Varaha Purana 187.9: Adhyaya 187, Shloka 9

Determination of the Origin and Procedure of the Ancestral Offering

Pitṛyajña/Śrāddha

Devanagari script

सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः ॥ स्वपामि च वरारोहे अनन्तशयने ह्यहम् ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 187.9

Transliteration

so 'haṁ ca śeṣaparyaṅke ekaś caiva parāṅmukhaḥ || svapāmi ca varārohe anantaśayane hy aham ||

Translation

మరియు నేను—ఏకాకిగా, పరాంగ్ముఖుడై—శేషపర్యంకంపై నిద్రిస్తాను; ఓ వరారోహే, నేను అనంతశయనంపైనే విశ్రాంతి పొందుతాను.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he (that one)
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• शेषपर्यङ्के: on the couch of Śeṣa
• शेषपर्यङ्के: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शेष-पर्यङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: शेषस्य पर्यङ्कः

• एकः: alone, single
• एकः: कर्तृ-विशेषण (subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तृ-विशेषण

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• एव: indeed, just
• एव: सम्बन्धसूचक (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/only)

• पराङ्मुखः: turned away, facing outward
• पराङ्मुखः: कर्तृ-विशेषण (subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पराङ्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहि: पराङ् मुखं यस्य (turned away/outward-facing)

• स्वपामि: I sleep
• स्वपामि: क्रिया (आख्यात)
• Type: Verb
• Root: स्वप् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• वरारोहे: O fair-hipped one
• वरारोहे: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरारोहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समास: वर + आरोहा

• अनन्तशयने: on the bed of Ananta
• अनन्तशयने: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अनन्त-शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: अनन्तस्य शयनम् (or ananta-śayana as epithet)

• हि: indeed
• हि: सम्बन्धसूचक (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle), निश्चयार्थ

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Cosmology
• Vaiṣṇavism
• Mythic Iconography

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It records the classical Vaiṣṇava cosmogonic image of the deity’s ‘cosmic repose’ on Śeṣa/Ananta, a motif influential in later theology, art, and narrative exegesis.

Which geographic location is identified?

None; the imagery is cosmic and symbolic rather than geographic.

What is the primary ethical instruction?

A contemplative principle: withdrawal and stillness are presented as preceding creative activity, implying discipline before action.