Adhyaya 29

Verse 1

पौलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ कपिलातीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

పౌలస్త్యుడు పలికెను—ఓ నృపశ్రేష్ఠా, ఆపై ఉత్తమమైన కపిలా తీర్థానికి వెళ్లవలెను; అక్కడ విధిగా స్నానం చేసిన మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 2

पुराऽभून्नृपतिर्नाम सुप्रभः परवीरहा । नित्यं च मृगयाशीलो मृगाणामहिते रतः

పూర్వకాలంలో సుప్రభుడు అనే నృపతి ఉండెను; అతడు శత్రువీరులను సంహరించువాడు. అతడు నిత్యం వేటలో ఆసక్తి గలవాడై, మృగాలకు హాని చేయుటలోనే రమించెను.

Verse 3

न तथा स्त्रीषु नो भोगे नाश्वयाने न वारणे । तस्याभूदनुरागश्च यथा मृगविमर्द्दने

స్త్రీలయందు గాని భోగవిలాసములయందు గాని, అశ్వయానములయందు గాని గజములయందు గాని అతనికి అంత అనురాగం లేదు; వేటలో మృగాలను నలిపి సంహరించుటలో ఉన్నంతగా.

Verse 4

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठ मृगासक्तोऽर्बुदं गतः । अपश्यत्सानुदेशे च मृगीं शिशुसमावृताम्

ఒకసారి, హే నృపశ్రేష్ఠా, వేటాసక్తుడై అతడు అర్బుద పర్వతానికి వెళ్లెను. అక్కడ కొండచరియల అరణ్యప్రదేశంలో శిశువులతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక మృగిని చూచెను.

Verse 5

स्तनं धयन्तीं सुस्निग्धां शिशोः क्षीरानुरागिणः । सा तेन विद्धा बाणेन सहसा नतपर्वणा

ఆ మృగి స్నేహపూర్వకంగా తన శిశువుకు పాలిచ్చుచుండెను; శిశువు పాలపై అనురాగి. అంతలోనే అతని నతపర్వముగల బాణం ఆమెను అకస్మాత్తుగా గాయపరచెను.

Verse 6

अथ सा पार्थिवं दृष्ट्वा प्रगृहीतशरासनम् । द्वितीयं योजयानं च मृगी बाणं सुनिर्मलम्

అప్పుడు ఆ మృగి రాజును చూచెను—ధనుస్సును చేతబట్టి, రెండవ నిర్మలమైన బాణాన్ని ఎక్కించుచున్నవాడిగా.

Verse 7

ततः सा कोपसन्तप्ता भूपालं प्रत्यभाषत । नायं धर्मः स्मृतः क्षात्त्रो यस्त्वयाद्य निषेवितः

అప్పుడు ఆమె కోపాగ్నితో దహించబడి రాజునితో పలికింది—నేడు నీవు ఆచరించినది క్షాత్రధర్మంగా స్మృతిలో చెప్పబడినది కాదు।

Verse 8

शयानो मैथुनासक्तः स्तनपो व्याधिपीडितः । न हंतव्यो मृगो राजन्मृगी च शिशुना वृता

హే రాజా—పడుకొని ఉన్న, సంభోగాసక్తుడైన, పాలుతాగే, వ్యాధితో బాధపడే జింకను చంపకూడదు; అలాగే పిల్లతో ఉన్న ఆడజింకను కూడా వధించరాదు।

Verse 9

तदद्य मरणं जातं मम सर्वं नृपाधम । तव बाणं समासाद्य पुत्रस्य च मया विना

నేడు నాకు సమస్తమూ మరణసమానమైంది, హే నృపాధమా; నీ బాణం తగిలి నా కుమారుడు హతుడై, నన్ను విడిచి పడ్డాడు।

Verse 10

यस्मादहमधर्मेण हता भूमिपते त्वया । तस्मादत्रैव सानौ त्वं रौद्रव्याघ्रो भविष्यसि

హే భూమిపతీ, నీవు నన్ను అధర్మంగా హతముచేసినందున, ఈ కొండచరియపైనే నీవు భయంకర వ్యాఘ్రుడవు అవుతావు।

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा सुमहत्पापं स नृपो भयसंकुलम् । तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्

పులస్త్యుడు పలికెను—ఆ మాటలు విని మహాపాపభయంతో కలవరపడిన రాజు, అప్పుడు ప్రాణమాత్రం మిగిలిన ఆ ఆడజింకను ప్రసన్నపరచుటకు యత్నించాడు।

Verse 12

अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च । कुरु शापविमोक्षं त्वं तस्माद्दीनस्य सन्मृगि

హే భద్రే! నా అవివేకం, నిర్దయత వల్ల నీవు హతమయ్యావు. హే సన్మృగీ! దీనుడైన నన్ను ఈ శాపమునుండి విముక్తం చేయుము.

Verse 13

मृग्युवाच । यदा तु कपिलां नाम द्रक्ष्यसे त्वं पयस्विनीम् । धेनुं तया समालापात्प्रकृतिं यास्यसे पुनः

మృగీ పలికెను—‘కపిలా’ అనే పేరుగల పయస్వినీ ధేనువును నీవు చూచినప్పుడు, ఆమెతో సంభాషణచేత నీవు మళ్లీ స్వప్రకృతిని పొందుదువు.

Verse 14

एवमुक्त्वा मृगी राजाग्रतः प्राणैर्व्ययुज्यत । पीडिता शरघातेन पुत्रस्नेहाद्विशेषतः

ఇట్లు పలికి ఆ మృగీ రాజు సమక్షమున ప్రాణములను విడిచెను—బాణఘాతముచేత బాధపడుతూ, ముఖ్యంగా పుత్రస్నేహముచేత వ్యథితమై.

Verse 15

अथाऽसौ पार्थिवः सद्यो रौद्रास्यः समजायत । व्याघ्रो दशकरालश्च तीक्ष्णदन्तनखस्तथा । भक्षयामास तां सेनामात्मीयां क्रोधमूर्च्छितः

అప్పుడు ఆ రాజు తక్షణమే రౌద్రముఖుడై—భయంకరమైన వ్యాఘ్రముగా, తీక్ష్ణదంతనఖములతో; క్రోధోన్మత్తుడై తన సైన్యాన్నే భక్షించసాగెను.

Verse 16

ततस्ते सैनिका राजन्हतशेषाः सुदुःखिताः । स्वगृहाणि ययुस्तत्र यथा वृत्तं जने पुरे

అనంతరం, హే రాజా, మిగిలి బతికిన సైనికులు మహాదుఃఖితులై తమ తమ ఇళ్లకు వెళ్లి, పట్టణ ప్రజలకు జరిగిన వృత్తాంతమంతా తెలియజేశారు.

Verse 17

निवेदयन्तो वृत्तांतं चत्वरेषु त्रिकेषु च । यथा वै व्याघ्रतां प्राप्तः स राजाऽर्बुदपर्वते

వారు చౌకలలోను, త్రిమార్గ సంగమాలలోను సమస్త వృత్తాంతాన్ని ప్రకటిస్తూ—అర్బుద పర్వతంపై ఆ రాజు నిజంగా వ్యాఘ్రత్వాన్ని పొందాడని చెప్పిరి।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रं भूरिपराक्रमम् । राज्येऽभिषेचयामासु नाम्ना ख्यातं महौजसम्

ఆయన వచనాన్ని విని వారు అతని భూరి పరాక్రమశాలైన కుమారుని రాజ్యాభిషేకం చేసి—నామఖ్యాతుడైన మహౌజస్వి యువరాజును సింహాసనంపై స్థాపించిరి।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्सानौ नृपोत्तम । तृषार्तं गोकुलं प्राप्तं गोपगोपीसमाकुलम्

కొంతకాలానంతరం, ఓ నృపోత్తమా, ఆ పర్వత సానువుపై గోపగోపికలతో నిండిన ఒక గోకులం దాహార్తిగా వచ్చి చేరింది।

Verse 20

तत्रैका गौः परिभ्रष्टा स्वयूथात्तृणतृष्णया । कपिलेति च विख्याता स्वयूथस्याग्रगामिनी

అక్కడ గడ్డి ఆకలితోను దాహంతోను తన గుంపు నుండి ఒక ఆవు తప్పిపోయి తిరిగింది; ‘కపిలా’ అని ప్రసిద్ధి, తన గుంపుకు అగ్రగామినిగా ఉండెను।

Verse 21

अच्छिन्नाग्रतृणं या तु सदा भक्षयते नृप । अथ सा गह्वरं प्राप्ता गिरेः शून्यं भयंकरम्

ఓ నృపా, ఎప్పుడూ కోయని మొనలుగల గడ్డిని మేయు ఆ ఆవు, అప్పుడు పర్వతంలోని శూన్యమైన భయంకర గుహను చేరింది।

Verse 22

तत्राससाद तां व्याघ्रो दंष्ट्रोत्कटमुखावहः । सा तं दृष्टवती पापं त्रासमाप मृगीव हि

అక్కడ భయంకర ముఖముతో, పొడవైన దంతములతో ఉన్న వ్యాఘ్రుడు ఆమెను ఎదుర్కొన్నాడు. ఆ పాపి మృగాన్ని చూసి ఆమె జింకలా మహాభయంతో వణికిపోయింది.

Verse 23

स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः

గోకులంలో కట్టబడి ఇంకా పాలు తాగే తన దూడను తలచుకొని ఆమె దుఃఖంతో ఏడ్చింది. ఆమె ఏడుపు చూసి మృగాధిపతి వ్యాఘ్రుడు ఇలా అన్నాడు.

Verse 24

व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

వ్యాఘ్రుడు అన్నాడు—హే ధేనూ, వృథాగా ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు? నన్ను చేరిన తర్వాత నీకు జీవితం ఉండదు. మూర్ఖురాలా, ఏదైనా ఇష్టదేవత ఉంటే దానిని స్మరించు.

Verse 25

कपिलोवाच । स्वजीवितभयाद्व्याघ्र न रोदिमि कथंचन । पुत्रो मे बालको गोष्ठ्यां क्षीरपायी प्रतीक्षते

కపిలా చెప్పింది—హే వ్యాఘ్రా, నా ప్రాణభయంతో నేను ఏమాత్రం ఏడవడం లేదు. గోశాలలో పాలు తాగే నా చిన్న దూడ నా కోసం ఎదురుచూస్తోంది.

Verse 26

नाद्यापि स तृणा न्यत्ति तेनाहं शोकविक्लवा । रोद्मि व्याघ्र सुतस्नेहात्सत्येनात्मानमालभे

ఇప్పటికీ అతడు గడ్డి కూడా తినడం లేదు; అందుకే నేను శోకంతో వ్యాకులమయ్యాను. హే వ్యాఘ్రా, దూడపై ప్రేమతోనే నేను ఏడుస్తున్నాను; సత్యంతో నన్ను నీకు అర్పించుకుంటాను (తిరిగి వస్తాను).

Verse 27

पाययित्वा सुतं बालं दृष्ट्वा पृष्ट्वा जनं स्वकम् । पुनः प्रत्यागमिष्यामि यदि त्वं मन्यसे विभो

నా చిన్న దూడకు పాలు తాగించి, నా వారిని చూసి వారి క్షేమం అడిగి, ఓ విభో, నీవు అనుమతిస్తే నేను మళ్లీ తిరిగి వస్తాను।

Verse 28

व्याघ्र उवाच । गत्वा स्वसुतसांनिध्यं दृष्ट्वात्मीयं च गोकुलम् । पुनरागमनं यत्ते न च तच्छ्रद्दधाम्यहम्

వ్యాఘ్రుడు అన్నాడు—నీ దూడ దగ్గరకు వెళ్లి, నీ గోశాలను చూసిన తర్వాత నీవు మళ్లీ వస్తావని చెప్పడం నాకు నమ్మకం లేదు।

Verse 29

भयान्मां भाषसे चैवं नास्ति प्राणसमं भयम् । तस्मात्प्राणभयान्न त्वमागमिष्यसि धेनुके

భయంతోనే నీవు నాతో ఇలా మాట్లాడుతున్నావు; ప్రాణభయానికి సమానమైన భయం లేదు. కాబట్టి, ఓ ధేనువా, ప్రాణభయంతో నీవు తిరిగి రావు।

Verse 30

कपिलो वाच । शपथैरागमिष्यामि सत्यमेतच्छृणुष्व मे । प्रत्ययो यदि ते भूयान्मां मुञ्च त्वं मृगाधिप

కపిలా చెప్పింది—శపథాలతో బద్ధురాలినై నేను తప్పక తిరిగి వస్తాను; నా సత్యవాక్యాన్ని విను. నీకు మరింత నమ్మకం కావాలంటే, ఓ మృగాధిపా, నన్ను విడిచిపెట్టు।

Verse 31

व्याघ्र उवाच । ब्रूहि ताञ्छपथान्भद्रे समागच्छसि यैः पुनः । ततोऽहं प्रत्ययं गत्वा मोचयिष्यामि वा न वा

వ్యాఘ్రుడు అన్నాడు—హే భద్రే, నీవు మళ్లీ వచ్చేందుకు ఏ శపథాలు చేస్తావో చెప్పు. అప్పుడు నమ్మకం పొందాక, నిన్ను విడిచిపెట్టాలా వద్దా నేను నిర్ణయిస్తాను।

Verse 32

कपिलोवाच । वेदाध्ययनसंपन्नं ब्राह्मणं वंचयेत्तु यः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

కపిలా పలికెను—వేదాధ్యయనసంపన్నుడైన బ్రాహ్మణుని మోసగించే వాని పాపముతో, నేను మళ్లీ రాకపోతే, నేనూ లిప్తమగుదును.

Verse 33

गुरुद्रोहरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

గురుద్రోహంలో ఆసక్తి గల మనుష్యులకు కలిగే పాపముతో, నేను మళ్లీ రాకపోతే, నేనూ లిప్తమగుదును.

Verse 34

यत्पापं ब्राह्मणं हत्वा गां च हत्वा प्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

బ్రాహ్మణహత్యచేతను గోహత్యచేతను కలిగే పాపముతో, నేను మళ్లీ రాకపోతే, నేనూ లిప్తమగుదును.

Verse 35

मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुवंचके । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

మిత్రద్రోహంలో ఉన్న పాపమును, గురువును మోసగించుటలో ఉన్న పాపమును—నేను మళ్లీ రాకపోతే—ఆ పాపముతో నేనూ లిప్తమగుదును.

Verse 36

यो गां स्पृशति पादेन ब्राह्मणं पावकं तथा । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ఎవడు గోవును పాదముతో తాకునో, అలాగే బ్రాహ్మణుని మరియు అగ్నిని తాకునో—నేను మళ్లీ రాకపోతే—ఆ పాపముతో నేనూ లిప్తమగుదును.

Verse 37

कूपारामतडागानां यो भंगं कुरुत नरः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

బావులు, ఉద్యానాలు, చెరువులను ధ్వంసం చేసే మనిషికి కలిగే పాపంతో నేను లిప్తుడనగుదును—నేను మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 38

कृतघ्नस्य च यत्पापं सूचकस्य च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

కృతఘ్నునికి, సూచకునికి కలిగే పాపం ఏదో, అదే పాపంతో నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 39

मद्यमांसरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

మద్యం, మాంసాసక్తులైన మనుష్యులకు పుట్టే పాపం ఏదో, అదే పాపంతో నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 40

राजपैशुन्यकर्तॄणां यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

రాజవిషయాలలో పైశున్యము (నిందా-చాడీ) చేసే మనుష్యులకు కలిగే పాపం ఏదో, అదే పాపంతో నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 41

वेदविक्रयकर्तॄणां यत्पापं संप्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

వేదాన్ని విక్రయించే వారికి కలిగే పాపం ఏదో, అదే పాపంతో నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 42

दीयमानं द्विजातीनां निवारयति योऽल्पधीः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ద్విజులకు ఇవ్వబడుతున్న దానాన్ని అడ్డుకునే అల్పబుద్ధి వాడి పాపంతోనే నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 43

विश्वस्तघातकानां च यत्पापं समुदाहृतम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

నమ్మినవానిని హతమార్చువారికి శాస్త్రం చెప్పిన పాపంతోనే నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 44

द्विजद्वेषरतानां हि यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ద్విజులపై ద్వేషంలో రతులైన మనుష్యులకు కలిగే పాపంతోనే నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 45

परवादरतानां च पापं यच्च दुरात्मनाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ఇతరులను నిందించుటలో రతులైన దురాత్ముల పాపం ఏదైనా, ఆ పాపంతోనే నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 46

रात्रौ ये पापकर्माणो भक्षंति दधिसक्तुकान् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

రాత్రివేళ దధి-సత్తువులను భక్షించే పాపకర్ముల పాపంతోనే నేను లిప్తుడనగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 47

वृंताकं मूलकं श्वेतं रक्तं येऽश्नंति गृंजनम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

వంకాయ, ముల్లంగి మరియు శ్వేత‑రక్త గృంజనాన్ని తినువారి పాపంతోనే నేను లిప్తమగుదును—నేను ఇక్కడికి మళ్లీ రాకపోతే।

Verse 48

पुलस्त्य उवाच । स तस्याः शपथाञ्छ्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । प्रत्ययं च तदा गत्वा व्याघ्रो वाक्यमथाब्रवीत्

పులస్త్యుడు పలికెను—ఆమె శపథవాక్యాలు విని వ్యాఘ్రుని కన్నులు ఆశ్చర్యంతో విప్పారాయి. తరువాత ఆమె నిజాయితీపై నమ్మకం కలిగి వ్యాఘ్రుడు ఇలా అన్నాడు।

Verse 49

व्याघ्र उवाच । गच्छ त्वं गोकुले भद्रे पुनरागमनं कुरु । न चैतदवगंतव्यं यदयं वञ्चितो मया

వ్యాఘ్రుడు అన్నాడు—భద్రే, నీవు గోకులానికి వెళ్లి మళ్లీ తిరిగి రా. ఈ విషయంలో నేను మోసపోయానని ఎవరికీ తెలియనీయకు।

Verse 50

कपिले गच्छ पश्य त्वं तनयं सुतवत्सले । पाययित्वा स्तनं पूर्णमवघ्राय च मूर्धनि

ఓ కపిలా, ఓ సుతవత్సలే, నీవు వెళ్లి నీ కుమారుణ్ని చూడు. అతనికి స్తన్యాన్ని తృప్తిగా తాగించి, తరువాత అతని శిరస్సుపై స్నేహంగా వాసన చూచి (ముద్దుపెట్టు)।

Verse 51

मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीः स्वजनवबांधवान् । सत्यमेवाग्रतः कृत्वा नान्यथा कर्तुमर्हसि

తల్లి, అన్న/తమ్ముడు, సఖులు మరియు స్వజన‑బంధువులను చూసి—సత్యాన్ని ముందుగా నిలిపి—నీవు ఇతరథా ప్రవర్తించకూడదు।

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । साऽनुज्ञाता मृगेन्द्रेण कपिला पुत्रवत्सला । अश्रुपूर्णमुखी दीना प्रस्थिता गोकुलं प्रति

పులస్త్యుడు అన్నాడు—మృగేంద్రుని అనుమతి పొందిన పుత్రవత్సల కపిల, కన్నీళ్లతో నిండిన ముఖంతో దీనంగా వ్యాకులమై గోకులం వైపు బయలుదేరింది।

Verse 53

वेपमाना भयोद्विग्ना शोकसागरमध्यगा । करिणीव हि रौद्रेण हरिणा सा बलीयसा । ततः स्वगोकुलं प्राप्ता रभमाणा मुहुर्मुहुः

ఆమె వణుకుతూ, భయంతో కలవరపడుతూ, శోకసాగర మధ్యలో పడినట్లుగా—బలమైన క్రూర సింహం తరిమే ఆడఏనుగులా—తన గోకులానికి చేరి మళ్లీ మళ్లీ రంభించింది।

Verse 54

तस्याः शब्दं ततः श्रुत्वा ज्ञात्वा वत्सः स्वमातरम् । सम्मुखः प्रययौ तूर्णमूर्द्ध्वपुच्छः प्रहर्षितः

ఆమె శబ్దాన్ని విని, ఆమెను తన తల్లిగా గుర్తించిన దూడ ఆనందంతో తోక పైకెత్తి వేగంగా ఎదురుగా పరుగెత్తింది।

Verse 55

अकालागमनं तस्या रौद्रं भंभारवं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वा च वत्सोऽसौ शंकितः परिपृच्छति

ఆమె అకాలంగా రావడం, అలాగే రౌద్రంగా కలవరపడి రంభించడం చూసి విని, ఆ దూడ సందేహంతో ప్రశ్నించసాగింది।

Verse 56

वत्स उवाच । न ते पश्यामि सौम्यत्वं दुर्मना इव लक्ष्यमे । किमर्थमन्यवेलायां समायाता वदस्व मे

దూడ అన్నది—అమ్మా, నీలో ఆ సౌమ్యత కనిపించడం లేదు; నీవు మనసులో బాధపడుతున్నట్లున్నావు. ఈ అకాలంలో ఎందుకు వచ్చావు? నాకు చెప్పు।

Verse 57

कपिलोवाच । पिब पुत्र स्तनं पश्चात्कारणं चापि मे शृणु । आगताऽहं तव स्नेहात्कुरु तृप्तिं यथेप्सिताम्

కపిలా పలికెను—బిడ్డా, ముందుగా స్తన్యము పానము చేయి; తరువాత నా కారణమును కూడా విను. నీపై స్నేహముతోనే నేను వచ్చితిని—నీకు ఇష్టమైనట్లు తృప్తి పొందు.

Verse 58

अपश्चिममिदं पुत्र दुर्लभं मातृदर्शनम् । मयाऽद्य पुत्र गंतव्यं शपथैरागता यतः

పుత్రా, ఇది అసమయమైనది; మాతృదర్శనం దుర్లభం. అయినా నేడు నేను వెళ్లవలసిందే, ఎందుకంటే శపథబద్ధమై నేను వచ్చితిని.

Verse 59

व्याघ्रस्य कामरूपस्य दातव्यं जीवितं मया । तेनाहं शपथैर्मुक्ता कारणात्तव पुत्रक

కామరూపము ధరించగల వ్యాఘ్రునికి నేను నా జీవితం సమర్పించవలెను. ఆ కారణముచేతనే, బిడ్డా, శపథబంధమునుండి నేను (నెరవేర్చినపుడే) విముక్తురాలనగుదును.

Verse 60

मयाऽद्य तत्र गंतव्यं मृगराजसमीपतः । यदा च शपथैः पुत्र दास्यामि च कलेवरम्

నేడు నేను అక్కడికి వెళ్లవలెను—మృగరాజుని సన్నిధికి. ఎందుకంటే, బిడ్డా, శపథానుసారంగా అప్పుడు ఈ దేహమును కూడా విడిచివేయవలెను.

Verse 61

वत्स उवाच । अहं तत्र गमिष्यामि यत्र त्वं गंतुमिच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं मेऽद्य त्वया सह न संशयः

వత్సుడు పలికెను—నీవు ఎక్కడికి వెళ్లదలచుకున్నావో అక్కడికే నేనూ వెళ్తాను. నేడు నీతో కలిసి మరణించడం నాకు శ్లాఘ్యము; సందేహమే లేదు.

Verse 62

एकाकिनाऽपि मर्त्तव्यं यस्मान्मया त्वया विना । यदि मां सहितं तत्र त्वया व्याघ्रो वधिष्यति

నీ లేకుండానే నేను ఒంటరిగా అయినా మరణించవలసిందే; అక్కడ నీతో కలిసి ఉన్నప్పుడే పులి నన్ను చంపితే, అలా జరగనీ।

Verse 63

या गतिर्मातृभक्तानां ध्रुवं सा मे भविष्यति । तस्मादवश्यं यास्यामि त्वया सह न संशयः

మాతృభక్తులకు ఏ నిశ్చిత గతి ఉంటుందో, అదే నాకూ తప్పక కలుగుతుంది; అందుచేత నేను నీతో కలిసి తప్పకుండా వస్తాను—సందేహం లేదు।

Verse 64

अथवाऽत्रैव तिष्ठ त्वं शपथाः संतु मे तव । तव स्थाने प्रयास्यामि मातस्त्वं यदि मन्यसे

లేదా నీవు ఇక్కడే ఉండు—నీ ప్రమాణాలు నాపై ఉండనీ. అమ్మా, నీవు అనుమతిస్తే నీ స్థానంలో నేను వెళ్లుతాను।

Verse 65

जनन्या विप्रयुक्तस्य जीवितं न हि मे प्रियम् । नास्ति मातृसमः कश्चिद्बालानां क्षीरजीविनाम्

తల్లితో విడిపోయిన నాకు జీవితం ప్రియమైంది కాదు. పాలపై జీవించే శిశువులకు తల్లితో సమానుడు ఎవరూ లేరు।

Verse 66

नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः । ये मातृनिरताः पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

తల్లిలాంటి రక్షకుడు లేడు, తల్లిలాంటి గతి లేదు. తల్లిసేవలో నిమగ్నమైన కుమారులు పరమగతిని పొందుతారు।

Verse 67

कपिलोवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्रक सांप्रतम् । न चायमन्यभूतानां मृत्युः स्यादन्यमृत्युतः

కపిలుడు పలికెను—పుత్రకా, ఈ మృతి విధిచే నాకే నియమింపబడినది; ప్రస్తుతం నీకు కాదు. ఇది ఇతర ప్రాణులకు విధించిన మృతి కాదు; మరే కారణమునుండి పుట్టిన మృతియు కాదు.

Verse 68

अपश्चिममिदं पुत्र मातुः सन्देशमुत्तमम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा परिणामसुखावहम्

పుత్రా, ఇది నీ తల్లి యొక్క చివరి మరియు అత్యుత్తమ సందేశము. అప్రమత్తుడై శ్రద్ధగా వినుము; ఇది చివరికి (ధర్మాచరణచే) సుఖమును ప్రసాదించును.

Verse 69

वने चर सदा वत्स अप्रमादपरो भव । प्रमादात्सर्वभूतानि विनश्यंति न संशयः

వత్సా, అడవిలో సంచరిస్తూ ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తుడవై యుండుము; అప్రమాదానికే పరుడవు. ప్రమాదమువలన సమస్త ప్రాణులు నశించుదురు—సందేహము లేదు.

Verse 70

न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तृणं क्वचित् । लोभाद्विनाशो जंतूनामिह लोके परत्र च

విషమస్థానమున ఉన్న తృణముకైయైనను లోభముతో ఎప్పుడూ ప్రవర్తింపకుము. లోభమువలన జీవుల వినాశము ఇహలోకమందును పరలోకమందును జరుగును.

Verse 71

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । लोभादि कार्यमत्युग्रं कुर्वंति त्याज्य एव सः

లోభముచే మోహితులైన జనులు సముద్రములోకీ, అరణ్యములోకీ, యుద్ధములోకీ కూడ ప్రవేశించుదురు. లోభాదినుండి ప్రారంభమై అత్యంత ఉగ్రకర్మ చేయువాడు నిశ్చయంగా వర్జ్యుడు.

Verse 72

लोभात्प्रमादादाश्वासात्पुरुषो बाध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्त्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

లోభం, ప్రమాదం, అతివిశ్వాసం—ఈ మూడింటివలన మనిషి బంధింపబడతాడు. కాబట్టి లోభం చేయకూడదు, నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు, అంధంగా నమ్మకూడదు.

Verse 73

आत्मा च सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छेभ्यस्तस्करादितः

ఓ కుమారా, నీవు ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నంతో నీను నీవే రక్షించుకోవాలి—అన్ని క్రూర మృగాల నుండి, అలాగే మ్లేచ్ఛులు, దొంగలు మొదలైనవారి నుండి కూడా.

Verse 74

तिर्यग्भ्यः पापयोनिभ्यः सदा विचरता वने । न च शोकस्त्वया कार्यः सर्वेषां मरणं धुवम्

అడవిలో ఎల్లప్పుడూ సంచరిస్తూ ఉండగా మృగాలు మరియు పాపస్వభావుల పట్ల జాగ్రత్తగా ఉండాలి. శోకించకుము; అందరికీ మరణం ధృవం.

Verse 75

अस्माकं प्रतिवाचं च शृणु शोकविनाशिनीम् । यथा हि पथिकः कश्चिच्छायार्थी वृक्षमास्थितः । विश्रान्तश्च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः

మా శోకనాశక వాక్యాన్ని వినుము: నీడ కోసం ఒక బాటసారి చెట్టు కింద ఆగి, విశ్రాంతి తీసుకొని మళ్లీ ప్రయాణం సాగిస్తాడు; అలాగే జీవుల సమాగమం తాత్కాలికమే.

Verse 76

पुलस्त्य उवाच । एवं संभाष्य तं वत्समवघ्राय च मूर्द्धनि । स्वमातरं सखीवर्गं ततो द्रष्टुं समागता

పులస్త్యుడు పలికెను: ఈ విధంగా ప్రియ కుమారునితో మాటలాడి, అతని శిరస్సును స్నేహంతో ముద్దాడి/ఘ్రాణించి, ఆపై తన తల్లిని మరియు సఖీమండలిని దర్శించుటకు వెళ్లింది.

Verse 77

अब्रवीच्च ततो वाक्यं पुत्रशोकेन दुःखिता । अंबाः शृणुत मे वाक्यमपश्चिममिदं स्फुटम्

అప్పుడు కుమారశోకంతో దుఃఖితురాలై ఆమె పలికింది— “అమ్మలారా, నా మాట వినండి; ఇది నా చివరి, స్పష్టమైన వచనం।”

Verse 78

अनाथमबलं दीनं फेनपं मम पुत्रकम् । मातृशोकाभिसंतप्तं सर्वास्तं पालयिष्यथ

“నా కుమారుడు ఫేనప అనాథుడు, బలహీనుడు, దీనుడు; తల్లి శోకంతో దగ్ధుడు. మీరందరూ అతన్ని కాపాడండి।”

Verse 79

भाविनीनामयं पुत्रः सांप्रतं च विशेषतः । स्नपनीयः पायितव्यः पोष्यः पाल्यः स्वपुत्रवत्

“రాబోయే రోజుల్లో ఈ కుమారుడు మీవాడే—ప్రత్యేకంగా ఇప్పటి నుంచే. ఇతనికి స్నానం చేయించి, పాలు తాగించి, పోషించి, మీ కుమారుడిలా కాపాడండి।”

Verse 80

चरंतं विषमे स्थाने चरंतं परगोकुले । अकार्येषु प्रवर्तंतं हे सख्यो वारयिष्यथ

“అతడు ప్రమాదకర స్థలాల్లో తిరిగితే, ఇతరుల గోకులంలోకి వెళ్లితే, లేదా అనుచిత కార్యాల వైపు మొగ్గితే—హే సఖులారా, మీరు అతన్ని ఆపండి।”

Verse 81

क्षमध्वं च महाभागा यास्येऽहं सत्यसंश्रयात् । यत्राऽसौ तिष्ठते व्याघ्रो मुक्ताऽहं येन सांप्रतम्

“హే మహాభాగులారా, నన్ను క్షమించండి. సత్యాశ్రయంతో నేను వెళ్లుచున్నాను—ఎక్కడ ఆ వ్యాఘ్రుడు నిలిచియున్నాడో, వాడే నన్ను ఇప్పటికి విడిపించాడు।”

Verse 82

सर्वास्ता वचनं श्रुत्वा तस्याः शोकसमन्विताः । विषादं परमं गत्वा वाक्यमूचुः सुदुःखिताः

ఆమె మాటలు విని వారందరూ శోకంతో నిండిపోయారు. పరమ విషాదంలో పడిపోయి అత్యంత దుఃఖంతో మాటలాడారు.

Verse 83

कपिले नैव गंतव्यं न ते दोषो भविष्यति । प्राणात्यये न दोषोऽस्ति संपराये च दारुणे

వారు అన్నారు—“ఓ కపిలా, నీవు వెళ్లకూడదు. నీకు దోషం కలగదు; ప్రాణాపాయంలో, భయంకర సంకటంలో దోషం ఉండదు.”

Verse 84

अत्र गाथा पुरा गीता मुनिभिर्धर्मवादिभिः । प्राणात्यये समुत्पन्ने शपथे नास्ति पातकम्

“ఈ విషయమై ధర్మవాదులైన మునులు పూర్వం ఒక గాథను పాడారు—ప్రాణాంతక పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు శపథంలో (వివశతతో) పాపం ఉండదు.”

Verse 85

कपिलोवाच । प्राणिनां प्राण रक्षार्थं वदाम्येवानृतं वचः । नात्मार्थमुपयुञ्जामि स्वल्पमप्यनृतं क्वचित्

కపిలా చెప్పింది—“ప్రాణుల ప్రాణరక్షణార్థమే నేను అసత్య వాక్యాన్ని పలుకుతాను. నా స్వార్థం కోసం మాత్రం ఎప్పుడూ స్వల్పమైన అసత్యాన్నికూడా ఉపయోగించను.”

Verse 86

अश्वमेधसहस्रं तु सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

“వెయ్యి అశ్వమేధ యజ్ఞాలు మరియు సత్యాన్ని తులలో తూచారు; నిజంగా వెయ్యి అశ్వమేధాలకన్నా సత్యమే విశిష్టం.”

Verse 87

तस्मान्नानृतमात्मानं करिष्ये जीविताशया । आज्ञापयतु मामार्या यास्ये यत्र मृगाधिपः

కాబట్టి, జీవితం మీద ఆశ ఉన్నా నేను నన్ను అసత్యవాదినిగా చేయను. ఆర్యా నన్ను ఆజ్ఞాపించుగాక—మృగాధిపతి వ్యాఘ్రుడు ఉన్న చోటుకు నేను వెళ్తాను।

Verse 88

वयस्या ऊचुः । कपिले त्वं नमस्कार्या सर्वैरपि सुरासुरैः । यत्त्वं परमसत्येन प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

సఖులు పలికిరి—ఓ కపిలా, నీవు దేవాసురులందరికీ నమస్కార్యురాలివి; ఎందుకంటే పరమసత్యాన్ని ఆశ్రయించి, విడిచిపెట్టడం కష్టమైన ప్రాణాలనైనా త్యజించుటకు సిద్ధపడుతున్నావు।

Verse 89

अवश्यं न च ते भावी मृत्युः सत्यात्कथंचन । प्रमाणं यदि सत्यं हि व्रज पंथाः शिवोऽस्तु ते

నీ సత్యనిష్ఠ వల్ల నీకు ఏ విధంగానూ మరణం సంభవించదు—ఇది నిశ్చయం. సత్యమే ప్రమాణమైతే, నీ మార్గమున సాగు; నీకు శుభం కలుగుగాక।

Verse 90

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता च कपिला गता यत्र मृगाधिपः । अथासौ कपिलां दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं हर्षगद्गदया गिरा

పులస్త్యుడు పలికెను—ఇలా చెప్పబడిన కపిలా మృగాధిపతి ఉన్న చోటుకు వెళ్లింది. ఆమెను చూచి అతడు ఆశ్చర్యంతో విప్పారిన నేత్రాలతో, హర్షంతో గద్గదమైన స్వరంతో వినయవాక్యములు పలికెను।

Verse 91

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि कपिले सत्यवादिनि । नहि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

వ్యాఘ్రుడు పలికెను—ఓ కల్యాణి కపిలా, సత్యవాదినీ, నీకు స్వాగతం. సత్యనిష్ఠులకెక్కడా ఏ అశుభమూ ఉండదు।

Verse 92

त्वयोक्तं कपिले पूर्वं शपथैरागमाय च । तेन मे कौतुकं जातं याताऽगच्छेत्पुनः कथम्

ఓ కపిలా, నీవు పూర్వం ఘనమైన శపథాలతో తిరిగి వస్తానని వాగ్దానం చేసితివి. అందువల్ల నాకు కుతూహలం కలిగింది—వెళ్లిపోయినవాడు మళ్లీ ఎలా తిరిగి రాగలడు?

Verse 93

तस्माद्गच्छ मया मुक्ता यत्राऽसौ तनयस्तव । तिष्ठते गोकुले बद्धः क्षीरपायी सुदुःखितः

కాబట్టి వెళ్లు—నేను నిన్ను విముక్తం చేస్తున్నాను—నీ కుమారుడు ఉన్న చోటికి. అతడు గోకులంలో బంధింపబడి ఉన్నాడు, పాలు తాగుతూ, అత్యంత దుఃఖిస్తున్నాడు.

Verse 94

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु स राजा प्रकृतिं गतः । मृगीशापेन निर्मुक्तो दिव्यरूपवपुर्धरः । ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा कपिलां सत्यवादिनीम्

పులస్త్యుడు అన్నాడు—అదే క్షణంలో రాజు తన సహజ స్థితికి చేరాడు; మృగీ శాపం నుండి విముక్తుడై దివ్య రూప-వపువును ధరించాడు. ఆపై హర్షభరిత హృదయంతో సత్యవాదినైన కపిలాతో పలికాడు.

Verse 95

राजोवाच । प्रसादात्तव मुक्तोऽहं शापादस्मात्सुदारुणात् । किं ते प्रियं करोम्यद्य धेनुके ब्रूहि सत्वरम्

రాజు అన్నాడు—నీ ప్రసాదంతో నేను ఈ అత్యంత ఘోరమైన శాపం నుండి విముక్తుడనయ్యాను. ఈ రోజు నీకు ప్రియమైన ఏ కార్యం చేయాలి, ఓ ధేనుకే? త్వరగా చెప్పు.

Verse 96

कपिलोवाच । कृतकृत्याऽस्मि राजेन्द यत्त्वं मुक्तोऽसि किल्बिषात् । पिपासा बाधतेत्यर्थं सांप्रतं जलमानयम्

కపిలా అన్నది—ఓ రాజేంద్రా, నీవు పాపదోషాల నుండి విముక్తుడవడం వల్ల నేను కృతకృత్యురాలిని. ఇప్పుడు దాహం బాధిస్తోంది; అందుకే వెంటనే నీరు తీసుకురా.

Verse 97

नैवानृतं विजानीहि सत्यमेतन्मयोदितम्

ఇది అసత్యమని అనుకోకు; నేను పలికినది నిశ్చయమైన సత్యమే.

Verse 98

पुलस्त्य उवाच । अथासौ पार्थिवो हस्ते चापमादाय सत्वरम् । सज्यं कृत्वा शरं गृह्य जघान धरणीतलम्

పులస్త్యుడు పలికెను—అప్పుడు ఆ రాజు వేగంగా చేతిలో ధనుస్సు తీసుకొని, దానికి తీగ కట్టి, బాణం పట్టుకొని భూమితలాన్ని కొట్టెను.

Verse 99

ततः सलिलमुत्तस्थौ निर्मलं शीतलं शुभम् । तत्र सा कपिला स्नात्वा वितृषा समपद्यत

అనంతరం నిర్మలమైన, శీతలమైన, శుభమైన జలం ఉప్పొంగి బయలుదేరెను; అక్కడ కపిలా స్నానమాచరించి సంపూర్ణంగా తృష్ణారహితయైందెను.

Verse 100

एतस्मिन्नन्तरे धर्मः स्वयं तत्र समागतः । अब्रवीत्कपिलां हृष्टो वरं वरय शोभने

ఇంతలో ధర్ముడు స్వయంగా అక్కడికి వచ్చెను; హర్షంతో కపిలాతో పలికెను—ఓ శోభనే, వరం కోరుకొనుము.

Verse 101

तव सत्येन तुष्टोऽहं नास्ति ते सदृशी क्वचित् । त्रैलोक्ये सकले धेनुर्न भविष्यति वै शुभे

నీ సత్యనిష్ఠచే నేను తృప్తుడనై ఉన్నాను; నేను ప్రకటించుచున్నాను—ఎక్కడా నీకు సమానురాలు లేదు. ఓ శుభే, త్రిలోకమంతటా నీతో సమానమైన ధేనువు ఉండదు.

Verse 102

कपिलोवाच । प्रसादात्तव गच्छेय सह राज्ञा सगोकुला । सुप्रभेण पदं दिव्यं जरामरणवर्जितम्

కపిలుడు పలికెను—ప్రభో! నీ ప్రసాదముచేత నేను రాజుతోను సమస్త గోకులముతోను బయలుదేరి, జరామరణరహితమైన సుప్రభమైన దివ్యపదమును పొందుదును గాక.

Verse 103

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु पुण्यमेतज्जलाशयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामप्रदं तथा

ఈ పుణ్య జలాశయం నా నామముతో ఖ్యాతిని పొందుగాక; ఇది మనుష్యుల సర్వపాపములను హరించి, సర్వకామములను ప్రసాదించుగాక.

Verse 104

धर्म उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सुपुण्ये सलिले शुभे । चतुर्द्दश्यां विशेषेण ते यास्यंति परां गतिम्

ధర్ముడు పలికెను—ఇక్కడ ఈ శుభమైన మహాపుణ్య జలములో స్నానం చేయువారు, విశేషంగా చతుర్దశినాడు, పరమగతిని పొందుదురు.

Verse 105

तव नाम्ना सुपुण्यं हि तीर्थमेतद्भविष्यति । दर्शमुद्दिश्य मर्त्यस्तु प्राप्स्यते गोसहस्रकम् । स्नानाल्लक्षगुणं दानात्पुण्यं चैव तथाऽक्षयम्

నీ నామముచేత ఈ తీర్థము మహాపుణ్యమయమగును. దర్శ (అమావాస్య)ను ఉద్దేశించి కర్మచేయు మానవుడు సహస్ర గోదానఫలమును పొందును. ఇక్కడ స్నానముచేత లక్షగుణ పుణ్యము కలుగును; దానముచేత అక్షయ పుణ్యమును పొందును.

Verse 106

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति मानवाः सुसमाहिताः । सर्वदानफलं तेषां भुक्तिमुक्ती महात्मनाम्

ఇక్కడ సుసమాహితులై శ్రాద్ధం చేయు మనుష్యులకు, ఆ మహాత్ములకు, సర్వదానఫలము లభించి భోగమూ మోక్షమూ రెండూ సిద్ధించును.

Verse 107

अपि कीटपतंगा ये तृषार्ताः सलिले शुभे । मज्जयिष्यति यास्यंति तेऽपि स्थानं दिवौकसाम्

దాహంతో బాధపడే కీటపతంగాలు కూడా ఈ శుభజలంలో మునిగితే, అవి సైతం దేవలోకాన్ని పొందుతాయి।

Verse 108

किं पुनर्भक्तिसंयुक्ता मानवाः सत्यवादिनः । मनस्विनो महाभागाः श्रद्धावंतो विचक्षणाः

అయితే భక్తితో యుక్తులైన మనుష్యులు—సత్యవాదులు, దృఢమనస్సులు, మహాభాగ్యులు, శ్రద్ధావంతులు, వివేకులు—వారికి ఫలం ఎంత అధికమో!

Verse 109

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु विमानानि सहस्रशः । समायातानि राजेंद्र कपिलायाः प्रभावतः

పులస్త్యుడు అన్నాడు—అదే సమయంలో, ఓ రాజేంద్రా, కపిలా ప్రభావంతో వేలాది దివ్య విమానాలు అక్కడికి వచ్చాయి।

Verse 110

तान्यारुह्याथ कपिला गोपगोकुलसंकुला । सुप्रभेण समायुक्ता तत्पदं परमं गता

ఆ విమానాలపై ఎక్కి, గోపులు మరియు గోవుల సమూహంతో నిండిన కపిలా, సుప్రభతో కలిసి పరమపదాన్ని పొందింది।

Verse 111

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । श्राद्धं चैवात्मनः शक्त्या दानं पार्थिवसत्तम

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో అక్కడ స్నానం చేయాలి; అలాగే తన శక్తి మేరకు శ్రాద్ధం చేసి దానం చేయాలి, ఓ నృపశ్రేష్ఠా।