गङ्गामाहात्म्य — The Greatness of the Gaṅgā

Verse 1

सनक उवाच । एवमौर्वाश्रमे ते द्वे बाहुभार्ये मुनीश्वर । चक्राते भक्तिभावेन शुश्रूषां प्रतिवासरम् 1. ॥ १ ॥

Sinabi ni Sanaka: “Gayon nga, O panginoon sa mga muni, sa āśrama ni Aurva, ang dalawang asawa ni Bāhu ay naglilingkod araw-araw na may diwang bhakti.”

Verse 2

गते वर्षार्द्धके काले ज्येष्ठा राज्ञी तु या द्विज । तस्याः पापमतिर्जाता सपत्न्याः सम्पदं प्रति ॥ २ ॥

Nang lumipas ang kalahati ng panahon ng tag-ulan, O brāhmaṇa, ang nakatatandang reyna ay nagkaroon ng masamang balak laban sa kasaganaan ng kaniyang kapwa-asawa.

Verse 3

ततस्तया गरो दत्तः कनिष्ठायै तु पापया । न स्वप्रभावं चक्रे वै गरो मुनिनिषेवया ॥ ३ ॥

Pagkaraan, ibinigay ng makasalanang babae ang lason sa pinakabatang reyna. Ngunit hindi umiral ang bisa ng lason, sapagkat siya’y nasa pag-iingat ng kapangyarihan ng paglilingkod at pakikisama sa isang pantas na muni.

Verse 4

भूलेपनादिभिः सम्यग्यतः सानुदिनं मुनेः । चकार सेवां तेनासौ जीर्णपुण्येन कर्मणा ॥ ४ ॥

Dahil sa kaniyang kasimplehan at iba pang mapagpakumbabang katangian, siya’y naging disiplinado; at araw-araw ay naglingkod sa muni. Sa gawang iyon—bunga ng dating, matagal nang naipong kabutihan—inihandog niya ang paglilingkod na may bhakti.

Verse 5

ततो मासत्रयेऽतीते गरेण सहितं सुतम् । सुषाव सुशुभे काले शुश्रूषानष्टकिल्बिषा ॥ ५ ॥

Pagkaraan, nang lumipas ang tatlong buwan, sa isang mapalad na sandali, siya’y nagsilang ng isang anak na lalaki kasama ang inunan; siya, na masigasig sa paglilingkod, ay nalinis sa kasalanan.

Verse 6

अहो सत्सङ्गतिर्लोके किं पापं न विनाशयेत् । न तदातिसुखं किं वा नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ६ ॥

Ah! Sa mundong ito, anong kasalanan ang hindi winawasak ng satsaṅga—pakikisama sa mga banal? At anong higit na ligaya ang mayroon para sa tao kaysa sa kabutihang-loob na bunga ng matuwid na gawa?

Verse 7

ज्ञानाज्ञानकृतं पापं यच्चान्यत्कारितं परैः । तत्सर्वं नाशयत्याशु परिचर्या महात्मनाम् ॥ ७ ॥

Ang kasalanang nagawa nang may alam o walang alam—at maging ang ibang pagkakamaling naganap sa pamamagitan ng iba—ay mabilis na napapawi sa tapat na paglilingkod sa mga banal na may dakilang puso.

Verse 8

जडोऽपि याति पूज्यत्वं सत्सङ्गाज्जगतीतले । कलामात्रोऽपि शीतांशुः शम्भुना स्वीकृतो यथा ॥ ८ ॥

Kahit ang taong mapurol ang isip ay nagiging karapat-dapat igalang sa daigdig sa pamamagitan ng pakikisama sa mga banal (satsanga)—gaya ng buwan na bagama’t isang bahagi (kalā) lamang, ay tinanggap ni Śambhu (Śiva).

Verse 9

सत्सङ्गतिः परामृद्धिं ददाति हि नृणां सदा । इहामुत्र च विप्रेन्द्र सन्तः पूज्यतमास्ततः ॥ ९ ॥

Tunay nga, ang pakikisama sa mga banal (satsanga) ay laging nagbibigay ng pinakamataas na kasaganaan sa tao—sa buhay na ito at sa susunod. Kaya, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ang mga matuwid ang pinakakarapat-dapat igalang.

Verse 10

अहो महद्गुणान्वक्तुं कः समर्थो मुनीश्वर । गर्भं प्राप्तो गरो जीर्णो मासत्रयमहोऽदभुतम् ॥ १० ॥

Ah! O panginoon ng mga pantas, sino ang makapagsasalaysay nang ganap ng gayong dakilang mga kabutihan? Ang nakamamatay na lason, nang pumasok sa sinapupunan, ay natunaw sa loob ng tatlong buwan—kay hiwaga!

Verse 11

गरेण सहितं पुत्रं दृष्ट्वा तेजोनिधिर्मुनिः । जातकर्म चकारासौ तन्नाम सगरेति च ॥ ११ ॥

Nang makita ang anak na kasama ang lason (gara), ang pantas—taglay ang ningning na espirituwal—ay nagsagawa ng ritwal ng kapanganakan (jātakarma) at pinangalanan siya na “Sagara.”

Verse 12

पुपोष सगरं बालं तन्माता प्रीतिपूर्वकम् । चौलोपवीतकर्माणि तथा चक्रे मुनीश्वरः ॥ १२ ॥

Sa dakilang pag-ibig, pinalaki ng kanyang ina ang batang Sagara nang may paglalambing; at ang marangal na muni ay nagsagawa rin para sa kanya ng mga ritwal ng pag-ahit ng buhok (cūḍā/caula) at ng pagtanggap ng banal na sinulid (upanayana).

Verse 13

शास्त्राण्यध्यापयामास राजयोग्यानि मन्त्रवित् । समर्थं सगरं दृष्ट्वा किंचिदुद्भिन्नशैशवम् ॥ १३ ॥

Ang nakaaalam ng mga banal na mantra ay nagturo kay Sagara ng mga kasulatang angkop sa pamumunong-hari; nang makita niyang may kakayahan si Sagara at ang kanyang kabataan ay nagsisimula pa lamang mamukadkad, itinuro niya ayon sa nararapat.

Verse 14

मन्त्रवत्सर्वशस्त्रास्त्रं दत्तवान्स मुनीश्वरः । सगरः शिक्षितस्तेन सम्यगौर्वर्षिणा मुने ॥ १४ ॥

Ipinagkaloob ng marangal na muni sa kanya ang lahat ng sandata at mga astra na pinagtitibay ng mantra. Kaya si Sagara ay nahubog nang wasto ng pantas na Aurva, O muni.

Verse 15

बभूव बलवान्धर्मी कृतज्ञो गुणवान्सुधीः । धर्मज्ञः सोऽपि सगरो मुनेरमिततेजसः । समित्कुशाम्बुपुष्पादि प्रत्यहं समुपानयत् ॥ १५ ॥

Si Sagara ay naging malakas, matuwid sa dharma, marunong tumanaw ng utang na loob, hitik sa kabutihan at marunong—isang nakaaalam ng dharma. Araw-araw ay nagdadala siya sa pantas na may di-masukat na ningning ng mga handog gaya ng panggatong, damong kuśa, tubig, mga bulaklak, at iba pa.

Verse 16

स कदाचिद्गुणनिधिः प्रणिपत्य स्वमातरम् । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा सगरो विनयान्वितः ॥ १६ ॥

Minsan, si Sagara—isang kayamanan ng mga kabutihan—ay yumukod at nagpatirapa sa kanyang ina; saka, nakatiklop ang mga kamay at puspos ng pagpapakumbaba, siya’y nagsalita sa kanya.

Verse 17

सगर उवाच । मातर्गतः पिता कुत्र किं नामा कस्य वंशजः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ १७ ॥

Wika ni Sagara: “Saan naparoon ang aking ama? Ano ang kanyang pangalan, at saang angkan siya nagmula? Isalaysay mo sa akin ang lahat nang ganap, sapagkat sabik na sabik akong makinig.”

Verse 18

पित्रा विहीना ये लोके जीवन्तोऽपि मृतोपमाः ॥ १८ ॥

Ang mga nasa mundong ito na nawalan ng ama, bagama’t buhay, ay tulad ng mga patay.

Verse 19

दरिद्रो ऽपि पिता यस्य ह्यास्ते स धनदोपमः । यस्य माता पिता नास्ति सुखं तस्य न विद्यते ॥ १९ ॥

Kahit dukha ang ama, kung siya’y nabubuhay pa, ang anak ay tulad ng may kayamanan. Ngunit ang walang ina at ama, walang kaligayahang masusumpungan.

Verse 20

धर्महीनो यथा मूर्खः परत्रेह च निन्दितः । मातापितृविहीनस्य अज्ञस्याप्यविवेकिनः । अपुत्रस्य वृथा जन्म ऋणग्रस्तस्य चैव हि ॥ २० ॥

Ang walang dharma ay tulad ng mangmang, hinahamak dito at sa kabilang buhay. Gayundin ang walang ina at ama, ang mangmang at walang pag-unawa. Gayon din, walang saysay ang kapanganakan ng walang anak na lalaki; at gayon din ang buhay ng dinadaganan ng utang.

Verse 21

चन्द्र हीना यथा रात्रिः पद्महीनं यथा सरः । पतिहीना यथा नारी पितृहीनस्तथा शिशुः ॥ २१ ॥

Gaya ng gabing walang buwan, gaya ng lawa na walang lotus, gaya ng babaeng walang asawa, gayon ang batang walang ama.

Verse 22

धर्महीनो यथा जन्तुः कर्महीनो यथा गृही । पशुहीनो यथा वैश्यस्तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २२ ॥

Gaya ng nilalang na walang dharma na walang saysay; gaya ng maybahay na walang itinakdang tungkulin na hungkag; at gaya ng Vaiśya na walang mga baka na nawalan ng kabuhayan—gayon din ang bata na walang ama, na ulila at salat sa sandigan.

Verse 23

सत्यहीनं यथा वाक्यं साधुहीना यथा सभा । तपो यथा दयाहीनं तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २३ ॥

Ang salitang walang katotohanan ay walang halaga; ang kapulungan na walang mga banal ay hungkag. Ang pag-aayuno at pagtitika na walang habag ay tigang—gayon din ang batang walang ama, na walang masandigan.

Verse 24

वृक्षहीनं यथारण्यं जलहीना यथा नदी । वेगहीनो यथा वाजी तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २४ ॥

Gaya ng gubat na walang puno, gaya ng ilog na walang tubig, at gaya ng kabayong walang bilis—gayon din ang batang walang ama, salat sa sandigan.

Verse 25

यथा लघुतरो लोके मातर्याच्ञापरो नरः । तथा पित्रा विहीनस्तु बहुदुःखान्वितःसुतः ॥ २५ ॥

Kung paanong sa mundong ito ang lalaking hindi sumusunod sa ina ay itinuturing na hamak, gayon din ang anak na lalaking nawalan ng ama ay dadaluyong sa maraming dalamhati.

Verse 26

इतीरितं सुतेनैषा श्रुत्वा निःश्वस्य दुःखिता । संपृष्टं तद्यथावृत्तं सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ २६ ॥

Nang marinig niya ang sinabi ng kanyang anak, siya’y napabuntong-hininga sa dalamhati; at nang tanungin, isinalaysay niya sa kanya ang lahat, ayon sa tunay na nangyari.

Verse 27

तच्छ्रुत्वा सगरः क्रुद्धः कोपसंरक्तलोचनः । हनिष्यामीत्यरातीन्स प्रतिज्ञामकरोत्तदा ॥ २७ ॥

Nang marinig iyon, nag-alab sa galit si Haring Sagara, namula ang mga mata; at noon ay nanata siya: “Papatayin ko ang mga kaaway.”

Verse 28

प्रदक्षिणीकृत्य मुनिं जननीं च प्रणम्य सः । प्रस्थापितः प्रतस्थे च तेनैव मुनिना तदा ॥ २८ ॥

Pagkaraang umikot nang pradakshina sa pantas at yumukod sa kanya at sa sariling ina, siya’y umalis—pormal na ipinadala noon din ng mismong pantas na iyon.

Verse 29

और्वाश्रमाद्विनिष्क्रान्तः सगरः सत्यवाक् शुचिः । वसिष्ठं स्वकुलाचार्यं प्राप्तः प्रीतिसमन्वितः ॥ २९ ॥

Pagkaalis mula sa ashram ni Aurva, si Sagara—tapat sa salita at dalisay—ay lumapit kay Vasistha, ang gurong tagapagturo ng kanilang angkan, na puspos ng pag-ibig at paggalang.

Verse 30

प्रणम्य गुरवे तस्मै वशिष्ठाय महात्मने । सर्वं विज्ञापयामास ज्ञानदृष्ट्या विजानते ॥ ३० ॥

Pagyukod niya sa dakilang gurong si Vasistha, isinalaysay niya nang buo ang lahat—sa kanya na nakaaalam sa pamamagitan ng paningin ng espirituwal na kaalaman.

Verse 31

एन्द्रा स्त्रं वारुणं ब्राह्ममाग्नेयं सगरो नृपः । तेनैव मुनिनाऽवाप खड्गं वज्रोपमं धनुः ॥ ३१ ॥

Natamo ni Haring Sagara ang sandata ni Indra, ang sandata ni Varuna, ang sandata ni Brahma, at ang sandata ni Agni; at mula rin sa pantas na iyon ay tinanggap niya ang isang espada at isang busog na tila vajra sa tigas at lakas.

Verse 32

ततस्तेनाभ्यनुज्ञातः सगरः सौमनस्यवान् । आशीर्भिरर्चितः सद्यः प्रतस्थे प्रणिपत्य तम् ॥ ३२ ॥

Pagkaraan, nang matanggap ang pahintulot niya, si Sagara—puspos ng galak ang puso—ay agad na lumisan, matapos siyang parangalan sa mga pagpapala at magpatirapa sa taimtim na paggalang.

Verse 33

एकेनैव तु चापेन स शूरः परिपन्थिनः । सपुत्रपौत्रान्सगणानकरोत्स्वर्गवासिनः ॥ ३३ ॥

Ngunit ang bayaning iyon, sa iisang pana lamang, ay ipinadala ang mga tulisan sa daan—kasama ang kanilang mga anak, apo, at buong pangkat—upang maging mga naninirahan sa langit.

Verse 34

तच्चापमुक्तबाणाग्निसंतप्तास्तदरातयः । केचिद्विनष्टा संत्रस्तास्तथा चान्ये प्रदुद्रुवुः ॥ ३४ ॥

Nang masunog sa naglalagablab na mga palasong pinakawalan mula sa busog na iyon, naguluhan ang mga kaaway: ang ilan ay napuksa, ang ilan ay nanginig sa takot, at ang iba’y tumakas sa iba’t ibang dako.

Verse 35

केचिद्विशीर्णकेशाश्च वल्मीकोपरि संस्थिताः । तृणान्यभक्षयन्केचिन्नग्नाश्च विविशुर्जलम् ॥ ३५ ॥

May ilan na gusot ang buhok ay naupo sa ibabaw ng punso ng anay; may ilan na damo lamang ang kinain; at may ilan na hubad na pumasok sa tubig.

Verse 36

शकाश्च यवनाश्चैव तथा चान्ये महीभृतः । सत्वरं शरणं जग्मुर्वशिष्ठं प्राणलोलुपाः ॥ ३६ ॥

Ang mga Śaka at mga Yavana, gayundin ang iba pang mga pinuno sa lupa, na sabik iligtas ang kanilang buhay, ay nagmadaling lumapit kay Vasiṣṭha upang humingi ng kanlungan.

Verse 37

जितक्षितिर्बाहुपुत्रो रिपून्गुरुसमीपगान् । चारैर्विज्ञातवान्सद्यः प्राप्तश्चाचार्यसन्निधिम् ॥ ३७ ॥

Si Jitakṣiti, anak ni Bāhu, ay agad na nakaalam sa pamamagitan ng kanyang mga espiya tungkol sa mga kaaway na lumapit sa kanyang guro, at kaagad siyang dumating sa harap ng ācārya.

Verse 38

तमागतं बाहुसुतं निशम्य मुनिर्वशिष्ठः शरणागतांस्तान् । त्रातुं च शिष्याभिहितं च कर्तुं विचारयामास तदा क्षणेन ॥ ३८ ॥

Nang marinig na dumating na ang anak ni Bāhu, ang pantas na si Vasiṣṭha, nang makita ang mga dumulog para sa kanlungan, ay agad na nagmuni-muni: paano sila iingatan at paano tutuparin ang hiling ng kanyang alagad.

Verse 39

चकार मुण्डाञ्शबरान्यवनांल्लम्बमूर्द्धजान् । अन्धांश्च श्मश्रुलान्सर्वान्मुण्डान्वेदबहिष्कृतान् ॥ ३९ ॥

Ginawa niya ang mga Śabara at Yavana na ahit ang ulo ngunit may mahabang buhok sa tuktok; at ang iba pa’y ginawa niyang bulag, may balbas, ahit, at itinakwil mula sa Veda.

Verse 40

वसिष्ठमुनिना तेन हतप्रायान्निरीक्ष्य सः । प्रहसन्प्राह सगरः स्वगुरुं तपसो निधिम् ॥ ४० ॥

Nang makita ni Haring Sagara na halos mapuksa sila dahil sa pantas na si Vasiṣṭha, siya’y ngumiti at nagsalita sa sariling guro—si Vasiṣṭha, isang tunay na kayamanan ng tapasya.

Verse 41

सगर उवाच । भो भो गुरो दुराचारानेतान्ररक्षसि तान्वृथा । सर्वथाहं हनिष्यामि मत्पितुर्देशहारकान् ॥ ४१ ॥

Wika ni Sagara: “O iginagalang na guro, walang saysay ang pagprotekta mo sa masasamang taong ito. Sa anumang paraan, tiyak kong papatayin ang mga umagaw na kumuha sa kaharian ng aking ama.”

Verse 42

उपेक्षेत समर्थः सन्धर्मस्य परिपन्थिनः । स एव सर्वनाशाय हेतुभूतो न संशयः ॥ ४२ ॥

Ang taong may kakayahan, kapag pinabayaan ang mga humahadlang sa tunay na dharma, siya mismo ang nagiging sanhi ng ganap na kapahamakan—walang pag-aalinlangan.

Verse 43

बान्धवं प्रथमं मत्वा दुर्जनाः सकलं जगत् । त एव बलहीनाश्चेद्भजन्तेऽत्यन्तसाधुताम् ॥ ४३ ॥

Ang masasama, inuuna muna ang sariling kamag-anak at saka tinitingnan ang buong daigdig ayon doon; ngunit kapag sila’y nawalan ng lakas, sila ring iyon ang biglang nagpapanggap na lubhang banal.

Verse 44

अहो मायाकृतं कर्म खलाः कश्मलचेतसः । तावत्कुर्वन्ति कार्याणि यावत्स्यात्प्रबलं बलम् ॥ ४४ ॥

Ah! Ganyan ang gawaing nililinlang ng māyā ng masasama na marumi ang isip: isinasakatuparan nila ang mga pakana hangga’t malakas pa ang kanilang kapangyarihan.

Verse 45

दासभावं च शत्रूणां वारस्त्रीणां च सौहृदम् । साधुभावं च सर्पाणां श्रेयस्कामो न विश्वसेत् ॥ ४५ ॥

Ang naghahangad ng tunay na kapakanan ay huwag magtiwala sa pagpapakumbaba ng kaaway, sa pag-ibig ng bayarang babae, o sa pagkamahinahon ng ahas.

Verse 46

प्रहासं कुर्वते नित्यं यान्दन्तान्दर्शयन्खलाः । तानेव दर्शयन्त्याशु स्वसामर्थ्यविपर्यये ॥ ४६ ॥

Ang masasama ay laging nanunuya, nakangising ipinapakita ang mga ngipin; ngunit kapag bumaligtad at gumuho ang sarili nilang lakas, agad silang pinapakitang muli ang mga ngiping iyon sa kawalang-magawa.

Verse 47

पिशुना जिह्वया पूर्वं परुषं प्रवदन्ति च । अतीव करुणं वाक्यं वदन्त्येव तथाबलाः ॥ ४७ ॥

Sa dila ng paninirang-puri, una silang nagsasalita nang mabagsik; at pagkaraan, dahil sa kahinaang-loob, nagsasabi rin sila ng mga salitang wari’y labis na mahabagin.

Verse 48

श्रेयस्कामो भवेद्यस्तु नीतिशास्त्रार्थकोविदः । साधुत्वं समभावं च खलानां नैव विश्वसेत् ॥ ४८ ॥

Ang naghahangad ng tunay na kapakanan ay dapat bihasa sa pag-unawa sa diwa ng mga kasulatang ukol sa nīti at pamamahala; at huwag kailanman magtiwala sa “kabutihan” o “pagkapantay ng isip” na ipinakikita ng masasama.

Verse 49

दुर्जनं प्रणतिं यान्तं मित्रं कैतवशीलिनम् । दुष्टां भार्यां च विश्वस्तो मृत एव न संशयः ॥ ४९ ॥

Ang nagtitiwala sa masamang tao kahit lumapit siyang nakayuko, sa kaibigang likas na mapanlinlang, at sa asawang tiwali—ang gayong tao ay parang patay na; walang pag-aalinlangan.

Verse 50

मा रक्ष तस्मादेतान्वै गोरूपव्याघ्रकर्मिणः । हत्वैतानखिलान् दुष्टांस्त्वत्प्रसादान्महीं भजे ॥ ५० ॥

Kaya’t huwag mo silang ipagtanggol—anyo’y tila baka, ngunit gawa’y gaya ng tigre. Lipulin mo ang lahat ng masasamang ito; sa iyong biyaya, aking tatamasahin at pamumunuan ang daigdig.

Verse 51

वशिष्ठस्तद्वचः श्रुत्वा सुप्रीतो मुनिसत्तमः । कराभ्यां सगरस्याङ्गं स्पृशन्निदमुवाच ह ॥ ५१ ॥

Nang marinig ang mga salitang iyon, si Vasiṣṭha—ang pinakadakila sa mga muni—ay lubhang nalugod. Hinipo niya ang katawan ni Sagara gamit ang dalawang kamay, at saka nagsalita nang ganito.

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । साधु साधु महाभाग सत्यं वदसि सुव्रत । तथापि मद्वचः श्रुत्वा परां शान्तिं लभिष्यसि ॥ ५२ ॥

Sinabi ni Vasiṣṭha: "Mahusay, mahusay, O mapalad na nilalang; nagsasalita ka ng katotohanan, O matatag sa mga panata. Gayunpaman, sa pakikinig sa aking mga salita, makakamtan mo ang kapayapaang walang kapantay."

Verse 53

मयैते निहताः पूर्वं त्वत्प्रतिज्ञाविरोधिनः । हतानां हनने कीर्तिः का समुत्पद्यते वद ॥ ५३ ॥

Napatay ko na ang mga kalaban na ito na humadlang sa iyong panata. Sabihin mo sa akin—anong katanyagan ang maaaring makuha mula sa pagpatay sa mga napatay na?

Verse 54

भूमीश जन्तवः सर्वे कर्मपाशेन यन्त्रिताः । तथापि पापैर्निहताः किमर्थं हंसि तान्पुनः ॥ ५४ ॥

O Panginoon ng lupa, ang lahat ng nilalang na may buhay ay nakatali at itinutulak ng mga tanikala ng kanilang sariling karma. Gayunpaman, kapag sila ay napabagsak na ng kanilang mga kasalanan, bakit mo sila pinapatay muli?

Verse 55

देहस्तु पापजनितः पूर्वमेवैनसा हतः । आत्मा ह्यभेद्यः पूर्णत्वाच्छास्त्राणामेष निश्चयः ॥ ५५ ॥

Ang katawan ay isinilang sa kasalanan at, sa katunayan, ay napabagsak na ng mismong deméritong iyon. Ngunit ang Sarili ay tunay na hindi masisira; sapagkat ito ay ganap, ito ang tiyak na konklusyon ng mga kasulatan.

Verse 56

स्वकर्मफलभोगानां हेतुमात्रा हि जन्तवः । कर्माणि दैवमूलानि दैवाधीनमिदं जगत् ॥ ५६ ॥

Ang mga nilalang na may buhay ay mga instrumental na sanhi lamang para maranasan ang mga bunga ng kanilang sariling mga aksyon. Ang mga aksyon mismo ay nakaugat sa tadhana, at ang buong mundong ito ay pinamamahalaan ng tadhana.

Verse 57

यस्माद् दैवं हि साधुनां रक्षिता दुष्टशिक्षिता । ततो नरैरस्वतन्त्रैः किं कार्यं साध्यते वद ॥ ५७ ॥

Sapagkat ang banal na kalooban (daiva) ang siyang nag-iingat sa mga banal at nagpaparusa sa masasama, sabihin mo: anong gawain ang magagawa ng taong hindi tunay na malaya?

Verse 58

शरीरं पापसंभूतं पापेनैव प्रवर्तते । पापमूलमिदं ज्ञात्वा कथं हन्तुं समुद्यतः ॥ ५८ ॥

Ang katawan ay isinilang mula sa kasalanan at sa kasalanan din lamang kumikilos. Yamang batid na ang buhay na nakagapos sa katawan ay may ugat na kasalanan, paano pa makapagsisimulang pumatay ng iba?

Verse 59

आत्मा शुद्धोऽपि देहस्थो देहीति प्रोच्यते बुधैः । तस्मादिदं वपुर्भूप पापमूलं न संशयः ॥ ५९ ॥

Bagaman dalisay ang Ātman, kapag nananahan sa katawan ay tinatawag ng mga pantas na “may katawan.” Kaya, O hari, ang katawang ito ang ugat ng kasalanan—walang pag-aalinlangan.

Verse 60

पापमूलवपुर्हन्तुः का कीर्तिस्तव बाहुज । भविष्यतीति निश्चित्य नैतान्हिंसीस्ततः सुत ॥ ६० ॥

O makapangyarihang bisig, anong dangal ang mapapasaiyo bilang mamamatay ng mga nilalang na ang mismong kalikasan ay nakaugat sa kasalanan? Yamang tiyak na ganyang pangalan ang susunod sa iyo, anak ko, huwag mo silang saktan.

Verse 61

इति श्रुत्वा गुरोर्वाक्यं विरराम स कोपतः । स्पृशन्करेण सगरं नन्दनं मुनयस्तदा ॥ ६१ ॥

Nang marinig niya ang mga salita ng guro, tumigil siya sa galit. Pagkaraan, hinipo ng mga muni ang banga ni Nandana sa pamamagitan ng kanilang kamay.

Verse 62

अथाथर्वनिधिस्तस्य सगरस्य महात्मनः । राज्याभिषेकं कृतवान्मुनिभिः सह सुव्रतैः ॥ ६२ ॥

Pagkaraan, si Atharvanidhi, kasama ang mga pantas na may mararangal na panata, ay nagsagawa ng banal na abhiṣeka ng paghahari (koronasyon) para sa dakilang-hiningang Haring Sagara.

Verse 63

भार्याद्वयं च तस्यासीत्केशिनी सुमतिस्तथा । काश्यपस्य विदर्भस्य तनये मुनिसत्तम ॥ ६३ ॥

O pinakadakilang pantas, ang hari ay may dalawang reyna—si Keśinī at si Sumati—na kapwa mga anak na babae ni Kāśyapa ng Vidarbha.

Verse 64

राज्ये प्रतिष्ठिते दृष्ट्वा मुनिरौर्वस्तपोनिधिः । वनादागत्य राजानं संभाष्य स्वाश्रमं ययौ ॥ ६४ ॥

Nang makita niyang matatag na ang kaharian, ang pantas na si Aurva—dagat ng kapangyarihang ascetiko—ay nagmula sa gubat, nakipag-usap sa hari, at bumalik sa sarili niyang āśrama.

Verse 65

कदाचित्तस्य भूपस्य भार्याभ्यां प्रार्थितो मुनिः । वरं ददावपत्यार्थमौर्वो भार्गवमन्त्रवित् ॥ ६५ ॥

Minsan, sa pagmamakaawa ng dalawang reyna ng haring iyon, ang pantas na si Aurva—nakaaalam ng mga mantra ng Bhārgava—ay nagkaloob ng biyaya upang magkaanak sila.

Verse 66

क्षणं ध्यानस्थितो भूत्वा त्रिकालज्ञो मुनीश्वरः । केशिनीं सुमतिं चैव इदमाह प्रहर्षयन् ॥ ६६ ॥

Matapos manatili sandali sa pagninilay, ang panginoong pantas—nakaaalam ng tatlong panahon—ay masayang nagsalita kina Keśinī at Sumati ng ganito.

Verse 67

और्व उवाच । एका वंशधरं चैकमन्या षडयुतानि च । अपत्यार्थं महाभागे वृणुतां च यथेप्सितम् ॥ ६७ ॥

Wika ni Aurva: “O mapalad na ginang, ang isang (baka) ay magkakaloob sa iyo ng iisang tagapagmana upang ipagpatuloy ang angkan; ang isa naman ay magkakaloob ng anim na libong anak na lalaki. Para sa supling, pumili ayon sa iyong nais.”

Verse 68

अथ श्रुत्वा वचस्तस्य मुनेरौर्वस्य नारद । केशिन्येकं सुतं वव्रे वंशसन्तानकारणम् ॥ ६८ ॥

O Nārada, nang marinig ang mga salita ng pantas na si Aurva, hiniling ni Keśinī ang iisang anak na lalaki, upang magpatuloy ang lahi.

Verse 69

तथा षष्टिसहस्राणि सुमत्या ह्यभवन्सुताः । नाम्नासमंजाः केशिन्यास्तनयो मुनिसत्तम ॥ ६९ ॥

Gayundin, kay Sumati ay isinilang ang animnapung libong anak na lalaki; at ang anak ni Keśinī ay pinangalanang Samaṃja, O pinakadakilang pantas.

Verse 70

असमंजास्तु कर्माणि चकारोन्मत्तचेष्टितः । तं दृष्ट्वा सागराः सर्वे ह्यासन्दुर्वृत्तचेतसः ॥ ७० ॥

Ngunit si Asamañjas ay gumawa ng mga kahiyahiya, kumikilos na parang baliw. Sa pagkakita sa kanya, ang lahat ng anak ni Sagara ay naging masama ang loob.

Verse 71

तद्बालभावं संदुष्टं ज्ञात्वा बाहुसुतो नृपः । चिन्तयामास विधिवत्पुत्रकर्म विगर्हितम् ॥ ७१ ॥

Nang malaman niyang nasira na ang likas na asal ng bata, ang hari—anak ni Bāhu—ay nagmuni-muni ayon sa wastong dharma kung ano ang nararapat gawin sa kanyang anak, bagaman ito’y kahiya-hiya at kapintasan.

Verse 72

अहो कष्टतरा लोके दुर्जनानां हि संगतिः । कारुकैस्ताड्यते वह्निरयः संयोगमात्रतः ॥ ७२ ॥

Ay, sa mundong ito, ang pakikisama sa masasama ay lubhang masakit; sapagkat kahit ang apoy ay hinahampas ng mga panday dahil lamang sa pagdikit nito sa bakal.

Verse 73

अंशुमान्नाम तनयो बभूव ह्यसमंजसः । शास्त्रज्ञो गुणवान्धर्मी पितामहहिते रतः ॥ ७३ ॥

Si Asamañjasa ay nagkaroon ng anak na lalaki na nagngangalang Aṃśumān—dalubhasa sa mga śāstra, puspos ng kabutihan, matuwid sa dharma, at masigasig para sa kapakanan ng kanyang lolo.

Verse 74

दुर्वृत्ताः सागराः सर्वे लोकोपद्र वकारिणः । अनुष्ठानवतां नित्यमन्तराया भवन्ति ते ॥ ७४ ॥

Ang lahat ng karagatan ay may likas na magulo at tagapaglikha ng ligalig sa daigdig; para sa mga masigasig sa mga pagsasagawa ng dharma, sila’y laging nagiging hadlang sa landas ng pagsasanay.

Verse 75

हुतानि यानि यज्ञेषु हवींषि विधिवद् द्विजैः । बुभुजे तानि सर्वाणि निराकृत्य दिवौकसः ॥ ७५ ॥

Anumang handog na inialay nang wasto sa mga yajña ng mga dwija, kanyang nilamon ang lahat, itinataboy pa ang mga deva na nananahan sa langit.

Verse 76

स्वर्गादाहृत्य सततं रम्भाद्या देवयोषितः । भजन्ति सागरास्ता वै कचग्रहबलात्कृताः ॥ ७६ ॥

Palagi nilang ibinababa mula sa langit ang mga dalagang makalangit—si Rambhā at iba pa; at ang mga karagatan ay tunay na nakikisama sa kanila, sapagkat napasunod sa lakas ni Kacagraha.

Verse 77

पारिजातादिवृक्षाणां पुष्पाण्याहृत्य ते खलाः । भूषयन्ति स्वदेहानि मद्यपानपरायणाः ॥ ७७ ॥

Ang masasamang taong lulong sa pag-inom ng alak ay pumipitas ng mga bulaklak mula sa mga punong tumutupad ng hiling gaya ng Pārijāta, at ginagamit lamang iyon upang palamutian ang sariling katawan.

Verse 78

साधुवृत्तीः समाजह्रुः सदाचाराननाशयन् । मित्रैश्च योद्धुमारब्धा बलिनोऽत्यन्तपापिनः ॥ ७८ ॥

Ang mga makapangyarihan ngunit lubhang makasalanang iyon ay inagaw ang kabuhayan ng mga banal, winasak ang mabuting asal, at kasama ang kanilang mga kapanalig ay nagsimulang makipagdigma.

Verse 79

एतद् दृष्ट्वातितुःखार्ता देवा इन्द्र पुरोगमाः । विचारं परमं चक्रुरेतेषां नाशहेतवे ॥ ७९ ॥

Nang makita ito, ang mga deva na labis na nagdadalamhati, sa pangunguna ni Indra, ay nagsagawa ng pinakamataas na pagninilay at pagpapasya upang hanapin ang paraan ng paglipol sa mga kalabang iyon.

Verse 80

निश्चित्य विबुधाः सर्वे पातालान्तरगोचरम् । कपिलं देवदेवेशं ययुः प्रच्छन्नरूपिणः ॥ ८० ॥

Nang matiyak ng lahat ng mga deva na si Kapila—ang Panginoon ng mga panginoon ng mga deva—ay gumagalaw sa mga panloob na dako ng Pātāla, sila’y nagtungo sa Kanya na may mga anyong nakatago.

Verse 81

ध्यायन्तमात्मनात्मानं परानन्दैकविग्रहम् । प्रणम्य दण्डवद् भूमौ तुष्टुवुस्त्रिदशास्ततः ॥ ८१ ॥

Pagkaraan, nakita ng mga deva Siya na nakalubog sa pagninilay sa Sarili—ang Kanyang anyo ay dalisay na katawang-anyo ng sukdulang kaligayahan; kaya sila’y nagpatirapa sa lupa na parang tungkod at nagsimulang umawit ng papuri.

Verse 82

देवा ऊचुः । नमस्ते योगिने तुभ्यं सांख्ययोगरताय च । नररूपप्रतिच्छन्नजिष्णवे विष्णवे नमः ॥ ८२ ॥

Wika ng mga Deva: Pagpupugay sa Iyo, ang Kataas-taasang Yogi; pagpupugay sa Iyo na nalulugod sa Sāṅkhya at Yoga. Pagpupugay kay Viṣṇu, ang Panginoong laging nagwawagi, na nakatago sa anyong tao.

Verse 83

नमः परेशभक्ताय लोकानुग्रहहेतवे । संसारारण्यदावाग्ने धर्मपालनसेतवे ॥ ८३ ॥

Pagpupugay sa deboto ng Kataas-taasang Panginoon, na kumikilos para sa kapakanan ng mga daigdig—gaya ng apoy sa gubat sa ilang ng saṃsāra—at gaya ng tulay na nag-iingat at nagtataguyod ng dharma.

Verse 84

महते वीतरागाय तुभ्यं भूयो नमो नमः । सागरैः पीडितानस्मांस्त्रायस्व शरणागतान् ॥ ८४ ॥

Muli at muli kaming yumuyuk sa Iyo—O Dakila, malaya sa lahat ng pagkakapit. Kami na pinahihirapan ng mga karagatan ay lumapit upang magkanlong; ipagtanggol at iligtas Mo kami na sumuko sa Iyo.

Verse 85

कपिल उवाच । ये तु नाशमिहेच्छंतिं यशोबलधनायुषाम् । त एव लोकान्बाधन्ते नात्राश्चर्यं सुरोत्तमाः ॥ ८५ ॥

Sinabi ni Kapila: Yaong mga sa mundong ito ay nagnanais ng pagkasira ng dangal, lakas, yaman, at mahabang buhay—sila lamang ang nang-aapi at nagpapahirap sa mga daigdig. Walang dapat ipagtaka rito, O pinakamainam sa mga deva.

Verse 86

यस्तु बाधितुमिच्छेत जनान्निरपराधिनः । तं विद्यात्सर्वलोकेषु पापभोगरतं सुराः ॥ ८६ ॥

Ngunit sinumang nagnanais manggulo sa mga taong walang sala—alamin ninyo, O mga deva, na siya sa lahat ng daigdig ay yaong nalulugod sa “pagdanas” ng kasalanan at bunga nito.

Verse 87

कर्मणा मनसा वाचा यस्त्वन्यान्बाधते सदा । तं हन्ति दैवमेवाशु नात्र कार्या विचारणा ॥ ८७ ॥

Sinumang laging nananakit sa kapwa sa gawa, sa isip, o sa salita—ang kapalaran at batas ng karma ang mabilis na tatama sa kanya; wala nang dapat pagtalunan pa.

Verse 88

अल्पैरहोभिरेवैते नाशमेष्यन्ति सागराः । इत्युक्ते मुनिना तेन कपिलेन महात्मना । प्रणम्य तं यथान्यायं गता नाकं दिवौकसः ॥ ८८ ॥

Nang ipahayag ng dakilang pantas na si Kapila, na may marangal na diwa, “Sa loob lamang ng ilang araw, ang mga karagatang ito’y mapapahamak,” ang mga naninirahan sa langit ay yumukod nang nararapat at nagbalik sa Svarga.

Verse 89

अत्रान्तरे तु सगरो वसिष्ठाद्यैर्महर्षिभिः । आरेभे हयमेधाख्यं यज्ञं कर्त्तुमनुत्तमम् ॥ ८९ ॥

Samantala, si Haring Sagara, kasama ang mga dakilang rishi na pinangungunahan ni Vasiṣṭha, ay nagsimulang magsagawa ng walang kapantay na handog na tinatawag na Aśvamedha.

Verse 90

तद्यज्ञे योजितं सप्तिमपहृत्य सुरेश्वरः । पाताले स्थापयामास कपिलो यत्र तिष्ठति ॥ ९० ॥

Matapos nakawin ang kabayong handog na itinalaga para sa ritwal na iyon, inilagay ng Panginoon ng mga deva ang kabayo sa Pātāla, kung saan nananahan si Kapila.

Verse 91

गूढविग्रहशक्रेण हृतमश्वं तु सागराः । अन्वेष्टुं बभ्रमुर्लोकान् भूरादींश्च सुविस्मिताः ॥ ९१ ॥

Nang si Indra, sa nakatagong anyo, ay nakapagnakaw ng kabayong handog, ang mga anak ni Sagara ay lubhang namangha at naglakbay upang hanapin ito sa iba’t ibang daigdig, mula sa Bhū (daigdig sa lupa) at pataas pa.

Verse 92

अदृष्टसप्तयस्ते च पातालं गन्तुमुद्यताः । चख्नुर्महीतलं सर्वमेकैको योजनं पृथक् ॥ ९२ ॥

At yaong pito, na di na makita, na nagmamadaling marating ang Pātāla, ay naghukay sa buong ibabaw ng lupa; bawat isa’y magkakahiwalay na naghukay ng tig-iisang yojana.

Verse 93

मृत्तिकां खनितां ते चोदधितीरे समाकिरन् । तद्द्वारेण गताः सर्वे पातालं सगरात्मजाः ॥ ९३ ॥

Ipinunton nila sa dalampasigan ang lupang nahukay; at sa mismong siwang na iyon, ang lahat ng anak ni Sagara ay pumasok sa Pātāla, ang daigdig sa ilalim.

Verse 94

विचिन्वन्ति हयं तत्र मदोन्मत्ता विचेतसः ॥ ९४ ॥

Doon nila hinahanap ang kabayo, ngunit dahil sa pagkalasing sa pagmamataas, nalito ang isip at nawala ang wastong paghatol.

Verse 95

तत्रापश्यन्महात्मानं कोटिसूर्यसमप्रभम् । कपिलं ध्याननिरतं वाजिनं च तदन्तिके ॥ ९५ ॥

Doon niya nakita ang dakilang si Kapila, nagniningning na tila sampung milyong araw, lubos na nakalubog sa pagninilay; at sa tabi niya’y nakita rin ang isang kabayo.

Verse 96

ततः सर्वे तु संरब्धा मुनिं दृष्ट्वाऽतिवेगतः । हन्तुमुद्युक्तमनसो विद्र वन्तः समासदन् ॥ ९६ ॥

Pagkaraan, silang lahat ay nagngitngit; nang makita ang pantas, sumugod sila nang ubod-bilis, ang isip ay nakatuon sa pagpatay, at lumapit upang palibutan siya.

Verse 97

हन्यतां हन्यतामेष वध्यतां वध्यतामयम् । गृह्यतां गृह्यतामाशु इत्यूचुस्ते परस्परम् ॥ ९७ ॥

“Patayin siya! Patayin siya! Hayaan siyang mapatay! Hulihin siya agad!” ganito ang sigawan nila sa isa't isa.

Verse 98

हृताश्वं साधुभावेन बकवद्ध्य्नातत्परम् । सन्ति चाहो खला लोके कुर्वन्त्याडम्बरं महत् ॥ ९८ ॥

Sa pamamagitan ng pagpapanggap na banal tulad ng isang tagak, nilinlang niya si Hṛtāśva. Sa kasamaang palad, may mga masasamang tao sa mundo na nagkukunwaring maka-Diyos.

Verse 99

इत्युच्चरन्तो जहसुः कपिलं ते मुनीश्वरम् । समस्तेन्द्रि यसन्दोहं नियम्यात्मानमात्मनि ॥ ९९ ॥

Matapos sabihin ito, pinagtawanan nila si Kapila, ang panginoon ng mga pantas. Pagkatapos, pinigil niya ang kanyang mga pandama at itinuon ang sarili sa Kataas-taasang Sarili.

Verse 100

आस्थितः कपिलस्तेषां तत्कर्म ज्ञातवान्नहि ॥ १०० ॥

Nanatili si Kapila sa gitna nila, ngunit hindi niya nalaman ang tungkol sa gawaing iyon.

Verse 101

आसन्नमृत्यवस्ते तु विनष्टमतयो मुनिम् । पद्भिः संताडयामासुर्बाहूं च जगृहुः परे ॥ १०१ ॥

Ngunit ang mga may sirang isipan, nang makita ang pantas na tila malapit nang mamatay, ay sinimulan siyang sipain at hinawakan ang kanyang mga braso.

Verse 102

ततस्त्यक्तसमाधिस्तु स मुनिर्विस्मितस्तदा । उवाच भावगम्भीरं लोकोपद्र वकारिणः ॥ १०२ ॥

Pagkaraan, pag-alis niya sa samādhi, ang pantas na muni—namangha sa sandaling iyon—ay nagsalita ng mga salitang malalim ang damdamin, upang pawiin ang mga pagdurusa ng sanlibutan.

Verse 103

एश्वर्यमदमत्तानां क्षुधितानां च कामिनाम् । अहंकारविमूढानां विवेको नैव जायते ॥ १०३ ॥

Sa mga nalalasing sa kapangyarihan at kasaganaan, sa mga itinutulak ng gutom, at sa mga pinaghaharian ng pita—nalilito dahil sa pagkamakasarili—hindi sumisibol ang tunay na pag-unawa.

Verse 104

निधेराधारमात्रेण मही ज्वलति सर्वदा । तदेव मानवा भुक्त्वा ज्वलन्तीति किमद्भुतम् ॥ १०४ ॥

Sa pagkapahinga lamang ng daigdig sa naglalagablab na kayamanang init sa ilalim, laging nag-aalab ang lupa; kaya kung kainin iyon ng tao at siya’y magliyab, ano pa ang kataka-taka?

Verse 105

किमत्र चित्रं सुजनं बाधन्ते यदि दुर्जनाः । महीरुहांश्चानुतटे पातयन्ति नदीरयाः ॥ १०५ ॥

Ano ang kataka-taka kung ang masasama’y manggulo sa mabubuti? Maging ang agos ng ilog na dumadaloy sa pampang ay nakapagpapabuwal ng malalaking puno.

Verse 106

यत्र श्रीर्यौवनं वापि शारदा वापि तिष्ठति । तत्राश्रीर्वृद्धता नित्यं मूर्खत्वं चापि जायते ॥ १०६ ॥

Saanman nananahan si Śrī (kasaganaan), ang kabataan, at si Śāradā—ang diyosa ng karunungan—doon din (kapag nawala ang mga ito) sumisilang ang kamalasan, ang walang-humpay na pagkabulok ng katawan, at maging ang kamangmangan.

Verse 107

अहो कनकमाहात्म्यमाख्यातुं केन शक्यते । नामसाम्यदहो चित्रं धत्तूरोऽपि मदप्रदः ॥ १०७ ॥

Ay! Sino ang makapagsasalaysay nang ganap ng kadakilaan ng ginto? Kamangha-mangha ang pagkakapareho ng pangalan—maging ang dhattūra ay nagbibigay ng pagkalango.

Verse 108

भवेद्यदि खलस्य श्रीः सैव लोकविनाशिनी । यथा सखाग्नेः पवनः पन्नगस्य यथा विषम् ॥ १०८ ॥

Kapag ang kasaganaan ay dumating sa masama, ang kasaganaang iyon mismo ang nagiging tagapuksa ng daigdig—gaya ng hangin na kakampi ng apoy, at gaya ng lason na likas sa ahas.

Verse 109

अहो धनमदान्धस्तु पश्यन्नपि न पश्यति । यदि पश्यत्यात्महितं स पश्यति न संशयः ॥ १०९ ॥

Ay! Ang nabulag sa pagmamataas ng yaman ay tumitingin man ay hindi tunay na nakakakita. Ngunit ang nakakakita ng kapakinabangan para sa Sarili—siya lamang ang tunay na nakakakita, walang alinlangan.

Verse 110

इत्युक्त्वा कपिलः क्रुद्धो नेत्राभ्यां ससृजेऽनलम् । स वह्निः सागरान्सर्वान्भस्मसादकरोत्क्षणात् ॥ ११० ॥

Pagkasabi nito, si Kapila, sa galit, ay nagbuga ng apoy mula sa dalawang mata; at ang apoy na iyon, sa isang kisapmata, ay ginawang abo ang lahat ng anak ni Sagara.

Verse 111

यन्नेत्रजानलं दृष्ट्वा पातालतलवासिनः । अकालप्रलयं मत्वा च्रुकुशुः शोकलालसाः ॥ १११ ॥

Nang makita ang apoy na isinilang mula sa mga mata, ang mga naninirahan sa Pātāla ay napasigaw, inakalang dumating na ang pralaya nang wala sa panahon, nilamon ng lungkot at pangamba.

Verse 112

तदग्नितापिताः सर्वे दन्दशूकाश्च राक्षसाः । सागरं विविशुः शीघ्रं सतां कोपो हि दुःसहः ॥ ११२ ॥

Napasong ng apoy na iyon, ang lahat ng mga ahas at mga rākṣasa ay dagling pumasok sa karagatan; sapagkat ang poot ng mga matuwid ay tunay na mahirap tiisin.

Verse 113

अथ तस्य महीपस्य समागम्याध्वरं तदा । देवदूत उवाचेदं सर्वं वृत्तं हि यक्षते ॥ ११३ ॥

Pagkaraan, noon ding sandali, dumating ang isang sugo ng mga deva sa paghahandog-yajña ng hari at nagsabi: “Isasalaysay ko sa iyo ang buong pangyayaring naganap.”

Verse 114

एतत्समाकर्ण्य वचः सगरःसर्ववित्प्रभुः । दैवेन शिक्षिता दुष्टा इत्युवाचातिहर्षितः ॥ ११४ ॥

Nang marinig ang mga salitang iyon, si Haring Sagara—makapangyarihang panginoon na batid ang lahat—ay nagsalita sa matinding galak: “Ang masamang ito’y naparusahan ng tadhana mismo.”

Verse 115

माता वा जनको वापि भ्राता वा तनयोऽपि वा । अधर्मं कुरुते यस्तु स एव रिपुरिष्यते ॥ ११५ ॥

Maging ina o ama, kapatid o maging anak—sinumang gumagawa ng adharma, siya rin ang dapat ituring na kaaway.

Verse 116

यस्त्वधर्मेषु निरतः सर्वलोकविरोधकृत् । तं रिपुं परमं विद्याच्छास्त्राणामेष निर्णयः ॥ ११६ ॥

Ngunit ang sinumang nakatuon sa adharma at kumikilos laban sa lahat ng tao sa daigdig—alamin na siya ang pinakadakilang kaaway; ito ang pasya ng mga śāstra.

Verse 117

सगरः पुत्रनाशेऽपि न शुशोच मुनीश्वरः । दुर्वृत्तनिधनं यस्मात्सतामुत्साहकारणम् ॥ ११७ ॥

Kahit mawalan ng mga anak, si Haring Sagara na tulad ng isang muni ay hindi nagluksa; sapagkat ang pagkapuksa ng masasama ay tunay na sanhi ng panibagong sigla at tapang ng mga matuwid.

Verse 118

यज्ञेष्वनधिकारत्वादपुत्राणामिति स्मृतेः । पौत्रं तमंशुमन्तं हि पुत्रत्वे कृतवान्प्रभुः ॥ ११८ ॥

Sapagkat sinasabi ng Smṛti na ang walang anak ay walang karapatan sa mga ritong yajña, kaya tinanggap ng Panginoon ang apo na si Aṁśumān bilang anak na lalaki.

Verse 119

असमञ्जस्सुतं तं तु सुधियं वाग्विदां वरम् । युयोज सारविद् भूयो ह्यश्वानयनकर्मणि ॥ ११९ ॥

Ngunit ang anak ni Asamañjas—matalino at pinakadakila sa mga bihasa sa pananalita—ay muling itinalaga ng dalubhasa sa pagmamaneho ng karwahe sa gawain ng pagkuha at pamamahala sa mga kabayo.

Verse 120

स गतस्तद्बिलद्वारे दृष्ट्वा तं मुनिपुङ्गवम् । कपिलं तेजसां राशिं साष्टाङ्गं प्रणनाम ह ॥ १२० ॥

Pagdating niya sa bungad ng yungib, at makita ang pinakadakila sa mga muni—si Kapila, na wari’y bunton ng maningning na kapangyarihang espirituwal—siya’y yumukod at nagpatirapa sa walong bahagi ng katawan.

Verse 121

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विनयेनाग्रतः स्थितः । उवाच शान्तमनसं देवदेवं सनातनम् ॥ १२१ ॥

Nakapag-anjali ang kanyang mga kamay at tumindig sa harap Niya nang may kababaang-loob; saka niya kinausap ang walang hanggang Deva-deva, ang sinaunang Panginoon na ganap na payapa ang isipan.

Verse 122

अंशुमानुवाच । दौःशील्यं यत्कृतं ब्रह्मन्मत्पितृव्यैः क्षमस्व तत् । परोपकारनिरताः क्षमासारा हि साधवः ॥ १२२ ॥

Wika ni Aṁśumān: “O Brahmana, ipagpaumanhin mo ang masamang asal na nagawa ng aking mga tiyuhin sa ama. Sapagkat ang mga banal ay laging nakatuon sa pagtulong sa kapwa, at ang pagpapatawad ang tunay na diwa nila.”

Verse 123

दुर्जनेष्वपि सत्वेषु दयां कुर्वन्ति साधवः । नहि संहरते ज्योत्स्नां चन्द्र श्चाण्डालवेश्मनः ॥ १२३ ॥

Kahit sa masasamang nilalang, ang mga banal ay nagkakaloob ng habag; sapagkat ang buwan ay hindi nagkakait ng liwanag kahit sa bahay ng isang caṇḍāla.

Verse 124

बाध्यमानोऽपि सुजनः सर्वेषां सुखकृद् भवेत् । ददाति परमां तुष्टिं भक्ष्यमाणोऽमरैः शशी ॥ १२४ ॥

Kahit pinahihirapan, ang mabuting tao ay dapat manatiling tagapaghatid ng ligaya sa lahat. Gaya ng buwan na bagaman “kinakain” ng mga amara sa panahon ng eklipse, nagbibigay pa rin ng sukdulang galak.

Verse 125

दारितश्छिन्न एवापि ह्यामोदेनैव चन्दनः । सौरभं कुरुते सर्वं तथैव सुजनो जनः ॥ १२५ ॥

Kahit biyakin at putulin, ang sandalwood ay patuloy na nagkakalat ng bango ayon sa likas nitong katangian; gayundin ang mabuting tao, kahit sa pinsala at hirap, nagdadala ng kabutihan sa lahat.

Verse 126

क्षान्त्या च तपसाचारैस्तद्गुणज्ञा मुनीश्वराः । सञ्जातं शासितुं लोकांस्त्वां विदुः पुरुषोत्तम ॥ १२६ ॥

Sa pamamagitan ng iyong pagtitiis at ng mga disiplina ng tapasya at wastong asal, ang mga dakilang muni—na nakakakilala sa iyong banal na mga katangian—ay kumikilala sa iyo, O Puruṣottama, bilang Siya na nagpakita upang mamahala at magpanatili sa mga daigdig.

Verse 127

नमो ब्रह्मन्मुने तुभ्यं नमस्ते ब्रह्ममूर्त्तये । नमो ब्रह्मण्यशीलाय ब्रह्मध्यानपराय च ॥ १२७ ॥

Pagpupugay at pagpapatirapa sa iyo, O banal na muni na nakatatag sa Brahman; pagpupugay sa iyo na ang anyo mismo ay Brahman. Pagpupugay sa iyo na ang asal ay nakatuon sa Brahman at lubos na nakalaan sa dhyāna, ang pagninilay sa Brahman.

Verse 128

इति स्तुतो मुनिस्तेन प्रसन्नवदनस्तदा । वरं वरय चेत्याह प्रसन्नोऽस्मि तवानघ ॥ १२८ ॥

Nang siya’y mapuri nang gayon, ang banal na muni ay naging payapa ang mukha at nagsabi: “Humiling ka ng isang biyaya; ako’y nalugod sa iyo, O walang kasalanan.”

Verse 129

एवमुक्ते तु मुनिना ह्यंशुमान्प्रणिपत्य तम् । प्रापयास्मत्पितॄन्ब्राह्मं लोकमित्यभ्यभाषत ॥ १२९ ॥

Nang masabi iyon ng muni, si Aṁśumān ay nagpatirapa at nagsabi: “Ihatid po ninyo ang aming mga ninuno sa daigdig ni Brahmā, ang Brahmaloka.”

Verse 130

ततस्तस्यातिसंतुष्टो मुनिः प्रोवाच सादरम् । गङ्गामानीय पौत्रस्ते नयिष्यति पितॄन्दिवम् ॥ १३० ॥

Pagkaraan, lubhang nasiyahan ang muni at magalang na nagsabi: “Sa pagdadala ng Gaṅgā, ang iyong apo ay maghahatid sa mga ninuno sa langit.”

Verse 131

त्वत्पौत्रेण समानीता गङ्गा पुण्यजला नदी । कृत्वैतान्धूतपापान्वै नयिष्यति परं पदम् ॥ १३१ ॥

Ang Gaṅgā, ang ilog ng banal na tubig na dadalhin ng iyong apo, ay tunay na maghuhugas ng kanilang mga kasalanan at mag-aakay sa kanila sa kataas-taasang kalagayan.

Verse 132

प्रापयैनं हयं वत्स यतः स्यात्पूर्णमध्वरम् । पितामहान्तिकं प्राप्य साश्वं वृत्तं न्यवेदयत् ॥ १३२ ॥

“Anak ko, ipasulong mo ang kabayong panghandog na ito upang ganap na matapos ang adhvara (sakripisyo).” Pagdating sa harap ng Pitāmaha (Brahmā), isinalaysay niya ang buong pangyayari, kasama ang kabayo.

Verse 133

सगरस्तेन पशुना तं यज्ञं ब्राह्मणैः सह । विधाय तपसा विष्णुमाराध्याप पदं हरेः ॥ १३३ ॥

Sa mismong handog na hayop na iyon, si Sagara, kasama ang mga brāhmaṇa, ay tinapos ang yajña; at sa pamamagitan ng tapas (pagpapakasakit), sinamba niya si Viṣṇu at narating ang mapalad na kalagayan ni Hari.

Verse 134

जज्ञे ह्यंशुमतः पुत्रो दिलीप इति विश्रुतः । तस्माद्भगीरथो जातो यो गङ्गामानयद्दिवः ॥ १३४ ॥

Tunay nga, mula kay Aṁśumat ay isinilang ang anak na lalaking bantog na si Dilīpa. Mula sa kanya ay isinilang si Bhagīratha—ang nagbaba ng ilog na Gaṅgā mula sa langit.

Verse 135

भगीरथस्य तपसा तुष्टो ब्रह्मा ददौ मुने । गङ्गां भगीरथायाथ चिन्तयामास धारणे ॥ १३५ ॥

Nalugod si Brahmā sa tapas ni Bhagīratha at ipinagkaloob sa kanya ang Gaṅgā, O pantas; at saka nagmuni-muni si Bhagīratha kung paano siya madadala at mapipigil sa lupa.

Verse 136

ततश्च शिवमाराध्य तद्द्वारा स्वर्णदीं भुवम् । आनीय तज्जलैः स्पृष्ट्वा पूतान्निन्ये दिवं पितॄन् ॥ १३६ ॥

Pagkaraan, sinamba niya si Śiva; sa pamamagitan ng biyaya ni Śiva, dinala niya sa lupa ang Svarṇadī. Sa paghipo ng mga ninuno sa tubig nito, nilinis niya ang mga Pitṛ at inihatid sila sa langit.

Verse 137

भगीरथान्वये जातः सुदासो नाम भूपतिः । तस्य पुत्रो मित्रसहः सर्वलोकेषु विश्रुतः ॥ १३७ ॥

Sa angkan ni Bhagiratha ay isinilang ang haring nagngangalang Sudāsa. Ang kaniyang anak ay si Mitrasaha, bantog sa lahat ng mga daigdig.

Verse 138

वसिष्ठशापात्प्राप्तः स सौदासौ राक्षसीं तनुम् । गङ्गाबिन्दुनिषेकेण पुनर्मुक्तो नृपोऽभवत् ॥ १३८ ॥

Dahil sa sumpa ni Vasiṣṭha, ang haring Saudāsa ay nagkaroon ng anyong rākṣasa. Ngunit sa pagwiwisik ng isang patak ng tubig ng Gaṅgā, siya’y napalaya at muling naging hari.

Verse 139

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम अष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥

Sa gayon nagtatapos ang Ikawalong Kabanata, na pinamagatang “Kadakilaan ng Gaṅgā,” sa Unang Pada ng Pūrva-bhāga ng Śrī Bṛhan-Nāradīya Purāṇa.