
บทนี้อธิบาย “โสมวารวรต” (พรตวันจันทร์) ในรูปแบบบทสนทนาเชิงพิธีกรรมและเทววิทยา พระอีศวรกล่าวถึงคันธรรพผู้หนึ่งซึ่งปรารถนาจะบูชาภวะ (พระศิวะ) และทูลถามวิธีปฏิบัติโสมวารวรต ฤๅษีโคศฤงคะสรรเสริญพรตนี้ว่าให้คุณแก่สรรพชน พร้อมเล่าเหตุปฐมกาล: โสมะผู้ทุกข์จากคำสาปของทักษะได้บำเพ็ญสมาธิยาวนานบูชาพระศิวะ เมื่อพระศิวะพอพระทัยจึงประทานให้สถาปนาลึงค์ซึ่งดำรงอยู่ตราบเท่าดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และขุนเขายังตั้งมั่น และโสมะก็พ้นโรคกลับมีรัศมีรุ่งเรืองดังเดิม ต่อจากนั้นเป็นคู่มือการปฏิบัติพรต: เลือกวันจันทร์ในปักษ์สว่าง ทำการชำระกายใจ ตั้งกาลศะที่ประดับงดงามและจัดสถานที่บูชา แล้วบูชาพระโสมेशวรพร้อมพระอุมาและรูปแห่งทิศทั้งหลาย ถวายดอกไม้สีขาวและเครื่องบูชาตามที่กำหนด พร้อมสวดมนต์ที่กล่าวถึงพระศิวะผู้มีหลายพักตร์หลายกรอันรวมเป็นหนึ่งกับพระอุมา มีการกำหนดการถือพรตวันจันทร์เป็นลำดับ (การเลือกไม้ขัดฟัน ดันตกาษฐะ เครื่องถวาย และวินัยยามค่ำ เช่น นอนบนหญ้าทรรภะและบางคราวเฝ้าตื่น) จนถึงพิธีอุทยาปนะในวันที่เก้า: สร้างมณฑป กุณฑะ วาดมณฑลรูปดอกบัว ตั้งกาลศะแปดทิศ จัดรูปทอง ทำโหมะ ถวายทานแก่ครู เลี้ยงพราหมณ์ และให้ทานผ้าและโค ผลานุศรุติกล่าวถึงการขจัดโรค ความมั่งคั่ง ความผาสุกแห่งวงศ์ตระกูล และการได้ไปสู่โลกของพระศิวะ; ท้ายที่สุดคันธรรพได้ปฏิบัติพรต ณ ประภาส/โสมेशวรและได้รับพร.
Verse 1
ईश्वर उवाच । स गन्धर्वस्तदा देवि आरिराधयिषुर्भवम् । सोमवारव्रतंनाम पप्रच्छ मुनिसत्तमम्
อีศวรตรัสว่า: “ครั้งนั้นแล โอ้เทวี คันธรรพผู้นั้นปรารถนาจะทำให้ภวะ (พระศิวะ) พอพระทัย จึงทูลถามมุนีผู้ประเสริฐถึงพรตที่เรียกว่า โสมวารพรต”
Verse 2
गन्धर्व उवाच । कथं सोमव्रतं कार्यं विधानं तस्य कीदृशम् । कस्मिन्काले च तत्कार्यं सर्वं विस्तरतो वद
คันธรรพกล่าวว่า: “พรตโสม (วันจันทร์) พึงปฏิบัติอย่างไร? ระเบียบพิธีของพรตนั้นเป็นเช่นใด? และควรเริ่มทำในกาลเวลาใด? ขอท่านจงกล่าวโดยพิสดารทั้งหมดเถิด”
Verse 3
गोशृंग उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ सर्वसत्त्वोपकारकम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तदद्य कथयामि ते
โคศฤงคะกล่าวว่า: “ดีแล้ว ดีแล้ว โอ้ท่านผู้มีปัญญายิ่ง สิ่งนี้เกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ทั้งปวง. เรื่องที่มิได้กล่าวแก่ผู้ใดโดยทั่วไป วันนี้เราจักบอกแก่ท่าน.”
Verse 4
सर्वरोगहरं दिव्यं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । सोमवारव्रतंनाम सर्वकामफलप्रदम्
วัตรอันศักดิ์สิทธิ์ชื่อว่า “โสมวารวรต” (การถือศีลอดวันจันทร์) ขจัดโรคทั้งปวง ประทานสิทธิทั้งปวง และให้ผลแห่งความปรารถนาทั้งสิ้น.
Verse 5
सर्वकालिकमादेयं वर्णानां शुभकारकम् । नारी नरैः सदा कार्यं दृष्ट्वादृष्ट्वा फलोदयम्
วรตนี้ควรรับปฏิบัติได้ทุกกาล เป็นมงคลแก่ชนทุกวรรณะ. สตรีและบุรุษพึงกระทำเสมอ เพราะให้ผลทั้งที่ประจักษ์ในชาตินี้และที่ไม่ประจักษ์ในภพหน้า.
Verse 6
ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्देवैः कृतमेतन्महाव्रतम् । पुनस्तु सोमराजेन दक्षशापहतेन च
มหาวรตนี้เหล่าเทพทั้งหลาย—พรหม วิษณุ และอื่นๆ—ได้ปฏิบัติแล้ว. ต่อมาพระโสมราช ผู้ถูกคำสาปของทักษะ ก็ได้ประกอบวรตนี้เช่นกัน.
Verse 7
आराधितोऽनेन शंभुः शंभुध्यानपरेण तु । ततस्तुष्टो महादेवः सोमराजस्य भक्तितः
ด้วยวรตนี้ โสมผู้ตั้งมั่นในฌานระลึกถึงศัมภู ได้บูชาศัมภู. ครั้นแล้วมหาเทวะทรงพอพระทัย ด้วยภักติของพระโสมราช.
Verse 8
तेनोक्तं यदि तुष्टोऽसि प्रतिष्ठास्थो निरंतरम्
แล้วเขากล่าวว่า “หากพระองค์ทรงพอพระทัย ขอประทับอยู่ ณ ที่นี้อย่างมั่นคง ตั้งมั่นไม่ขาดสาย”
Verse 9
यावच्चंद्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठंति भूधराः । तावन्मे स्थापितं लिंगमुमया सह तिष्ठतु
“ตราบใดที่จันทร์และอาทิตย์ยังดำรงอยู่ ตราบใดที่ภูผายังตั้งมั่น—ขอให้ลึงคะที่ข้าพเจ้าสถาปนาไว้ ประทับ ณ ที่นี้พร้อมพระอุมา”
Verse 10
स्थापितं तु तदा तेन प्रार्थयित्वा महेश्वरम् । आत्मनामांकितं कृत्वा ततो रोगैर्व्यमुच्यत
ครั้นแล้วเขาอธิษฐานต่อพระมหेशวร แล้วสถาปนาลึงคะนั้น พร้อมจารึกนามของตนไว้; จากนั้นจึงพ้นจากโรคภัยทั้งปวง
Verse 11
ततः शुद्धशरीरोऽसौ गगनस्थो विराजते
ครั้นนั้น เขาผู้มีกายบริสุทธิ์ก็รุ่งเรืองสว่างไสวอยู่บนท้องฟ้า
Verse 12
तदाप्रभृति ये केचित्कुर्वंति भुवि मानवाः । तेऽपि तत्पदमायांति विमलांगाश्च सोमवत्
นับแต่นั้นมา มนุษย์ใดในโลกประกอบวัตรนี้ ผู้นั้นย่อมบรรลุสภาวะเดียวกัน—มีอวัยวะผุดผ่องดุจโสมะ
Verse 13
अथ किं बहुनोक्तेन विधानं तस्य कीर्त्तये । यस्मिन्कस्मिंश्च मासे वा शुक्ले सोमस्य वासरे
จะกล่าวยืดยาวไปไย? เราจักประกาศวิธีปฏิบัติอันถูกต้องของนั้น: ในเดือนใดก็ตาม ในวันจันทร์แห่งปักษ์สว่าง (ศุกลปักษะ)
Verse 14
दंतकाष्ठं पुरा ब्राह्मे कृत्वा स्नानं समाचरेत् । स्वधर्मविहितं कर्म कृत्वा स्थाने मनोरमे
ในยามพรหมมุหูรตอันเป็นมงคล ครั้นใช้ไม้ขัดฟัน (ทันตกาษฐะ) ก่อนแล้ว พึงอาบน้ำตามพิธีให้ครบถ้วน ณ สถานที่ศักดิ์สิทธิ์อันรื่นรมย์นั้น แล้วจึงประกอบกิจที่ธรรมะของตนบัญญัติไว้
Verse 15
सुसमे भूतले शुद्धे न्यस्य कुम्भं सुशोभितम् । चूतपल्लवविन्यस्ते चंदनेन सुचित्रिते
บนพื้นดินที่สะอาดและราบเรียบ พึงตั้งหม้อน้ำพิธี (กุมภะ) อันประดับงาม แล้วจัดวางใบมะม่วงไว้ และตกแต่งให้วิจิตรด้วยจันทน์หอม
Verse 16
श्वेतवस्त्रपरीधाने सर्वाभरणभूषिते । आदौ पात्रे तु संन्यस्य आधारसहितं शिवम्
เมื่อสวมอาภรณ์ผ้าขาวและประดับด้วยเครื่องประดับทั้งปวงแล้ว พึงตั้งแต่แรกอัญเชิญพระศิวะพร้อมอาธาระ (ฐานรอง) ลงในภาชนะพิธี
Verse 17
अष्टमूर्त्यष्टकं दिक्षु सोमनाथं सशक्तिकम् । उमया सहितं तत्र श्वेतपुष्पैश्च पूजयेत्
ในทิศทั้งหลาย พึงบูชาหมู่อัษฏมูรติทั้งแปดประการ แล้วจึงบูชาพระโสมณาถพร้อมศักติของพระองค์ มีพระอุมาเคียงข้าง ณ ที่นั้น ด้วยดอกไม้สีขาว
Verse 18
विविधं भक्ष्यभोज्यं च फलं वै बीजपूर कम् । अनेनैव तु मंत्रेण सर्वं तत्रैव कारयेत्
พึงถวายของกินของคาวนานาชนิดและผลไม้—รวมทั้งบีชปูระ (มะนาวซิตรอน) ด้วย และด้วยมนตร์นี้เอง พึงให้ประกอบการบูชาและพิธีทั้งปวง ณ ที่นั้นเอง
Verse 19
ॐ नमः पंचवक्त्राय दशबाहुत्रिनेत्रिणे । श्वेतं वृषभमारूढ श्वेताभरणभूषित
โอม—นอบน้อมแด่พระผู้มีห้าพักตร์ ผู้มีสิบกรและสามเนตร; โอ้ผู้ทรงประทับเหนือโคเผือก โอ้ผู้ประดับด้วยเครื่องอลังการสีขาว
Verse 20
उमादेहार्द्धसंयुक्त नमस्ते सर्वमूर्तये । अनेनैव तु मंत्रेण पूजां होमं च कारयेत्
ข้าแต่องค์ผู้ทรงรวมเป็นหนึ่งกับกายครึ่งหนึ่งของอุมา ขอนอบน้อมแด่พระองค์ผู้เป็นรูปแห่งสรรพสิ่ง ด้วยมนตร์นี้เอง พึงประกอบทั้งการบูชาและโหมะบูชาไฟ
Verse 21
कृत्वैवं च दिने रात्रौ पश्यंश्चैवं स्वपेन्नरः । दर्भशय्या समारूढो ध्यायन्सोमेश्वरं हरम्
เมื่อกระทำดังนี้แล้ว พึงรักษาวัตรนี้ทั้งกลางวันและกลางคืน—เห็นพิธีดังนี้และนอนดังนี้—เอนกายบนที่นอนหญ้าทรรภะ พร้อมเพ่งภาวนาพระโสมेशวร พระหระ (ศิวะ)
Verse 22
एवं कृतेऽष्टादशानां कुष्ठानां नाशनं भवेत् । द्वितीये सोमवारे तु करंजं दन्तधावनम्
เมื่อปฏิบัติดังนี้ จะเกิดการทำลายโรคผิวหนัง (กุษฐะ) สิบแปดประการ แล้วในวันจันทร์ครั้งที่สอง พึงใช้ไม้การัญชะทำความสะอาดฟัน
Verse 23
देवं संपूजयेत्सूक्ष्मं ज्येष्ठाशक्तिसमन्वितम् । शतपत्रैः पूजयित्वा मधु प्राश्य यथाविधि
พึงบูชาเทวะผู้ละเอียดอ่อน ผู้ประกอบด้วยชเยษฐา-ศักติ ด้วยความเคารพยิ่ง ครั้นบูชาด้วยดอกไม้ร้อยกลีบแล้ว จึงเสวยน้ำผึ้งตามพระวินัยพิธี
Verse 24
नारंगं तत्र दत्त्वा तु शेषं पूर्ववदाचरेत् । एवं कृते द्वितीये तु गोलक्षफलमाप्नुयात्
แล้วพึงถวายส้ม ณ ที่นั้น และปฏิบัติข้อวัตรที่เหลือดังเดิมทุกประการ เมื่อกระทำเช่นนี้ในวัตรวันจันทร์ครั้งที่สอง ย่อมได้บุญเสมอการถวายโคแสนตัว
Verse 25
सोमवारे तृतीये तु अपामार्गसमुद्भवम् । दंतकाष्ठादिकं कृत्वा त्रिनेत्रं च प्रपूजयेत्
ในวันจันทร์ครั้งที่สาม พึงจัดทำไม้ขัดฟันและเครื่องประกอบอื่น ๆ จากอปามารคะ แล้วบูชาพระผู้มีสามเนตรด้วยความเคารพตามสมควร
Verse 26
फलं च दाडिमं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् । रजन्यामंगुरं प्राश्य सिद्धियुक्तं तु पूजयेत्
พึงถวายผลทับทิม และบูชาด้วยดอกมะลิ ครั้นยามราตรีเมื่อเสวยอังคุระ (องุ่นหรือเกด) แล้ว พึงบูชาพระผู้ประกอบด้วยสิทธิอันศักดิ์สิทธิ์
Verse 27
चतुर्थे सोमवारे तु काष्ठमौदुम्बरं स्मृतम् । पूजयेत्तत्र गौरीशं सूक्ष्मया सहितं तथा
ในวันจันทร์ครั้งที่สี่ ไม้ที่กำหนดคือไม้อุทุมพร พึงบูชาพระคุรีศะ (ศิวะ) ณ ที่นั้น พร้อมด้วยเทวีสูกษมา ตามแบบพิธีเดียวกัน
Verse 28
नारिकेलफलं दद्याद्दमनेन प्रपूजयेत् । शर्करां प्राशयेद्रात्रौ जागरं चैव कारयेत्
พึงถวายผลมะพร้าว และบูชาด้วยหญ้าดามนะ/หญ้าทุรวา ด้วยศรัทธา ครั้นกลางคืนพึงรับประทานน้ำตาลเป็นประสาท และพึงกระทำการตื่นเฝ้า (ชาครณะ) ด้วย
Verse 29
पञ्चमे सोमवारे तु पूजयेच्च गणाधिपम् । विभूत्या सहितं देवं कुन्दपुष्पैः प्रपूजयेत्
ในวันจันทร์ที่ห้า พึงบูชาพระคณาธิปะ (พระพิฆเนศ) พึงบูชาองค์เทพพร้อมวิภูติ (เถ้าศักดิ์สิทธิ์) ด้วยดอกกุนทะอย่างนอบน้อม
Verse 30
आश्वत्थं दन्तकाष्ठं च अर्घ्यं वै द्राक्षया तथा । मोचं च प्राशयेद्रात्रावश्वमेधफलं लभेत्
พึงใช้ไม้ขัดฟันจากต้นอัศวัตถะ (โพธิ์) และถวายอรฆยะพร้อมองุ่นด้วย ครั้นกลางคืนพึงรับประทานโมจะ (กล้วย/กล้วยดิบ) แล้วจักได้ผลบุญเสมออัศวเมธยัญ
Verse 31
षष्ठे सोमस्य वारे तु सुरूपं नाम पूजयेत् । कर्पूरं प्राशयेत्तत्र भक्त्या परमया युतः
ในวันจันทร์ที่หก พึงบูชาพระรูปนามว่า “สุรูปะ” ณ ที่นั้น ผู้ประกอบด้วยภักติอันยิ่ง พึงรับประทานการบูรเป็นประสาท
Verse 32
सप्तमे सोमवारे तु दन्तकाष्ठं च मल्लिका । सर्वज्ञं पूजयेत्तत्र दीप्तया सहितं तथा
ในวันจันทร์ที่เจ็ด ด้วยไม้ขัดฟันและดอกมัลลิกา (มะลิ) พึงบูชาพระสรรพชญะ ผู้ทรงรอบรู้ ณ ที่นั้น และพึงบูชาพร้อมพระเทวีทีปตา ผู้รุ่งเรือง ในทำนองเดียวกัน
Verse 33
जम्बीरं च फलं दद्याज्जातीपुष्पैश्च पूजयेत् । लवङ्गं प्राशयेत्तत्र तस्यानन्तफलं भवेत्
พึงถวายผลจัมพีระ (มะนาว/ซิตรอน) และบูชาด้วยดอกมะลิ ที่นั่นพึงลิ้มกานพลูเป็นประสาทะ; ผลบุญของผู้นั้นย่อมเป็นอนันต์
Verse 34
अष्टमे सोमवारे तु अमोघायुतमीश्वरम् । कदलीफलकेनार्घ्यं मरुबकेन पूजयेत् । रात्रौ तु प्राशयेद्दुग्धमग्निष्टोमफलं लभेत्
ในวันจันทร์ครั้งที่แปด พึงบูชาพระเป็นเจ้า “อมโฆยุตอีศวร” พึงถวายอรฺฆยะด้วยผลกล้วย และทำปูชาด้วยมรุพกะ กลางคืนพึงดื่มนมเป็นอาหาร; ด้วยเหตุนี้ย่อมได้บุญเสมอพิธีอัคนิษโฏม
Verse 35
गंगास्नाने कृते सम्यक्कोटिधा यत्फलं स्मृतम् । दशहेमसहस्राणां कुरुक्षेत्रे रवेर्ग्रहे
บุญใดที่คัมภีร์จดจำว่าได้เป็นโกฏิเท่า จากการอาบน้ำในพระคงคาโดยถูกต้อง—และบุญใดที่ได้จากการถวายทองคำหนึ่งหมื่นชิ้น ณ กุรุเกษตร ในคราวสุริยคราส—
Verse 36
ब्राह्मणे वेदविदुषे यद्दत्त्वा फल माप्नुयात् । तत्पुण्यं कोटिगुणितमस्मिन्नाचरिते व्रते
ผลบุญใดที่พึงได้จากการให้ทานแก่พราหมณ์ผู้รู้พระเวท เมื่อปฏิบัติวรตนี้แล้ว บุญนั้นย่อมทวีเป็นโกฏิเท่า
Verse 37
गजानां तु शते दत्ते लक्षे च रथवाजिनाम् । तत्फलं कोटिगुणितं सोमवारव्रते कृते
แม้ผลบุญที่ได้จากการถวายช้างหนึ่งร้อยเชือก และรถศึกกับม้าหนึ่งแสน เมื่อประกอบวรตวันจันทร์แล้ว ผลนั้นก็ทวีเป็นโกฏิเท่า
Verse 38
गुग्गुलोर्धूपनं कृत्वा कोटिशो यत्फलं लभेत् । तत्पुण्यं तु भवेत्तस्य सोमवारव्रते कृते
ผลบุญใดที่พึงได้จากการถวายธูปกุคคุลุถึงหนึ่งโกฏิครั้ง เมื่อปฏิบัติพรตวันจันทร์แล้ว บุญนั้นเองย่อมบังเกิดแก่ผู้นั้นแท้จริง
Verse 39
सर्वैश्वर्यसमायुक्तः शिवतुल्यपराक्रमः । रुद्रलोके वसेत्तावद्ब्रह्मणः प्रलयावधि
ผู้มีพร้อมด้วยสิริสมบัติทั้งปวง และมีเดชานุภาพเสมอพระศิวะ ย่อมพำนักในโลกแห่งรุทระตราบถึงกาลปรลัยของพระพรหม
Verse 40
संप्राप्ते नवमे वारे कुर्यादुद्यापनं शुभम् । यथा भवति गन्धर्व तथा वक्ष्यामि तेऽधुना
เมื่อถึงคราวที่เก้า (วันจันทร์) พึงประกอบพิธีอุทยาปนะอันเป็นมงคล คือพิธีปิดพรต และว่าด้วยวิธีที่บุคคลจักเป็นคันธรรพ์นั้น บัดนี้เราจักกล่าวแก่ท่าน
Verse 41
मंडलं मंडपं कुण्डं पताकाध्वजशोभितम् । तोरणानि च चत्वारि कुण्डं कृत्वा विधानतः
พึงจัดทำมณฑล มณฑป และกุณฑะตามพิธี ให้ประดับงามด้วยปฏากาและธวัช แล้วเมื่อทำกุณฑะโดยชอบแล้ว พึงตั้งโตรณะทั้งสี่ด้วย
Verse 42
मध्ये वेदिः प्रकर्त्तव्या चतुरस्रा सुशोभना । निष्पाद्य मंडलं तत्र मध्ये पद्मं प्रकल्पयेत्
ตรงกลางพึงทำเวทีเป็นแท่นบูชารูปสี่เหลี่ยมอันงดงาม ครั้นจัดมณฑลให้สำเร็จแล้ว พึงจัดรูปดอกบัวไว้ ณ ใจกลางนั้น
Verse 43
कलशानष्टदिग्भागे सहिरण्यान्पृथक्पृथक् । स्थापयित्वा तु शक्तिस्ता वामाद्याः पूर्वतः क्रमात्
ในทิศทั้งแปดพึงตั้งกาลศะ (หม้อน้ำพิธี) แยกกันแต่ละใบ พร้อมทองคำประจำไว้ แล้วจัดวางเหล่าศักติ เริ่มด้วยวามา ให้เรียงลำดับจากทิศตะวันออกโดยครรลอง
Verse 44
कर्णिकायां तु पद्मस्य श्रीसोमेशं महाप्रभम् । प्रतिमारूपसंपन्नं हेमजं शक्तिसंयुतम्
ในเกสรกลางของดอกบัว พึงอัญเชิญและภาวนาแด่ศรีโสมेश ผู้เป็นเจ้าอันรุ่งเรืองยิ่ง—ทรงมีรูปเคารพสมบูรณ์ สร้างด้วยทองคำ และประกอบด้วยศักติทิพย์
Verse 45
रुक्मशय्यासमारूढं मनोन्मन्या समन्वितम् । हेमपात्रादिके पात्रे मधुना परिपूरिते
พึงบูชาพระองค์ผู้ประทับเหนือแท่นบรรทมทองคำ ประกอบพร้อมด้วยภาวะสมาธิสูงสุดชื่อมโนन्मนี และพึงถวายในภาชนะทองคำและภาชนะอันสมควรอื่น ๆ ซึ่งบรรจุน้ำผึ้งจนเต็มบริบูรณ์
Verse 46
रुक्मशय्यासमाच्छन्ने तत्रस्थं पूजयेत्क्रमात् । अनंतादिशिखंड्यंतैर्नामभिः क्रमशोऽर्चयेत्
เมื่อปูและจัดแท่นบรรทมทองคำให้เรียบร้อยแล้ว พึงบูชาพระผู้สถิต ณ ที่นั้นโดยลำดับ และพึงสวดนามเพื่ออรจนาเรียงตามครรลอง ตั้งแต่ “อนันตะ” จนถึง “ศิขัณฑิน”
Verse 47
गन्धस्रग्धूपदीपैश्च नैवेद्यैश्च पृथग्विधैः । वस्त्रालंकारतांबूलच्छत्रचामरदर्प्पणम्
ด้วยเครื่องหอม พวงมาลัย ธูป ประทีป และนิเวทยะนานาประการ; ด้วยผ้า เครื่องประดับ ตำบูล ร่มฉัตร จามร และกระจก—พึงถวายเกียรติแด่พระองค์ด้วยอุปจาระอันหลากหลายเช่นนี้
Verse 48
दीपघंटावितानं च पर्यंकं च सतू लिकम् । सोमेश्वरं समुद्दिश्य देयं पौराणिके गुरौ
ควรถวายเชิงประทีป ระฆัง ม่านวิหาร และตั่งพร้อมหมอน โดยอุทิศแด่พระโสมेशวร แล้วมอบเป็นทานแก่ครูปุราณิกผู้แสดงธรรมตามคัมภีร์
Verse 49
भूषयित्वा तथाऽचार्य्यं होमं तत्रैव कारयेत् । बलिकर्मावसाने च रात्रौ तत्रैव जागृयात्
ครั้นบูชาและประดับอาจารย์ตามสมควรแล้ว พึงให้ประกอบโหมะ ณ ที่นั้นเอง; และเมื่อพิธีบลีสิ้นสุดแล้ว พึงอยู่ตื่นเฝ้าสวดภาวนาที่นั่นตลอดราตรี
Verse 50
पञ्चगव्यं ततः पीत्वा ध्यायेत्सोमेश्वरं हृदि । प्रभाते तु ततः स्नात्वा ध्यायेत्तं च विधानतः
แล้วดื่มปัญจคัวยะ จากนั้นพึงเพ่งภาวนาพระโสมेशวรไว้ในดวงใจ ครั้นรุ่งอรุณอาบน้ำชำระแล้ว พึงภาวนาถึงพระองค์อีกครั้งตามครรลองพิธี
Verse 51
ततो भक्त्या च गंधर्व क्षीरखण्डादिनिर्म्मितम् । भक्ष्यभोज्यैरनेकैश्च भोजयेद्ब्राह्मणानथ
แล้วแต่ต่อจากนั้น โอ้คันธรรพะ ด้วยศรัทธา จงจัดของหวานที่ทำจากนมและน้ำตาลเป็นต้น พร้อมอาหารคาวหวานนานาชนิด แล้วเลี้ยงภัตตาหารแก่พราหมณ์ทั้งหลาย
Verse 52
वस्त्रयुग्मं ततो दत्त्वा गां च दत्त्वा विसर्जयेत्
แล้วจึงถวายผ้าคู่หนึ่ง และถวายโคเป็นทาน จากนั้นพึงปิดพิธีให้สมบูรณ์และลาสิกขาพิธีตามครรลอง
Verse 53
एवं चीर्णव्रतः सम्यग्लभते पुण्यमक्षयम् । धनधान्यसमृद्धात्मा पुत्रदारसमन्वितः
ดังนี้ ผู้ใดประพฤติวรตะโดยถูกต้อง ย่อมได้บุญอันไม่เสื่อมสูญ; เจริญด้วยทรัพย์และธัญญาหาร และพร้อมด้วยบุตรและคู่ครอง
Verse 54
न कुले जायते तस्य दरिद्रो दुःखितोऽपिवा । अपुत्रो लभते पुत्रान्वन्ध्या पुत्रवती भवेत्
ในตระกูลของผู้นั้น ย่อมไม่บังเกิดความยากจนหรือความทุกข์โศก ผู้ไร้บุตรย่อมได้บุตร และสตรีเป็นหมันก็กลับเป็นผู้มีบุตร
Verse 55
काकवंध्या तु या नारी मृतवत्सा च दुर्भगा । कन्याप्रसूश्च या कार्यमाभिरेतद्विशेषतः
แต่สตรีผู้เป็น ‘กากวันธยา’ (แท้งซ้ำๆ) หรือผู้ที่บุตรสิ้นชีวิต หรือผู้มีเคราะห์ร้าย หรือผู้ที่คลอดแต่ธิดาเท่านั้น—ควรกระทำพิธีนี้เป็นพิเศษ
Verse 56
एवं कृते विधाने तु देहपाते शिवं व्रजेत् । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । भुंक्तेऽसौ विपुलान्भो गान्यावदाभूतसंप्लवम्
เมื่อประกอบพิธีตามวิธีนี้ ครั้นกายแตกดับย่อมไปสู่พระศิวะ; ตลอดพันโกฏิกัลปะและร้อยโกฏิกัลปะ ย่อมเสวยสุขอันไพบูลย์—จนกว่าจะถึงมหาปรลัย
Verse 57
इति ते कथितं सर्वं सोमवारव्रतं क्रमात् । गच्छ शीघ्रं महाभाग यत्र सोमेश्वरः स्थितः
ดังนี้ เราได้กล่าวเรื่องวรตะวันจันทร์ (โสมวารวรตะ) แก่ท่านตามลำดับครบถ้วนแล้ว ไปเถิดท่านผู้มีบุญ จงรีบไปยังที่ซึ่งพระโสมेशวรประทับอยู่
Verse 58
ईश्वर उवाच । इत्युक्तः सच गन्धर्वः पुत्र्या सह वरानने । सर्वोपहारसंयुक्तः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः
พระอีศวรตรัสว่า: ครั้นถูกกล่าวดังนี้แล้ว คันธรรพผู้นั้นพร้อมด้วยธิดาผู้มีพักตร์งาม ถือเครื่องบูชาทั้งปวง มุ่งไปอาศัยยังประภาสเกษตรา
Verse 59
तत्र सोमेश्वरं दृष्ट्वा आनन्दाश्रुपरिप्लुतः । यात्राक्रमेण संपूज्य चक्रे सोमव्रतं क्रमात्
ครั้นได้เห็นพระโสมेशวร ณ ที่นั้น เขาก็เอ่อล้นด้วยน้ำตาแห่งปีติ แล้วบูชาตามลำดับพิธีแห่งการจาริก จากนั้นจึงประกอบโสมวรต (วรตวันจันทร์) โดยลำดับ
Verse 69
पुत्र्या सह महाभागस्तस्य तुष्टो महेश्वरः । सर्वरोगविनाशं च सर्वकामसमृद्धिदम् । ददौ गन्धर्वराज्यं च भक्तिं चैवात्मनस्तथा
พระมหेशวรทรงพอพระทัยต่อผู้มีบุญนั้นพร้อมด้วยธิดา จึงประทานการทำลายโรคทั้งปวง และความสมบูรณ์แห่งปรารถนาทั้งสิ้น อีกทั้งประทานราชสมบัติแห่งคันธรรพ และภักติแด่พระองค์ด้วย