingin.

Verse 68

अद्यराक्षसराजस्यभयमुत्पाटयाम्यहम् ।दारयिष्येमहेन्द्रंवाशातयिष्येतथानलम् ।।।।

Ngayong araw, bubunutin ko ang takot mula sa hari ng mga rākṣasa. Kaya kong durugin maging si Mahendra—o patahimikin maging ang apoy.

Verse 69

नह्यल्पकारणेसुप्तंबोधयिष्यतिमांगुरुः ।तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ।।।।

Hindi ako gigisingin ng aking mga nakatatanda habang natutulog dahil lamang sa munting dahilan. Kaya ipahayag ninyo sa akin, nang tapat, ang tunay na sanhi ng paggising sa akin.

Verse 70

एवंब्रुवाणंसम्रब्धंकुम्भकर्णमरिन्दमम् ।यूपाक्षःसचिवोराज्ञःकृताञ्जलिरभाषत ।।।।

Nang magsalita nang gayon si Kumbhakarṇa, ang manlulupig sa mga kaaway, sa tindi ng galit, si Yūpākṣa, ang kalihim ng hari, ay sumagot sa kanya na magkayakap ang mga palad sa pagpupugay.

Verse 71

ननोदेवकृतंकिञ्चिद्भयमस्तिकदाचन ।मानुषान्नोभयंराजंस्तुमुलंसम्प्रबाधते ।।।।

“O hari, wala kailanman na anumang pangamba na mula sa mga deva; sa halip, ang mabagsik na panganib na mula sa mga tao ang ngayo’y mariing dumidiin sa atin.”

Verse 72

नदैत्यदानवेभ्योवाभयमस्तिहितादृशम् ।यादृशंमानुषंराजन् भयमस्मानुपस्थितम् ।।।।

“O hari, wala pa tayong naranasang takot na gaya nito—hindi mula sa mga Daitya ni sa mga Dānava—kundi ang takot na ngayo’y dumating sa atin mula sa isang tao lamang.”

Verse 73

वानरैःपर्वताकारैर्लङ्केयंपरिवारिता ।सीताहरणसन्तप्ताद्रामान्नस्तुमुलंभयम् ।।।।

“Ang Laṅkā na ito’y napaliligiran ng mga vā­nara na tila mga bundok ang anyo; at dahil sa pighating dulot ng pagdukot kay Sītā, isang mabagsik na takot mula kay Rāma ang sumibol sa atin.”

Verse 74

एकेनवानरेणेयंपूर्वंदग्धामहापुरी ।कुमारोनिहतश्चाक्षस्सानुयात्रःसकुञ्जरः ।।।।

“Noon, ang dakilang lungsod na ito’y sinunog ng iisang vā­nara; at napatay si Prinsipe Akṣa—kasama ang kanyang mga tauhan at maging ang kanyang mga elepante.”

Verse 75

स्वयंरक्षोधिपश्चापिपौलस्त्योदेवकण्टकः ।मृतेतिसंयुगेमुक्तोरामेणादित्यतेजसा ।।।।

Maging ang panginoon ng mga Rākṣasa mismo, si Paulastya, ang salot ng mga diyos, ay pinalaya sa labanan ni Rāma na may ningning ng araw, bagaman siya ay parang patay na.

Verse 76

यन्नदेवैःकृतोराजानापिदैत्यैर्नदानवैः ।कृतःसइहरामेणविमुक्तःप्राणसंशयात् ।।।।

Ang hindi kailanman nagawa ng mga diyos, ni ng mga Daitya, o ng mga Dānava—ito ay ginawa rito ni Rāma: ang haring iyon ay pinalaya mula sa bingit ng kamatayan.

Verse 77

सयूपाक्ष्वचश्श्रुत्वाभ्रातुर्युधिपराभवम् ।कुम्भकर्णोविवृत्ताक्षोयूपाक्षमिदमब्रवीत् ।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Yūpākṣa tungkol sa pagkatalo ng kanyang kapatid sa labanan, si Kumbhakarṇa—na ang mga mata ay umiikot sa galit—ay nagsalita kay Yūpākṣa ng ganito.

Verse 78

सर्वमद्यैवयूपाक्षहरिसैन्यंसलक्ष्मणम् ।राघवंचरणेजित्वाततोद्रक्ष्यामिरावणम् ।।।।

Yūpākṣa, sa araw na ito mismo ay lulupigin ko sa labanan ang buong hukbo ng vānara, kasama sina Lakṣmaṇa at Rāghava; pagkatapos ay pupunta ako at makikita ko si Rāvaṇa.

Verse 79

राक्षसांस्तर्पयिष्यामिहरीणांमांसशोणितैः ।रामलक्ष्मणयोश्चापिस्वयंपास्यामिशोणितम् ।।।।

Bubusugin ko ang mga rākṣasa ng laman at dugo ng mga vānara; at ako mismo ay iinom din ng dugo nina Rāma at Lakṣmaṇa.

Verse 80

तत्तस्यवाक्यंब्रुवतोनिशम्यसगर्वितंरोषविवृद्धदोषम् ।महोदरोनैरृतयोधमुख्यःकृताञ्जलिर्वाक्यमिदंबभाषे ।।।।

Nang marinig niya ang mga salitang iyon habang binibigkas—punô ng pagmamataas at lalo pang tumitindi sa galit—si Mahodara, pangunahing mandirigma sa mga rākṣasa, ay nagtiklop ng mga palad at nagsalita nang ganito.

Verse 81

रावणस्यवचःश्रुत्वागुणदोषौविमृश्यच ।पश्चादपिमहाबाहो शत्रून्युधिविजेष्यसि ।।।।

O makapangyarihang bisig, matapos marinig ang mga salita ni Rāvaṇa, pagnilayan mong mabuti ang kanilang kabutihan at kapintasan; saka mo lamang mapagtatagumpayan ang mga kaaway sa digmaan.

Verse 82

महोदरवचश्श्रुत्वाराक्षसैःपरिवारितः ।कुम्भकर्णोमहातेजास्सम्प्रतस्थेमहाबलः ।।।।

Nang marinig ang mga salita ni Mahodara, si Kumbhakarṇa—dakila ang ningning at napakalakas—ay umalis, napaliligiran ng mga rākṣasa.

Verse 83

सुप्तमुत्थाप्यभीमाक्षंभीमरूपपराक्रमम् ।राक्षसास्त्वरिताजुग्मर्दशग्रीन्विवेशनम् ।।।।

Pagkatapos gisingin ang natutulog na si Kumbhakarṇa—nakapanghihilakbot ang mga mata, kakila-kilabot ang anyo at tapang—ang mga rākṣasa ay nagmadaling tumungo sa tahanan ni Daśagrīva.

Verse 84

ततोगत्वादशग्रीवमासीनंपरमासने ।ऊचुर्बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वएवनिशाचराः ।।।।

Pagkaraan, lumapit sila kay Daśagrīva na nakaupo sa maringal na trono; at ang lahat ng mga nilalang ng gabi ay nagsalita, nakatiklop ang mga palad sa pagpupugay.

Verse 85

प्रबुद्धोऽयंकुम्भकर्णभ्रातातेराक्षसेश्वर ।कथंतत्रैवनिर्यातुद्रक्ष्यसेतमिहागतम् ।।।।

O panginoon ng mga rākṣasa, nagising na ang kapatid mong si Kumbhakarṇa at narito na. Paano siya lalapit—paano mo ibig na makita siya?

Verse 86

रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टोराक्षसांस्तानुपस्थितान् ।द्रष्टुमेनमिहेच्छामियथान्यायंचपूज्यताम् ।।।।

Si Rāvaṇa, napalakas ang loob, ay nagsalita sa mga rākṣasang nakatayo sa harap niya: “Nais ko siyang makita ngayon; parangalan siya ayon sa nararapat.”

Verse 87

तथेत्युक्त्वातुतेसर्वेपुनरागम्यराक्षसाः ।कुम्भकर्णमिदंवाक्यमूचूरावणचोदिताः ।।।।

“Gayón nga,” wika nila; at ang lahat ng rākṣasa ay muling nagbalik at, sa utos ni Rāvaṇa, sinabi ang mga salitang ito kay Kumbhakarṇa.

Verse 88

द्रष्टुंत्वांकांक्षतेराजासर्वराक्षसपुङ्गवः ।गमनेक्रियतांबुद्धिर्भ्रातरंसम्प्रहर्षयः ।।।।

“Nananabik na makita ka ng hari, ang pinakadakila sa lahat ng rākṣasa. Magpasiya kang umalis; humayo at pasayahin ang iyong kapatid.”

Verse 89

कुम्भकर्णस्तुदुर्धर्षोभ्रातुराज्ञायशासनम् ।तथेत्युक्त्वामहावीर्यश्शयनादुत्पपातह ।।।।

Si Kumbhakarṇa, di-madadaig at dakila ang tapang, ay tumalima sa utos ng kapatid; nagsabi ng “Gayon nga,” at biglang bumangon mula sa kanyang higaan.

Verse 90

प्रक्षाळ्यवदनंहृष्टस्स्नातःपरमभूषितः ।पिपासुस्त्वरयामासपानंबलसमीरणम् ।।।।

Masayang-masaya, hinugasan ni Kumbhakarṇa ang kanyang mukha, naligo, at—pinalamutian ng mariringal na hiyas—dahil sa uhaw ay agad nag-utos ng inuming magpapasiklab ng kanyang lakas.

Verse 91

ततस्तेत्वरितास्तत्रराक्षसारावणाज्ञया ।मद्यकुम्भांश्चविविधान् क्षिप्रमेवोपहारयन् ।।।।

Pagkaraan, sa utos ni Rāvaṇa, ang mga rākṣasa roon ay nagmadali at agad na naghandog ng sari-saring mga banga ng alak.

Verse 92

पीत्वाघटसहस्रेद्वेगमनायोपचक्रमे ।ईषत्समुत्कटोमत्तस्तेजोबलसमन्वितः ।।।।

Nang mainom ang dalawang libong banga, siya’y naghanda nang umalis—bahagyang nag-alab at nalasing, subalit puspos ng ningning, sigla, at lakas.

Verse 93

कुम्भकर्णोबभौहृष्टःकालान्तकयमोपमः ।भ्रातुस्सभवनंगच्छन्रक्षोबलसमन्वितः ।।।।कुम्भकर्णःपदन्यासैरकम्पयतमेन्दिीम् ।

Si Kumbhakarṇa, nagagalak, ay wari’y si Yama—ang tagapagpuksa sa wakas ng panahon. Kasama ang lakas ng mga rākṣasa, tumungo siya sa palasyo ng kanyang kapatid; at sa bawat hakbang niya’y pinayanig ang daigdig.

Verse 94

सराजमार्गंवपुषाप्रकाशयन् सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।जगामतत्राञ्जलिमालयावृतश्शतक्रतुर्गेहमिवस्वयम्भुवः ।।।।

Pinapaliwanag niya ang maharlikang lansangan sa ningning ng kanyang katawan—gaya ng araw na may sanlibong sinag na nagpapaliwanag sa lupa sa mga liwanag nito. Nagpatuloy siya roon, napaliligiran ng mga rākṣasa na magkayakap-palad, na wari’y si Śatakratu (Indra) na patungo sa tahanan ng Swayambhū (Brahmā).

Verse 95

तंराजमार्गस्थममित्रघातिनंवनौकसस्तेसहसाबहिस्स्थिताः ।दृष्टवाऽप्रमेयंगिरिशृङ्गकल्पंवितत्रसुस्तेहरियूथपालाः ।।।।

Nang makita siya sa maharlikang lansangan—ang mamumuksa ng mga kaaway—di-masukat ang laki, na tila tuktok ng bundok, ang mga vānarang nakapuwesto sa labas, kasama ang kanilang mga pinunong pangkat, ay biglang napuno ng pangamba.

Verse 96

केचिच्छरण्यंशरणंस्मरामंव्रजन्तिकेचिद् व्यथिताःपतन्ति ।केचिद्धशस्मव्यथिताःपतन्तिकेचिद्भयार्ताभुविशेरतेस्म ।।।।

Ang ilan ay tumakbo kay Rāma bilang kanlungan—sa tunay na tagapagbigay ng pag-iingat; ang ilan, nanginginig sa pagkabagabag, ay bumagsak; ang ilan, sa matinding sindak, ay nagtakbuhan sa iba’t ibang dako; at ang ilan, nilamon ng takot, ay nakahandusay sa lupa.

Verse 97

तमद्रिशृङ्गप्रतिमंकिरीटिनंस्पृशन्तमादित्यमिवाऽत्मतेजसा ।वनौकसःप्रेक्ष्यविवृद्धमद्भुतं 3 भयार्धितादुद्रुविरेततस्ततः ।।।।

Nang makita siya—may korona, tulad ng tuktok ng bundok, na wari’y sumasayad sa araw sa sariling ningning—kamangha-mangha at lumaki nang napakalaki, ang mga vānaras, dinadaganan ng takot, ay nagkawatak-watak at tumakbo sa iba’t ibang dako.