Adhyaya 55

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ज्योतिश्चक्रे सूर्यगत्यादिकथनं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच छरिओत् ओफ़् सूर्य सौरं संक्षेपतो वक्ष्ये रथं शशिन एव च ग्रहाणाम् इतरेषां च यथा गच्छति चाम्बुपः

Ganito, sa Śrī Liṅga Mahāpurāṇa, sa unang bahagi (Pūrva-bhāga), sa seksiyon ng ‘gulong ng mga liwanag,’ nagsisimula ang kabanata tungkol sa paglalakbay ng Araw at mga kaugnay na bagay. Wika ni Sūta: “Ilalarawan ko nang maikli ang karwahe ng Araw, gayundin ang karwahe ng Buwan, at kung paano rin dumaraan sa kani-kanilang landas ang iba pang mga planeta sa kalangitan.”

Verse 2

सौरस्तु ब्रह्मणा सृष्टो रथस्त्वर्थवशेन सः संवत्सरस्यावयवैः कल्पितश् च द्विजर्षभाः

O pinakamainam sa mga pantas na dalawang-besing isinilang, ang Saura (kapangyarihan ng Araw) ay nilikha ni Brahmā; at ang kaniyang karwahe, hinubog ayon sa layon, ay binuo rin mula sa mga sangkap ng isang taon—upang ang panahon ay umusad sa wastong sukat at kaayusan.

Verse 3

त्रिनाभिना तु चक्रेण पञ्चारेण समन्वितः सौवर्णः सर्वदेवानाम् आवासो भास्करस्य तु

Ang tahanan ni Bhāskara (Araw) ay ginto at maningning, may isang gulong na may tatlong sentro at limang rayos; ito ang tahanang-dako ng lahat ng mga diyos.

Verse 4

नवयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः द्विगुणो ऽपि रथोपस्थाद् ईषादण्डः प्रमाणतः

Ang lapad at haba nito ay itinuturo na siyam na libong yojana; at ayon sa itinakdang sukat, ang poste-baras (īṣā-daṇḍa) na nakausli mula sa plataporma ng karwahe ay sinasabing doble ng sukat na iyon.

Verse 5

असङ्गैस्तु हयैर्युक्तो यतश्चक्रं ततः स्थितैः वाजिनस्तस्य वै सप्त छन्दोभिर् निर्मितास्तु ते

Ang kosmikong karwaheng iyon ay iniuugnay sa mga kabayong hindi nadidikit o nakagapos (asaṅga), at nananatili kung saan nakalagay ang gulong; at ang pitong kabayo nito ay tunay na hinubog mula sa mga sukat ng Veda (chandas).

Verse 6

चक्रपक्षे निबद्धास्तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः सहाश्वचक्रो भ्रमते सहाक्षो भ्रमते ध्रुवः

Nakagapos sa gilid ng kosmikong gulong, ang ehe ay itinatag sa Dhruva (Bituing Polo). Kasama ng mga kabayo at ng gulong, ito’y umiikot; at kasama ng ehe, si Dhruva man ay inilalarawang umiikot—ayon sa kautusan ng Panginoon na nagtataguyod ng kaayusan ng mga daigdig.

Verse 7

अक्षः सहैकचक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः प्रेरको ज्योतिषां धीमान् ध्रुवो वै वातरश्मिभिः

Sa pag-uudyok ni Dhruva, umiikot ang ehe kasama ang iisang gulong. Si Dhruva na marunong, sa pamamagitan ng mga sinag na tila hangin, ang nagiging tagapagpaandar na nagpapakilos sa mga ilaw ng langit—ipinapakita ang itinakdang kaayusang kosmiko ng Pati, kung saan ang lahat ng pashu ay kumikilos sa ilalim ng Kanyang pamamahala.

Verse 8

युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण भ्रमते रश्मिनिबद्धः स युगाक्षयोः

Dalawang sinag ng karwahe ng Araw ang itinali sa mga dulo ng mga poste ng pamatok. Nakagapos sa mga sinag na iyon, umiikot ito sa paligid ni Dhruva (Bituing Hilaga), lumiligid habang hinahawakan ng mga dulo ng pamatok—kaya nagpapatuloy ang galaw ng sansinukob sa itinakdang kaayusan.

Verse 9

भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

Kapag umiikot ang karwaheng naglalakbay sa himpapawid, nabubuo ang mga bilog na landas. Ang pamatok, ehe, at mga nakausling dulo nito ay nasa kanang panig ng sasakyan—ganito inilalarawan ang anyo ng banal na sasakyan.

Verse 10

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ

Mahigpit na hinahawakan ni Dhruva (Bituing Hilaga), at nakagapos sa pamamagitan ng mga lubid sa karwaheng makalangit na may gulong at mga kabayo, ang dalawa—si Dhruva at ang sinag na gumagabay—ay sumusunod sa umiikot na landas, pinananatili ang maayos na pag-ikot ng kalangitan. Kaya ang sansinukob ay kumikilos ayon sa atas ng Pati, samantalang ang daigdig ng pashu ay nananatiling nakatali sa ritmo ng karma at panahon.

Verse 11

युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु कीले सक्ता यथा रज्जुर् भ्रमते सर्वतोदिशम्

Ang dulo ng ehe ng pamatok ng karwaheng ito, na pinatatakbo ng mga alon ng hangin (daloy ng daigdig), ay umiikot sa lahat ng panig—gaya ng lubid na nakatali sa isang tulos at umiikot sa paligid nito.

Verse 12

भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु

Habang umiikot ang Araw, dumarami ang kaniyang mga sinag sa loob ng mga bilog sa panahon ng uttarāyaṇa (hilagang paglalakbay); at gayundin sa dakṣiṇāyana (timog na paglalakbay), patuloy na umiikot ang mga bilog ayon sa takdang kaayusan ng pag-ikot.

Verse 13

आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु

Kapag ang mga sferang makalangit ay hinihila at pinanghahawakan nang matatag ni Dhruva bilang sandigan, kung magkagayon ang Araw, na nakalagay sa loob, ay umiikot—dumaraan sa kaniyang mga mundála ng landas. Sa gayong kaayusang kosmiko, itinataguyod ng Pati (Panginoon) ang takdang galaw ng mga daigdig; at ang mga nilalang na paśu, na nakagapos, ay kumikilos sa loob ng nasukat na gulong.

Verse 14

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

Ang pagitan ng dalawang magkasunod na kāṣṭhā ay sinasabing isang daan at walumpung maṇḍala; at muli, ito’y binibilang ayon sa mga sinag na pinakakawalan ni Dhruva, habang lumalawig at muling nagbabalik sa kanilang landas.

Verse 15

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

Gayundin, sa panlabas na landas, umiikot ang Araw sa mga maṇḍala; habang iniikid niya ang mga bilog na iyon, mabilis siyang sumusulong sa mga sferang iyon.

Verse 16

देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश् च दिवानिशम् यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम्

Kaya nga, ang mga Deva at ang mga muni, araw at gabi na walang patid, ay patuloy na sumasamba sa Panginoon: si Bhāskara, si Bhava, ang Kataas-taasang Īśvara—ang Pati, na nagniningning bilang liwanag sa kalooban at nagbibigay ng paglaya mula sa pagkagapos.

Verse 17

सरथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

Ang karwaheng iyon ay sinakyan at inasikaso ng mga Deva—ng mga Āditya at ng mga muni—kasama ang mga Gandharva at Apsara, at pati ng mga pinuno ng mga pangkat, ng mga Nāga, at ng mga Rākṣasa.

Verse 18

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर् भास्करं शिवम्

Ang mga banal na nilalang na ito ay nananahan sa Araw, tig-dalawang buwan ayon sa pagkakasunod; at sa sarili nilang ningning ay pinagyayabong nila si Āditya—si Bhāskara—na Siya ring mismong Śiva.

Verse 19

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते

Sa sariling hinabing mga salita, inaawit ng mga muni ang papuri kay Ravi (ang Araw); at ang mga Gandharva at Apsara naman ay sumasamba sa Kanya sa pamamagitan ng awit at sayaw.

Verse 20

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च

Ang mga Yakṣa at Bhūta na mga pinuno ay nagtitipon ng mga sinag ng Araw; ang mga Nāga ang tunay na nagdadala kay Sūrya, at ang mga Yātudhāna ay sumusunod sa kanyang hanay. Sa gayon, ang niyati—ang kaayusang kosmiko ng Panginoon—ay pinananatili ng mga pangkat na itinalaga.

Verse 21

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम् इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

“Ang mga Vālakhilya, na pumapalibot kay Ravi mula sa kanyang pagsikat, ay inaakay siya hanggang sa paglubog. Kaya ang mga tagapaglingkod na ito ay nananahan kasama ng Panginoon ng Araw, tig-dalawang buwan.”

Verse 22

मधुश् च माधवश्चैव शुक्रश् च शुचिरेव च नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च

O pinakamainam sa mga Brahmin, ang mga banal na buwan ay tinatawag na Madhu at Mādhava; gayundin ang Śukra at Śuci; pati Nabha at Nabhasya; at sa gayon din ang Iṣa at Ūrjas—ganito inisa-isa ang ikot ng panahong itinalaga sa pagsamba.

Verse 23

सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश् च तपः पुनः एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः

“Saha at Sahasya, gayundin ang Tapasya at muli ang Tapa—ito ang labindalawang buwan; at ang mga ito, o mga dalawang-ulit na isinilang, ang bumubuo sa taon ng tao.”

Verse 24

वासन्तिकस् तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस् तथा शारदश् च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः

Ang mga panahon ay inaalala bilang: Vāsantika (tagsibol), Graiṣma (tag-init), ang mapalad na Vārṣika (tag-ulan), Śārada (taglagas), Hima (taglamig), at Śaiśira (panahong may hamog). Sa gayon itinuturo ang ikot ng mga ṛtu bilang bahagi ng maayos na pagpapakita ng Panginoon (Pati) sa daigdig.

Verse 25

धातार्यमाथ मित्रश् च वरुणश्चेन्द्र एव च विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर् भगस् तथा

Dhātṛ at Aryaman, Mitra at Varuṇa, at si Indra rin; Vivasvān, Pūṣan, Parjanya, Aṃśu, at Bhaga—sila ang mga banal na kapangyarihang nagpapanatili sa kaayusan ng sansinukob.

Verse 26

त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश् च पुलहश्चात्रिरेव च वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः

Tvaṣṭṛ, Viṣṇu, Pulastya, Pulaha, Atri, Vasiṣṭha, Aṅgiras, at Bhṛgu—pinakamainam sa mga pantas—ay ipinahahayag dito bilang mga dakilang ninuno/ṛṣi na tagapagtatag sa paglawak ng paglikha.

Verse 27

भारद्वाजो गौतमश् च कश्यपश् च क्रतुस् तथा जमदग्निः कौशिकश् च वासुकिः कङ्कणीकरः

Sa banal na salaysay na Shaiva, binibilang at binabanggit ang mga iginagalang na ito: Bharadvāja, Gautama, Kaśyapa at Kratu; gayundin sina Jamadagni, Kauśika, Vāsuki, at Kaṅkaṇīkara—mga dakilang nilalang sa paglilingkod kay Śiva.

Verse 28

तक्षकश् च तथा नाग एलापत्रस् तथा द्विजाः शङ्खपालस् तथा चान्यस् त्व् ऐरावत इति स्मृतः

Si Takṣaka, Nāga, Elāpatra, at ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang); naroon din si Śaṅkhapāla at isa pang iba—at si Airāvata ay inaalala ring kabilang sa kanila.

Verse 29

धनञ्जयो महापद्मस् तथा कर्कोटकः स्मृतः कम्बलो ऽश्वतरश्चैव तुम्बुरुर्नारदस् तथा

Inaalala rin sina Dhanañjaya, Mahāpadma, at Karkoṭaka; gayundin sina Kambala at Aśvatara—kasama sina Tumburu at Nārada rin.

Verse 30

हाहा हूहूर्मुनिश्रेष्ठा विश्वावसुरनुत्तमः उग्रसेनो ऽथ सुरुचिर् अन्यश्चैव परावसुः

O pinakamainam sa mga muni, naroon sina Hāhā at Hūhū, at si Viśvāvasu na walang kapantay; gayundin si Ugrasena, saka si Suruci, at isa pang iba—si Parāvasu—na bantog sa hanay ng mga makalangit na tagasunod na deboto ng Panginoon.

Verse 31

चित्रसेनो महातेजाश् चोर्णायुश्चैव सुव्रताः धृतराष्ट्रः सूर्यवर्चा देवी साक्षात् कृतस्थला

Naroon si Citrāsena na may dakilang ningning; at si Corṇāyu na matatag sa mga banal na panata; si Dhṛtarāṣṭra at si Sūryavarcā; at ang Diyosa Kṛtasthalā na hayag na nagpakita—silang lahat ay binanggit sa hanay ng mga banal na presensiyang naglilingkod kay Pati, ang tagapag-alis ng gapos ng paśu.

Verse 32

शुभानना शुभश्रोणिर् दिव्या वै पुञ्जिकस्थला मेनका सहजन्या च प्रम्लोचाथ शुचिस्मिता

Si Śubhānanā na may magandang mukha, si Śubhaśroṇī na may marikit na balakang, ang maningning na Divyā, si Puñjikasthalā, si Menakā, si Sahajanyā, si Pramlocā, at si Śucismitā—ang mga bantog na apsarā na ito ay binanggit sa banal na salaysay. Ang kanilang paglitaw sa kuwento ng daigdig ay nagiging kasangkapan sa pamamahala ni Īśvara sa mga paśu na nakagapos sa pāśa.

Verse 33

अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा पूर्वचित्तिरिति ख्याता देवी साक्षात्तिलोत्तमा

Sina Anumlocā, Ghṛtācī, Viśvācī, at gayundin si Urvaśī—kasama si Pūrvacitti—ay kinikilalang bantog; at ang mismong diyosang iyon ay hayag na si Tilottamā mismo.

Verse 34

रंभा चाम्भोजवदना रथकृद् ग्रामणीः शुभः रथौजा रथचित्रश् च सुबाहुर्वै रथस्वनः

Siya ang Rambhā—kaibig-ibig at mapang-akit; Siya ang May Mukhang-Lotus; ang Tagapaglikha ng karwahe; ang Pinuno ng mga pangkat; ang Mapalad na Panginoon. Siya’y makapangyarihan sa labanan ng karwahe, kamangha-mangha sa anyong-karwahe, tunay na malakas ang bisig, at umuugong na parang dagundong ng karwahe—ang Pati, ang Panginoong gumagabay sa paśu upang makatawid lampas sa pāśa.

Verse 35

वरुणश् च तथैवान्यः सुषेणः सेनजिच्छुभः तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च क्षतजित् सत्यजित्तथा

Siya si Varuṇa; at gayundin ang Walang Kapantay. Siya si Suṣeṇa, panginoon ng mararangal na pangkat; si Senajit, manlulupig ng mga hukbo; ang Mapalad. Siya si Tārkṣya at Ariṣṭanemi; si Kṣatajit, tagapagwagi laban sa pinsala; at si Satyajit, nagtatagumpay sa Katotohanan—sa gayon pinupuri ang Pati sa mga pangalang ito.

Verse 36

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च पौरुषेयो वधस् तथा सर्पो व्याघ्रः पुनश्चापो वातो विद्युद्दिवाकरः

Kabilang sa “mga sanhi ng kapahamakan” ang pag-atake ng mga rakṣasa, biglaang pananakit, karahasang gawa ng tao, at kamatayan; gayundin ang panganib mula sa ahas at tigre; at muli, mula sa mga sandata, sa mababangis na hangin, sa kidlat, at sa nakapapasong araw. Sa gayong mga panganib, hanapin ang Pati—si Śiva—bilang sukdulang kanlungan na pumuputol sa mga pāśa na gumagapos sa paśu.

Verse 37

ब्रह्मोपेतश् च रक्षेन्द्रो यज्ञोपेतस्तथैव च एते देवादयः सर्वे वसन्त्यर्के क्रमेण तु

Ang panginoon ng mga Rakṣas, na kasama si Brahmā, at gayundin si Yajña (kasama ang kanyang mga kasama)—ang lahat ng mga diyos at banal na nilalang na ito ay nananahan sa loob ng Araw, bawat isa ayon sa itinakdang kaayusan. Kaya ang pamamahala ng sansinukob ay umuusad sa banal na pagkakasunod sa ilalim ng Pati, ang Panginoong nagtataguyod ng mga daigdig.

Verse 38

स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः धात्रादिविष्णुपर्यन्ता देवा द्वादश कीर्तिताः

Sila nga ang mga gaṇa na namamahala sa kani-kanilang katayuang kosmiko—labindalawang pangkat na tigpipito. Mula kay Dhātṛ hanggang kay Viṣṇu, ang labindalawang diyos na ito ay binibilang at binabanggit nang ganito.

Verse 39

आदित्यं परमं भानुं भाभिराप्याययन्ति ते पुलस्त्याद्याः कौशिकान्ता मुनयो मुनिसत्तमाः

Ang mga pinakadakilang pantas—mula kay Pulastya hanggang kay Kauśika—ay nagpapalusog at nagpapalawak sa Kataas-taasang Araw, si Bhānu, ang pinakamataas na Liwanag, sa pamamagitan ng sarili nilang ningning na espirituwal.

Verse 40

द्वादशैव स्तवैर्भानुं स्तुवन्ति च यथाक्रमम् नागाश्चाश्वतरान्तास्तु वासुकिप्रमुखाः शुभाः

Ayon sa wastong pagkakasunod, pinupuri nila si Bhānu (ang Araw) sa labindalawang himno; at ang mga mapalad na Nāga—mula kay Vāsuki hanggang kay Aśvatara—ay nag-aalay din ng pagsamba sa itinakdang ayos.

Verse 41

द्वादशैव महादेवं वहन्त्येवं यथाक्रमम् क्रमेण सूर्यवर्चान्तास् तुम्बुरुप्रमुखाम्बुपम्

Kaya, ayon sa itinakdang ayos, ang labindalawa sa kanila ay nagdadala kay Mahādeva sa prusisyon—nagsisimula kay Sūryavarcā at nagpapatuloy sa pagkakasunod hanggang sa huli—na pinangungunahan ni Tumburu, habang inihahatid nila ang Panginoon ayon sa banal na kaayusan.

Verse 42

गीतैरेनमुपासन्ते गन्धर्वा द्वादशोत्तमाः कृतस्थलाद्या रंभान्ता दिव्याश्चाप्सरसो रविम्

Sa pamamagitan ng mga awit, sinasamba ng labindalawang pinakadakilang Gandharva si Ravi (ang Araw). At ang mga banal na Apsara rin—mula kay Kṛtasthalā sa simula hanggang kay Rambhā sa wakas—ay naglilingkod at dumadalo kay Ravi nang may debosyon.

Verse 43

ताण्डवैः सरसैः सर्वाश् चोपासन्ते यथाक्रमम् दिव्याः सत्यजिदन्ताश् च ग्रामण्यो रथकृन्मुखाः

Silang lahat, ayon sa wastong pagkakasunod, ay sumasamba (sa Panginoon) sa pamamagitan ng maririkit na sayaw na tāṇḍava. Ang mga nilalang na makalangit, pati ang mga pangkat na tinatawag na Satyajitānta, ang mga Grāmaṇya, at yaong pinangungunahan ni Rathakṛn—bawat isa’y nag-aalay ng pagpupugay ayon sa kanilang antas.

Verse 44

द्वादशास्य क्रमेणैव कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् प्रयान्ति यज्ञोपेतान्ता रक्षोहेतिमुखाः सह

Ayon sa pagkakasunod ng “labindalawang-mukha” na siklo, nagtitipon sila sa loob ng mga sinag (ng Araw). Pagkaraan, kasama ang mga pangwakas na bahagi ng yajña, sila’y nagsusulong nang magkakasama—yaong ang pangunahing layon ay ang pagpigil sa mga rākṣasa, tangan ang mga sandatang panangga.

Verse 45

सायुधा द्वादशैवैते राक्षसाश्च यथाक्रमम् धातार्यमा पुलस्त्यश् च पुलहश् च प्रजापतिः

May sandata, ang labindalawang Rākṣasa na ito ay lumitaw ayon sa pagkakasunod—sina Dhātā at Aryamā, gayundin sina Pulastya at Pulaha, ang Prajāpati—na binilang nang sunod-sunod sa ganitong paraan.

Verse 46

उरगो वासुकिश्चैव कङ्कणीकश् च तावुभौ तुम्बुरुर् नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ

Si Uraga at si Vāsuki, at si Kaṅkaṇīka—ang dalawang iyon; at si Tumburu kasama si Nārada—ang dalawang Gandharva na pinakadakila sa pag-awit—ay umawit ng papuri, inihahandog ang banal na musika bilang bhakti kay Pati (Panginoong Śiva), ang nagpapalaya sa mga paśu na nakagapos.

Verse 47

कृतस्थलाप्सराश्चैव तथा वै पुञ्जिकस्थला ग्रामणी रथकृच्चैव रथौजाश्चैव तावुभौ

Ang Apsaras na si Kṛtasthalā at si Puñjikasthalā; gayundin si Grāmaṇī, kasama sina Rathakṛt at Rathaujā—ang dalawang ito bilang isang pares—ay ibinibilang sa mga nilalang na makalangit sa itinakdang kosmik na hanay ni Śiva.

Verse 48

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च यातुधानावुदाहृतौ मधुमाधवयोरेष गणो वसति भास्करे

Sina Rakṣoheti at Praheti ay ipinahahayag na mga Yātudhāna. Ang gaṇa na ito ay nananahan sa Araw (Bhāskara) sa mga buwang Madhu at Mādhava, kumikilos sa ilalim ng kautusan ni Śiva sa kaayusang kosmiko na nagbubuklod at nagpapalaya sa pashu (kaluluwang indibidwal).

Verse 49

वसन्ति ग्रीष्मकौ मासौ मित्रश् च वरुणश् च ह ऋषिरत्रिर्वसिष्ठश् च तक्षको नाग एव च

Para sa mga panahon ng Tagsibol at Tag-init, ang mga kapangyarihang namumuno ay sina Mitra at Varuṇa; namumuno rin ang mga ṛṣi na sina Atri at Vasiṣṭha, at pati si Takṣaka, ang nāga. Sa gayon, ang panahon ay inaayos sa pamamagitan ng mga diyos, mga ṛṣi, at mga nilalang na maselan—sa ilalim ng pamamahala ng Panginoong Pati (Śiva), na nag-iingat sa daigdig na gumagalaw ayon sa ritmo at batas.

Verse 50

मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हाहाहूहूः सुबाहुनामा ग्रामण्यौ रथचित्रश् च तावुभौ

Si Menakā at si Sahajanyā; at ang mga Gandharva na sina Hāhā at Hūhū; gayundin ang dalawang pinunong-baryo na sina Subāhu at Rathacitra—ang dalawang ito bilang isang pares—ay kasama ring binanggit sa pagbilang.

Verse 51

पौरुषेयो वधश्चैव यातुधानावुदाहृतौ एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः

Ang ‘Pauruṣeya’ at ‘Vadha’ ay ipinahahayag na mga Yātudhāna. Sila’y nananahan sa Araw sa mga buwang Śuci at Śukra. Sa pananaw na Śaiva, maging ang mababangis na puwersang ito ay kumikilos sa ilalim ng mas mataas na kautusan ni Pati (Śiva), sapagkat ang lahat ng kalagayang kosmiko ay nasa loob ng Kanyang inayos na kapangyarihan (śakti), at hindi kailanman nasa labas ng Kanyang paghahari.

Verse 52

ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्तीह देवताः इन्द्रश्चैव विवस्वांश् च अङ्गिरा भृगुरेव च

Pagkaraan nito, sa kalawakan ng Araw ay nananahan din ang iba pang mga diyos—si Indra, si Vivasvān (ang Diyos ng Araw) mismo, at ang mga rishi na sina Aṅgiras at Bhṛgu.

Verse 53

एलापत्रस् तथा सर्पः शङ्खपालश् च तावुभौ विश्वावसूग्रसेनौ च वरुणश् च रथस्वनः

Gayundin, binabanggit sina Elāpatra, Sarpa, at Śaṅkhapāla—ang dalawang iyon; at naroon din sina Viśvāvasu at Agrasena; si Varuṇa at si Rathasvana. Ang mga kagalang-galang na ito ay itinatala upang alalahanin sa debosyon kay Pati, si Śiva, na naghahari sa lahat ng mga pangkat at kaayusan.

Verse 54

प्रम्लोचा चैव विख्याता अनुम्लोचा च ते उभे यातुधानास् तथा सर्पो व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ

Si Pramlocā—kilalá—at si Anumlocā rin: ang dalawang iyon ay nahayag. Gayundin, lumitaw ang mga Yātudhāna; at ang ahas at ang tigre—ang dalawang iyon din. Kaya sa paglikha, sari-saring uri ng nilalang ang sumisibol ayon sa kalooban ni Pati, si Śiva, na namamahala sa lahat ng pagpapakita.

Verse 55

नभोनभस्ययोरेष गणो वसति भास्करे पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजो ऽथ गौतमः

Sa mga buwang Nabhas at Nabhasya, ang banal na pangkat na ito ay nananahan sa Araw: sina Parjanya at Pūṣan, at ang mga rishi na sina Bharadvāja at Gautama.

Verse 56

धनञ्जय इरावांश् च सुरुचिः सपरावसुः घृताची चाप्सरःश्रेष्ठा विश्वाची चातिशोभना

Sina Dhanañjaya at Irāvān, Suruci at Saparāvasu; at si Ghṛtācī—ang pinakadakila sa mga Apsaras—at si Viśvācī na lubhang maningning: sila ang mga pinangalanan sa hanay ng mariringal na nilalang sa langit, na nasa ilalim ng banal na kaayusan ng Panginoon.

Verse 57

सेनजिच्च सुषेणश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ आपो वातश् च तावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ

Sina Senajit at Suṣeṇa—na tinatawag ding Senānī at Grāmaṇī—ay inaalala bilang isang magkaparis. Iniuugnay pa sila sa mga simulain ng Tubig (Āpaḥ) at Hangin (Vāta), at kapwa ibinibilang sa mga Yātudhāna, mga nilalang na mahiwaga at mapanghadlang.

Verse 58

वसन्त्येते तु वै सूर्ये मास ऊर्ज इषे च ह हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति च दिवाकरे

Ang mga buwang ito ay tunay na nananahan sa Araw: Ūrja at Iṣa. Gayundin, ang dalawang buwang taglamig ay naninirahan sa Tagapaglikha ng Araw (ang Araw). Sa itinakdang pag-ikot ng Araw, napapanatili ang panahon at mga panahon ng taon—na naghahayag kay Pati, ang Panginoon, bilang panloob na tagapag-ayos ng nasusukat na kaayusan ng sansinukob.

Verse 59

अंशुर्भगश् च द्वावेतौ कश्यपश् च क्रतुः सह भुजङ्गश् च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस् तथा

Binanggit din sina Aṃśu at Bhaga—ang dalawang ito—kasama sina Kaśyapa at Kratu; gayundin sina Bhujanga, Mahāpadma, Sarpa, at si Karkoṭaka rin.

Verse 60

चित्रसेनश् च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ उर्वशी पूर्वचित्तिश् च तथैवाप्सरसावुभे

Naroon din sina Citrasena at Ūrṇāyu—kapwa bantog na mga Gandharva; at gayundin sina Urvaśī at Pūrvacitti—kapwa kilalang mga Apsaras.

Verse 61

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ विद्युद्दिवाकरश्चोभौ यातुधानावुदाहृतौ

Sina Tārkṣya at Ariṣṭanemi, gayundin sina Senānī at Grāmaṇī—ang dalawang iyon; at sina Vidyut at Divākara—kapwa—ay ipinahahayag na mga Yātudhāna, isang uri ng mabagsik at mapanghadlang na nilalang.

Verse 62

सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे ततः शैशिरयोश्चापि मासयोर् निवसन्ति वै

Sa mga buwang Sahā at Sahasya, ang mga banal na kapangyarihang ito ay nananahan sa Araw; pagkaraan, naninirahan din sila sa dalawang buwang Śaiśira—ganyan nga ang kanilang pananatili.

Verse 63

त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर् विश्वामित्रस्तथैव च काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ

Si Tvaṣṭṛ, si Viṣṇu, si Jamadagni, at gayundin si Viśvāmitra; at ang dalawang Kādraveya—ang mga Nāga na sina Kambala at Aśvatara—ay dapat alalahanin sa banal na pagbilang na ito.

Verse 64

धृतराष्ट्रः सगन्धर्वः सूर्यवर्चास्तथैव च तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रंभा मनोहरा

Sa mga Gandharva ay si Dhṛtarāṣṭra, at gayundin si Sūryavarcā; sa mga Apsaras ay si Tilottamā; kasama ang diyosang Rambhā na kaakit-akit—sila’y pinangalanan sa kapulungan ng langit na dumadalo sa Panginoon (Pati).

Verse 65

रथजित्सत्यजिच्चैव ग्रामण्यौ लोकविश्रुतौ ब्रह्मोपेतस् तथा रक्षो यज्ञोपेतश् च यः स्मृतः

Sina Rathajit at Satyajit—kapwa tanyag sa daigdig bilang mga pinuno ng nayon—ay inaalala; gayundin si Brahmopeta, at ang Rakṣa na tinatawag na Yajñopeta, na binabanggit sa tradisyon.

Verse 66

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

Ang mga diyos na ito ay nananahan sa Araw, ayon sa pagkakasunod, na tig-dalawa at tig-dalawang buwan ang pananatili. Sila ang mga kapangyarihang namumuno sa kani-kanilang kosmikong kalagayan; tunay, ito ang labindalawang septad ng mga gaṇa na tagapaglingkod.

Verse 67

सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम् ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम्

Ang mga pantas na ito, sa sariling nagniningning na tejas ng kapangyarihang espirituwal, ay nagpapalakas sa Araw—ang pinakamataas na tejas—at sa mga salitang hinabing marikit, kanilang inaawit ang papuri kay Ravi.

Verse 68

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्

Sinasamba Siya ng mga Gandharva at Apsara sa sayaw at awit; at ang mga pinunong Yaksha at Bhuta ay nagsasagawa ng pagtipon at maayos na pag-aayos ng Kanyang maningning na mga sinag, sa paglilingkod sa Panginoon (Pati) ayon sa itinakdang tungkulin.

Verse 69

सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति वै वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्

Ang mga ahas ay tunay na nagdadala sa karwahe ng Araw; ang mga yātudhāna ay sumusunod sa kanyang hanay; at ang mga pantas na Vālakhilya, na pumapalibot sa Araw mula sa pagsikat, ay umaakay sa kanya hanggang sa paglubog—kaya napapanatili ang itinakdang landas ng sansinukob.

Verse 70

एतेषामेव देवानां यथा तेजो यथा तपः यथायोगं यथामन्त्रं यथाधर्मं यथाबलम्

Para sa mismong mga diyos na ito, ang kanilang mga tungkulin at kalagayan ay dapat isaayos nang wasto—ayon sa kanilang tejas, ayon sa tapas, ayon sa angkop na yoga, ayon sa kapangyarihan ng mantra, ayon sa dharma, at ayon sa lakas.

Verse 71

तथा तपत्यसौ सूर्यस् तेषामिद्धस्तु तेजसा इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

Kaya ang Araw ay naglalagablab, pinasiklab ng kanilang tejas. Sa ganitong paraan, sa Araw—ang tagapaglikha ng araw-araw—ang mga buwan ay nananahan dito nang tig-dalawa, bilang panahon ng Vasanta (tagsibol).

Verse 72

ऋषयो देवगन्धर्वपन्नगाप्सरसां गणाः ग्रामण्यश् च तथा यक्षा यातुधानाश् च मुख्यतः

Ang mga rishi; ang mga pulutong ng mga Deva, Gandharva, Naga at mga Apsara; ang kanilang mga pinuno; gayundin ang mga Yaksha at, higit sa lahat, ang mga Yatudhana—pawang nagtipon sa napakaraming bilang.

Verse 73

एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः

Ang mga banal na kapangyarihang ito ay nag-aalab sa init, nagbubuhos ng ulan, nagliliwanag, humihip bilang mga hangin, at nagbubunsod din ng paglikha; at dito sila’y pinupuri bilang mga nag-aalis ng di-mapalad na karma ng mga nilalang—sa biyaya ni Pati, ang Panginoong Śiva, niluluwagan ang pasha (pagkagapos) ng pashu (kaluluwa).

Verse 74

मानवानां शुभं ह्येते हरन्ति च दुरात्मनाम् दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचित् क्वचित्

Tunay nga, ang mga banal na pagtalima na ito’y humihila ng pagpapala para sa mga tao; at para sa masasamang-loob, inaalis nito ang kasalanan. Sa mga lumalakad sa mabuting landas, paulit-ulit nitong inaalis ang kapinsalaan—niluluwagan ang pasha na gumagapos sa pashu at inihaharap ito kay Pati, ang Panginoong Śiva.

Verse 75

विमाने च स्थिता दिव्ये कामगे वातरंहसि एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवसानुगाः

Nakatindig sa isang banal na vimana—nakakagalaw ayon sa nais at kasingbilis ng hangin—ang mga tagasunod na ito, kasabay ng takbo ng araw, ay umiikot kasama ng Araw.

Verse 76

वर्षन्तश् च तपन्तश् च ह्लादयन्तश् च वै द्विजाः गोपायन्तीह भूतानि सर्वाणि द्यामनुक्षयात्

Nagpapaulan, nagbibigay-init, at nagdudulot din ng ginhawang-lamig—o mga dwija—ang mga kapangyarihang ‘dalawang ulit na isinilang’ na ito’y nag-iingat sa lahat ng nilalang, pinananatili ang kaayusang makalangit nang walang pagkapawi.

Verse 77

स्थानाभिमानिनाम् एतत् स्थानं मन्वन्तरेषु वै अतीतानागतानां वै वर्तन्ते सांप्रतं च ये

Ito ang itinakdang kalagayan ng mga kapangyarihang namumuno na iniuugnay ang sarili sa kanilang tungkulin. Sa mga Manvantara, ito’y para sa mga lumipas, sa mga darating, at sa mga naririto ngayon.

Verse 78

एते वसन्ति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह

Tunay nga, nananahan sila sa Araw: yaong mga pangkat na tigpito—na umaabot sa labing-apat. Sa bawat isa sa labing-apat na Manvantara, naririto ang mga gaṇa ring ito sa kaayusang kosmiko.

Verse 79

संक्षेपाद्विस्तराच्चैव यथावृत्तं यथाश्रुतम् कथितं मुनिशार्दूला देवदेवस्य धीमतः

O mga pantas na tulad ng tigre, isinalaysay ko—sa maikli at sa masinsin—ayon sa naganap at ayon sa narinig, ang salaysay tungkol sa marunong na Panginoon ng mga diyos, si Śiva.

Verse 80

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

Ang mga diyos na ito’y nananahan sa Araw, ayon sa pagkakasunod, tig-dalawang buwan bawat isa. Sila nga ang mga gaṇa na namamahala sa kani-kanilang kalagayan—labindalawang pangkat, tigpipito—na nag-iingat sa ritmo ng sansinukob upang maglingkod kay Pati sa Kanyang anyong solar.

Verse 81

इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु हरितैरक्षरैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिवाकरः

Kaya nito, ang Araw—ang Tagapaglikha ng araw—ay mabilis na gumagalaw sa karwaheng may iisang gulong, hinihila ng luntiang mga kabayo na siyang mga di-nasisirang pantig, na nagpapanatili sa kaayusang kosmiko sa paglilingkod kay Pati.

Verse 82

अहोरात्रं रथेनासाव् एकचक्रेण तु भ्रमन् सप्तद्वीपसमुद्राङ्गां सप्तभिः सर्पते दिवि

Araw at gabi, siya’y kumikilos sa kanyang karwaheng may iisang gulong; walang humpay na umiikot, tumatahak siya sa kalangitan, pumapalibot sa pitong kontinente at pitong karagatan, hinihila ng pitong kabayo. Ganyan umuusad si Kāla, ang Panahon, na nagbubuklod sa mga daigdig sa maayos na pag-ikot sa ilalim ng Panginoon, ang Pati.