Adhyaya 194
कर्णस्य मन्त्रः — Duryodhana-प्रति नीति-विचारः (Karna’s Counsel on Strategy toward the Pāṇḍavas)
Upa-parva: Mantra–Nīti Saṃvāda (Karna’s Counsel on Policy and Force)
Karna addresses Duryodhana with a critical assessment of earlier failures to restrain the Pāṇḍavas when they were politically and militarily immature. He argues that the Pāṇḍavas are now consolidated: they are vigilant, motivated to reclaim ancestral status, and internally cohesive—particularly through their shared marriage to Kṛṣṇā (Draupadī), which he presents as resistant to external attempts at sowing discord. He further notes the reliability of allied support from Pañcāla (Drupada and his capable son), asserting that such allies will not abandon the Pāṇḍavas even for inducements. Karna concludes that sāma, dāna, and bheda are ineffective and urges immediate decisive action (vikrama/daṇḍa) while the Kaurava side retains relative advantage and before additional support (including Kṛṣṇa and Yādava forces) arrives. The narration then shifts to Vaiśaṃpāyana, who reports Dhṛtarāṣṭra’s approval of Karna’s martial confidence and his decision to summon Bhīṣma, Droṇa, Vidura, and other ministers for formal consultation.
Chapter Arc: द्रुपद राजा युधिष्ठिर को बुलाकर अत्यन्त विनय से पूछता है—ये पाँचों वीर वास्तव में कौन हैं: क्षत्रिय, ब्राह्मण, वैश्य, शूद्र, या किसी मायावी वेश में आए हुए? → पाण्डवों की पहचान गुप्त है; द्रुपद का भय है कि कहीं नियम-विरुद्ध सम्बन्ध न हो जाए। युधिष्ठिर सत्य और मर्यादा के बीच संतुलन रखते हुए द्रुपद को आश्वस्त करता है कि विवाह विधिपूर्वक और धर्मानुसार ही होगा, और द्रुपद को संशय न रखने का उपदेश देता है। → युधिष्ठिर का निर्णायक वचन—‘यह अटल धर्म है; बिना शंका के इसका पालन कीजिए’—द्रुपद के भीतर उठते संदेह को काट देता है; उसी क्षण कथा में एक दिव्य-गुरुत्व का प्रवेश-आभास बनता है। → सभा में सब मिलकर विवाह-विषयक बातों का निष्कर्ष करते हैं; द्रुपद हर्ष से भर उठता है, पर युधिष्ठिर की गंभीरता और धर्म-निश्चय के सामने वह कुछ क्षण बोल भी नहीं पाता। → उसी समय यदृच्छया महर्षि द्वैपायन (व्यास) का आगमन होता है—उनके आने से गुप्त पहचान, विवाह-धर्म और भविष्य की दिशा पर निर्णायक प्रकाश पड़ने वाला है।
Shlokas
Verse 1
अ-क्राछ चतुन॑वर्त्याधेकशततमो< ध्याय: ट्रपद और युधिष्ठिरकी बातचीत तथा व्यासजीका आगमन वैशम्पायन उवाच तत आहूय पाज्चाल्यो राजपुत्र युधिष्ठिरम् । परिग्रहेण ब्राह्मण परिगृह महाद्युति:
ไวศัมปายนะกล่าวว่า—ครั้นแล้ว พระราชาแห่งปัญจาละคือทฺรุปทะ ได้ให้เชิญเจ้าชายยธิษฐิระมาเฝ้า พระราชาผู้รุ่งเรืองยิ่งนั้นทรงต้อนรับด้วยการอาคันตุกะตามธรรมเนียมพราหมณ์ แล้วจึงตรัสถาม
Verse 2
पर्यपृच्छददीनात्मा कुन्तीपुत्रं सुवर्चसम् । कथं जानीम भवतः: क्षत्रियान् ब्राह्मणानुत
พระราชาผู้มีใจอันสูงส่งตรัสถามโอรสแห่งกุนตีผู้รุ่งเรืองว่า “เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเจ้าทั้งหลายเป็นกษัตริย์ (กษัตริยะ) หรือเป็นพราหมณ์?”
Verse 3
वैश्यान् वा गुणसम्पन्नानथवा शूद्रयोनिजान् । मायामास्थाय वा वि्रांश्वरत: सर्वतोदिशम्
หรือว่าเจ้าทั้งหลายเป็นไวศยะผู้ทรงคุณ หรือเกิดในชาติกำเนิดศูทร? หรืออาศัยมายาแล้วสวมคราบพราหมณ์ เที่ยวไปทั่วทุกทิศ?
Verse 4
कृष्णाहेतोरनुप्राप्ता देवा: संदर्शनार्थिन: । ब्रवीतु नो भवान् सत्य संदेहो हृत्र नो महान्
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “เหล่านี้แลคือเทพทั้งหลาย ผู้มาถึงที่นี่เพื่อได้เห็นพระกฤษณะ ขอท่านจงกล่าวความจริงแก่เราเถิด เพราะความสงสัยอันใหญ่หลวงได้บังเกิดขึ้นในดวงใจของเราต่อท่านแล้ว”
Verse 5
अपि न: संशयस्यान्ते मन: संतुष्टिमावहेत् । अपि नो भागधेयानि शुभानि स्यु: परंतप,परंतप! आपसे रहस्यकी बात सुनकर क्या हमारे इस संशयका नाश और मनको संतोष होगा और क्या हमारा भाग्य उदय होगा?
โอ ผู้เผาผลาญศัตรู! เมื่อเราได้ฟังคำสอนอันลี้ลับนี้แล้ว ความสงสัยของเราจะสิ้นสุดลงและจิตใจจะได้ความสงบหรือไม่? และโชคอันเป็นมงคลกับส่วนอันพึงได้ของเราจะบังเกิดแก่เราจริงหรือ?
Verse 6
इच्छया ब्रूहि तत् सत्यं सत्यं राजसु शोभते । इष्टापूर्तेन च तथा वक्तव्यमनृतं न तु
ขอท่านจงกล่าวความจริงนั้นด้วยความสมัครใจ ความจริงย่อมเหมาะแก่กษัตริย์และเป็นเครื่องประดับแท้ของกษัตริย์ แม้การบูชายัญและการบำเพ็ญสาธารณกุศลจะได้รับการสรรเสริญ ก็ยังพึงกล่าวแต่ความจริง—อย่ากล่าวเท็จเลย
Verse 7
श्रुत्वा हमरसंकाश तव वाक्यमरिंदम । ध्रुवं विवाहकरणमास्थास्यामि विधानत:,देवताओंके समान तेजस्वी शत्रुसूदन! मैं आपकी बात सुनकर निश्चय ही विधिपूर्वक विवाहकी तैयारी करूँगा
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ ผู้รุ่งเรืองดุจเทพ โอ ผู้ปราบศัตรู—เมื่อได้ฟังถ้อยคำของท่านแล้ว ข้าพเจ้าแน่ใจยิ่งนักว่า จะจัดเตรียมพิธีอภิเษกสมรสตามแบบแผนและพิธีกรรมโดยครบถ้วน”
Verse 8
युधिछिर उवाच मा राजन् विमना भूस्त्वं पाज्चाल्य प्रीतिरस्तु ते । ईप्सितस्ते ध्रुव: काम: संवृत्तोडयमसंशयम्
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “โอ ราชาแห่งปัญจาละ อย่าได้หม่นหมองเลย ท่านควรยินดี ความปรารถนาที่ท่านใฝ่หาได้สำเร็จแน่นอนในวันนี้—ปราศจากข้อสงสัย”
Verse 9
वयं हि क्षत्रिया राजन् पाण्डो: पुत्रा महात्मन: । ज्येष्ठ मां विद्धि कौन्तेयं भीमसेनार्जुनाविमौ
ข้าแต่พระราชา พวกเรานั้นเป็นกษัตริย์นักรบโดยแท้ เป็นโอรสแห่งมหาตมะปาณฑุ ขอพระองค์ทรงทราบว่าข้าคือโอรสองค์ใหญ่ของกุนตี และสองผู้นี้คือภีมเสนกับอรชุน
Verse 10
आशभ्यां तव सुता राजन् निर्जिता राजसंसदि । यमौ च तत्र कुन्ती च यत्र कृष्णा व्यवस्थिता
ข้าแต่พระราชา พระธิดาของพระองค์ถูกชนะในท้องพระโรงโดยสองผู้นี้ ที่นั่นยังมีฝาแฝดนกุลและสหเทวะด้วย และพระมารดากุนตีก็เสด็จไปยังที่ซึ่งเจ้าหญิงกฤษณา (เทราปที) ประทับอยู่
Verse 11
व्येतु ते मानसं दुःखं क्षत्रिया: स्मो नरर्षभ | पद्मिनीव सुतेयं ते हृदादन्यद्वदं गता
โอ้ยอดแห่งบุรุษ ขอความทุกข์ในพระทัยจงคลายไป พวกเราล้วนเป็นกษัตริย์นักรบ พระธิดาของพระองค์ได้จากไปจากพระทัยสู่ผู้อื่น ดุจเถาบัวที่เคลื่อนจากสระหนึ่งไปสู่อีกสระหนึ่ง
Verse 12
इति तथ्यं महाराज सर्वमेतद् ब्रवीमि ते | भवान् हि गुरुरस्माकं परमं च परायणम्,महाराज! यह सब मैं आपसे सच्ची बात कह रहा हूँ। आप हमारे बड़े तथा परम आश्रय हैं
ข้าแต่มหาราช ข้าพเจ้ากล่าวสิ่งทั้งปวงนี้แก่พระองค์ตามความจริง พระองค์ทรงเป็นครูผู้ใหญ่ของพวกเรา และทรงเป็นที่พึ่งสูงสุดกับที่พึ่งสุดท้ายของพวกเรา
Verse 13
वैशम्पायन उवाच ततः स द्रुपदो राजा हर्षव्याकुललोचन: । प्रतिवक्तुं मुदा युक्तो नाशकत् तं॑ युधिषछ्िरम्
ไวศัมปายนกล่าวว่า ครั้นแล้วพระเจ้าทรุปทะ ดวงเนตรสั่นไหวเอ่อล้นด้วยปีติ แม้ทรงปรารถนาจะตอบด้วยความยินดี ก็ไม่อาจตรัสตอบยุธิษฐิระได้ในทันที เพราะถูกอารมณ์โถมทับ
Verse 14
यत्नेन तु स तं हर्ष संनिगृहा परंतप: । अनुरूपं तदा वाचा प्रत्युवाच युधिष्ठिरम्,शत्रुसूदन ट्रपदने (बड़े) यत्नसे अपने (हर्षके आवेश)-को रोका और युधिष्ठिरको उनके कथनके अनुरूप ही उत्तर दिया
แต่เขา ผู้เผาผลาญศัตรู ได้พยายามอย่างยิ่งยวดเพื่อข่มกระแสความยินดีนั้นไว้ แล้วจึงตอบพระยุธิษฐิระด้วยถ้อยคำอันเหมาะสมสอดคล้องกับที่ได้กล่าวมา
Verse 15
पप्रच्छ चैनं धर्मात्मा यथा ते प्रद्रुता: पुरात् । स तस्मै सर्वमाचख्यावानुपूर्व्येण पाण्डव:
แล้วกษัตริย์แห่งปัญจาลผู้ทรงธรรมได้ถามเขาว่า “พวกท่านเมื่อกาลก่อนหนีรอดจากวารณาวตะมาได้อย่างไร?” จากนั้นยุธิษฐิระผู้เป็นปาณฑพก็เล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟังตามลำดับ
Verse 16
तच्छुत्वा द्रुपदो राजा कुन्तीपुत्रस्य भाषितम् । विगर्हयमास तदा धृतराष्ट्रं नरेश्वरम्
ครั้นได้ฟังถ้อยคำของโอรสกุนตีแล้ว พระเจ้าทรุปทะก็ได้ตำหนิติเตียนธฤตราษฏระ ผู้เป็นเจ้าเหนือมนุษย์ทั้งหลาย อย่างรุนแรงในเวลานั้น
Verse 17
आश्वासयामास च त॑ कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । प्रतिजज्ञे च राज्याय द्रुपदो वदतां वर:
และพระเจ้าทรุปทะ ผู้เลิศในหมู่นักกล่าว ได้ปลอบประโลมพระยุธิษฐิระโอรสกุนตี และทรงปฏิญาณมั่นในเรื่องราชอาณาจักร
Verse 18
ततः कुन्ती च कृष्णा च भीमसेनार्जुनावपि । यमौ च राज्ञा संदिष्टं विविशुर्भवनं महत्
ต่อจากนั้น กุนตีและกฤษณา ทั้งภีมเสนและอรชุน รวมทั้งสองพี่น้องฝาแฝด ก็ได้เข้าไปยังคฤหาสน์ใหญ่ที่กษัตริย์ทรงจัดสรรไว้
Verse 19
तत्र ते न््यवसन् राजन् यज्ञसेनेन पूजिता: । प्रत्याश्वस्तस्ततो राजा सह पुत्रैरुवाच तम्
ณ ที่นั้น ข้าแต่พระราชา พวกเขาได้พำนักอยู่ในคฤหาสน์อันกว้างใหญ่ โดยได้รับการต้อนรับและยกย่องจากยัชญเสนะ (ทฺรุปทะ) ครั้นพระราชาทฺรุปทะคลายกังวลและมั่นพระทัยแล้ว จึงเสด็จไปพร้อมพระโอรสทั้งหลาย และตรัสกับยุธิษฐิระดังนี้
Verse 20
गृह्नातु विधिवत् पाणिमद्यायं कुरुनन्दन: । पुण्येडहनि महाबाहुरर्जुन: कुरुतां क्षणम्
ขอให้อรชุน ผู้เป็นความรื่นรมย์แห่งวงศ์กุรุ ในวันนี้อันเป็นมงคล จงประกอบพิธีรับพระหัตถ์ของธิดาข้าตามแบบแผนให้ครบถ้วน และอย่าชักช้าในการเริ่มมงคลจารีตอันสมควรแก่เชื้อสายของตน
Verse 21
वैशम्पायन उवाच तमब्रवीत् ततो राजा धर्मात्मा च युधिष्ठिर: । ममापि दारसम्बन्ध: कार्यस्तावद् विशाम्पते,वैशम्पायनजी कहते हैं--तब धर्मात्मा राजा युधिष्ठिरने उनसे कहा --'राजन! विवाह तो मेरा भी करना होगा”
ไวศัมปายนะกล่าวว่า ครั้นแล้วพระยุธิษฐิระ ผู้ทรงธรรม ตรัสแก่เขาว่า “ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่เหนือไพร่ฟ้า แม้เราก็จำต้องเข้าสู่พันธะแห่งการอภิเษกในกาลอันควร”
Verse 22
दुपद उवाच भवान् वा विधिवत पार्णिं गृह्नातु दुहितुर्मम । यस्य वा मन्यसे वीर तस्य कृष्णामुपादिश
ทฺรุปทะตรัสว่า “โอ้วีรบุรุษ ท่านจะรับพระหัตถ์ธิดาของเราตามพิธีให้ถูกต้องด้วยตนเองก็ได้ หรือหากท่านเห็นสมควร ก็จงกำหนดให้กฤษณาอภิเษกกับพี่น้องของท่านผู้ใดผู้หนึ่งที่ท่านเห็นว่าเหมาะสม”
Verse 23
युधिछिर उवाच सर्वेषां महिषी राजन् द्रौपदी नो भविष्यति । एवं प्रव्याह्वतं पूर्व मम मात्रा विशाम्पते
ยุธิษฐิระตรัสว่า “ข้าแต่พระราชา เทราปทีจักเป็นมเหสีเอกของพวกเราทุกคน ทั้งนี้เป็นถ้อยคำที่มารดาของเราได้กล่าวกำชับไว้ก่อนแล้ว โอ้ผู้เป็นใหญ่เหนือไพร่ฟ้า”
Verse 24
अहं चाप्यनिविष्टो वै भीमसेनश्न् पाण्डव: । पार्थेन विजिता चैषा रत्नभूता सुता तव,मैं तथा पाण्डव भीमसेन भी अभीतक अविवाहित हैं और आपकी इस रत्नस्वरूपा कन्याको अर्जुनने जीता है
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “เราก็ยังมิได้อภิเษก และภีมเสนะแห่งปาณฑพก็ยังมิได้มีชายา อีกทั้งธิดาของท่านผู้ประดุจรัตนะนี้ ปารถะ (อรชุน) ได้ชนะมาโดยชอบแล้ว”
Verse 25
एष न: समयो राजन् रत्नस्यथ सह भोजनम् | न च तं हातुमिच्छाम: समयं राजसत्तम
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ข้าแต่พระราชา นี่คือสัญญาที่เราทั้งหลายได้ตกลงกันเกี่ยวกับรัตนะนั้น คือจักแบ่งปันและเสวยร่วมกัน และข้าแต่พระราชาผู้ประเสริฐ เรามิปรารถนาจะละทิ้งหรือผิดคำมั่นนั้น”
Verse 26
सर्वेषां धर्मतः कृष्णा महिषी नो भविष्यति । आनुपूर्व्येण सर्वेषां गृह्नातु ज्वलने करान्,अतः कृष्णा धर्मके अनुसार हम सभीकी महारानी होगी। इसलिये वह प्रज्वलित अग्निके सामने क्रमश: हम सबका पाणिग्रहण करे
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ตามบัญญัติแห่งธรรม กฤษณา (เทราปที) จักเป็นมเหสีของเราทั้งปวง เพราะฉะนั้น ต่อหน้าไฟศักดิ์สิทธิ์อันลุกโชติช่วง นางจงรับหัตถ์ของเราทุกคนตามลำดับเถิด”
Verse 27
दुपद उवाच एकस्य बह्दयो विहिता महिष्य: कुरुनन्दन । नैकस्या बहव: पुंस: श्रूयन्ते पतय: क्वचित्
ทฺรุปทกล่าวว่า “โอ กุรุนันทนะ บัญญัติยอมให้ชายผู้หนึ่งมีมเหสีหลายองค์ได้ แต่หญิงผู้หนึ่งมีสามีหลายคน—เรื่องเช่นนั้นไม่เคยได้ยินที่ใดเลย”
Verse 28
लोकवेददविरुद्ध त्वं नाधर्म धर्मविच्छुचि: । कर्तुमहसि कौन्तेय कस्मात् ते बुद्धिरीदृशी
ทฺรุปทกล่าวว่า “ท่านเป็นผู้รู้ธรรมและบริสุทธิ์ เหตุฉะนั้นไม่ควรกระทำอธรรมอันขัดต่อจารีตโลกและอำนาจแห่งพระเวท โอ กุนเตย เหตุใดดุลยพินิจของท่านจึงเป็นเช่นนี้”
Verse 29
युधिछिर उवाच सूक्ष्मो धर्मो महाराज नास्य विद्यो वयं गतिम् । पूर्वेषामानुपूर्व्येण यातं वर्त्मनुयामहे
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ข้าแต่มหาราช ธรรมะนั้นละเอียดลึกซึ้งยิ่ง เรามิอาจรู้แน่ถึงวิถีของมันได้ ดังนั้นเราจึงดำเนินตามทีละขั้น ตามหนทางเดียวกับที่บรรพชนโบราณได้ดำเนินมาก่อนแล้ว”
Verse 30
न मे वागनृतं प्राह नाधर्मे धीयते मति: । एवं चैव वदत्यम्बा मम चैतन्मनोगतम्
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “วาจาของข้ามิได้เอ่ยเท็จเลย และปัญญาของข้ามิได้เอนเอียงไปสู่อธรรม มารดาของเราก็กล่าวเช่นนี้ และใจของข้าเองก็ยอมรับว่านี่แหละคือสิ่งที่ถูกต้อง”
Verse 31
एष धर्मों ध्रुवो राजंश्वरैनमविचारयम् । मा च शंका तत्र ते स्थात् कथंचिदपि पार्थिव
ยุธิษฐิระกล่าวว่า “ข้าแต่ราชา นี่คือหลักธรรมอันมั่นคงไม่แปรผัน จงปฏิบัติตามโดยไม่หวั่นไหวและไม่ต้องครุ่นคิดลังเลเกินควร โอ้เจ้าแห่งแผ่นดิน ขออย่าให้ความสงสัยใดๆ เกิดขึ้นในพระทัยเกี่ยวกับเรื่องนี้เลย”
Verse 32
दुपद उवाच त्वंच कुन्ती च कौन्तेय धृष्टद्युम्नश्व मे सुतः । कथयन्त्विति कर्तव्यं श्व:ः काले करवामहे
ทฺรุปทกล่าวว่า “โอ้กุนตียะ เจ้า กุนตีเทวี และบุตรของเราคือธฤษฏทยุมน์ จงประชุมกันแล้วตัดสินบอกมาว่าควรทำสิ่งใด เราทั้งหลายจะกระทำสิ่งนั้นในวันพรุ่งนี้ ณ กาลอันเหมาะสม”
Verse 33
वैशग्पायन उवाच ते समेत्य तत: सर्वे कथयन्ति सम भारत । अथ द्वैपायनो राजन्नभ्यागच्छद् यदृच्छया
ไวศัมปายนะกล่าวว่า “โอ้ภารตะ ครั้นแล้วคนทั้งปวงก็ประชุมพร้อมกันและเริ่มปรึกษาหารือเรื่องนั้น และในกาลนั้นเอง โอ้ราชา ทไวปายนะ (เวทวยาสะ) ก็มาถึงที่นั่นโดยไม่คาดคิด ประหนึ่งบังเอิญ”
Verse 193
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत वैवाहिकपर्वनें युधिष्ठिर आदिकी परीक्षाविषयक एक सौ तिरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ดังนี้ ในศรีมหาภารตะ อาทิปัรวะ ภายในไววาหิกปัรวะ บทที่หนึ่งร้อยเก้าสิบสาม ว่าด้วยการทดสอบยุธิษฐิระและเหล่าพี่น้อง จึงถึงกาลอวสาน ผู้เล่าเรื่องได้บอกสัญญาณแห่งการเปลี่ยนตอนอย่างเป็นพิธีการ ย้ำว่ากิจการณ์ทั้งปวงถูกจัดวางเพื่อเป็นการสอบทานอุปนิสัยและความประพฤติอย่างมีเจตนา
Verse 194
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि वैवाहिकपर्वणि द्वैपायनागमने चतुर्नवत्यधिकशततमो<ध्याय:
อิติ ในศรีมหาภารตะ อาทิปัรวะ ภายในไววาหิกปัรวะ ตอนการเสด็จมาของทไวปายนะ (วยาสะ) บทที่หนึ่งร้อยเก้าสิบสี่ จึงสิ้นสุดลง
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns means and legitimacy in governance: whether a ruler should rely on conciliatory policy tools or shift to coercive action when rivals are cohesive, allied, and perceived as politically unreconcilable.
The chapter illustrates a pragmatic rājānīti claim: strategy depends on timing, coalition strength, and opponent cohesion; however, it also implicitly foregrounds the ethical risk of treating coercion as the default solution when other instruments are judged ineffective.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary appears structurally through the narrative shift to Dhṛtarāṣṭra’s convening of elders, signaling that consequential decisions require broader deliberation within the epic’s moral-political framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.