Adhyaya 144

Verse 1

ऑपनआक्ा बछ। अर: एकोनचत्वारिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: तपस्वी श्रीकृष्णके पास ऋषियोंका आना, उनका प्रभाव देखना और उनसे वार्तालाप करना युधिछिर उवाच पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । आगमैर्बहुभि: स्फीतो भवान्‌ न: प्रवरे कुले,युधिष्ठटिरने पूछा--महाप्राज्ञ पितामह! आप हमारे श्रेष्ठ कुलमें सम्पूर्ण शास्त्रोंके विशिष्ट विद्वान और अनेक आगमोंके ज्ञानसे सम्पन्न हैं

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Lolo, ikaw ay sukdulang marunong at bihasa sa lahat ng śāstra. Sa aming marangal na angkan, ikaw ang nangunguna, puspos ng kaalaman sa maraming āgama—mga kinikilalang tradisyon.”

Verse 2

त्वत्तो धर्मार्थसंयुक्तमायत्यां च सुखोदयम्‌ | आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुमिच्छाम्यरिंदम,शत्रुदमन! मैं आपके मुखसे अब ऐसे विषयका वर्णन सुनना चाहता हूँ, जो धर्म और अर्थसे युक्त, भविष्यमें सुख देनेवाला और संसारके लिये अद्भुत हो

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Mula sa iyo nais kong marinig ang isang salaysay—nakaugat sa dharma at artha, maghahatid ng ligaya sa hinaharap, at kagila-gilalas na marinig ng daigdig, O manlulupig ng mga kaaway.”

Verse 3

अयं च काल: सम्प्राप्तो दुर्लभो ज्ञातिबान्धवै: । शास्ता च न हि नः कश्ित्‌ त्वामृते पुरुषर्षभ,पुरुषप्रवर! हमारे बन्धु-बान्धवोंको यह दुर्लभ अवसर प्राप्त हुआ है। हमारे लिये आपके सिवा दूसरा कोई समस्त धर्मोका उपदेश करनेवाला नहीं है

Dumating na ang sandaling ito—bihira at mahirap makamtan para sa aming mga kamag-anak. At para sa amin, tunay na wala nang ibang tagapagturo kundi ikaw, O pinakadakila sa mga lalaki, upang ituro ang dharma sa kabuuan nito.

Verse 4

यदि ते5हमनुग्राह्मो भ्रातृभिः सहितोडनघ । वक्तुमहसि नः प्रश्न॑ यत्‌ त्वां पृच्छामि पार्थिव,अनघ! यदि भाइयोंसहित मुझपर आपका अनुग्रह हो तो पृथ्वीनाथ! मैं आपसे जो प्रश्न पूछता हूँ, उसका हम सब लोगोंके लिये उत्तर दीजिये

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Kung ako, kasama ang aking mga kapatid, ay karapat-dapat sa iyong pagpapala, O walang kasalanan, kung gayon, O hari, pakisagutin para sa aming lahat ang tanong na itatanong ko sa iyo.”

Verse 5

अयं नारायण: श्रीमान्‌ सर्वपार्थिवसम्मतः । भवन्तं बहुमानेन प्रश्रयेण च सेवते,सम्पूर्ण नरेशोंद्वारा सम्मानित ये श्रीमान्‌ भगवान्‌ नारायण श्रीकृष्ण बड़े आदर और विनयके साथ आपकी सेवा करते हैं

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Ang maringal na Nārāyaṇa na ito—na pinararangalan at kinikilala ng lahat ng mga hari—ay naglilingkod sa iyo nang may dakilang paggalang at mapagkumbabang pagpipitagan.”

Verse 6

अस्य चैव समक्ष त्वं पार्थिवानां च सर्वश: । भ्रातृणां च प्रियार्थ मे स्‍्नेहाद्‌ भाषितुमरहसि,इनके तथा इन भूपतियोंके सामने मेरा और मेरे भाइयोंका सब प्रकारसे प्रिय करनेके लिये इस पूछे हुए विषयका सस्नेह वर्णन कीजिये

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Sa harap ko mismo, at sa harap din ng lahat ng mga haring ito, nararapat—dahil sa pagmamahal—na ipaliwanag mo ang bagay na itinatanong, upang maghatid ng minamahal at kapaki-pakinabang para sa akin at sa aking mga kapatid.”

Verse 7

भगवान्‌ श्रीकृष्णकी तपस्या वैशम्पायन उवाच तस्य तद्‌ वचन श्रुत्वा स्नेहादागतसम्भ्रम: । भीष्मो भागीरथीपुत्र इदं वचनमत्रवीत्‌,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! युधिष्ठिरका यह वचन सुनकर स्नेहके आवेशसे युक्त हो गंगापुत्र भीष्मने यह बात कही

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang marinig niya ang mga salitang iyon, si Bhīṣma—ang anak ni Bhāgīrathī (Gaṅgā)—naantig ng mapagkalingang pagmamahal at napukaw ng damdamin, at nagsalita ng mga salitang ito bilang tugon.

Verse 8

भीष्म उवाच अहं ते कथयिष्यामि कथामतिमनोहराम्‌ । अस्य विष्णो: पुरा राजन्‌ प्रभावो यो मया श्रुत:,भीष्मजी बोले--बेटा! अब मैं तुम्हें एक अत्यन्त मनोहर कथा सुना रहा हूँ। राजन! पूर्वकालमें इन भगवान्‌ नारायण और महादेवजीका जो प्रभाव मैंने सुन रखा है, उसको तथा पार्वतीजीके संदेह करनेपर शिव और पार्वतीमें जो संवाद हुआ था, उसको भी बता रहा हूँ, सुनो

Sinabi ni Bhīṣma: “O hari, isasalaysay ko sa iyo ang isang kuwentong lubhang kaakit-akit. Ilalahad ko ang sinaunang kadakilaan ng Panginoong Viṣṇu—ayon sa aking narinig—upang maunawaan mo ang iginagalang na kapangyarihang binabanggit mula pa noong unang panahon.”

Verse 9

यश्न गोवृषभाड्कस्य प्रभावस्तं च मे शृणु । रुद्राण्या: संशयो यश्व दम्पत्योस्तं च मे शृणु,भीष्मजी बोले--बेटा! अब मैं तुम्हें एक अत्यन्त मनोहर कथा सुना रहा हूँ। राजन! पूर्वकालमें इन भगवान्‌ नारायण और महादेवजीका जो प्रभाव मैंने सुन रखा है, उसको तथा पार्वतीजीके संदेह करनेपर शिव और पार्वतीमें जो संवाद हुआ था, उसको भी बता रहा हूँ, सुनो

Wika ni Bhishma: “Makinig kayo sa akin habang isinasalaysay ko ang kamahalan ng Panginoong may tanda ng toro (Mahadeva/Rudra), at pakinggan din ang pag-aalinlangang sumibol kay Rudrani (Parvati) at ang pag-uusap na naganap pagkatapos nito sa pagitan ng banal na mag-asawa. Isasalaysay ko ang aking narinig mula pa noong unang panahon tungkol sa kadakilaan nina Narayana at Mahadeva, at kung paano naunawaan ang kanilang kapangyarihan.”

Verse 10

व्रतं चचार धर्मात्मा कृष्णो द्वादशवार्षिकम्‌ | दीक्षितं चागतौ द्रष्टमुभौ नारदपर्वतौ,पहलेकी बात है, धर्मात्मा भगवान्‌ श्रीकृष्ण बारह वर्षोंमें समाप्त होनेवाले व्रतकी दीक्षा लेकर (एक पर्वतके ऊपर) कठोर तपस्या कर रहे थे। उस समय उनका दर्शन करनेके लिये नारद और पर्वत-ये दोनों ऋषि वहाँ पधारे

Wika ni Bhishma: “Si Krishna, na ang kaluluwa’y nakaugat sa Dharma, ay nagsagawa ng panatang tumagal ng labindalawang taon. Nang siya’y nasa ilalim ng dīkṣā (inisiyasyon) para sa pagtalimang iyon, dumating doon ang dalawang pantas na sina Nārada at Parvata upang siya’y dalawin at masilayan.”

Verse 11

इनके सिवा श्रीकृष्णद्वैपायन व्यास, जप करनेवालोंमें श्रेष्ठ धौम्य, देवल, काश्यप, हस्तिकाश्यप तथा अन्य साधु-महर्षि जो दीक्षा और इन्द्रियसंयमसे सम्पन्न थे, अपने देवोपम, तपस्वी एवं सिद्ध शिष्योंके साथ वहाँ आये

Wika ni Bhishma: “Bukod sa kanila, dumating din doon si Śrī Kṛṣṇa-Dvaipāyana Vyāsa—kasama si Dhaumya, na pinakadakila sa mga nagsasagawa ng japa, at sina Devala, Kāśyapa, Hasti-Kāśyapa, at iba pang banal na dakilang rishi. Taglay ang dīkṣā at pagpipigil sa mga pandama, dumating sila na may kasamang mga alagad na tila mga diyos—mahigpit sa tapa at ganap na nagtagumpay sa landas.”

Verse 12

अपरे चर्षय: सन्‍्तो दीक्षादमसमन्विता: । शिष्यैरनुगता: सिद्धैर्देवकल्पैस्तपोधनै:,इनके सिवा श्रीकृष्णद्वैपायन व्यास, जप करनेवालोंमें श्रेष्ठ धौम्य, देवल, काश्यप, हस्तिकाश्यप तथा अन्य साधु-महर्षि जो दीक्षा और इन्द्रियसंयमसे सम्पन्न थे, अपने देवोपम, तपस्वी एवं सिद्ध शिष्योंके साथ वहाँ आये

Wika ni Bhishma: “Dumating din ang iba pang mga rishi—mga banal na taong may dīkṣā at pagpipigil sa mga pandama—na may kasamang mga alagad na ganap na nagtagumpay, mga asceta na mayaman sa tapa at tila mga diyos sa kadalisayan at lakas.”

Verse 13

कृष्णद्वैपायनश्वैव धौम्यश्न जपतां वर: । देवल: काश्यपश्नैव हस्तिकाश्यप एव च,तेषामतिथिसत्कारमर्चनीयं कुलोचितम्‌ | देवकीतनय: प्रीतो देवकल्पमकल्पयत्‌ देवकीनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णने बड़ी प्रसन्नताके साथ देवोचित उपचारोंसे उन महर्षियोंका अपने कुलके अनुरूप आतिथ्य-सत्कार किया

Wika ni Bhishma: “Si Kṛṣṇa-Dvaipāyana (Vyāsa), si Dhaumya—na pinakadakila sa mga nagsasagawa ng japa—si Devala, si Kāśyapa, at si Hasti-Kāśyapa: sa mga pantas na ito, ang anak ni Devakī, na may galak sa puso, ay naghandog ng marangal na pagtanggap at pagsamba na angkop sa kanyang angkan, at inihanda para sa kanila ang mga parangal na wari’y para sa mga diyos.”

Verse 14

हरितेषु सुवर्णेषु बर्हिष्केषु नवेषु च । उपोपविविशु: प्रीता विष्टरेषु महर्षय:

Wika ni Bhishma: Sa galak ng kalooban, ang mga dakilang rishi ay naupo sa mga bagong upuan—luntian at ginintuang kulay—na yari sa sagradong damong kuśa; at sa payapa at maayos na paraan ay inihanda nila ang sarili para sa ritwal at sa susunod na pagtalakay tungkol sa dharma.

Verse 15

भगवानके दिये हुए हरे और सुनहरे रंगवाले कुशोंके नवीन आसनोंपर वे महर्षि प्रसन्नतापूर्वक विराजमान हुए ।। कथाश्षक्रुस्ततस्ते तु मधुरा धर्मसंहिता: । राजर्षीणां सुराणां च ये वसन्ति तपोधना:,तदनन्तर वे राजर्षियों, देवताओं और जो तपस्वी मुनि वहाँ रहते थे, उनके सम्बन्धमें धर्मयुक्त मधुर कथाएँ कहने लगे

Wika ni Bhishma: Nakaupo nang may kasiyahan sa mga bagong upuang kuśa—luntian at ginintuang kulay—na ipinagkaloob ng Panginoon, ang mga dakilang rishi ay nanatiling payapa. Pagkaraan, nagsimula silang magsalita: matatamis at maka-dharma na salaysay tungkol sa mga rajarsi, sa mga diyos, at sa mga ascetic na muni na mayaman sa pagtalima sa panata na naninirahan doon.

Verse 16

ततो नारायण तेजो व्रतचर्येन्धनोत्थितम्‌ । वक्‍त्रान्नि:सृत्य कृष्णस्य वल्विरद्भुतकर्मण:,तत्पश्चात्‌ व्रतचर्यारूपी ईंधनसे प्रज्वलित हुआ भगवान्‌ नारायणका तेज अद्भुतकर्मा श्रीकृष्णके मुखारविन्दसे निकलकर अग्निरूपमें प्रकट हो वृक्ष, लता, झाड़ी, पक्षी, मृगसमुदाय, हिंसक जन्तु तथा सर्पोंसहित उस पर्वतको जलाने लगा

Wika ni Bhishma: “Pagkaraan, ang naglalagablab na kapangyarihan ni Nārāyaṇa—na wari’y sinindihan ng panggatong ng mahigpit na panata at pagtalima sa mga sumpa—ay lumabas mula sa bibig ni Kṛṣṇa, ang gumagawa ng mga kababalaghan. Nagpakita ito bilang apoy at sinimulang tupukin ang bundok, kasama ang mga puno, baging, palumpong, mga ibon, mga kawan ng usa, mababangis na hayop, at mga ahas.”

Verse 17

सोअनि्निर्ददाह तं शैलं सद्रुमं सलताक्षुपम्‌ । सपक्षिमृगसंघातं सश्वापदसरीसूपम्‌,तत्पश्चात्‌ व्रतचर्यारूपी ईंधनसे प्रज्वलित हुआ भगवान्‌ नारायणका तेज अद्भुतकर्मा श्रीकृष्णके मुखारविन्दसे निकलकर अग्निरूपमें प्रकट हो वृक्ष, लता, झाड़ी, पक्षी, मृगसमुदाय, हिंसक जन्तु तथा सर्पोंसहित उस पर्वतको जलाने लगा

Wika ni Bhishma: Sinunog ng apoy na iyon ang bundok—kasama ang mga puno, baging, at palumpong; kasama ang mga kawan ng ibon at mga kawan ng usa; kasama ang mababangis na hayop at mga ahas.

Verse 18

मृगैश्न विविधाकारैर्हाहाभूतमचेतनम्‌ । शिखरं तस्य शैलस्य मथितं दीनदर्शनम्‌,उस समय नाना प्रकारके जीव-जन्तुओंका आर्तनाद चारों ओर फैल रहा था, मानो पर्ववका वह अचेतन शिखर स्वयं ही हाहाकार कर रहा हो। उस तेजसे दग्ध हो जानेके कारण वह पर्वतशिखर बड़ा दयनीय दिखायी देता था

Wika ni Bhishma: Dahil sa mga hayop na iba-iba ang anyo na sumisigaw ng “ay, aba!”, kumalat ang panaghoy sa lahat ng dako, na para bang ang walang-malay na tuktok ng bundok ay siya mismo ang humahagulhol. Sa pagkasunog sa lakas na iyon, ang tuktok ng bundok ay nagmistulang lubhang kaawa-awa.

Verse 19

स तु वह्निर्महाज्वालो दग्ध्वा सर्वमशेषत: । विष्णो: समीप आगम्य पादौ शिष्यवदस्पृशत्‌,बड़ी-बड़ी लपटोंवाली उस आगने समस्त पर्वत-शिखरको दग्ध करके भगवान्‌ विष्णु (श्रीकृष्ण) के समीप आकर जैसे शिष्य गुरुके चरण छूता है, उसी प्रकार उनके दोनों चरणोंका स्पर्श किया और उन्हींमें वह विलीन हो गयी

Wika ni Bhishma: Ang apoy na iyon, na may malalaking dila ng liyab, ay tumupok sa lahat nang walang natira. Pagkaraan, lumapit ito kay Panginoong Vishnu at hinipo ang Kanyang mga paa gaya ng alagad na humahawak sa paa ng guro—tanda ng paggalang at ganap na pagsuko—at doon ay napasama, nalusaw sa Kanya.

Verse 20

ततो विष्णुर्गिरिं दृष्टवा निर्दग्धमरिकर्शन: । सौम्यैर्दष्टिनिपातैस्तं पुनः प्रकृतिमानयत्‌,तदनन्तर शत्रुसूदन श्रीकृष्णने उस पर्वतको दग्ध हुआ देखकर अपनी सौम्य दृष्टि डाली और उसे पुन: प्रकृतावस्थामें पहुँचा दिया--पहलेकी भाँति हरा-भरा कर दिया

Wika ni Bhishma: Pagkaraan, si Vishnu, ang manlulupig sa mga kaaway, nang makita ang bundok na natupok, ay ibinaba ang Kanyang banayad at mapalad na titig at ibinalik iyon sa likas na kalagayan—muling pinasariwa at pinaberde gaya ng dati.

Verse 21

तथैव स गिरिर्भूय: प्रपुष्पितलताद्रुम: । सपक्षिगणसंघुष्ट: सश्वापदसरीसूप:,वह पर्वत फिर पहलेकी ही भाँति खिली हुई लताओं और वृक्षोंसे सुशोभित होने लगा। वहाँ पक्षी चहचहाने लगे। वहाँ हिंसक पशु और सर्प आदि जीव-जन्तु जी उठे

Wika ni Bhishma: Gayundin, ang bundok ay muling napalamutian ng mga baging at punong namumulaklak. Umalingawngaw doon ang huni ng mga kawan ng ibon, at ang mga hayop sa gubat at mga gumagapang—mga mababangis na hayop at mga ahas—ay nagbalik sa buhay at pagkilos sa lugar na iyon.

Verse 22

(सिद्धचारणसंघैश्न प्रसन्नेरसपशोभित: । मत्तवारणसंयुक्तो नानापक्षिगणैर्युत: ।।) सिद्धों और चारणोंके समुदाय प्रसन्न होकर उस पर्वतकी शोभा बढ़ाने लगे। वह स्थान पुनः मतवाले हाथियों और नाना प्रकारके पक्षियोंसे सम्पन्न हो गया ।। तमद्भुतमचिन्त्यं च दृष्टवा मुनिगणस्तदा । विस्मितो हृष्टरोमा च बभूवास््राविलेक्षण:,इस अद्भुत और अचिन्त्य घटनाको देखकर ऋषियोंका समुदाय विस्मित और रोमांचित हो उठा। उन सबके नेत्रोंमें आनन्दके आँसू भर आये

Wika ni Bhishma: Nagalak ang mga pangkat ng Siddha at Carana at lalo nilang pinatingkad ang karilagan ng bundok. Muli itong napuno ng mga elepanteng tila lasing sa sigla at ng mga kawan ng sari-saring ibon. Nang masaksihan ng mga pantas ang pangyayaring kamangha-mangha at di-mawari, sila’y napamangha; tumindig ang balahibo nila, at napuno ng luha ng galak ang kanilang mga mata.

Verse 23

ततो नारायणो दृष्टवा तानृषीन्‌ विस्मयान्वितान्‌ । प्रश्मितं मधुरं स्निग्धं॑ पप्रच्छ वदतां वर:,वक्ताओंमें श्रेष्ठ नारायणस्वरूप भगवान्‌ श्रीकृष्णने उन ऋषियोंको विस्मयविमुग्ध हुआ देख विनय और स्नेहसे युक्त मधुर वाणीमें पूछा--

Pagkaraan, si Nārāyaṇa, nang makita ang mga pantas na nababalot ng pagkamangha—siya na pinakadakila sa mga nagsasalita—ay nagtanong sa kanila nang may banayad na ngiti, sa tinig na matamis, magiliw, at puspos ng paglingap.

Verse 24

किमर्थमृषिपूगस्य त्यक्तसड्रस्य नित्यश: । निर्ममस्यागमवतो विस्मय: समुपागत:,“महर्षियो! ऋषिसमुदाय तो आसक्ति और ममतासे रहित है! सबको शास्त्रोंका ज्ञान है, फिर भी आपलोगोंको आश्चर्य क्यों हो रहा है?

Wika ni Bhīṣma: “Bakit sumibol ang pagkamangha sa kapulungan ng mga rishi—na laging malaya sa pagkakapit, walang pag-aangkin, at bihasa sa mga banal na aral? Anong dahilan pa ng pagtataka sa mga tumalikod na sa pagkapit at nakaaalam ng śāstra?”

Verse 25

एतन्मे संशयं सर्वे याथातथ्यमनिन्दिता: । ऋषयो वक्तुमर्न्ति निश्चितार्थ तपोधना:,“तपोधन ऋषियो! आप सब लोग सबके द्वारा प्रशंसित हैं, अतः मेरे इस संशयको निश्चित एवं यथार्थ-रूपसे बतानेकी कृपा करें”

Wika ni Bhīṣma: “O mga rishi na walang kapintasan, kayo’y pinupuri ng lahat. Kaya pakiusap, lutasin ninyo ang aking pag-aalinlangan sa pagsasabi ng bagay na ito ayon sa tunay na kalagayan—malinaw at tiyak—sapagkat kayo’y mayaman sa tapasya at matatag sa napagpasiyahang pagkaunawa.”

Verse 26

ऋषय ऊचु: भवान्‌ विसृजते लोकान्‌ भवान्‌ संहरते पुन: । भवान्‌ शीतं भवानुष्णं भवानेव च वर्षति,ऋषियोंने कहा--भगवन्‌! आप ही संसारको बनाते और आप ही पुनः उसका संहार करते हैं। आप ही सर्दी, आप ही गर्मी और आप ही वर्षा करते हैं

Sumagot ang mga rishi: “O Panginoon, Ikaw lamang ang nagpapalabas ng mga daigdig, at Ikaw rin ang muling nagtitipon at nagwawakas sa kanila. Ikaw ang lamig at Ikaw ang init; at Ikaw nga ang nagpapabuhos ng ulan.”

Verse 27

पृथिव्यां यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । तेषां पिता त्वं माता त्वं प्रभु: प्रभव एव च

Wika ni Bhīṣma: “Anumang nilalang na nasa ibabaw ng lupa—maging di-gumagalaw o gumagalaw—Ikaw ang kanilang ama, Ikaw ang kanilang ina; Ikaw ang kanilang Panginoon, at tunay na Ikaw ang pinagmulan nila.”

Verse 28

इस पृथ्वीपर जो भी चराचर प्राणी हैं, उनके पिता-माता, प्रभु और उत्पत्तिस्थान भी आप ही हैं ।। एवं नो विस्मयकरं संशयं मधुसूदन । त्वमेवाहसि कल्याण वक्तुं वल्लेविनिर्गमम्‌,मधुसूदन! आपके मुखसे अग्निका प्रादुर्भाव हमारे लिये इस प्रकार विस्मपजनक हुआ है। हम संशयमें पड़ गये हैं। कल्याणमय श्रीकृष्ण! आप ही इसका कारण बताकर हमारे संदेह और विस्मयका निवारण कर सकते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Lahat ng nilalang sa lupa—gumagalaw man o di-gumagalaw—Ikaw lamang ang kanilang ama at ina, ang kanilang pinuno, at maging ang pinagmumulan ng kanilang pag-iral. Kaya, O Madhusūdana, ang kahanga-hangang pangyayaring ito’y nagbunsod sa amin ng pag-aalinlangan. Ikaw lamang, O mapalad na Isa, ang makapagpapaliwanag sa paglitaw ng apoy. O Madhusūdana, ang apoy na nahayag mula sa Iyong bibig ay nagmistulang lubhang kababalaghan sa aming paningin; kami’y napasok sa kawalang-katiyakan. O pinagpalang Śrī Kṛṣṇa, Ikaw lamang ang makapagsasabi ng sanhi at makapag-aalis ng aming pagdududa at pagkamangha.”

Verse 29

ततो विगतसंत्रासा वयमप्यरिकर्शन । यच्छुतं यच्च दृष्टं नस्तत्‌ प्रवक्ष्यामहे हरे,शत्रुसूदन हरे! उसे सुनकर हम भी निर्भय हो जायँगे और हमने जो आश्वर्यकी बात देखी या सुनी है, उसका हम आपके सामने वर्णन करेंगे

Pagkaraan, nang kami’y makalaya sa takot, kami rin—O manlulupig ng mga kaaway—ay magsasalaysay sa iyo, O Hari, ng lahat ng aming narinig at lahat ng aming nakita. Yaong mga kababalaghang iyon ay ilalahad namin sa iyong harapan nang walang panginginig, ayon sa katotohanan.

Verse 30

वायुदेव उवाच एतद्‌ू वै वैष्णवं तेजो मम वक्‍त्राद्‌ विनि:ःसृतम्‌ । कृष्णवर्त्मा युगान्ताभो येनायं मथितो गिरि:,श्रीकृष्ण बोले--मुनिवरो! मेरे मुखसे यह मेरा वैष्णव तेज प्रकट हुआ था; जिसने प्रलयकालकी अग्निके समान रूप धारण करके इस पर्वतको दग्ध कर डाला था

Wika ni Vāyudeva: “Ito nga ang aking liwanag na Vaiṣṇava na lumabas mula sa aking bibig—madilim ang bakas nito, at naglalagablab na parang apoy sa wakas ng isang yugto. Sa kapangyarihang iyon, ang bundok na ito’y nayugyog at natupok.”

Verse 31

ऋषयश्चार्तिमापन्ना जितक्रोधा जितेन्द्रिया: । भवन्तो व्यथिताश्चासन्‌ देवकल्पास्तपोधना:,उसी तेजसे आप-जैसे तपस्याके धनी, देवोपम शक्तिशाली, क्रोधविजयी और जितेन्द्रिय ऋषि भी पीड़ित और व्यथित हो गये थे

Wika ni Vāyu: “Maging ang mga pantas—mayaman sa pag-aayuno at pagninilay, mala-diyos sa lakas, nagwagi sa galit at may pagpipigil sa mga pandama—ay napasailalim sa dalamhati at nayugyog ng pagdurusa. Ganyan kabigat ang sakit na dumagan sa kanila.”

Verse 32

व्रतचर्यापरीतस्य तपस्विव्रतसेवया । मम वह्लि: समुदभूतो न वै व्यथितुमर्हथ,मैं व्रतचर्यामें लगा हुआ था, तपस्वी जनोंके उस व्रतका सेवन करनेसे मेरा तेज ही अग्निरूपमें प्रकट हुआ था। अत: आपलोग उससे व्यथित न हों

Wika ni Vāyu: “Ako’y lubos na nakatuon sa masusing pagsasagawa ng panata; at sa pagsunod sa panatang sinusunod ng mga asceta, ang aking sariling ningning espirituwal ay lumitaw sa labas bilang apoy. Kaya’t huwag kayong mabagabag o manginig dahil dito.”

Verse 33

व्रतं चर्तुमिहायातस्त्वहं गिरिमिमं शुभम्‌ | पुत्रं चात्मसमं वीर्ये तपसा लब्धुमागत:,मैं तपस्याद्वारा अपने ही समान वीर्यवान्‌ पुत्र पानेकी इच्छासे व्रत करनेके लिये इस मंगलकारी पर्वतपर आया हूँ

Wika ni Vāyu: “Ako’y dumating sa mapalad na bundok na ito upang isagawa ang panata; at dumating ako na may layuning makamtan, sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagninilay, ang isang anak na lalaki na kapantay ko sa tapang at lakas.”

Verse 34

ततो ममात्मा यो देहे सोग्निर्भूत्वा विनि:सृत: । गतश्न वरदं द्रष्टं सर्वलोकपितामहम्‌,मेरे शरीरमें स्थित प्राण ही अग्निके रूपमें बाहर निकलकर सबको वर देनेवाले सर्वलोक-पितामह ब्रह्माजीका दर्शन करनेके लिये उनके लोकमें गया था

Pagkaraan, ang mahalagang sarili sa loob ng aking katawan—na naging apoy—ay lumabas at lumisan, upang masilayan si Brahmā, ang Pitāmaha ng lahat ng daigdig at tagapagkaloob ng biyaya, sa kaniyang sariling kaharian.

Verse 35

तेन चात्मानुशिष्टो मे पुत्रत्वे मुनिसत्तमा: । तेजसोडर्धेन पुत्रस्ते भवितेति वृषध्वज:,मुनिवरो! उन ब्रह्माजीने मेरे प्राणको यह संदेश देकर भेजा है कि साक्षात्‌ भगवान्‌ शंकर अपने तेजके आधे भागसे आपके पुत्र होंगे

Wika ni Vāyu: “Sa gayong pagtuturo niya, O pinakadakila sa mga pantas, ako’y isinugo dala ang mensaheng ito hinggil sa iyong pagiging ama: ‘Si Vṛṣadhvaja (Śiva) mismo ang magiging anak mo, isisilang mula sa kalahati ng kaniyang banal na ningning.’”

Verse 36

सो<यं वहल्लिरुपागम्य पादमूले ममान्तिकम्‌ । शिष्यवत्‌ परिचर्यार्थ शान्त: प्रकृतिमागत:,वही यह अग्निरूपी प्राण मेरे पास लौटकर आया है और निकट पहुँचनेपर शिष्यकी भाँति परिचर्या करनेके लिये उसने मेरे चरणोंमें प्रणाम किया है । इसके बाद शान्त होकर वह अपनी पूर्वावस्थाको प्राप्त हो गया है

Wika ni Vāyu: “Ang Vahalli ring ito ay nagbalik sa akin; paglapit sa paanan ko, yumukod siya sa pinakaugat ng aking paa at, tulad ng isang alagad, nagnasang maglingkod. Pagkaraan, nang siya’y mapayapa, nagbalik siya sa dati niyang likas na kalagayan.”

Verse 37

एतदेव रहस्यं व: पद्मनाभस्य धीमत: । मया प्रोक्ते समासेन न भी: कार्या तपोधना:,तपोधनो! यह मैंने आपलोगोंके निकट बुद्धिमान्‌ भगवान्‌ विष्णुका गुप्त रहस्य संक्षेपसे बताया है। आपलोगोंको भय नहीं मानना चाहिये

Ito nga ang lihim na aral tungkol sa marunong na Panginoong Padmanābha (Viṣṇu). Naipahayag ko na ito sa inyo nang maikli; kaya, O mga mayaman sa pag-aayuno at pagninilay, huwag kayong magpadala sa takot.

Verse 38

सर्वत्र गतिरव्यग्रा भवतां दीर्घदर्शनात्‌ । तपस्थविव्रतसंदीप्ता ज्ञानविज्ञानशोभिता:,आपलोगोंकी गति सर्वत्र है, उसका कहीं भी प्रतिरोध नहीं है; क्योंकि आपलोग दूरदर्शी हैं। तपस्वी जनोंके योग्य व्रतका आचरण करनेसे आपलोग देदीप्यमान हो रहे हैं तथा ज्ञान और विज्ञान आपकी शोभा बढ़ा रहे हैं

Wika ni Vāyu: “Ang inyong paglalakbay ay walang hadlang saanman; wala ni isang lugar ang makapipigil, sapagkat kayo’y may malayong pananaw. Pinagniningas ng pagtupad sa mga panatang angkop sa mga asceta, kayo’y nagliliwanag; at ang kaalaman, kasama ang natamong pag-unawa, ay lalo pang nagpapaganda sa inyong ningning.”

Verse 39

यच्छुतं यच्च वो दृष्टं दिवि वा यदि वा भुवि | आश्चर्य परमं किंचित्‌ तद्‌ भवन्तो ब्रुवन्तु मे,इसलिये मेरी प्रार्थना है कि यदि आपलोगोंने इस पृथ्वीपर या स्वर्गमें कोई महान्‌ आश्चर्यकी बात देखी या सुनी हो तो उसको मुझे बतलाइये

Wika ni Vāyu: “Anuman ang inyong narinig at anuman ang inyong nakita—sa langit man o sa lupa—kung may anumang bagay na lubhang kagila-gilalas, isalaysay ninyo iyon sa akin.”

Verse 40

तस्यामृतनिकाशस्य वाड्मधोरस्ति मे स्पृहा । भवद्धिः कथितस्येह तपोवननिवासिभि:,आपलोग तपोवनमें निवास करनेवाले हैं, इस जगत्‌में आपके द्वारा कथित अमृतके समान मधुर वचन सुननेकी इच्छा मुझे सदा बनी रहती है

Lagi kong pinananabikan ang inyong pananalita—matamis na parang nektar. Yamang kayo’y naninirahan dito sa gubat ng pag-aayuno at pagninilay, nais kong marinig sa mundong ito ang mga salitang tulad ng amrita na binibigkas ninyo.

Verse 41

यद्यप्यहमदृष्टं वो दिव्यमद्भुतदर्शनम्‌ | दिवि वा भुवि वा किंचित्‌ पश्याम्यमरदर्शना:,महर्षियो! आपका दर्शन देवताओंके समान दिव्य है। यद्यपि द्युलोक अथवा पृथिवीमें जो दिव्य एवं अद्भुत दिखायी देनेवाली वस्तु है, जिसे आपलोगोंने भी नहीं देखा है, वह सब मैं प्रत्यक्ष देखता हूँ। सर्वज्ञता मेरा उत्तम स्वभाव है। वह कहीं भी प्रतिहत नहीं होता तथा मुझमें जो ऐश्वर्य है, वह मुझे आश्वर्यरूप नहीं जान पड़ता तथापि सत्पुरुषोंके कानोंमें पड़ा हुआ कथित विषय विश्वासके योग्य होता है और वह पत्थरपर खिंची हुई लकीरकी भाँति इस पृथ्वीपर बहुत दिनोंतक कायम रहता है

Wika ni Vāyu: “Bagama’t hindi ninyo nakita, tuwirang nasasaksihan ko ang anumang banal at kagila-gilalas na dapat makita—sa langit man o sa lupa. Ang ganitong paningin na nakaaalam sa lahat ay likás kong kahusayan; hindi ito napipigil saanman. Gayunman, ang kapangyarihang maharlika na nananahan sa akin ay hindi ko itinuturing na isang kababalaghan. Subalit ang salitang binigkas at napakinggan sa tainga ng mga mabubuti ay karapat-dapat pagtiwalaan, at nananatili sa daigdig nang matagal, gaya ng guhit na inukit sa bato.”

Verse 42

प्रकृति: सा मम परा न क्वचित्‌ प्रतिहन्यते । न चात्मगतमैश्चूर्यमाश्षर्य प्रतिभाति मे,महर्षियो! आपका दर्शन देवताओंके समान दिव्य है। यद्यपि द्युलोक अथवा पृथिवीमें जो दिव्य एवं अद्भुत दिखायी देनेवाली वस्तु है, जिसे आपलोगोंने भी नहीं देखा है, वह सब मैं प्रत्यक्ष देखता हूँ। सर्वज्ञता मेरा उत्तम स्वभाव है। वह कहीं भी प्रतिहत नहीं होता तथा मुझमें जो ऐश्वर्य है, वह मुझे आश्वर्यरूप नहीं जान पड़ता तथापि सत्पुरुषोंके कानोंमें पड़ा हुआ कथित विषय विश्वासके योग्य होता है और वह पत्थरपर खिंची हुई लकीरकी भाँति इस पृथ्वीपर बहुत दिनोंतक कायम रहता है

Wika ni Vāyu: “Ang aking kataas-taasang likás ay hindi napipigil saanman. Ni ang kapangyarihang maharlika na nananahan sa akin ay hindi ko nakikita bilang isang ‘kababalaghan,’ O mga dakilang rishi. Ang inyong pagdalo ay banal, tulad ng sa mga diyos. Anumang kagila-gilalas at makalangit na bagay sa langit o sa lupa—maging yaong hindi pa ninyo nakita—ay tuwiran kong nasasaksihan. Ang pagkaalam sa lahat ay aking pinakamataas na likás; hindi ito napipigil sa alinmang dako. Gayunman, ang sinasabi at naririnig sa piling ng mga mabubuti ay karapat-dapat pagtiwalaan, at nananatili sa daigdig nang matagal gaya ng ukit sa bato.”

Verse 43

श्रद्धेयः कथितो हार्थ: सज्जनश्रवर्ण गत: । चिरं तिष्ठति मेदिन्यां शैले लेख्यामिवार्पितम्‌,महर्षियो! आपका दर्शन देवताओंके समान दिव्य है। यद्यपि द्युलोक अथवा पृथिवीमें जो दिव्य एवं अद्भुत दिखायी देनेवाली वस्तु है, जिसे आपलोगोंने भी नहीं देखा है, वह सब मैं प्रत्यक्ष देखता हूँ। सर्वज्ञता मेरा उत्तम स्वभाव है। वह कहीं भी प्रतिहत नहीं होता तथा मुझमें जो ऐश्वर्य है, वह मुझे आश्वर्यरूप नहीं जान पड़ता तथापि सत्पुरुषोंके कानोंमें पड़ा हुआ कथित विषय विश्वासके योग्य होता है और वह पत्थरपर खिंची हुई लकीरकी भाँति इस पृथ्वीपर बहुत दिनोंतक कायम रहता है

Wika ni Vāyu: “Ang pahayag na karapat-dapat pagtiwalaan, kapag nabigkas at tinanggap sa tainga ng mga banal na tao, ay nananatili sa daigdig nang mahabang panahon—gaya ng ukit na nakalilok sa bato. O mga dakilang rishi, ang inyong pagdalo ay banal na tulad ng sa mga diyos. Bagama’t may mga kagila-gilalas at makalangit na bagay sa langit o sa lupa na hindi pa ninyo nakita, tuwiran ko itong nasasaksihan. Ang pagkaalam sa lahat ay aking natatanging likás; hindi ito napipigil saanman. At ang kapangyarihang naghahari sa akin ay hindi ko itinuturing na nakapagtataka. Gayunman, ang sinasabi at naririnig sa piling ng mga mabubuti ay nananatiling matatag at pangmatagalan.”

Verse 44

तदहं सज्जनमुखान्नि:सृतं तत्समागमे । कथयिष्याम्यहमहो बुद्धिदीपकरं नृणाम्‌,अतः मैं आप साधु-संतोंके मुखसे निकले हुए वचनको मनुष्योंकी बुद्धिका उद्दीपक (प्रकाशक) मानकर उसे सत्पुरुषोंके समाजमें कहूँगा

Kaya nga, ang salitang lumabas sa bibig ng mga banal ay aking isasalaysay sa kapulungan ng mga mabubuti. Sapagkat ito’y tila ilawan ng pag-unawa para sa mga tao—nagpapaalab at nagliliwanag sa kanilang paghatol upang tumungo sa wastong asal ayon sa dharma.

Verse 45

ततो मुनिगणा: सर्वे विस्मिता: कृष्णसंनिधौ । नेत्रै: पद्मदलप्रख्यैरपश्यंस्त जनार्दनम्‌,यह सुनकर भगवान्‌ श्रीकृष्णके समीप बैठे हुए सभी ऋषियोंको बड़ा विस्मय हुआ। वे कमलदलके समान खिले हुए नेत्रोंसे उनकी ओर देखने लगे

Pagkaraan, ang lahat ng mga pantas na nakaupo sa harap ni Kṛṣṇa ay napuno ng pagkamangha. Sa mga matang bumubukadkad na tila talulot ng lotus, minasdan nila si Janārdana—isang anyo ng mapitagang pagkamangha sa kabanalan na nagpapagunita ng dharma.

Verse 46

वर्धयन्तस्तथैवान्ये पूजयन्तस्तथापरे । वाम्भिक्रग्भूषितार्थाभि: स्तुवन्तो मधुसूदनम्‌,कोई उन्हें बधाई देने लगा, कोई उनकी पूजा-प्रशंसा करने लगा और कोई ऋग्वेदकी अर्थयुक्त ऋचाओंद्वारा उन मधुसूदनकी स्तुति करने लगा

May ilan ang nagbigay ng pagbati at nagdagdag sa kanyang karangalan; ang iba’y sumamba at nagpuri. At may iba pa na pinalamutian ang kanilang pananalita ng makahulugang mga taludtod ng Ṛgveda at umawit ng papuri kay Madhusūdana—ipinahayag ang paggalang sa pamamagitan ng pagpapala, ritwal na parangal, at papuring mula sa kasulatan.

Verse 47

ततो मुनिगणा: सर्वे नारदं देवदर्शनम्‌ । तदा नियोजयामासुर्वचने वाक्यकोविदम्‌,तदनन्तर उन सभी मुनियोंने बातचीत करनेमें कुशल देवदर्शी नारदको भगवान्‌की बातचीतका उत्तर देनेके लिये नियुक्त किया

Pagkaraan, itinalaga ng lahat ng mga pantas si Nārada—kilala sa banal na pananaw at husay sa pananalita—upang sumagot sa pag-uusap, at ipinagkatiwala sa kanya ang nararapat na tugon para sa kanila.

Verse 48

मुनय ऊचु: यदाक्षर्यमचिन्त्यं च गिरौ हिमवति प्रभो । अनुभूत॑ मुनिगणैस्तीर्थयात्रापरैर्मुने,मुनि बोले--प्रभो! मुने! तीर्थयात्रापरायण मुनियोंने हिमालय पर्वतपर जिस अचिन्त्य आश्चर्यका दर्शन एवं अनुभव किया है, वह सब आप आरम्भसे ही ऋषिसमूहके हितके लिये भगवान्‌ श्रीकृष्णको बताइये

Wika ng mga pantas: “O Panginoon, O muni! Isalaysay mo mula sa simula kay Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, para sa kapakanan ng buong kapulungan ng mga nakakakita ng katotohanan, ang di-nasisira at di-maarok na kababalaghan na nasaksihan at naranasan mismo sa bundok Himālaya ng mga pangkat ng mga pantas na nakatuon sa paglalakbay sa mga tīrtha.”

Verse 49

तद्‌ भवानृषिसंघस्य हितार्थ सर्वमादित: । यथा दृष्ट हृषीकेशे सर्वमाख्यातुमहसि,मुनि बोले--प्रभो! मुने! तीर्थयात्रापरायण मुनियोंने हिमालय पर्वतपर जिस अचिन्त्य आश्चर्यका दर्शन एवं अनुभव किया है, वह सब आप आरम्भसे ही ऋषिसमूहके हितके लिये भगवान्‌ श्रीकृष्णको बताइये

O kagalang-galang na rishi! Para sa kapakinabangan ng kapulungan ng mga rishi, isalaysay mo ang lahat mula sa simula—ang lahat ng iyong nakita at ganap na naunawaan kay Hṛṣīkeśa (Sri Krishna). Wika ng muni: “Panginoon! Dakilang muni! Ang mga muni na nakatuon sa paglalakbay sa mga tirtha ay nakakita at nakaranas sa Bundok Himalaya ng isang kababalaghang di-mawari; ipahayag mo ang lahat kay Bhagavān Sri Krishna mula pa sa simula, alang-alang sa ikabubuti ng mga rishi.”

Verse 50

एवमुक्त: स मुनिभि्नारदों भगवान्‌ मुनि: । कथयामास देवर्षि: पूर्ववृत्तामिमां कथाम्‌,मुनियोंके ऐसा कहनेपर देवर्षि भगवान्‌ नारदमुनिने यह पूर्वघटित कथा कही

Nang masabi ito ng mga muni, ang pinagpalang pantas na si Nārada—ang banal na tagakita, ang devarṣi—ay nagsimulang magsalaysay ng kuwentong ito, ng mga pangyayaring naganap noong unang panahon.

Verse 138

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें एक सौ अड़तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ika-isang daan at tatlumpu’t walong kabanata sa bahaging Dānadharma sa loob ng Anuśāsana Parva ng Śrī Mahābhārata.

Verse 139

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकोनचत्वारिंशदाधिकशततमो<ध्याय:

Iti, sa Śrī Mahābhārata, sa Anuśāsana Parva, sa bahaging Dānadharma, nagwakas ang ika-isang daan at apatnapu’t siyam na kabanata.