Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 81

Devanagari script

क्षमध्वं च महाभागा यास्येऽहं सत्यसंश्रयात् । यत्राऽसौ तिष्ठते व्याघ्रो मुक्ताऽहं येन सांप्रतम्

Transliteration

kṣamadhvaṃ ca mahābhāgā yāsye'haṃ satyasaṃśrayāt | yatrā'sau tiṣṭhate vyāghro muktā'haṃ yena sāṃpratam

Translation

“హే మహాభాగులారా, నన్ను క్షమించండి. సత్యాశ్రయంతో నేను వెళ్లుచున్నాను—ఎక్కడ ఆ వ్యాఘ్రుడు నిలిచియున్నాడో, వాడే నన్ను ఇప్పటికి విడిపించాడు।”

Word by Word

• क्षमध्वम्: forgive (you all)
• क्षमध्वम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्षम (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; 'forgive/bear'

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• महाभागाः: O fortunate ones
• महाभागाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (महान् भागः यस्य/महाभागः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, बहुवचन; vocative plural

• यास्ये: I will go
• यास्ये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √या (धातु)
• Form: लृट् (भविष्यत्काल), उत्तमपुरुष, एकवचन; 'I shall go'

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; pronoun nominative singular

• सत्यसंश्रयात्: from reliance on truth
• सत्यसंश्रयात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: सत्य-संश्रय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (सत्यस्य संश्रयः), पुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/हेतु), एकवचन; ablative singular 'because of/depending on truth'

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असौ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun nominative singular

• तिष्ठते: stands
• तिष्ठते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; 'stands/remains'

• व्याघ्रः: tiger
• व्याघ्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular

• मुक्ता: freed/released
• मुक्ता: Karta (Predicate complement)
• Type: Adjective
• Root: √मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past passive participle

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (करण), एकवचन; instrumental singular 'by which/whereby'

• साम्प्रतम्: now
• साम्प्रतम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: साम्प्रतम् (अव्यय/नपुंसक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb: now/at present)

Speaker

Kapilā (inferred from context)

Visual Art Cues

Scene: The mother, composed yet sorrowful, folds hands seeking forgiveness from noble women, then turns toward a forest clearing where a tiger stands; tension between maternal love and vow-bound duty.

Characters & Entities

• Kapilā
• Tiger (vyāghra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Satya (truthfulness) is upheld even at personal risk; integrity becomes a form of dharma-yoga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda region is the setting; the verse highlights satya as a sacred principle within tīrtha narratives.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it emphasizes vow-keeping grounded in satya.