Adhyaya 66

Verse 1

सूत उवाच । ततस्त्रयोदशे वर्षे व्यतीते समये तदा । उपप्लवे संगतेषु सर्वराजसु पांडवाः

సూతుడు అన్నాడు: పదమూడవ సంవత్సరం గడిచిన తరువాత, ఆ నియత సమయం వచ్చినప్పుడు, ఉపప్లవంలో సమస్త రాజులు సమవేశమైన వేళ పాండవులు అక్కడ ఉన్నారు.

Verse 2

योद्धुमागत्य संतस्थुः कुरुक्षेत्रं महारथाः । कौरवाश्चापि संतस्धुर्दुर्योधनपुरोगमाः

యుద్ధం చేయుటకు వచ్చిన మహారథులు కురుక్షేత్రంలో స్థానం తీసుకొని నిలిచిరి. దుర్యోధనుని నాయకత్వంలో కౌరవులూ తమ తమ స్థానాలలో నిలిచిరి.

Verse 3

ततो भीष्मेण प्रोक्तां च नरैः श्रुत्वा युधिष्ठिरः । रथातिरथसंख्यां तु राज्ञां मध्ये वचोऽब्रवीत्

అప్పుడు మనుష్యుల ద్వారా భీష్ముడు ప్రకటించిన రథ-అతిరథుల సంఖ్యను విని యుధిష్ఠిరుడు రాజుల మధ్య ఒక మాట పలికెను.

Verse 4

भीष्मेण विहिता कृष्ण रथातिरथवर्णना । ततो दुर्योधनोऽपृच्छदिदं स्वीयान्महारथान्

ఓ కృష్ణా! భీష్ముడు రథ-అతిరథుల వివరణను ఈ విధంగా చెప్పెను. అనంతరం దుర్యోధనుడు తన మహారథులను ఈ ప్రశ్న అడిగెను.

Verse 5

ससैन्यान्पांडवानेतान्हन्यात्कालेन केन कः । मासेन तु प्रतिज्ञातं भीष्मेण च कृपेण च

‘ఈ పాండవులను వారి సైన్యాలతో సహా ఎవరు, ఎంత కాలంలో సంహరించగలరు?’ ఎందుకంటే భీష్ముడూ కృపాచార్యుడూ ‘ఒక నెలలో’ అని ప్రతిజ్ఞ చేసిరి.

Verse 6

पक्षं द्रोणेन चाह्नां च दशभिर्द्रौणिना रणे । षड्भिः कर्णेन च तथा सदा ममभयंकृता

‘ద్రోణుడు—పక్షకాలంలో; ద్రౌణి (అశ్వత్థామ)—యుద్ధంలో పది దినాలలో; అలాగే కర్ణుడు—ఆరు దినాలలో.’ ఈ విధంగా వారు ఎల్లప్పుడూ నాకు భయకారణమయ్యారు.

Verse 7

तदहं स्वांश्च पृच्छामि केन कालेन हंति कः । एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञः फाल्गुनो वाक्यमब्रवीत्

అందుచేత నేను నా వారినే అడుగుతున్నాను—ఎవరు, ఏ కాలంలో, వారిని సంహరిస్తారు? రాజు మాటలు విని ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు) ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 8

अयुक्तमेतद्भीष्माद्यैः प्रतिज्ञातं युधिष्ठिर । ततो जये च विजये निश्चयो हि मृषैव तत्

ఓ యుధిష్ఠిరా, భీష్మాది వారు చేసిన ఈ ప్రతిజ్ఞ యుక్తమైనది కాదు. అందుచేత జయం గానీ పరాజయం గానీ అనే నిశ్చయం నిజంగా మిథ్యే.

Verse 9

तवापि ये संति नृपाः सन्नद्धा रणसंस्थिताः । पश्यैतान्पुरुषव्याघ्रान्कालकल्पान्दुरासदान्

నీ పక్షంలో కూడా కవచధారులై యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచిన రాజులు ఉన్నారు. ఈ పురుషవ్యాఘ్రులను చూడు—కాలసమాన భయంకరులు, దాడి చేయలేనంత దుర్జేయులు.

Verse 10

द्रुपदं च विराटं च धृष्टकेतुं च कैकयम् । सहदेवं सात्यकिं च चेकितानं च दुर्जयम्

నేను ద్రుపదుడిని, విరాటుడిని, ధృష్టకేతువును, కైకయ రాజును, సహదేవుడిని, సాత్యకిని, అలాగే చేకితానుడిని మరియు దుర్జయుడిని కూడా చూస్తున్నాను.

Verse 11

धृष्टद्युम्नं सपुत्रं च महावीर्यं घटोत्कचम् । भीमादींश्च महेष्वासान्केशवं चापराजितम्

నేను ధృష్టద్యుమ్నుడిని అతని కుమారునితో కలిసి, మహావీర్యుడైన ఘటోత్కచుడిని, భీమాది మహాధనుర్ధరులను, అలాగే అపరాజితుడైన కేశవుని కూడా చూస్తున్నాను.

Verse 12

मन्येहमेकस्त्वेतेषां हन्यात्कौरववाहिनीम् । सन्नद्धाः प्रतिदृश्यंते भीष्माद्या बहवो रथाः

నాకు అనిపించేది—వీరిలో ఒక్కడే అయినా కౌరవ సేనను సంహరించగలడు. అయినా సంపూర్ణంగా సన్నద్ధమైన అనేక రథాలు కనిపిస్తున్నాయి—భీష్మాది.

Verse 13

तेभ्यो भयं न कार्यं ते फल्गवोऽमी मृगा इव

వారిని చూసి భయపడవద్దు; ఓ ఫల్గవా, వీరు జింకల వంటివారు.

Verse 14

अस्माकं धनुषां घोषैरिदानीमेव भारत । कौरवा विद्रविष्यंति सिंहत्रस्ता मृगा इव

ఓ భారతా, మా ధనుస్సుల ఘోషతో—ఇప్పుడే—కౌరవులు సింహభయంతో త్రస్తమైన జింకలలా చెదిరిపోతారు.

Verse 15

वृद्धाद्भीष्माद्द्विजाद्वृद्धाद्द्रोणादपि कृपादपि । बालिशात्किं भयं द्रौणेः सूतपुत्राच्च दुर्मतेः

వృద్ధుడైన భీష్ముని నుండి, వృద్ధ బ్రాహ్మణుడైన ద్రోణుని నుండి, కృపుని నుండి ఏమి భయం? అలాగే ద్రోణపుత్రుడైన ఆ మూర్ఖుని నుండి, దుర్బుద్ధి సూతపుత్రుని నుండి ఏమి భయం?

Verse 16

अथवा चित्तनिर्वृत्यै ज्ञातुमिच्छसि भारत । शत्रूणां प्रत्यनीकेषु संधावच्छृणु मे वचः

లేదా, ఓ భారతా, మనస్సు శాంతించుటకై తెలుసుకోవాలని కోరితే—శత్రువుల వ్యూహాల మధ్య వేగంగా సాగుతూ నా మాట విను.

Verse 17

एकोऽहमेव संग्रामे सर्वे तिष्ठंतु ते रथाः । एकाह्ना क्षपये सर्वान्कौरवान्सैन्यसंयुतान्

యుద్ధంలో నేను ఒక్కడినే పోరాడుతాను; మీ రథాలన్నీ వెనుక ఉండనివ్వండి. ఒక్క రోజులోనే సైన్యంతో సహా కౌరవులందరినీ నాశనం చేస్తాను.

Verse 18

इत्यर्जुनवचः श्रुत्वा स्मयन्दामोदरोऽब्रवीत् । एवमेतद्यथा प्राह फाल्गुनोऽयं मृषा न तत्

అర్జునుడి మాటలు విని దామోదరుడు నవ్వుతూ ఇలా అన్నాడు: 'ఫల్గుణుడు చెప్పినది నిజమే, అది అసత్యం కాదు.'

Verse 19

ततश्च शंखान्भेरीश्च शतशश्चैव पुष्करान् । निवार्य राजमध्यस्थो बर्बरीको वचोऽब्रवीत्

అప్పుడు శంఖాలు, భేరీలు మరియు వందలాది తప్పెటలను ఆపివేసి, రాజుల మధ్య నిలబడిన బర్బరీకుడు ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 20

येन तप्तं गुप्तक्षेत्रे येन देव्यः सुतोषिताः । यस्यातुलं बाहुबलं तेन चोक्तं निशम्यताम्

గుప్తక్షేత్రంలో తపస్సు చేసినవాడు, దేవతలను ప్రసన్నం చేసుకున్నవాడు, సాటిలేని భుజబలం కలిగినవాడు అయిన ఆ వీరుడు చెప్పేది వినండి.

Verse 21

यद्ब्रवीमि वचः सत्यं शृणुध्वं तन्नराधिपाः । आत्मनो वीर्यसदृशं केवलं न तु दर्पतः

ఓ రాజులారా! నేను చెప్పే మాట సత్యం, వినండి. ఇది నా పరాక్రమానికి తగినదే తప్ప, అహంకారంతో చెప్పినది కాదు.

Verse 22

यदार्येण प्रतिज्ञातमर्जुनेन महात्मना । न मर्षयामि तद्वाक्यं कालक्षेपो महानयम्

మహాత్ముడైన ఆర్య అర్జునుడు చేసిన ప్రతిజ్ఞావాక్యాన్ని నేను సహించను; ఇది మహా కాలక్షేపము.

Verse 23

सर्वे भवंतस्तिष्ठंतु सार्जुनाः सहकेशवाः । एको मुहूर्ताद्भीष्मादीन्सर्वान्नेष्ये यमक्षयम्

మీ అందరూ అర్జునుడితో, కేశవుడితో కలిసి ఇక్కడే నిలిచియుండండి; నేను ఒంటరిగా ఒక ముహూర్తంలోనే భీష్మాది వారందరినీ యమధామానికి పంపుతాను.

Verse 24

मयि तिष्ठति केनापि शस्त्रग्राह्यं न क्षत्रियैः । स्वधर्मशपथो वोऽस्तु मृते ग्राह्यं ततो मयि

నేను ఇక్కడ నిలిచియున్నంతవరకు ఏ క్షత్రియుడూ శస్త్రం ఎత్తకూడదు. మీ స్వధర్మశపథం ఇదే—నేను హతుడైన తరువాతనే నా మీద శస్త్రం ఎత్తండి.

Verse 25

पश्यध्वं मे बलं बाह्वोर्देव्याराधनसंभवम् । माहात्म्यं गुप्तक्षेत्रस्य तथा भक्तिं च पांडुषु

దేవీ ఆరాధనవలన జనించిన నా భుజబలాన్ని చూడండి; గుప్తక్షేత్ర మహిమను కూడా, పాండుపుత్రుల పట్ల నా భక్తిని కూడా చూడండి.

Verse 26

पश्यध्वं मे धनुर्घोरं तूणीरावक्षयौ तथा । खड्गं च देव्या यद्दत्तं ततो वच्मि वचस्त्विदम्

నా ఈ ఘోరమైన ధనుస్సును చూడండి, ఈ అక్షయ తూణీరాలను కూడా; దేవి ప్రసాదించిన ఈ ఖడ్గాన్ని కూడా చూడండి—అందుకే నేను ఈ మాటలు చెబుతున్నాను.

Verse 27

इति तस्य वचः श्रुत्वा क्षत्रिया विस्मयं ययुः । अर्जुनश्च कटाक्षेपे लज्जितः कृष्णमैक्षत

ఆ మాటలు విని క్షత్రియులు ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. పక్కచూపుల వల్ల లజ్జించిన అర్జునుడు శ్రీకృష్ణుని వైపు చూచెను.

Verse 28

तमाह ललितं कृष्णः फाल्गुनं परमं वचः । आत्मौपयिकमेवेदं भैमि पुत्रोऽभ्यभाषत

అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు ఫాల్గుణుని (అర్జునుని) మృదువుగా పరమమైన వచనాలతో పలికెను. భైమీపుత్రుడు అన్నాడు—“ఇది తన స్వప్రయోజనార్థమే చెప్పిన మాట.”

Verse 29

नवकोटियुतोऽनेन पलाशी निहतः पुरा । क्षणादेव च पाताले श्रूयते महदद्भुतम्

పూర్వం ఇతడు తొమ్మిది కోట్లు సహితమైన పలాశీని సంహరించాడు; క్షణమాత్రంలోనే అతడిని పాతాళానికి పడవేశాడు—ఇది మహద్భుతమని వినబడుతుంది.

Verse 30

पुनः प्रक्ष्यामदे त्वेनं क्वेनोपायेन कौरवान् । मुहूर्ताद्धंसि ब्रूहीति पृच्छयतां चाह तं जयः

మళ్లీ వారు అతనిని ప్రశ్నించారు—“ఏ ఉపాయంతో నీవు ముహూర్తమాత్రంలో కౌరవులను సంహరిస్తావు? చెప్పు!”—అని అడుగుతుండగా జయ అతనితో పలికెను.

Verse 31

ततः स्मरन्यादवेंद्रो भैमिपुत्रमभाषत

అప్పుడు యాదవేంద్రుడు (శ్రీకృష్ణుడు) స్మరించి భీమపుత్రునితో పలికెను.

Verse 32

भीप्मद्रोणकृपद्रौणिकर्णदुर्योधनादिभिः । गुप्तां त्र्यंबकदुर्जेयां सेनां हंसि कथं क्षणात्

భీష్మ, ద్రోణ, కృప, ద్రౌణి, కర్ణ, దుర్యోధనాదులతో రక్షింపబడిన—త్ర్యంబకుడు (శివుడు)కూడా దుర్జేయమని చెప్పబడిన ఆ సేనను నీవు క్షణమాత్రంలో ఎలా సంహరిస్తావు?

Verse 33

अयं महान्विस्मयस्ते वचसो भैमिनंदन । संभूतः सर्वराज्ञां च फाल्गुनस्य च धीमतः

ఓ భైమినందన! నీ మాటలవల్ల మహా ఆశ్చర్యం కలిగింది—సర్వ రాజులలోను, ధీమంతుడైన ఫాల్గునుడు (అర్జునుడు) లోను కూడా।

Verse 34

तद्ब्रूहि केनोपायेन मुहूर्ताद्धंसि कौरवान् । उपायवीर्यं ते ज्ञात्वा मंस्यामो वयमप्युत

అందువల్ల చెప్పు—ఏ ఉపాయంతో నీవు ఒక ముహూర్తంలో కౌరవులను సంహరిస్తావు? నీ ఉపాయబలాన్ని తెలిసికొని మేము కూడా నిర్ణయించుకొందుము।

Verse 35

सूत उवाच । इत्युक्तो वासुदेवेन सर्वभूतेश्वरेण च । सिंहवक्षाः पर्वताभो नानाभूषणभूषितः

సూతుడు పలికెను—సర్వభూతేశ్వరుడైన వాసుదేవుడు ఇలా అనగా, అతడు—సింహవక్షుడు, పర్వతసమానాకారుడు, నానావిధ ఆభరణాలతో అలంకృతుడు—(ముందుకు వచ్చి) నిలిచెను।

Verse 36

घटास्यो घटहासश्च ऊर्ध्वकेशोऽतिदीप्ति मान् । विद्युदक्षो वायुजवो यश्चेच्छेन्नाशयेज्जगत्

ఘటంలాంటి ముఖముతో, ఘటంలాంటి హాస్యముతో, పైకి లేచిన కేశములతో, అత్యంత తేజస్సుతో ప్రకాశించుచు; విద్యుత్తులాంటి నేత్రములతో, వాయువేగంతో సాగువాడు—ఇచ్ఛిస్తే జగత్తునే నాశనం చేయగలవాడు।

Verse 37

देवीदत्तातुलबलो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । यदि वो मानसं वीरा उपायस्य प्रदर्शने

దేవీదత్తమైన అతులబలుడు బర్బరీకుడు పలికెను— “హే వీరులారా, మీ మనస్సులు ఉపాయదర్శనానికి సిద్ధమైతే…”

Verse 38

तदहं दर्शयाम्येष पश्यध्वं सहकेशवाः । इत्युक्त्वा धनुरारोप्य संदधे विशिखं त्वरन् । निःशल्यं चापि संपूर्णं सिंदूराभेण भस्मना

“అయితే నేనే చూపుతాను—కేశవునితో కూడి చూడండి!” అని చెప్పి అతడు వేగంగా ధనుస్సు ఎక్కించి బాణాన్ని సంధించాడు; ఆ బాణం అడ్డంకిలేని సంపూర్ణమైనది, సిందూరవర్ణ భస్మశక్తితో ప్రభావితమైంది।

Verse 39

आकर्णमाकृप्य च तं मुमोच मुखादथोद्भूतमभूच्च भस्म

అతడు బాణాన్ని చెవివరకు లాగి విడిచెను; వెంటనే అతని ముఖమునుండి భస్మం ఉద్భవించి పొంగి బయలుదేరెను।

Verse 40

सेनाद्वये तच्च पपात शीघ्रं यस्यैव यत्रास्ति च मृत्युमर्म । सर्वरोमसु भीष्मस्य कंठे राधेयद्रोणयोः

ఆ దివ్యదీప్త చిహ్నం రెండు సేనలపై వేగంగా పడెను—ప్రతి ఒక్కరిది ఎక్కడ మృత్యుమర్మమో అక్కడే: భీష్ముని సర్వరోమాలపై, రాధేయుడు (కర్ణుడు) మరియు ద్రోణుని కంఠంపై।

Verse 41

ऊरौ दुर्योधनस्यापि शल्यस्यापि च वक्षसि । कंठे च शकुनेर्दीप्तं भगदत्तस्य चापतत्

ఆ దీప్త చిహ్నం దుర్యోధనుని తొడపై, శల్యుని వక్షస్థలంపై, శకుని కంఠంపై పడెను; అలాగే ఆ జ్వలిత చిహ్నం భగదత్తునిపై కూడా పడింది।

Verse 42

कृष्णस्य पादतल लके कंठे द्रुपदमत्स्ययोः । शिखंडिनस्तथा कट्यां कंठे सेनापतेस्तथा

కృష్ణుని పాదతలంపై అది పడింది; ద్రుపదుని మరియు మత్స్యరాజుని కంఠంపై. శిఖండికి నడుముపై, అలాగే సేనాపతికీ కంఠంపై అది పడింది.

Verse 43

पपात रक्तं तद्भस्म यत्र येषां च मर्म च । केवलं चैव पांडूनां कृपद्रोण्योश्च नास्पृशत

ఎవరి ఎవరి మర్మస్థానం ఎక్కడైతే ఉందో అక్కడే ఆ రక్తవర్ణ భస్మం పడింది. కానీ పాండవులను అది అసలు తాకలేదు; కృపుడిని, ద్రోణుడినీ కూడా కాదు.

Verse 44

इति कृत्वा ततो भूयो बर्बरीकोऽभ्यभाषत । दृष्टं भवद्भिरेवं यन्मया मर्म निरीक्षितम्

అలా చేసి బర్బరీకుడు మళ్లీ పలికాడు— “నేను మర్మస్థానాలను ఎలా పరిశీలించానో మీరు ఇప్పుడు ఈ విధంగా చూశారు.”

Verse 45

अधुना पातयिष्यामि मर्मस्वेषां शिताञ्छरान् । देवीदत्तानमोघाख्यान्यैर्मरिष्यंत्यमी क्षणात्

ఇప్పుడు నేను వీరి మర్మస్థానాలపై పదునైన బాణాలను పడవేస్తాను— దేవి ప్రసాదించిన, ‘అమోఘ’ అని ప్రసిద్ధమైనవి— వీటితో వీరు క్షణంలోనే మరణిస్తారు.

Verse 46

शपथा वः स्वधर्मस्य शस्त्रं ग्राह्यं न वः क्वचित् । मुहूर्तात्पातयिष्यामि शत्रूनेताञ्छितैः शरैः

మీ స్వధర్మ శపథంతో చెబుతున్నాను— ఎక్కడా ఆయుధం ఎత్తకండి. ఒక ముహూర్తంలోనే నేను ఈ శత్రువులను పదునైన బాణాలతో కూలదోస్తాను.

Verse 47

ततो विस्मितचित्तानां युधिष्ठिरपुरोगिणाम् । आसीन्निनादः सुमहान्साधुसाध्विति शंस ताम्

అప్పుడు ఆశ్చర్యచిత్తులైన యుధిష్ఠిరాది వారిలో “సాధు! సాధు!” అని అతనిని ప్రశంసిస్తూ మహా నినాదము ఉద్భవించింది।

Verse 48

वासुदेवश्च संक्रुद्धश्चक्रेण निशितेन च । एवं ब्रुवत एवास्य शिरश्छित्त्वा न्यपातयत्

కాని క్రోధించిన వాసుదేవుడు తన పదునైన చక్రంతో—అతడు అలా మాట్లాడుతూనే ఉండగా—అతని శిరస్సును ఛేదించి కింద పడవేశాడు।

Verse 49

ततः क्षणात्सर्वमासीदाविग्रं राजमं डलम् । व्यलोकयन्केशवं ते विस्मिताश्चाभवन्भृशम्

తర్వాత క్షణములోనే సమస్త రాజసభ కలవరరహితంగా నిశ్శబ్దమైంది. కేశవుని చూచి వారు అత్యంత ఆశ్చర్యపడ్డారు।

Verse 50

किमेतदिति प्राहुश्च बर्बरीकः कुतो हतः । पांडवाश्चापि मुमुचुरश्रूणि सहपार्थिवाः

వారు, “ఇది ఏమిటి? బర్బరీకుడు ఎక్కడి నుండి హతుడయ్యాడు?” అని అన్నారు. పాండవులు కూడా సమవేత రాజులతో కలిసి కన్నీళ్లు విడిచారు।

Verse 51

हाहा पुत्रेति च गृणन्प्रस्खलंश्च पदेपदे । घटोत्कचोऽपतद्दीनः पुत्रोपरि विमूर्छितः

“హాహా పుత్రా!” అని విలపిస్తూ, అడుగడుగునా తడబడుతూ, దుఃఖితుడైన ఘటోత్కచుడు తన కుమారునిపై పడిపోయి మూర్ఛించాడు।

Verse 52

एतस्मिन्नंतरे देव्यश्चतुर्दश समाययुः

అదే సమయంలో పద్నాలుగు దేవతామూర్తులు సమూహంగా అక్కడికి వచ్చారు।

Verse 53

सिद्धांबिका क्रोडमाता कपाली तारा सुवर्णा च त्रिलोकजेत्री । भाणेश्वरी चर्चिका चैकवीरा योगेश्वरी चंडिका त्रैपुरा च

వారు సిద్ధాంబిక, క్రోడమాత, కపాలీ, తారా, సువర్ణా, త్రిలోకజేత్రి; భాణేశ్వరి, చర్చికా, ఏకవీరా, యోగేశ్వరి, చండికా, త్రైపురా అని ప్రసిద్ధులు.

Verse 54

भूतांबिका हरसिद्धिस्तथामूः संप्राप्य तस्थुर्नृपविस्मयंकराः । श्रीचंडिकाऽश्वास्य ततौ घटोत्कचं प्रोवाच वाक्यं महता स्वरेण

భూతాంబిక, హరసిద్ధి తదితర దేవతామూర్తులు వచ్చి అక్కడ నిలిచారు; రాజులు ఆశ్చర్యచకితులయ్యారు. అప్పుడు శ్రీచండిక ఘటోత్కచుని ఓదార్చి, మహత్తర స్వరంతో వాక్యము పలికింది.

Verse 55

शृणुध्वं पार्थिवाः सर्वे कृष्णेन विदितात्मना । हेतुना येन निहतो बर्बरीको महाबलः

ఓ రాజులారా, మీరందరూ వినండి—ఆత్మతత్త్వాన్ని తెలిసిన కృష్ణుడు ఏ కారణంతో మహాబలుడు బర్బరీకుని సంహరింపజేశాడో.

Verse 56

मेरुमूर्ध्नि पुरा पृथ्वी समवेतान्दिवौकसः । भाराक्रांता जगादैतान्भारोऽप ह्रियतां हि मे

పూర్వకాలంలో మేరుపర్వత శిఖరంపై, భారంతో నలిగిన భూమి సమవేత దేవతలను ఉద్దేశించి చెప్పింది—“నా భారము తప్పక తొలగించబడాలి.”

Verse 57

ततो ब्रह्मा प्राह विष्णुं भगवंस्त्वमिदं शृणु । देवास्त्वानुगमिष्यंति भारं हर भुवः प्रभो

అప్పుడు బ్రహ్మ విష్ణువుతో అన్నాడు— “హే భగవాన్, ఇది వినుము. దేవతలు నిన్ను అనుసరిస్తారు; హే ప్రభో, భూమి భారాన్ని తొలగించుము.”

Verse 58

ततस्तथेति तन्मेने वचनं विष्णुरव्ययः । एतस्मिन्नंतरे बाहुमुद्धृत्योच्चैरभाषत

అప్పుడు అవ్యయుడైన విష్ణువు ‘తథాస్తు’ అని భావించి ఆ ఆజ్ఞను స్వీకరించాడు. ఆ క్షణంలో భుజాన్ని ఎత్తి గట్టిగా పలికాడు.

Verse 59

सूर्यवर्चेति यक्षेंद्रश्चतुराशीतिकोटिपः । किमर्थं मानुषे लोके भवद्भिर्जन्म कार्यते

యక్షేంద్రుడు—ఎనభై నాలుగు కోట్లకు అధిపతి—సూర్యవర్చాతో అన్నాడు, “మీరు మానవలోకంలో జన్మ ఎత్తవలసిన కారణం ఏమిటి?”

Verse 60

मयि तिष्ठति दोषाणामनेकानां महास्पदे । सर्वे भवंतो मोदंतु स्वर्गेषु सह विष्णुना

నేను అనేక దోషాలకు మహా ఆశ్రయంగా ఇక్కడ నిలిచియున్నాను; కావున మీరు అందరూ విష్ణువుతో కలిసి స్వర్గలోకాల్లో ఆనందించండి.

Verse 61

अहमेकोऽवतीर्यैतान्हनिष्यामि भुवो भरान् । स्वधर्मशपथा वो वै संति चेज्जन्म प्राप्स्यथ

నేను ఒంటరిగా అవతరించి భూమిపై ఉన్న ఈ భారాలను సంహరిస్తాను. మీ స్వధర్మ శపథాలు నిలిచివుంటే, మీరు నిశ్చయంగా జన్మ పొందుతారు.

Verse 62

इत्युक्तवचने ब्रह्मा क्रुद्धस्तं समभाषत । दुर्मते सर्वदेवानामविषह्यं महाभरम्

ఆ మాటలు పలికినప్పుడు, బ్రహ్మ కోపించి అతనితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ దుర్మతీ! ఈ గొప్ప భారం దేవతలందరికీ కూడా భరించలేనిది."

Verse 63

स्वसाध्यं ब्रूषे मोहात्त्वं शापयोग्योऽसि बालिश । देशकालोचितं स्वीयं परस्य च बलं हृदा

"మోహంతో నీవు ఇది నీకు సాధ్యమని చెబుతున్నావు, ఓ మూర్ఖుడా! నీవు శాపానికి అర్హుడవు. దేశము, కాలము, నీ శక్తి మరియు ఇతరుల శక్తిని హృదయంలో ఆలోచించు."

Verse 64

अविचार्यैव प्रभुषु वक्ति सोऽर्हति दंडनम् । तस्माद्भूभारहरणे युद्धस्योपक्रमे सति

"ప్రభువుల ముందు ఆలోచించకుండా మాట్లాడేవాడు శిక్షకు అర్హుడు. కనుక, భూభారాన్ని తొలగించడానికి యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు—"

Verse 65

शरीरनाशं कृष्णात्त्वमवाप्स्यसि न संशयः । एवं शप्तो ब्रह्मणाऽसौ विष्णुमेतदयाचत

"శ్రీకృష్ణుని చేతిలో నీ శరీర నాశనం జరుగుతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు." బ్రహ్మచే ఇలా శపించబడిన తరువాత, అతను విష్ణువును ఈ వరం కోరాడు.

Verse 66

यद्येवं भविता नाशस्तदेकं देव प्रार्थये । जन्मप्रभृति मे देहि मतिं सर्वार्थसाधनीम्

"ఓ దేవా! నాశనం ఇలాగే జరగాలంటే, నేను ఒక్కటి ప్రార్థిస్తున్నాను. పుట్టుకతోనే నాకు సర్వార్థాలను సాధించే బుద్ధిని ప్రసాదించు."

Verse 67

ततस्तथेति तं प्राह केशवो देवसंसदि । शिरस्ते पूजयिष्यंति देव्याः पूज्यो भविष्यसि

అప్పుడు దేవసభలో కేశవుడు అతనితో అన్నాడు—“తథాస్తు।” “దేవి నీ శిరస్సును పూజించును; నీవు దేవికి పూజ్యుడవగుదువు।”

Verse 68

इत्युक्त्वा चावतीर्णोऽसौ सह देवैर्हरिस्तदा । हरिर्नाम स कृष्णोऽसौ भवंतस्ते तथा सुराः

ఇలా చెప్పి హరి అప్పుడు దేవతలతో కలిసి అవతరించాడు। ఆ కృష్ణుడే ‘హరి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు; మీరు కూడా అదే విధంగా సురులై అవతరించారు।

Verse 69

सूर्यवर्चाः स चायं हि निहतो भैमिपुत्रकः । प्राक्छापं ब्रह्मणः स्मृत्वा हतोनेन महात्मना । तस्माद्दोषो न कृष्णेऽस्मिन्द्रष्टव्यः सर्वभू मिपैः

సూర్యసమ తేజస్సుగల ఆ భీముని కుమారుడు నిజంగా హతుడయ్యాడు. బ్రహ్ముని పూర్వ శాపాన్ని స్మరించి ఈ మహాత్ముడు కృష్ణుడు అతనిని పడగొట్టాడు. కాబట్టి భూమి మీద ఉన్న రాజులందరూ ఈ కృష్ణునిలో దోషం చూడకూడదు.

Verse 70

श्रीकृष्ण उवाच । यदुक्तं भूमिपा देव्या तत्तथैव न संशयः

శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు—“ఓ భూపతీ, దేవి చెప్పినది అచ్చంగా అలాగే ఉంది; ఇందులో సందేహం లేదు।”

Verse 71

यद्येनमधुना नैव हन्यां ब्रह्मवचोऽन्यथा । ततो भवेदिति स्मृत्वा मयासौ विनिपातितः

“నేను ఇతనిని ఇప్పుడే హతం చేయకపోతే బ్రహ్ముని వాక్యం ఇతరథా (అసత్యం) అవుతుంది. దాని ఫలితాన్ని స్మరించి నేను ఇతనిని పడగొట్టాను.”

Verse 72

गुप्तक्षेत्रे मयैवाऽसौ नियुक्तो देव्यनुस्मृतौ । पूर्वं दत्तं वरं स्वीयं स्मरता देवसंसदि

గుప్తక్షేత్రంలో దేవి-స్మరణార్థం నేను స్వయంగా అతనిని నియమించాను. దేవసభలో పూర్వం ఇచ్చిన తన వరాన్ని స్మరించి అతడు తగినట్లే ప్రవర్తించాడు.

Verse 73

इत्युक्ते चंडिका देवी तदा भक्तशिरस्त्विदम् । अभ्युक्ष्य सुधया शीघ्रमजरं चामरं व्यधात्

ఇట్లు చెప్పబడగానే చండికా దేవి ఆ భక్తుని శిరస్సుపై త్వరగా అమృతాన్ని చల్లి, దానిని అజరమూ అమరమూ చేసింది.

Verse 74

यथा राहुशिरस्तद्वत्तच्छिरः प्रणनाम तान् । उवाच च दिदृक्षामि युद्धं तदनुमन्यताम्

రాహు శిరస్సులాగానే ఆ శిరస్సు వారిని నమస్కరించి ఇలా అన్నది—“యుద్ధాన్ని చూడాలని ఉంది; దయచేసి అనుమతించండి.”

Verse 75

ततः कृष्णो वचः प्राह मेघगंभीरवाक्प्रभुः । यावन्मही सनक्षत्रा यावच्चंद्रदिवाकरौ

అప్పుడు మేఘగంభీర వాక్కుల ప్రభువు కృష్ణుడు ఇలా పలికెను—“నక్షత్రాలతో కూడిన ఈ భూమి ఉన్నంతకాలం, చంద్రుడు సూర్యుడు ఉన్నంతకాలం…”

Verse 76

तावत्त्वं सर्वलोकानां वत्स पूज्यो भविष्यसि । देवीलोकेषु सर्वेषु देवीवद्विचरिष्यसि

“అంతకాలం, వత్సా, నీవు సమస్త లోకాలకూ పూజ్యుడవు అవుతావు; దేవి లోకాలన్నింటిలో దేవిలా సంచరిస్తావు.”

Verse 77

स्वभक्तानां च लोकेषु देवीनां दास्यसे स्थितिम् । बालानां ये भविष्यंति वातपित्तकफोद्भवाः । पिटकास्ताः सुखेनैव शामयिष्यसि पूजनात्

నీ భక్తుల లోకాలలోను దేవీల లోకాలలోను నీవు క్షేమమును ప్రసాదించెదవు. బాలులలో వాత‑పిత్త‑కఫముల వల్ల పుట్టే పిటకలు (ఫొడ్లు) నీ పూజచేత సులభముగా శమించును.

Verse 78

इदं च शृंगमारुह्य पश्य युद्धं यथा भवेत्

ఈ శిఖరమును ఎక్కి యుద్ధము ఎలా జరుగునో అలా చూడు.

Verse 79

धावंतः कौरवास्त्वस्मान्वयं यामस्त्वमूनिति । इत्युक्ते वासुदेवेन देव्योऽथांबरमाविशन्

కౌరవులు మన వైపు దూసుకొస్తున్నారు; మనం వారిపై దాడి చేద్దాం—నీవు వీరిని (చూడు). అని వాసుదేవుడు చెప్పగానే దేవీలు ఆకాశంలో ప్రవేశించారు.

Verse 80

बर्बरीकशिरश्चैव गिरिशृंगमवाप्य तत् । देहस्य भूमिसंस्काराश्चाभवच्छिरसो नहि । ततो युद्धं महदभूत्कुरुपांडवसेनयोः

బర్బరీకుని శిరస్సు ఆ పర్వతశిఖరాన్ని చేరింది. అతని దేహానికి భూమిసంస్కారాలు (అంత్యక్రియలు) జరిగాయి; కాని శిరస్సుకు కాదు. ఆపై కురు‑పాండవ సేనల మధ్య మహా యుద్ధం చెలరేగింది.

Verse 81

अष्टादशाहेन हता ये च द्रोणवृषादयः । दुर्योधने हते क्रूरे अष्टादशदिनात्यये

ద్రోణుడు, వృషుడు మొదలైనవారు అష్టాదశ దినములలోనే హతులయ్యారు. క్రూరుడైన దుర్యోధనుడు హతుడైనప్పుడు—అష్టాదశ దినముల ముగింపున—(యుద్ధం ముగిసింది).

Verse 82

युधिष्ठिरो ज्ञातिमध्ये गोविंदं समभाषत । पुरुषोत्तम संग्रामममुं संतारिता वयम्

యుధిష్ఠిరుడు బంధువుల మధ్య గోవిందునితో పలికెను— “హే పురుషోత్తమా, నీ ద్వారానే మేము ఈ సంగ్రామాన్ని దాటి రక్షింపబడ్డాము।”

Verse 83

त्वयैव नाथेन हरे नमस्ते पुरुषोत्तम । श्रुत्वा तस्यापि सासूयमिदं भीमो वचोऽब्रवीत्

“హే హరి, నీవే మా నాథుడు—నమస్కారం, హే పురుషోత్తమా!” అది కూడా విని అసూయతో భీముడు ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 84

येन ध्वस्ता धार्तराष्ट्रास्तं निराकृत्य मां नृप । पुरुषोत्तमं कृष्णमिति ब्रवीषि किमु मूढवत्

“హే రాజా, ధృతరాష్ట్రుల్ని ధ్వంసం చేసిన నన్ను పక్కన పెట్టి, కృష్ణుని ‘పురుషోత్తమ’ అని ఎందుకు మూర్ఖుడిలా అంటున్నావు?”

Verse 85

धृष्टद्युम्नं फाल्गुनं च सात्यकिं मां च पांडव । निराकृत्य ब्रवीष्येव सूतं धिक्त्वा युधिष्ठिर

“హే పాండవా, ధృష్టద్యుమ్నుడు, ఫాల్గుణుడు, సాత్యకి, నేనూ—మమ్మల్ని పక్కన పెట్టి నీవు కేవలం సారథినే గొప్పవాడిగా చెప్పుతున్నావు; ధిక్, యుధిష్ఠిరా!”

Verse 86

अर्जुन उवाच । मैवं मैवं ब्रूहि भीम न त्वं वेत्सि जनार्दनम् । न मया न त्वया पार्थ नान्येनाप्यरयो हताः

అర్జునుడు పలికెను— “భీమా, అలా అనకు, అలా అనకు. నీవు జనార్దనుని యథార్థంగా ఎరుగవు. హే పార్థా, శత్రువులు నా చేత కాదు, నీ చేత కాదు, మరెవరి చేత కూడా కాదు (అని తెలుసుకో).”

Verse 87

अहं हि सर्वदाग्रस्थं नरं पश्यामि संयुगे । निघ्नंतं शात्रवांस्तत्र न जाने कोऽप्यसाविति

నేను యుద్ధంలో ఎల్లప్పుడూ ముందువరుసలో నిలిచిన ఒక పురుషుణ్ని చూస్తున్నాను. అతడు అక్కడ శత్రువులను సంహరిస్తున్నాడు; కాని అతడు ఎవరో నాకు తెలియదు.

Verse 88

भीम उवाच । विभ्रांतोऽसि ध्रुवं पार्थ नात्र हंता नरोऽपरः । अथ चेदस्ति त्वत्पौत्रमुच्चस्थं वच्मि हंत कः

భీముడు అన్నాడు—పార్థా, నీవు నిశ్చయంగా భ్రమించావు; ఇక్కడ సంహారకుడిగా మరో ‘నరుడు’ లేడు. అయినా ఎవడైనా ఉంటే నేను చెబుతాను—ఆ ఉన్నతస్థుడు ఎవరు? అతడు నీ మనవడా?

Verse 89

उपसृत्य ततो भीमो बर्बरीकमपृच्छत । ब्रूह्येते केन निहता धार्तराष्ट्रा हि शत्रवः

అప్పుడు భీముడు దగ్గరకు వెళ్లి బర్బరీకుణ్ని అడిగాడు—చెప్పు, ఈ ధృతరాష్ట్ర వంశ శత్రువులు ఎవరి చేత నిహతులయ్యారు?

Verse 90

बर्बरीक उवाच । एको मया पुमान्दृष्टो युध्यमानः परैः सह । सव्यतः पंचवक्त्रः स दक्षिणे चैकवक्त्रतः

బర్బరీకుడు అన్నాడు—నేను అనేకులతో పోరాడుతున్న ఒకే పురుషుణ్ని చూశాను. అతడు ఎడమవైపు పంచముఖుడుగా, కుడివైపు ఏకముఖుడుగా కనిపించాడు.

Verse 91

सव्यतो दशहस्तश्च धृतशूलाद्युदायुधः । दक्षिणे च चतुर्हस्तो धृतचक्राद्युदायुधः

ఎడమవైపు అతడు దశభుజుడు, త్రిశూలాది ఎత్తిన ఆయుధాలను ధరించాడు; కుడివైపు అతడు చతుర్భుజుడు, చక్రాది ఎత్తిన ఆయుధాలను ధరించాడు.

Verse 92

सव्यतश्च जटाधारी दक्षिणे मुकुटोच्चयः । सव्यतो भस्मधारी च दक्षिणे धृतचंदनः

ఎడమవైపు ఆయన జటాధారి, కుడివైపు ఉన్నతమైన కిరీటధారి. ఎడమవైపు భస్మలేపితుడు, కుడివైపు చందనలేపనంతో అలంకృతుడు।

Verse 93

सव्यतश्चंद्रधारी च दक्षिणे कौस्तुभद्युतिः । ममापि तद्दर्शनतो महद्भयमजायत

ఎడమవైపు ఆయన చంద్రధారి, కుడివైపు కౌస్తుభమణి కాంతితో ప్రకాశించాడు. ఆ దర్శనంతో నాకూ మహాభయం కలిగింది।

Verse 94

ईदृशो मे नरो दृष्टो न चान्यो यो जघान तान् । इत्युक्ते पुष्पवर्षं तु खादासीत्सुमहाप्रभम्

ఇలాంటి మనిషిని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు; వారిని సంహరించగల మరొకడూ లేడు. ఇలా అన్న వెంటనే ఆకాశం నుండి మహాప్రభతో ప్రకాశించే పుష్పవర్షం కురిసింది।

Verse 95

सस्वनुर्देववाद्यानि साधुसाध्विति वै जगुः । विस्मिताः पांडवाश्चासन्प्रणेमुः पुरुषोत्तमम्

దేవవాద్యాలు మ్రోగాయి; వారు ‘సాధు! సాధు!’ అని కీర్తించారు. పాండవులు ఆశ్చర్యపడి పురుషోత్తమునకు ప్రణామం చేశారు।

Verse 96

विलक्षश्चाभवद्भीमो निश्वासांश्चाप्यमुंचत । तं ततः केशवः स्वामी समादाय करे दृढे

భీముడు అయోమయానికి లోనై భారమైన శ్వాసలను విడిచాడు. అప్పుడు స్వామి కేశవుడు అతని చేతిని దృఢంగా పట్టుకొని నిలబెట్టాడు।

Verse 97

कुरुशार्दूल एहीति प्रोच्य सस्मार काश्यपिम् । आरुह्य गरुडं पश्चात्स्मृतमात्रमुपस्थितम्

“ఓ కురుశార్దూలా, రా” అని పలికి ఆయన కాశ్యపీని స్మరించాడు. వెంటనే స్మరణమాత్రాన ప్రత్యక్షమైన గరుడుని అధిరోహించి తదుపరి ప్రయాణమయ్యాడు.

Verse 98

भीमेन सहितो व्योम्नि प्रयातो दक्षिणां दिशम् । ततोऽर्णवमतीत्यैव सुवेलं च महागिरिम्

భీమునితో కలిసి ఆయన ఆకాశమార్గంలో దక్షిణ దిశగా ప్రయాణించాడు. ఆపై సముద్రాన్ని దాటి మహాగిరి సువేల పర్వతాన్ని కూడా దాటిపోయాడు.

Verse 99

लंकासमीपे दृष्ट्वैव सरः कृष्णोऽब्रवीद्वचः । कुरुशार्दूल पश्येदं सरो द्वादशयोजनम्

లంక సమీపంలో ఒక సరస్సు కనిపించగానే కృష్ణుడు పలికాడు—“ఓ కురుశార్దూలా, చూడు ఈ సరస్సును; దీని విస్తీర్ణం పన్నెండు యోజనాలు.”

Verse 100

यदि शूरोऽसि तच्छीघ्रमानयास्यतलान्मृदम् । इत्युक्तो गरुडाच्छीघ्रं न्यपतत्तज्जले बली

“నీవు శూరుడవైతే, వెంటనే ఈ సరస్సు అడుగునుండి మట్టిని తీసుకురా.” అని చెప్పగా, ఆ బలవంతుడు గరుడునుండి త్వరగా దూకి ఆ నీటిలో పడిపోయాడు.

Verse 101

योजनं वायुजवाद्गच्छन्नधो नांतमपश्यत । ततो भीमो विनिःसृत्य भग्नवीर्योऽभ्यभाषत

గాలివేగంతో ఒక యోజన దిగిపోయినా అతనికి అంతం కనిపించలేదు. అప్పుడు భీముడు బయటకు వచ్చి, తన బలగర్వం క్షీణించి, మాటలాడాడు.

Verse 102

अगाधमेतत्सुमहत्सरः कैश्चिन्महाबलैः । अहं खादितुमारब्धः कथंचिच्चापि निर्गतः

ఈ మహత్తర సరస్సు అగాధమైనది; కొందరు మహాబలులు దీనిని కాపాడుతున్నారు. నన్ను పట్టుకుని దాదాపు మింగివేయబోయారు; ఏదో విధంగా నేను తప్పించుకొని బయటపడ్డాను.

Verse 103

एवमुक्तो हसन्कृष्ण उच्चिक्षेप महत्सरः । स्वेनांगुष्ठेन तेजस्वी तदर्धार्धमजायत

అలా చెప్పబడగానే శ్రీకృష్ణుడు నవ్వి, తేజస్సుతో తన బొటనవేలితో ఆ మహాసరస్సును పైకి ఎత్తాడు; అది పూర్వ పరిమాణంలో చిన్న భాగంగా మారింది.

Verse 104

तदृष्ट्वा विस्मितः प्राह किमिदं कृष्ण ब्रूहि मे

అది చూసి అతడు ఆశ్చర్యపడి అన్నాడు—“ఇది ఏమిటి, ఓ కృష్ణా? నాకు చెప్పు.”

Verse 105

श्रीकृष्ण उवाच । कुम्भकर्ण इति ख्यातः पूर्वमासीन्निशाचरः । रामबाणहतस्याभूच्छिरश्छिन्नं सुदुर्मतेः

శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు—“పూర్వం కుంభకర్ణుడని ప్రసిద్ధుడైన ఒక నిశాచరుడు ఉండేవాడు. రామబాణాలతో ఆ దుర్మతి హతుడైనప్పుడు అతని శిరస్సు తెగిపోయింది.”

Verse 106

शिरसस्तस्य तालुक्यखंडमेतद्वृकोदर । योजनद्वादशायामं मृदु क्षिप्तं विचूर्णितम्

“ఓ వృకోదరా, ఇది అతని శిరస్సులోని తాలువు యొక్క ఖండం—పన్నెండు యోజనాల పొడవు—మృదువై కింద పడిపోయి నలిగి చూర్ణమైంది.”

Verse 107

विधृतस्त्वं च यैस्ते तु सरोगेयाभिधाः सुराः । त्रिकूटस्य शिला भिश्च चूर्णिता ये च कोटिशः

సరోగేయులని పిలువబడే దేవతలు నిన్ను అడ్డగించారు; త్రికూట పర్వతంలోని అనేక శిలలు కూడా కోటిశః చూర్ణమయ్యాయి।

Verse 108

एते हि विश्वरिपवो निहताः स्युरुपायतः । गच्छामः पांडवान्भीम द्रौणिर्हि त्वरते दृढम्

ఈ ఉపాయంతో లోకశత్రువులైన వీరు నిశ్చయంగా సంహరింపబడతారు. భీమా, పాండవుల వద్దకు పోదాం; ద్రౌణి దృఢంగా తొందరపడుతున్నాడు।

Verse 109

ततो भीमः प्रणम्याह मनोवाक्कायवृद्धिभिः । कृतमाजन्मतः सव कुकृतं क्षम केशव

అప్పుడు భీముడు నమస్కరించి అన్నాడు—హే కేశవా, జన్మనుండి మనస్సు, వాక్కు, కాయములతో నేను చేసిన సమస్త దుష్కర్మాలను క్షమించుము।

Verse 110

पुरुषोत्तम भवान्नाथ बालिशस्य प्रसीद मे । ततः क्षांतमिति प्रोच्य भीमेन सहितो हरिः

హే పురుషోత్తమా, నీవే నా నాథుడవు; నేను బాలిషుడను, అజ్ఞుడను—నాపై కరుణ చూపుము. అప్పుడు భీమునితో కూడిన హరి “క్షమించితిని” అని పలికెను।

Verse 111

रणाजिरं भूय एत्य बर्बरीकं वचोऽब्रवीत् । चरन्नेवं सुहृदय सर्वलोकेषु नित्यशः

మళ్లీ యుద్ధరంగానికి వచ్చి అతడు బర్బరీకునితో ఇలా అన్నాడు—“హే సుహృదయా, ఇలానే నిత్యం సమస్త లోకాలలో సంచరించుము.”

Verse 112

पूजितः सर्वलोकैस्त्वं यच्छंस्तेषां वरान्वृतान् । गुप्तक्षेत्रं च न त्याज्यं सर्वक्षेत्रोत्तमोत्तमम्

సర్వలోకములచే పూజింపబడిన నీవు యాచించువారికి వారి అభీష్ట వరములను ప్రసాదించుదువు. గుప్తక్షేత్రమును మాత్రం విడువకుము—అది సమస్త పుణ్యక్షేత్రములలో పరమోత్తమము.

Verse 113

देहिस्थल्यां तथा वासी क्षमस्व दुष्कृतं च यत् । इत्युक्तस्तान्नमत्कृत्य भैमिः स्वैरं ययौ मुदा

దేహిస్థలీలో నివసించుచుండగా ఏదైనా దుష్కృతం జరిగి ఉంటే దానిని క్షమించుము. ఇలా చెప్పబడగా భీముడు వారికి నమస్కరించి ఆనందంతో స్వేచ్ఛగా ముందుకు వెళ్లెను.

Verse 114

वासुदेवोऽपि कार्याणि सर्वाण्यूर्ध्वमकारयत् । इति वो वर्णितोत्पत्तिर्बर्बरीकस्य वाडवाः । स्तवं चास्य प्रवक्ष्यामि येन तुष्यति यक्षराट्

ఆపై వాసుదేవుడు కూడా తదుపరి కావలసిన సమస్త కార్యములను నిర్వహింపజేసెను. ఓ వాడవా వంశజులారా, ఈ విధంగా బర్బరీకుని ఉద్భవాన్ని మీకు వర్ణించితిని. ఇప్పుడు యక్షరాజు తృప్తి చెందునట్లు అతని స్తవమును ప్రకటించెదను.

Verse 115

जयजय चतुरशीतिकोटिपरिवार सूर्यवर्चाभिधान यक्षराज जय भूभारहरणप्रवृत्त लघुशापप्राप्तनैरृतियोनिसंभव जय कामकटंकटाकुक्षिराजहंस जय घटोत्कचानंदवर्धन बर्बरीकाभिधान जय कृष्णोपदिष्टश्रीगुप्तक्षेत्रदे वीसमाराधनप्राप्तातुलवीर्य जय विजयसिद्धिदायक जय पिंगलारेपलेन्द्रदुहद्रुहानवकोटीश्वर पलाशनदावानल जय भूपातालांतराले नागकन्यापरि हारक जय भीममानमर्दन जय सकलकौरवसेनावधमुहूर्तप्रवृत्त जय श्रीकृष्णवरलब्धसर्ववरप्रदानसामर्थ्य जयजय कलिकालवंदितनमोनमस्ते पा हिपाहीति

జయ జయ! ఎనభై నాలుగు కోట్ల పరివారములతో కూడిన సూర్యవర్చా నామ యక్షరాజా, నీకు జయము. భూభారహరణమునకు ప్రవృత్తుడవై, లఘుశాపముచే నైరృతి యోనిలో జన్మించినవాడా, జయము. కామకటంకటా గర్భజాత రాజహంసా, జయము. ఘటోత్కచానందవర్ధక బర్బరీకా, జయము. శ్రీకృష్ణోపదేశముచే గుప్తక్షేత్రదేవీ సమారాధనవలన అతులవీర్యము పొందినవాడా, జయము. విజయసిద్ధిదాయకా, జయము. పింగలారే-రేపలేంద్ర సంబంధిత అనేక కోటుల అధీశ్వరా, ద్రుహాణవధకా, పలాశనదావానలసమ తేజస్సా, జయము. భూ-పాతాళాంతరాల విఘ్ననాశకా, నాగకన్యా పరిరక్షకా, జయము. భీమమానమర్దనా, జయము. సమస్త కౌరవసేనావధమున క్షణమాత్రే ప్రవృత్తుడా, జయము. శ్రీకృష్ణవరప్రాప్త సర్వవరప్రదానసామర్థ్యవంతా, జయము. కలికాలవందితా—నమో నమస్తే; పాహి పాహి, రక్షించుము.

Verse 116

अनेन यः सुहृदयं श्रावणेऽभ्यर्च्य दर्शके । वैशाखे च त्रयोदश्यां कृष्णपक्षे द्विजोत्तमाः । शतदीपैः पूरिकाभिः संस्तवेत्तस्य तुष्यति

హే ద్విజోత్తములారా, శ్రావణమాస అమావాస్యనాడు మరియు వైశాఖమాస కృష్ణపక్ష త్రయోదశినాడు ఈ స్తవముతో ఆ సుహృదయ దేవుని ఆరాధించి, నూరు దీపములు మరియు పూరికా నైవేద్యములతో స్తుతించువానిపై ఆయన ప్రసన్నుడగును.

Verse 117

ततो विप्रा नारदश्च समाराध्य महेश्वरम् । महीनगरके पुण्ये स्थापयामास शंकरम्

అనంతరం బ్రాహ్మణులు నారదునితో కలిసి విధివిధానంగా మహేశ్వరుని ఆరాధించి, పుణ్యమైన మహీనగరకంలో శంకరుని ప్రతిష్ఠించారు।

Verse 118

लोकानां च हितार्थाय केदारं लिङ्गमुत्तमम् । अत्रीशादुत्तरे भागे महापापप्रणाशनम्

లోకాల హితార్థం కేదారమనే ఉత్తమ లింగం అత్రీశుని ఉత్తర భాగంలో ప్రతిష్ఠించబడింది; అది మహాపాపనాశకము।

Verse 119

अत्र कुण्डे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा यथाविधि । अत्रीशं च नमस्कृत्य केदारं च प्रपश्यति

ఇక్కడి కుండంలో స్నానం చేసి మనిషి విధిపూర్వకంగా శ్రాద్ధం చేయాలి; అనంతరం అత్రీశునికి నమస్కరించి కేదారుని కూడా దర్శించాలి।

Verse 120

मातुः स्तन्यं पुनर्नैव स पिबेन्मुक्तिभाग्भवेत् । ततो रुद्रो नीलकण्ठो नारदाय महात्मने

అతడు ఇక మళ్లీ తల్లి పాలు త్రాగడు; ముక్తిలో భాగస్వామి అవుతాడు। అప్పుడు నీలకంఠుడైన రుద్రుడు మహాత్మ నారదునితో పలికెను।

Verse 121

वरं दत्त्वा स्वयं तस्थौ महीनगरके शुभे । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा नीलकण्ठं प्रपश्यति

వరాన్ని ప్రసాదించి ఆయన స్వయంగా శుభమైన మహీనగరకంలో నిలిచెను। కోటితీర్థంలో స్నానం చేసినవాడు నీలకంఠుని దర్శిస్తాడు।

Verse 123

न तेषां वंशनाशोऽस्ति जयादित्यप्रसादतः । तेषां कुले न रोगः स्यान्न दारिद्र्यं न लाञ्छनम्

జయాదిత్యుని ప్రసాదముచేత వారికి వంశనాశము లేదు. వారి కులమున రోగము లేదు, దారిద్ర్యము లేదు, అపకీర్తియు లేదు.

Verse 124

पुत्रपौत्रसमायुक्ता धनधान्यसमायुताः । भुक्त्वा भोगानिह बहून्सूर्यलोके वसन्ति ते

వారు పుత్రపౌత్రులతో కూడి, ధనధాన్యసంపన్నులై, ఇహలోకమున అనేక భోగములు అనుభవించి, అనంతరం సూర్యలోకమున నివసిస్తారు.

Verse 125

इति प्रोक्तं मया विप्रा गुप्तक्षेत्रं समासतः । सप्तक्रोशप्रमाणं च क्षेत्रस्यास्य पुरा द्विजाः । स्वयंभुवा प्रोक्तमिदं सर्वकामार्थसिद्धिदम्

హే విప్రులారా, గుప్తక్షేత్రమును నేను సంక్షేపముగా వివరించితిని. హే ద్విజులారా, పూర్వకాలమున ఈ క్షేత్రము పరిమాణము ఏడు క్రోశములని ప్రకటించబడెను. ఇది స్వయంభువు (బ్రహ్మ) ఉపదేశించినది; సర్వకామార్థసిద్ధిదాయకము.

Verse 126

इति वो वर्णितः पुण्यो महीसागरसम्भवः । शृण्वन्संकीर्तयंश्चैव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఇట్లు మీకు పుణ్యమైన ‘మహీసాగరసంభవ’ము వర్ణించబడెను. దీనిని వినువాడును, అలాగే కీర్తించువాడును, సర్వపాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 127

य इदं श्रावयेद्विद्वान्महामाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकं स गच्छति

యే విద్వాంసుడు ఈ ఉత్తమ మహామాహాత్మ్యమును శ్రావయించునో, అతడు సర్వపాపవినిర్ముక్తుడై రుద్రలోకమునకు గమనించును.

Verse 128

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं सकलं श्रावयेद्यदि । सर्वैश्वर्यमवाप्नोति ब्रह्महत्यां व्यपोहति

గుప్తక్షేత్ర మహాత్మ్యాన్ని సంపూర్ణంగా ఇతరులకు శ్రవణం చేయించువాడు సమస్త ఐశ్వర్యాన్ని పొందును; బ్రహ్మహత్య పాపమును కూడ తొలగించును.

Verse 129

कोटितीर्थस्य माहात्म्यं महीनगरकस्य च । शृणोति श्रावयेद्यस्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते

కోటితీర్థమునకు మరియు మహీనగరకమునకు సంబంధించిన మహాత్మ్యాన్ని వినువాడు గాని, ఇతరులకు వినిపించువాడు గాని బ్రహ్మభూయ—బ్రహ్మస్థితి ప్రాప్తికి—యోగ్యుడగును.

Verse 130

कोटितीर्थे नरः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रयत्नतः । दानं दद्याद्यथाशक्त्या शृणुध्वं तत्फलं हि मे

కోటితీర్థంలో స్నానం చేసి మనుష్యుడు శ్రద్ధతో శ్రాద్ధం చేయవలెను; తన శక్తి మేరకు దానం ఇవ్వవలెను. దాని ఫలాన్ని నన్ను నుండి వినుడి.

Verse 131

स्वर्गपातालमर्त्येषु यानि तीर्थानि सन्ति वै । तेषु दानेषु यत्पुण्यं तत्फलं प्राप्यते नरैः

స్వర్గం, పాతాళం, మర్త్యలోకములలో ఉన్న అన్ని తీర్థములలో దానమిచ్చిన పుణ్యఫలం ఏదో, అదే ఫలం ఇక్కడ మనుష్యులకు లభించును.

Verse 132

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरिष्टैश्चैवाप्तदक्षिणैः । सर्वव्रततपोभिश्च कृतैर्यत्पुण्यमाप्यते

అశ్వమేధాది యజ్ఞములచే, విధివిధానముగా సమ్యక్‌గా నిర్వహించి తగిన దక్షిణతో కూడిన కర్మలచే, మరియు సమస్త వ్రత-తపస్సుల ఆచరణచే పొందబడే పుణ్యం—

Verse 133

तत्पुण्यं प्राप्यते विप्राः कोटितीर्थे न संशयः

హే విప్రులారా! కోటితీర్థంలో అదే పుణ్యం నిస్సందేహంగా లభిస్తుంది.

Verse 134

इदं पवित्रं खलु पुण्यदं सदा यशस्करं पापहरं परात्परम् । शृणोति भक्त्या पुरुषः स पुण्यभागसुक्षये रुद्रसलोकतां व्रजेत्

ఇది నిజంగా పవిత్రకరం—ఎల్లప్పుడూ పుణ్యప్రదం, యశస్సును కలిగించేది, పాపహరము, పరాత్పరము. భక్తితో దీనిని వినేవాడు, తన పుణ్యభోగం క్షయించినప్పుడు రుద్రలోకాన్ని చేరుతాడు.

Verse 135

धन्यं यशस्यं नियतं सुपुण्यं स्वर्मोक्षदं पापहरं नराणाम् । शृणोति नित्यं नियतः शुचिः पुमान्भित्त्वा रविं विष्णु पदं प्रयाति

ఇది ధన్యము, యశప్రదము, నిశ్చలము, అత్యంత పుణ్యకరము—మనుష్యులకు స్వర్గమోక్షప్రదము, పాపహరము. నియమశీలుడై శుచిగా నిత్యం దీనిని వినేవాడు సూర్యమండలాన్ని దాటి విష్ణువు పరమపదాన్ని చేరుతాడు.