Adhyaya 55

Verse 1

सूत उवाच । इति बाभ्रव्यवचनमाकर्ण्य कुरुनन्दनः । प्राणमन्नारदं भक्त्या विस्मितः पुलकान्वितः

సూతుడు పలికెను—బాభ్రవ్యుని వచనములు విని కురునందనుడు భక్తితో నారదునికి ప్రణామము చేసెను. అతడు ఆశ్చర్యముతో రోమాంచితుడయ్యెను.

Verse 2

प्रशस्य च चिरं कालं पुनर्नारदमब्रवीत्

మరియు చాలాకాలము స్తుతించి, అతడు మళ్లీ నారదునితో పలికెను.

Verse 3

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं शृण्वानस्त्वन्मुखान्मुने । तृप्तिं नैवाधिगच्छामि भूयस्तद्वक्तुमर्हसि

హే మునీ! మీ ముఖమునుండి గుప్తక్షేత్రమహాత్మ్యము వింటున్నా నాకు తృప్తి కలగడం లేదు; కావున దయచేసి దానిని మరల మరింత విస్తారంగా చెప్పవలెను.

Verse 4

नारद उवाच । महालिंगस्य वक्ष्यामि महिमानं कुरूद्वह । गौतमेश्वर लिंगस्य सावधानः शृणुष्व तत्

నారదుడు పలికెను—హే కురువీరశ్రేష్ఠా! మహాలింగమున, విశేషముగా గౌతమేశ్వరలింగ మహిమను నేను చెప్పుదును. జాగ్రత్తగా వినుము.

Verse 5

अक्षपादो महायोगी गौतमाख्योऽभवन्मुनिः । गोदावरीसमानेता अहल्यायाः पतिः प्रभुः

అక్షపాదుడు అనే మహాయోగి గౌతమమునిగా ప్రసిద్ధుడై యుండెను. ఆయన అహల్యాభర్త, మహాప్రభువు, గోదావరిని ప్రదర్శింపజేసినవాడు.

Verse 6

गुप्त क्षेत्रस्य माहात्म्यं स च ज्ञात्वा महोत्तमम् । योगसंसाधनं कुर्वन्नत्र तेपे तपो महत्

గుప్తక్షేత్రము యొక్క పరమోత్తమ మహిమను తెలిసికొని, ఆయన యోగసాధన చేయుచు ఇక్కడ మహత్తపస్సు ఆచరించెను.

Verse 7

योगसिद्धिं ततः प्राप्य गौतमेन महात्मना । अत्र संस्थापितं लिंगं गौतमेश्वरसंज्ञया

అనంతరం మహాత్ముడైన గౌతముడు యోగసిద్ధిని పొందిన తరువాత, ఇక్కడే ‘గౌతమేశ్వర’ అనే నామంతో లింగాన్ని స్థాపించెను.

Verse 8

संस्नाप्यैतन्महालिंगं चन्दनेन विलिप्य च । संपूज्य पुष्पैर्विविधैर्गुग्गुलं दाहयेत्पुरः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

ఈ మహాలింగమును స్నానముచేసి, చందనముతో లేపనముచేసి, వివిధ పుష్పములతో పూజించి, దాని ముందర గుగ్గుల ధూపమును దహింపవలెను. అట్లు చేసిన భక్తుడు సర్వపాపములనుండి విముక్తుడై రుద్రలోకమున గౌరవింపబడును.

Verse 9

अर्जुन उवाच । योगस्वरूपमिच्छामि श्रोतुं नारद तत्त्वतः । योगं सर्वे प्रशंसंति यतः सर्वोत्तमोत्तमम्

అర్జునుడు పలికెను—హే నారదా! యోగస్వరూపాన్ని తత్త్వతః వినాలని నేను కోరుతున్నాను; ఎందుకంటే అందరూ యోగాన్ని సర్వోత్తమాలలోనూ సర్వోత్తమమని ప్రశంసిస్తారు।

Verse 10

नारद उवाच । समासात्तव वक्ष्यामि योगतत्त्वं कुरूद्वह । श्रवणादपि नैर्मल्यं यस्य स्यात्सेवनात्किमु

నారదుడు పలికెను—హే కురువంశశ్రేష్ఠా! సంక్షేపంగా నీకు యోగతత్త్వాన్ని చెప్పుదును. దాని శ్రవణమాత్రంతోనే నిర్మలత కలుగుతే, దాని సేవనము/అభ్యాసముతో ఇంకెంత ఫలం కలుగునో!

Verse 11

चित्तवृत्तिनिरोधाख्यं योगतत्त्वं प्रकीर्त्यते । तदष्टांगप्रकारेण साधयंतीह योगिनः

యోగతత్త్వం ‘చిత్తవృత్తినిరోధం’ అని ప్రకటించబడింది; యోగులు ఇక్కడ దానిని అష్టాంగ విధానంతో సాధిస్తారు।

Verse 12

यमश्च नियमश्चैव प्राणायामस्तृतीयकः । प्रत्याहारो धारणा च ध्येयं ध्यानं च सप्तमम्

యమము, నియమము మొదటివి; ప్రాణాయామము మూడవది. ఆపై ప్రత్యాహారము, ధారణ; ధ్యేయము మరియు ధ్యానము ఏడవ అంగముగా చెప్పబడినవి।

Verse 13

समाधिरिति चाष्टांगो योगः संपरिकीर्तितः । प्रत्येकं लक्षणं तेषामष्टानां शृणु पांडव

సమాధి యోగమునకు ఎనిమిదవ అంగమని ప్రకటించబడింది. హే పాండవా! ఈ ఎనిమిది అంగాల ప్రత్యేక లక్షణాలను వినుము।

Verse 14

अनुक्रमान्नरो येषां साधनाद्योगमश्नुते । अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ

ఈ సాధనలను క్రమంగా ఆచరించినవాడు యోగాన్ని పొందుతాడు. అవి—అహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, అపరిగ్రహం.

Verse 15

एते पंच यमाः प्रोक्ताः शृण्वेषामपि लक्षणम् । आत्मवत्सर्वभूतेषु यो हिताय प्रवर्तते

ఇవి ఐదు యమాలుగా చెప్పబడ్డాయి; ఇప్పుడు వాటి లక్షణములను కూడా వినండి. ఎవడు సమస్త భూతాలలో తననే చూసి వారి హితార్థం ప్రవర్తిస్తాడో—

Verse 16

अहिंसैषा समाख्याता वेदसंविहिता च या । दृष्टं श्रुतं चानुमितं स्वानुभूतं यथार्थतः

ఇదే అహింస అని చెప్పబడింది; ఇది వేదవిధిగా కూడా నియమించబడింది—చూసినది, విన్నది, ఊహించినది, స్వయంగా అనుభవించినది—అన్నిటిని యథార్థంగా (వర్ణించడం).

Verse 17

कथनं सत्यमित्युक्तं परपीडाविवर्जितम् । अनादानं परस्वानामापद्यपि कथंचन

ఇతరులకు బాధ కలగకుండా యథార్థంగా పలకడమే ‘సత్యం’ అని చెప్పబడింది. ‘అస్తేయం’ అంటే ఆపదలోనూ ఎప్పటికీ పరధనాన్ని తీసుకోకపోవడం.

Verse 18

मनसा कर्मणा वाचा तदस्तेयं प्रकीर्तितम् । अमैथुनं यतीनां च मनोवाक्कायकर्मभिः

మనసా, కర్మణా, వాచా పరధనాన్ని తీసుకోకపోవడమే ‘అస్తేయం’ అని ప్రకటించబడింది. యతులకైతే ‘అమైథునం’ (బ్రహ్మచర్యం) కూడా మన-వాక్కు-కాయ కర్మలతో పాటించాలి.

Verse 19

ऋतौ स्वदारगमनं गेहिनां ब्रह्मचर्यता । यतीनां सर्वसंन्यासो मनोवाक्कायकर्मणा

గృహస్థులకు ఋతుకాలంలో స్వధర్మపత్నీ సమాగమమే బ్రహ్మచర్యంగా చెప్పబడింది; యతులకు మాత్రం మనస్సు, వాక్కు, కాయకర్మలతో సంపూర్ణ సన్న్యాసమే ఆచరణీయము।

Verse 20

गृहस्थानां च मनसा स्मृत एषोऽपरिग्रहः । एते यमास्तव प्रोक्ताः पंचैव नियमाञ्छृणु

గృహస్థులకు ‘అపరిగ్రహం’ అనేది మనస్సులోని అనాసక్తిగా భావించబడింది. ఈ యమాలు నీకు చెప్పబడినవి; ఇప్పుడు ఐదు నియమాలను వినుము।

Verse 21

शौचं तुष्टिस्तपश्चैव जपो भक्तिर्गुरोस्तथा । एतेषामपि पंचानां पृथक्संशृणु लक्षणम्

శౌచం, తుష్టి, తపస్సు, జపం, గురుభక్తి—ఇవే ఐదు నియమాలు; వీటి ప్రత్యేక లక్షణాలను వరుసగా వినుము।

Verse 22

बाह्यमाभ्यतरं चैव द्विविधं शौचमुच्यते । बाह्यं तु मृज्जलैः प्रोक्तमांतरं शुद्धमानसम्

శౌచం రెండు విధాలుగా చెప్పబడింది—బాహ్యము, ఆభ్యంతరము. బాహ్య శౌచం మట్టి, నీటితో శుద్ధి; ఆభ్యంతర శౌచం శుద్ధమైన మనస్సు।

Verse 23

न्यायेनागतया वृत्त्या भिक्षया वार्तयापि च । संतोषो यस्य सततं सा तुष्टिरिति चोच्यते

న్యాయంగా లభించిన జీవనోపాధితో—భిక్షవలనైనా, ధర్మోచిత వృత్తివలనైనా—ఎవడు ఎల్లప్పుడూ సంతృప్తిగా ఉంటాడో, అదే ‘తుష్టి’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 24

चांद्रायणादीनि पुनस्तपांसि विहितानि च । आहारलाघवपरः कुर्यात्तत्तप उच्यते

చాంద్రాయణాది తపస్సులు శాస్త్రంలో విధిగా నియమించబడ్డాయి. ఆహారాన్ని లఘువుగా ఉంచి ఆచరించేది తపస్సు అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 25

स्वाध्यायस्तु जपः प्रोक्तः प्रणवाभ्यसनादिकः । शिवे ज्ञाने गुरौ भक्तिर्गुरुभक्तिरिति स्मृता

స్వాధ్యాయం అనగా జపమే అని చెప్పబడింది—ప్రణవం (ఓం) అభ్యాసం మొదలైనవి. శివునందు, జ్ఞానమందు, గురువందు భక్తి ‘గురుభక్తి’గా స్మరించబడుతుంది.

Verse 26

एवं संसाध्य नियमान्संयमांश्च विचक्षणः । प्राणायामाय संदध्यान्नान्यथा योगसाधकः

ఇలా నియమాలు, సంయమాలు సమ్యకంగా సాధించిన తరువాత వివేకి సాధకుడు ప్రాణాయామంలో నిమగ్నమవాలి; యోగసిద్ధికి మరొక మార్గం లేదు.

Verse 27

यतोऽशुचिशरीरस्य वायुकोपो महान्भवेत् । वायुकोपात्कुष्ठता च जडत्वादीनुपाश्नुते

ఎందుకంటే అశుద్ధ శరీరమున్నవానిలో వాయువు తీవ్రముగా కుపితమవుతుంది. వాయు వికృతితో కుష్ఠం, జడత్వం మొదలైన బాధలు కలుగుతాయి.

Verse 28

तस्माद्विचक्षणः शुद्धं कृत्वा देहं यतेत्परम् । प्राणायामस्य वक्ष्यामि लक्षणं शृणु पांडव

కాబట్టి వివేకి శరీరాన్ని శుద్ధి చేసుకొని పరమ ప్రయత్నం చేయాలి. ఇప్పుడు ప్రాణాయామ లక్షణాన్ని చెప్పుదును—వినుము, ఓ పాండవా.

Verse 29

प्राणापाननिरोधश्च प्राणायामः प्रकीर्तितः । लघुमध्योत्तरीयाख्यः स च धीरैस्त्रिधोदितः

ప్రాణం మరియు అపానం నియంత్రణనే ప్రాణాయామమని ప్రకటించారు. ధీరులు దానిని త్రివిధమని వర్ణిస్తారు—లఘు, మధ్యమ, ఉత్తమ అని।

Verse 30

लघुर्द्वादशमात्रस्तु मात्रा निमिष उन्मिषः । द्विगुणो मध्यमश्चोक्तस्त्रिगुणश्चोत्तमः स्मृतः

లఘు ప్రాణాయామం పన్నెండు మాత్రలది; ‘మాత్ర’ అనగా నిమిష-ఉన్మిష (కన్ను మూసి తెరవడం). మధ్యమం దాని రెండింతలు, ఉత్తమం మూడింతలు అని స్మృతం।

Verse 31

प्रथमेन जयेत्स्वेदं मध्यमेन तु वेपथुम् । विषादं च तृतीयेन जयेद्दोषाननुक्रमात्

మొదటిద్వారా చెమటను జయిస్తాడు, మధ్యమద్వారా వణుకును; మూడవద్వారా విషాదాన్ని—ఇలా క్రమంగా దోషాలను అధిగమిస్తాడు।

Verse 32

पद्माख्यमासनं कृत्वा रेचकं पूरकं तथा । कुंभकं च सुखासीनः प्राणायामं त्रिधाऽभ्यसेत्

పద్మాసనం వేసి సుఖాసీనుడై, ప్రాణాయామాన్ని మూడు విధాలుగా అభ్యసించాలి—రేచకం (శ్వాస విడిచుట), పూరకం (శ్వాస పీల్చుట), కుంభకం (ధారణ).

Verse 33

प्राणानामुपसंरोधात्प्राणायाम इति स्मृतः । यथा पर्वतधातूनां ध्मातानां दह्यते मलः

ప్రాణాలను సన్నిహితంగా నియంత్రించుట వలన దీనిని ప్రాణాయామమని స్మరిస్తారు. పర్వత ధాతువులను భట్టిలో ఊదిపోసి కరిగించగా మలినం దగ్ధమయ్యే విధంగా।

Verse 34

तथेंद्रियवृतो दोषः प्राणायामेन दह्यते । गोशतं कापिलं दत्त्वा यत्फलं तत्फलं भवेत्

అలాగే ఇంద్రియాలతో కప్పబడిన దోషము ప్రాణాయామముచేత దగ్ధమగును. నూరు కపిల గోవులను దానమిచ్చిన ఫలము ఏదో, అదే ఫలము దీనివలన కలుగును.

Verse 35

प्राणायामेन योगज्ञस्तस्मात्प्राणं सदा यमेत् । प्राणायामेन सिद्ध्यन्ति दिव्याः शान्त्यादयः क्रमात्

ప్రాణాయామముచేత యోగజ్ఞుడు అవుతాడు; అందువల్ల ప్రాణాన్ని ఎల్లప్పుడూ నియమించాలి. ప్రాణాయామమువలన శాంతి మొదలైన దివ్యసిద్ధులు క్రమంగా సిద్ధించును.

Verse 36

शांतिः प्रशान्तिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च यथाक्रमम् स । हजागंतुकामानां पापानां च प्रवर्तताम्

శాంతి, ప్రశాంతి, దీప్తి, ప్రసాదము—ఇవి యథాక్రమంగా కలుగును; దానివలన ఉన్న పాపములును కొత్తగా పుట్టు పాపములును ప్రవాహము ఆపబడును.

Verse 37

वासनाशांतिरित्याख्यः प्रथमो जायते गुणः । लोभमोहात्मकान्दोषान्निराकृत्यैव कृत्स्नशः

లోభమోహరూప దోషములను పూర్తిగా తొలగించినప్పుడు ‘వాసనాశాంతి’ అని పిలువబడే మొదటి గుణము జనించును.

Verse 38

तपसां च यदा प्राप्तिः सा शांतिरिति चोच्यते । सर्वेन्द्रियप्रसादश्च बुद्धेर्वै मरुतामपि

తపస్సు వలన కలిగే సిద్ధులు పొందినప్పుడు దానిని కూడా ‘శాంతి’ అని అంటారు. అప్పుడు సమస్త ఇంద్రియములకు ప్రసాదము, బుద్ధికి కూడా నిర్మల ప్రశాంతత—ప్రాణవాయువుల నియమముచేత—కలుగును.

Verse 39

प्रसाद इति स प्रोक्तः प्राप्यमेवं चतुष्टयम् । एवंफलं सदा योगी प्राणायामं समभ्यसेत्

ఇదే ‘ప్రసాదం’—స్పష్టమైన అనుగ్రహం—అని ప్రకటించబడింది. ఈ విధంగా చతుర్విధ సాధనఫలం లభిస్తుంది; కాబట్టి ఆ ఫలాన్ని తెలిసి యోగి నిత్యం ప్రాణాయామాన్ని అభ్యసించాలి.

Verse 40

मृदुत्वं सेव्यमानास्तु सिंहशार्दूलकुंजराः । यथा यान्ति तथा प्राणो वश्यो भवति साधितः

సేవనంతో, శిక్షణతో సింహం, పులి, ఏనుగూ మృదువుగా మారినట్లే, సాధనచేత ప్రాణం వశమవుతుంది.

Verse 41

प्राणायामस्त्वयं प्रोक्तः प्रत्याहारं ततः शृणु । विषयेषु प्रवृत्तस्य चेतसो विनिवर्तनम्

ప్రాణాయామం వివరించబడింది; ఇప్పుడు ప్రత్యాహారాన్ని విను. విషయాల వైపు పరుగెత్తిన మనస్సును వెనక్కి తిప్పి అంతర్ముఖం చేయడమే ప్రత్యాహారం.

Verse 42

प्रत्याहारं विनिर्दिष्टतस्य संयमनं हि यत् । प्रत्याहारस्त्वयं प्रोक्तो धारणालक्षणं शृणु

నిర్దిష్టమైన ఆ నియమనం (సంయమనం) యే ప్రత్యాహారం. ప్రత్యాహారం చెప్పబడింది; ఇప్పుడు ధారణ లక్షణాన్ని విను.

Verse 43

यथा तोयार्थिनस्तोयं पत्रनालादिभिः शनैः । आपिबेयुस्तथा वायुं योगी नयति साधितम्

నీటిని కోరేవారు ఆకునాళం మొదలైన వాటితో నెమ్మదిగా నీటిని త్రాగినట్లే, యోగి విధిని సాధించి ప్రాణవాయువును మృదువుగా నడిపించి అంతరంలో గ్రహిస్తాడు.

Verse 44

प्राग्नाभ्यां हृदये वायुरथ तालौ भ्रुवोंऽतरे । चतुर्दले षड्दशे च द्वादशे षोडशद्विके

మొదట యోగి నాభి ప్రాంతం నుండి ప్రాణవాయువును హృదయంలో స్థాపించాలి; తరువాత దానిని తాలువుకు, భ్రూమధ్యానికి నడిపి—నాలుగు దళాలు, పదహారు దళాలు, పన్నెండు దళాలు, మరియు రెండింతల పదహారు దళాల పద్మకేంద్రాలలో నిలుపాలి.

Verse 45

आकुंचनेनैव मूर्द्धमुन्नीय पवनं शनैः । मूर्धनि ब्रह्मरंध्रे तं प्राणं संधारयेत्कृती

ఆకుంచనమాత్రంతోనే పవనాన్ని మెల్లగా శిరస్సుకు ఎత్తి, కృతీ సాధకుడు ఆ ప్రాణాన్ని మూర్ధనిలోని బ్రహ్మరంధ్రంలో ధారించాలి.

Verse 46

प्राणायामा दश द्वौ च धारणैषा प्रकीर्त्यते । दशैता धारणाः स्थाप्य प्राप्नोत्यक्षरसाम्यताम्

ఈ ధారణ పన్నెండు ప్రాణాయామాలతో కూడినదని చెప్పబడింది. ఈ పది ధారణలను స్థాపించినవాడు అక్షరమైన అవినాశితో సమత్వాన్ని పొందుతాడు.

Verse 47

धारणास्थस्य यद्ध्येयं तस्य त्वं शृणु लक्षणम् । ध्येयं बहुविधं पार्थ यस्यांतो नोपलभ्यते

ధారణలో స్థితుడైనవాడికి ధ్యేయమైన దాని లక్షణాన్ని నన్ను నుండి విను. ఓ పార్థా, ధ్యేయం అనేక విధాలుగా ఉంటుంది; దాని అంతం పూర్తిగా గ్రహించబడదు.

Verse 48

केचिच्छिवं हरिं केचित्केचित्सूर्यं विधिं परे । केचिद्देवीं महद्भूतामुत ध्यायन्ति केचन

కొంతమంది శివుని ధ్యానిస్తారు, కొంతమంది హరిని; మరికొందరు సూర్యుని, ఇంకొందరు విధాత బ్రహ్మను. కొందరు మహాభూతమైన దేవీ-శక్తిని ధ్యానిస్తారు—ఇలా జనులు భిన్న భిన్నంగా ఉపాసిస్తారు.

Verse 49

तत्र यो यच्च ध्यायेत स च तत्र प्रलीयते । तस्मात्सदा शिवं देवं पंचवक्त्रं हरं स्मरेत्

మనిషి ఏదిని ధ్యానిస్తాడో, అదే తత్త్వంలో లీనమవుతాడు. కాబట్టి ఎల్లప్పుడూ పంచవక్త్రుడైన హర-శివదేవుని స్మరించాలి.

Verse 50

पद्मासनस्थं तं गौरं बीजपूरकरं स्थितम् । दशहस्तं सुप्रसन्नवदनं ध्यानमास्थितम्

ఆయనను పద్మాసనస్థుడిగా, గౌరవర్ణుడిగా, చేతిలో బీజపూర (నిమ్మఫలం) ధరించినవాడిగా—దశహస్తుడిగా, అత్యంత ప్రసన్న ముఖముతో, గాఢ ధ్యానంలో స్థితుడిగా ధ్యానించు.

Verse 51

ध्येयमेतत्तव प्रोक्तं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । ध्यानस्य लक्षणं चैतन्निमेषार्धमपि स्फुटम्

నీకు ధ్యేయం ఇదే అని చెప్పబడింది; కాబట్టి ధ్యానాన్ని ఆచరించు. ఇదే ధ్యాన లక్షణం—కనురెప్ప మూసి తెరచే అర్ధనిమిషంలోనూ స్పష్టంగా.

Verse 52

न पृथग्जायते ध्येयाद्धारणां यः समास्थितः । एवमेतां दुरारोहां भूमिमास्थाय योगवित्

ధారణలో దృఢంగా స్థితుడైనవానికి ధ్యేయం నుండి వేరుపాటు కలగదు. ఈ విధంగా ఈ దురారోహ స్థితిని అధిరోహించి యోగవేత్త…

Verse 53

न किंचिच्चिंतयेत्पश्चात्समाधिरिति कीर्त्यते । समाधेर्लक्षणं सम्यग्ब्रुवतो मे निशामय

ఆ తరువాత ఏదీ ఆలోచించకపోతే దానిని సమాధి అంటారు. నేను సమ్యకంగా చెప్పుచున్నాను—సమాధి లక్షణాన్ని విను.

Verse 54

शब्दस्पर्शरसैर्हीनं गंधरूपविवर्जितम् । परं पुरुषं संप्राप्तः समाधिस्थः प्रकीर्तितः

శబ్దం, స్పర్శ, రసం లేనివాడై, గంధం మరియు రూపం నుండి విముక్తుడై, పరమపురుషుని పొందినవాడు సమాధిస్థుడని ప్రకటించబడును.

Verse 55

तां तु प्राप्य नरो विघ्नैर्नाभिभूयेत कर्हिचित् । समाधिस्थश्च दुःखेन गुरुणापि न चाल्यते

ఆ స్థితిని పొందిన మనిషి ఎప్పుడూ విఘ్నాలచే జయింపబడడు. సమాధిస్థుడైన వాడు ఘోర దుఃఖంతో కూడ కదలడు.

Verse 56

शंखाद्याः शतशस्तस्य वाद्यन्ते यदि कर्णयोः । भेर्यश्च यदि हन्यंते शब्दं बाह्यं न विंदति

అతని చెవుల వద్ద వందల శంఖాద్య వాద్యాలు మ్రోగినా, భేరీలు మోగించినా, అతడు బాహ్య శబ్దాన్ని గ్రహించడు.

Verse 57

कशाप्रहाराभिहतो वह्निदग्धतनुस्तथा । शीताढ्येव स्थितो घोरे स्पर्शं बाह्यं न विन्दति

అతడు కొరడా దెబ్బలతో కొట్టబడినా, అగ్నితో దేహం దగ్ధమైనా, భయంకర శీతంలో నిలిచినా, బాహ్య స్పర్శను గ్రహించడు.

Verse 58

रूपे गंधे रसे बाह्ये तादृशस्य तु का कथा । दृष्ट्वा य आत्मनात्मानं समाधिं लभते पुनः

అతడు బాహ్య స్పర్శకే ప్రభావితంకాకపోతే, బాహ్య రూపం, గంధం, రసం గురించి ఏమి చెప్పాలి! ఆత్మచేత ఆత్మను దర్శించి మళ్లీ సమాధిని పొందుతాడు.

Verse 59

तृष्णा वाथ बुभुक्षा वा बाधेते तं न कर्हिचित्

దాహముగానీ ఆకలిగానీ అతనిని ఎప్పుడూ బాధించవు।

Verse 60

न स्वर्गे न च पाताले मानुष्ये क्व च तत्सुखम् । समाधिं निश्चलं प्राप्य यत्सुखं विंदते नरः

ఆ సుఖం స్వర్గంలోనూ కాదు, పాతాళంలోనూ కాదు, మానవలోకంలో ఎక్కడా కాదు; నిశ్చల సమాధిని పొందిన తరువాత మనిషి అనుభవించే ఆనందమే అది।

Verse 61

एवमारूढयोगस्य तस्यापि कुरुनदन । पंचोपसर्गाः कटुकाः प्रवर्तंते यथा शृणु

ఓ కురునందనా! ఈ విధంగా యోగమార్గంపై అధిరోహించినవాడికీ ఐదు కఠినమైన ఉపసర్గలు (విఘ్నాలు) కలుగుతాయి; అవి ఎలా ప్రవృత్తిస్తాయో విను।

Verse 62

प्रातिभः श्रावणो दैवो भ्रमावर्तोऽथ भीषणः । प्रतिभा सर्वशास्त्राणां प्रातिभोऽयं च सात्त्विकः

ఆ (ఐదు) విఘ్నాలు—ప్రాతిభ, శ్రావణ, దైవ, భ్రమావర్త, మరియు భీషణ. ‘ప్రాతిభ’ అనేది సాత్త్విక శక్తి—సర్వ శాస్త్రాల విషయమై కలిగే సూక్ష్మ అంతఃప్రజ్ఞ।

Verse 63

तेन यो मदमादद्याद्योगी शीघ्रं च चेतसः । योजनानां सहस्रेभ्यः श्रवणं श्रावणस्तु सः

ఆ ప్రాతిభ వల్ల యోగి త్వరగా మదం (అహంకారం) పొందితే అతని చిత్తం విక్షిప్తమవుతుంది. అలాగే సహస్ర యోజనాల దూరం నుంచీ వినగలగడం—దానినే ‘శ్రావణ’ (విఘ్నం) అంటారు।

Verse 64

द्वितीयः सात्विकश्चायमस्मान्मत्तो विनश्यति । अष्टौ पश्यति योनीश्च देवानां दैव इत्यसौ

ఇది రెండవదీ సాత్త్వికమే; కాని మదము (అహంకారం)గా మారినప్పుడు నశిస్తుంది. దేవతల అష్ట యోనులను దర్శించువాడే ‘దైవ’ (విఘ్నము) అని చెప్పబడును.

Verse 65

अयं च सात्त्विको दोषो मदादस्माद्विनश्यति । आवर्त इव तोयस्य जनावर्ते यदाकुलः

ఇదీ సాత్త్విక దోషమే; దీనినుంచి పుట్టిన మదము (అహంకారం) వలన ఇది నశిస్తుంది. నీటిలోని వలయంలా, ప్రవాహాల గుంపు-ఆవర్తంలో కలతచెందినట్లు.

Verse 66

आवर्ताख्यस्त्वयं दोषो राजसः स महाभयः । भ्राम्यते यन्निरालम्बं मनो दोषैश्च योगिनः

‘ఆవర్త’ అనే ఈ దోషము రాజసికము, మహాభయకరము. ఈ దోషాల వలన యోగి మనస్సు ఆధారంలేక తిరుగుతూ భ్రమిస్తుంది.

Verse 67

समस्ताधारविभ्रंशाद्भ्रमाख्यस्तामसो गुणः । एतैर्नाशितयोगाश्च सकला देवयोनयः

సర్వ ఆధారాలు చెల్లాచెదురైనప్పుడు ‘భ్రమ’ అనే తామస గుణము ఉద్భవిస్తుంది. ఈ తామస కలతల వల్ల దేవయోనుల్లో జన్మించినవారికీ యోగము నశిస్తుంది.

Verse 68

उपसर्गैर्महाघोरैरावर्त्यंते पुनः पुनः । प्रावृत्य कंबलं शुक्लं योगी तस्मान्मनोमयम्

అత్యంత ఘోర ఉపసర్గములచే మనస్సు మళ్లీ మళ్లీ ఆవర్తింపబడుతుంది. అందుచేత యోగి తెల్ల కంబళాన్ని కప్పుకొని, మనోమయ నియమము—అంతర్ముఖ ధ్యానము—ఆశ్రయించాలి.

Verse 69

चिंतयेत्परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः । आहाराः सात्त्विकाश्चैव संसेव्याः सिद्धिमिच्छता

పరబ్రహ్మను నిరంతరం ధ్యానించి, మనస్సును పూర్తిగా ఆ తత్త్వానికే వాల్చాలి. సిద్ధిని కోరువాడు సాత్త్విక ఆహారములనే సేవించాలి।

Verse 70

राजसैस्तामसैश्चैव योगी सिद्धयेन्न कर्हिचित् । श्रद्दधानेषु दांतेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

రాజస, తామస మార్గాలతో యోగి ఎప్పటికీ సిద్ధిని పొందడు. శ్రద్ధగల, ఇంద్రియనిగ్రహం కల, వేదవిద్వాంసులైన మహాత్ముల సన్నిధిని ఆశ్రయించాలి।

Verse 71

स्वधर्मादनपेतेषु भिक्षा याच्या च योगिना । भैक्षं यवान्नं तक्रं वा पयो यावकमेव वा

యోగి భిక్షను స్వధర్మం నుండి తొలగని వారినే అడగాలి. భిక్షగా యవాన్నం, లేదా మజ్జిగ, లేదా పాలు, లేక కేవలం యావక గంజి ఉండవచ్చు।

Verse 72

फलमूलं विपक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः । श्रुता इत्येत आहारा योगिनां सिद्धिकारकाः

పండిన ఫలములు, మూలములు, లేదా ధాన్యకణాలు, పొట్టు-పిండి, సత్తువు—ఇవి శ్రుతి-పరంపరలో చెప్పబడిన, యోగులకు సిద్ధిని కలిగించే ఆహారాలు।

Verse 73

मृत्युकालं विदित्वा च निमित्तैर्योगसाधकः । योगं युञ्जीत कालस्य वंचनार्थं समाहितः

లక్షణాల ద్వారా మరణకాలాన్ని తెలుసుకొని, యోగసాధకుడు మనస్సును సమాహితం చేసి, కాలాన్ని (మృత్యువును) మోసగించుటకై యోగంలో నిత్యం నిమగ్నమవాలి।

Verse 74

निमित्तानि च वक्ष्यामि मृत्युं यो वेत्ति योगवित् । रक्तकृष्णांबरधरा गायंतीह सती च यम्

ఇప్పుడు యోగవిదుడు మరణాన్ని గ్రహించే సూచనలను చెప్పుదును—ఉదాహరణకు, స్వప్నంలో ఎరుపు-నలుపు వస్త్రాలు ధరించిన సతీ స్త్రీ ఇక్కడ పాట పాడుతూ కనిపించుట।

Verse 75

दक्षिणाशां नयेन्नारी स्वप्ने सोऽपि न जीवति । नग्नं क्षपणकं स्वप्ने हसमानं प्रदृश्य च

స్వప్నంలో ఒక స్త్రీ మనిషిని దక్షిణ దిశ వైపు నడిపితే అతడూ జీవించడు. అలాగే స్వప్నంలో నగ్న క్షపణక సన్యాసి నవ్వుతూ కనిపించుట కూడా (మరణ) సూచన।

Verse 76

एनं च वीक्ष्य वल्गन्तं तं विद्यान्मृत्युमागतम् । ऋक्षवानरयुग्यस्थो गायन्यो दक्षिणां दिशम्

అతడు నవ్వుతూ ఎగిరి దూకుతూ కనిపిస్తే మరణం వచ్చిందని తెలుసుకోవాలి. అలాగే ఎలుగుబంట్లు-కోతుల జట్టుపై ఎక్కి పాట పాడుతూ దక్షిణ దిశకు పోవడం కూడా అపశకునం।

Verse 77

याति मज्जेदधौ पंके गोमये वा न जीवति । केशांगारैस्तथा भस्मभुजंगैर्निजलां नदीम्

స్వప్నంలో మనిషి పెరుగు, బురద లేదా ఆవుపేడలోకి వెళ్లి మునిగితే అతడు జీవించడు. అలాగే నీరు నిజమైన నీరు కాక, జుట్టు, నిప్పురవ్వలు, భస్మసర్పాలతో నిండిన నదిని చూడటం కూడా మరణ సూచన।

Verse 78

एषामन्यतमैः पूर्णां दृष्ट्वा स्वप्ने न जीवति । करालैर्विकटै रूक्षैः पुरुषैरुद्यतायुधैः

స్వప్నంలో వీటిలో ఏదైనా నిండిన దృశ్యం కనిపిస్తే—భయంకరమైన, వికటమైన, రూక్షమైన, ఆయుధాలు ఎత్తిన పురుషులు—అతడు జీవించడు।

Verse 79

पाषाणैस्ताडितः स्वप्ने सद्यो मृत्युं भजेन्नरः । सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशंती याति सम्मुखम्

కలలో రాళ్లతో కొట్టబడిన మనిషి వెంటనే మరణాన్ని పొందుతాడు. సూర్యోదయ సమయంలో నక్క ఏడుస్తూ ఎదురుగా వస్తే అది కూడా మరణ సూచికే.

Verse 80

विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति । दीपाधिगंधं नो वेत्ति वमत्यग्निं तथा निशि

విపరీతమైన లేదా తలక్రిందులైన దృశ్యాలను చూసేవాడు త్వరగా మరణిస్తాడు. దీపం వాసన తెలియనివాడు మరియు రాత్రిపూట నిప్పులు కక్కినట్లు అనిపించేవాడు మరణానికి దగ్గరగా ఉంటాడు.

Verse 81

नात्मानं परनेत्रस्थं वीक्षते न स जीवति । शक्रायुधं चार्धरात्रे दिवा वा ग्रहणं तथा

ఇతరుల కళ్ళలో తన ప్రతిబింబాన్ని చూడలేని వాడు జీవించడు. అర్ధరాత్రి ఇంద్రధనస్సు లేదా పగటిపూట గ్రహణం కనిపించడం మరణానికి సంకేతం.

Verse 82

दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान् । नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्न्नमनोन्नती

వీటిని చూసి తన ఆయుష్షు తగ్గిపోయిందని గ్రహించాలి. ముక్కు వంకరగా మారడం మరియు చెవులు వాలిపోవడం లేదా ఎత్తుపల్లాలాగా మారడం మరణ సంకేతాలు.

Verse 83

नेत्रं च वामं स्रवति यस्य तस्यायुरुद्गतम् । आरक्ततामेति मुखं जिह्वा चाप्यसिता यदा

ఎవరి ఎడమ కన్ను కారుతుందో, వారి ఆయుష్షు తీరిపోయినట్లే. ముఖం ఎర్రబడి, నాలుక నల్లగా మారినప్పుడు మరణం ఆసన్నమైందని తెలియాలి.

Verse 84

तदा प्राज्ञो विजानीयादासन्नं मृत्युमात्मनः । उष्ट्ररासभयानेन स्वप्ने यो याति दक्षिणाम्

అప్పుడు జ్ఞాని తనకు మరణం సమీపించిందని గ్రహించాలి. ఎవడు స్వప్నంలో ఒంటె లేదా గాడిదపై ఎక్కి దక్షిణ దిశకు వెళ్తాడో, అది మృత్యుసూచక నిమిత్తం.

Verse 85

दिशं कर्णौ पिधायापि निर्घोषं शृणुयान्न च । न स जीवेत्तथा स्वप्ने पति तस्य पिधीयते

చెవులు మూసుకున్నా శబ్దం వినిపించకపోతే అతడు జీవించడు. అలాగే స్వప్నంలో తన భర్త/స్వామి మూసివేయబడినట్లు లేదా దూరమైపోయినట్లు కనిపిస్తే, అది కూడా మృత్యునిమిత్తం.

Verse 86

द्वारं न चोत्तिष्ठति च शुभ्रा दृष्टिश्च लोहिता । स्वप्नेऽग्निं प्रविशेद्यश्च न च निष्क्रमते पुनः

ద్వారం సరిగా నిలబడక/తెరుచుకోక కనిపించి, చూపు ముందుగా తెల్లగా తరువాత ఎర్రగా మారితే అది అపశకునం. ఎవడు స్వప్నంలో అగ్నిలో ప్రవేశించి మళ్లీ బయటకు రాకపోతే, అతడు జీవించడు.

Verse 87

जलप्रवेशादपि वा तदंतं तस्य जीवितम् । यश्चाभिहन्यते दुष्टैर्भूतै रात्रावथो दिवा

నీటిలో ప్రవేశించడం వల్ల అయినా లేదా మరే విధంగానైనా, అతని జీవితం అంతమవుతుంది. రాత్రి గానీ పగలు గానీ దుష్ట భూతాలు దాడి చేసినవాడు కూడా అలాగే నశిస్తాడు.

Verse 88

प्रकृतैर्विकृतैर्वापि तस्यासन्नौ यमांतकौ । देवतानां गुरूणां च पित्रोर्ज्ञानविदां तथा

సహజమైనా వికృతమైనా నిమిత్తాల వల్ల అతనికి యముడు మరియు అంతకుడు అనే రెండు మృత్యుదాతలు సమీపిస్తారు. అలాగే దేవతలు, గురువులు, తల్లిదండ్రులు, జ్ఞానవంతుల విషయములోనూ ప్రతికూల అపశకునాలు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 89

निन्दामवज्ञां कुरुते भक्तो भूत्वा न जीवति । एवं दृष्ट्वा निमित्तानि विपरीतानि योगवित्

భక్తుడై ఉండి నిందా అవమానాలు చేయువాడు దీర్ఘాయువు పొందడు. ఇలాంటి విరుద్ధ నిమిత్తాలను చూచి యోగవిత్తు జాగ్రత్తగా ప్రవర్తించాలి.

Verse 90

धारणां सम्यगास्थाय समाधावचलो भवेत् । यदि नेच्छति ते मृत्युं ततो नासौ प्रपद्यते

ధారణను సమ్యక్‌గా స్థాపించి సమాధిలో అచలుడవ్వాలి. అప్పుడు మరణం నిన్ను ‘కోరుకోకపోతే’, అది నిన్ను అధిగమించదు.

Verse 91

विमुक्तिमथवा वांछेद्विसृजेद्ब्रह्ममूर्धनि । संति देहे विमुक्ते च उपसर्गाश्च ये पुनः

మోక్షాన్ని కోరువాడు బ్రహ్మమూర్ధ్ని (శిరోమణి) వద్ద ప్రాణ-చేతనను విసర్జించాలి. అయినా దేహంలో ఉన్నప్పుడూ, విముక్తి క్షణంలోనూ పునః పునః ఉపసర్గాలు (విఘ్నాలు) కలుగుతాయి.

Verse 92

योगिनं समुपायांति शृणु तानपि पांडव । ऐशान्ये राक्षसपुरे यक्षो गन्धर्व एव च

వారు యోగిని సమీపిస్తారు—వారి విషయమూ వినుము, ఓ పాండవా. ఈశాన దిశలో రాక్షసపురంలో యక్షులు, గంధర్వులు కూడా (అక్కడ) ఉంటారు.

Verse 93

ऐन्द्रे सौम्ये प्रजापत्ये ब्राह्मे चाष्टसु सिद्धयः । भवंति चाष्टौ शृणु ताः पार्थिवी या च तैजसी

ఐంద్ర, సౌమ్య, ప్రాజాపత్య, బ్రాహ్మ (లోక/దిశ)లలో సిద్ధులు అష్టకంగా సంభవిస్తాయి. అవి ఎనిమిది విధాలు—వినుము—పార్థివీ మరియు తైజసీ (భేదాలు) కూడా.

Verse 94

वायवी व्योमात्मिका चैव मानसाहम्भवा मतिः । प्रत्येकमष्टधा भिन्ना द्विगुणा द्विगुणा क्रमात

అదేవిధంగా వాయవీ, వ్యోమాత్మికా, అలాగే మనస్సు–అహంకారముల నుండి జనించిన సిద్ధులు కూడా ఉంటాయి. అవి ప్రతీదీ అష్టవిధముగా విభజింపబడి, క్రమముగా ద్విగుణం ద్విగుణంగా వృద్ధి చెందుతాయి.

Verse 95

पूर्वे चाष्टौ चतुःषष्टिरन्ते शृणुष्व तद्यथा । स्थूलता ह्रस्वता बाल्यं वार्धक्यं योवनं तथा

మొదట ఎనిమిది, చివరికి అరవై నాలుగు—అవి యథాతథంగా వినుము: స్థూలత్వం, హ్రస్వత్వం, బాల్యం, వార్ధక్యం, అలాగే యౌవనం మొదలైనవి.

Verse 96

नानाजाति स्वरूपं च चतुर्भिर्देहधारणम् । पार्थिवांशं विना नित्यमष्टौ पार्थिवसिद्धयः

నానా జాతుల స్వరూపాలను ధరించడం, నాలుగు (తత్త్వముల) ద్వారా దేహాన్ని నిలుపుకోవడం—అయినా ‘పార్థివాంశం’ లేకుండానే ఎల్లప్పుడూ ఎనిమిది ప్రత్యేక పార్థివ సిద్ధులు ఉంటాయి.

Verse 97

विजिते पृथिवीतत्त्वे यदैशान्ये भवन्ति च । भूमाविव जले वासो नातुरोऽर्णवमापिबेत्

పృథివీ తత్త్వం జయించబడినప్పుడు, ఈశానసదృశమైన ఐశ్వర్యస్థితి కలిగినప్పుడు, జలంలో నివాసం భూమిపై నివసించినట్లే సహజమవుతుంది; సముద్రము కూడా అటువంటి సాధకుని ముంచలేడు, హానిచేయలేడు.

Verse 98

सर्वत्र जलप्राप्तिश्च अपि शुष्कं द्रवं फलम् । त्रिभिर्देहस्य धरणं नदीर्वा स्थापयेत्करे

ఎక్కడైనా జలం లభిస్తుంది; ఎండిన ఫలములు కూడా ద్రవాన్ని ఇస్తాయి. ఈ మూడు (శక్తుల) ద్వారా దేహం నిలుస్తుంది, మరియు చేతితోనే నదులను ఆపి స్థిరపరచగలడు.

Verse 99

अव्रणत्वं शरीरस्य कांतिश्चाथाष्टकं स्मृतम् । अष्टौ पूर्वा इमाश्चाष्टौ राक्षसानां पुरे स्मृताः

శరీరానికి వ్రణములేకుండుట, ప్రకాశమయ కాంతి—ఇవి అష్టకమని స్మృతిలో చెప్పబడినవి. ముందున్న ఆ ఎనిమిది, ఇవి ఎనిమిది—రాక్షసపురిలో సిద్ధులుగా ప్రసిద్ధం.

Verse 100

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम् । शक्तिदत्वं च लोकानां जलमध्येग्निज्वालनम्

స్వదేహమునుండి అగ్నిని సృష్టించుట, దాని తాపమునకు భయమూ బాధయూ లేకుండుట. లోకజీవులకు శక్తిని ప్రసాదించుట, నీటిమధ్యములోనూ అగ్నిని జ్వలింపజేయుట.

Verse 101

अग्निग्रहश्च हस्तेन स्मृतिमात्रेण पावनम् । भस्मीभूतस्य निर्माणं द्वाभ्यां देहस्य धारणम्

చేతితో అగ్నిని పట్టుకొనుట, స్మరణమాత్రమునే పవిత్రత కలుగుట. భస్మమైపోయినదాన్ని మళ్లీ నిర్మించుట, మరియు రెండు (శక్తుల) ద్వారా దేహాన్ని ధారించుట.

Verse 102

पूर्वाः षोडश चाप्यष्टौ तेजसो यक्षसद्मनि । मनोगतित्वं भूतानामन्तर्निवेशनं तथा

ముందున్న పదహారు మరియు ఈ ఎనిమిది—యక్షసద్మములో తేజస్సు లోకానికి చెందిన సిద్ధులని చెప్పబడినవి. అక్కడ భూతాలకు మనోవేగగమనం, అలాగే ఇతరుల అంతరంలో ప్రవేశమూ ఉంది.

Verse 103

पर्वतादिमहाभारवहनं लीलयैव च । लघुत्वं गौरवत्वं च पाणिभ्यां वायुवारणम्

పర్వతములు మొదలైన మహాభారమును మోయుట కూడా లీలగా మారుతుంది. ఇష్టానుసారం లఘుత్వమూ గౌరవత్వమూ పొందగలరు; చేతులతో వాయువునుకూడా ఆపగలరు.

Verse 104

अंगुल्यग्रनिपातेन भूमेः सर्वत्र कम्पनम् । एकेन देहनिष्पत्तिर्गांधर्वे वांति सिद्धयः

వేలి అగ్రభాగం స్వల్పంగా తాకినంత మాత్రాన భూమి అంతటా కంపిస్తుంది. ఒక్క శక్తితోనే ఇష్టానుసారంగా దేహప్రకటన సాధ్యం—గంధర్వలోకంలో ఇలాంటి సిద్ధులు ఉన్నాయని చెప్పబడింది.

Verse 105

चतुर्विंशतिः पूर्वाश्चाप्यष्टावेताश्च सिद्धयः । गन्धर्वलोके द्वात्रिंशदत ऊर्ध्वं निशामय

ముందు చెప్పిన ఇరవై నాలుగు సిద్ధులు, ఇవి ఎనిమిది—ఇలా గంధర్వలోకంలో ముప్పై రెండు సిద్ధులు ఉన్నాయి. ఇక దీనికంటే పై విషయాన్ని విను.

Verse 106

छायाविहीननिष्पत्तिरिंद्रियाणामदर्शनम् । आकाशगमनं नित्यमिंद्रियादिशमः स्वयम्

నీడ లేకుండానే దేహం ప్రదర్శించగలగడం, ఇంద్రియాలు కనబడకుండా (అగోచరంగా) మారడం. నిత్యం ఆకాశంలో సంచరించడం, అలాగే స్వయంగా ఇంద్రియాదుల శమనం మరియు వశీకరణం పొందడం.

Verse 107

दूरे च शब्दग्रहणं सर्वशब्दावगाहनम् । तन्मात्रलिंगग्रहणं सर्वप्राणिनिदर्शनम्

దూరంలో ఉన్న శబ్దాన్ని కూడా గ్రహించడం, అన్ని రకాల శబ్దాలను అవగాహన చేయడం. తन्मాత్రల సూక్ష్మ లక్షణాలను గ్రహించడం, మరియు సమస్త ప్రాణులను దర్శించడం—ఇవి యోగసిద్ధులు.

Verse 108

अष्टौ वातात्मिकाश्चैन्द्रे द्वात्रिंशदपि पूर्वकाः । यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः

ఇంద్రలోకంలో వాయుస్వభావమైన ఎనిమిది సిద్ధులు చెప్పబడుతున్నాయి; ముందున్న ముప్పై రెండూ అక్కడే ఉన్నాయి. అక్కడ ఇష్టానుసారంగా పొందడం, అలాగే ఇష్టానుసారంగా నిష్క్రమించడం (ప్రక్షేపణ) కూడా ఉంటుంది.

Verse 109

सर्वत्राभिभवश्चैव सर्वगुह्यनिदर्शनम् । संसारदर्शनं चापि मानस्योऽष्टौ च सिद्धयः

సర్వత్ర జయసామర్థ్యం, సమస్త గూఢరహస్యాల దర్శనం, అలాగే సంసారగతిని ప్రత్యక్షంగా గ్రహించడం—ఇవీ మనస్సునుండి పుట్టిన ఎనిమిది ‘మానస’ సిద్ధులు.

Verse 110

चत्वारिंशच्च पूर्वाश्च सोमलोके स्मृतास्त्विमाः । छेदनं तापनं बन्धः संसारपरिवर्तनम्

సోమలోకంలో ఇవి పూర్వోక్తాలతో కలిపి నలభైగా స్మరించబడతాయి—ఛేదనం (విఘ్నాలను ఛేదించడం), తాపనం (దహింపజేయడం/పీడించడం), బంధం, మరియు ఇతరుని సంసారస్థితిని మార్చడం.

Verse 111

सर्वभूत प्रसादत्वं मृत्युकालजयस्तथा । अहंकारोद्भवश्चाष्टौ प्राजापत्ये च पूर्विकाः

సర్వభూతాల ప్రసాదాన్ని పొందడం, అలాగే నియతమైన మృత్యుకాలాన్ని జయించడం; ఇంకా అహంకారమునుండి పుట్టిన మరొక ఎనిమిది—ఇవి పూర్వోక్తాలతో కలిసి ప్రాజాపత్య లోకంలో చెప్పబడినవి.

Verse 112

आकारेण जगत्सष्टिस्तथानुग्रह एव च । प्रलयस्याधिकारं च लोकचित्रप्रवर्तनम्

కేవలం ఆకారం/సంకల్పమాత్రంతో జగత్సృష్టి, అలాగే అనుగ్రహప్రదానం; ప్రళయంపై కూడా అధికారం, మరియు లోకాలలో విచిత్ర దివ్యప్రదర్శనలను ప్రవర్తింపజేయడం—(ఇవి శక్తులుగా లెక్కించబడినవి).

Verse 113

असादृश्यमिदं व्यक्तं निर्वाणं च पृथक्पृथक् । शुभेतरस्य कर्तृत्वमष्टौ बुद्धिभवास्त्वमी

ఈ వ్యక్తమైన అసాదృశ్యం (అతుల్య విశిష్టత), అలాగే నిర్వాణాన్ని ప్రత్యేక ప్రత్యేకంగా అనుభవించడం; మరియు శుభాశుభ రెండింటిపైనా కర్తృత్వం—ఇవి బుద్ధి నుండి పుట్టిన ఎనిమిది సిద్ధులని చెప్పబడింది.

Verse 114

षट्पंचाशत्तथा पूर्वाश्चतुःषष्टिरिमे गुणाः । ब्राह्मये पदे प्रवर्तंते गुह्यमेतत्तवेरितम्

యాభై ఆరు మరియు ముందుగా చెప్పబడిన గుణములు—ఈ అరవై నాలుగు గుణములు బ్రాహ్మ్య పదములో ప్రవర్తించును. ఇది నీవు ప్రకటించిన గూఢోపదేశము.

Verse 115

जीवतो देहभेदे वा सिद्ध्यश्चैतास्तु योगिनाम् । संगो नैव विधातव्यो भयात्पतनसंभवात्

జీవించి ఉన్నప్పుడైనా, దేహభేదం జరిగినప్పుడైనా, ఈ సిద్ధులు యోగులకు కలుగుతాయి. కానీ వాటిలో సంగం చేయరాదు; సంగమువలన పతనం సంభవించును.

Verse 116

एतान्गुणान्निराकृत्य युञ्जतो योगिनस्तदा । सिद्धयोऽष्टौ प्रवर्तंते योगसंसिद्धिकारकाः

ఈ (తక్కువ) గుణములను నిరాకరించి యోగి సాధన చేయునప్పుడు, యోగసంపూర్ణసిద్ధిని కలిగించు ఎనిమిది సిద్ధులు ప్రవర్తించును.

Verse 117

अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च । प्राकाम्यं च तथेशित्वं वशित्वं च तथापरे

అణిమా, లఘిమా, మహిమా, ప్రాప్తి; అలాగే ప్రాకామ్యము, ఈశిత్వము, వశిత్వము—మరియు ఇతర సిద్ధులును చెప్పబడినవి.

Verse 118

यत्र कामावसायित्वं माहेश्वरपदस्थिताः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मत्वमणिमा शीघ्रत्वाल्लघिमा स्मृता

మాహేశ్వర పదములో స్థితులైనవారికి కామావసాయిత్వము—అంటే సంకల్పసిద్ధి—ఉంటుంది. సూక్ష్మాతిసూక్ష్మత్వమే అణిమా; శీఘ్రత్వమువలన లఘిమా అని స్మరించబడుతుంది.

Verse 119

महिमा शेषपूज्यत्वात्प्राप्तिर्नाप्राप्यमस्य यत् । प्राकाम्यमस्य व्यापित्वादीशित्वं चेश्वरो यतः

మహిమ అనబడేది—అతడు అందరిచేత పూజ్యుడైనందున; ప్రాప్తి అనగా—ఏదీ అప్రాప్యంగా మిగలని స్థితి. ప్రాకామ్యము సర్వవ్యాపకునికి; ఈశిత్వము ఆయనదే, ఎందుకంటే ఆయనే పరమేశ్వరుడు.

Verse 120

वशित्वाद्वशिता नाम सप्तमी सिद्धिरुत्तमा । यत्रेच्छा तत्र च स्थानं तत्र कामावसायिता

వశిత్వం వల్ల ‘వశితా’ అనే ఏడవ, ఉత్తమ సిద్ధి కలుగుతుంది. ఎక్కడ ఇచ్ఛ ఉంటే అక్కడే స్థానం; అక్కడే సంకల్పం సంపూర్ణంగా సిద్ధిస్తుంది.

Verse 121

ऐश्वरं पदमाप्तस्य भवंत्येताश्च सिद्धयः । ततो न जायते नैव वर्धते न विनश्यति

ఐశ్వరపదాన్ని పొందినవానికి ఈ సిద్ధులు ప్రాప్తిస్తాయి. ఆ తరువాత అతడు మళ్లీ జన్మించడు; పెరగడు, నశించడూ లేదు.

Verse 122

एष मुक्त इति प्रोक्तो य एवं मुक्तिमाप्नुयात् । यथा जलं जलेनैक्यं निक्षिप्तमुपगच्छति

ఈ విధంగా ముక్తిని పొందినవాడే ‘ముక్తుడు’ అని చెప్పబడాడు. నీరు నీటిలో పోసినప్పుడు ఎలా ఏకత్వాన్ని పొందుతుందో అలాగే.

Verse 123

तथैवं सात्म्यमभ्येति योगिनामात्मा परात्मना । एवं ज्ञात्वा फलं योगी सदा योगं समभ्यसेत्

అలాగే యోగి యొక్క ఆత్మ పరమాత్మతో సంపూర్ణ సాత్మ్యమూ ఏకత్వమూ పొందుతుంది. ఈ ఫలాన్ని తెలుసుకొని యోగి సదా యోగాభ్యాసం చేయాలి.

Verse 124

अत्रोपमां व्याहरंति योगार्थं योगिनोऽ मलाः । शशांकरश्मिसंयोगादर्ककांतो हुताशनम्

ఇక్కడ యోగార్థాన్ని వివరించుటకై నిర్మల యోగులు ఒక ఉపమానాన్ని పలుకుతారు—చంద్రకిరణసంయోగముతో అర్కకాంత మణి అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేస్తుంది।

Verse 125

समुत्सृजति नैकः सन्नुपमा सास्ति योगिनः । कपिंजलाखुनकुला वसंति स्वामिव द्गृहे

ఒకటే ఉపమానం కాదు; యోగికి అనేక ఉపమానాలు ఉన్నాయి—కపింజల పక్షులు, ఎలుకలు, ముంగిసలు యజమాని ఇంటినే తమ ఇంటిలా నివసించునట్లు।

Verse 126

ध्वस्ते यांत्यन्यतो दुःखं न तेषां सोपमा यतेः । मृद्देहकल्पदेहोऽपि मुखाग्रेण कनीयसा

అది ధ్వంసమైతే వారు దుఃఖంతో ఇతరత్రా వెళ్లిపోతారు—ఇది యతి (యోగి) ఉపమానం కాదు. దేహం మట్టిదేహంలా గానీ, కల్పదేహంలా గానీ ఉన్నా, పరమాగ్ర (ఉన్నత సాక్షాత్కారం) ఎదుట అది తక్కువదే।

Verse 127

करोति मृद्भागचयमुपदेशः स योगिनः । पशुपक्षिमनुष्याद्यैः पत्रपुष्पफलान्वितम्

యోగి ఉపదేశముచే మట్టిభాగాల గుట్ట ఏర్పడుతుంది; అది ఆకులు, పూలు, ఫలములతో యుక్తమై పశు-పక్షి-మనుష్యాది జీవులకు నైవేద్యరూప అర్పణమవుతుంది।

Verse 128

वृक्षं विलुप्यमानं च लब्ध्वा सिध्यंति योगिनः । रुरुगात्रविषाणाग्रमालक्ष्य तिलकाकृतिम्

తీయబడుచున్న (చీల్చబడుచున్న) వృక్షాన్ని పొందిన యోగులు సిద్ధిని పొందుతారు; అలాగే జింక కొమ్ము అగ్రభాగాన్ని పరిశీలించి తిలకాకారమైన గుర్తును దర్శిస్తారు।

Verse 129

सह तेन विवर्धेत योगी सिद्धिमुपाश्नुते । द्रव्यं पूर्णमुपादाय पात्रमारोहते भुवः

ఆ సాధన-చిహ్నంతో కలిసి అభివృద్ధి చెందుతూ యోగి సిద్ధిని పొందుతాడు. ద్రవ్యంతో నిండిన పాత్రను తీసుకొని భూమి నుండి పైకి లేచి, సాధారణ పరిమితులను దాటి आरोహణం చేస్తాడు.

Verse 130

तुंगमार्गं विलोक्यैवं विज्ञातं कि न योगिनाम् । तद्गेहं यत्र वसति तद्भोज्यं येन जीवति

ఇలా ఉన్నత మార్గాన్ని దర్శించిన యోగులకు తెలియనిది ఏముంటుంది? ఎవరు ఎక్కడ నివసిస్తారో, వారి గృహం ఏదో, వారు ఏ ఆహారంతో జీవిస్తారో కూడా వారు తెలుసుకుంటారు.

Verse 131

येन निष्पाद्यते चार्थः स्वयं स्याद्योगसिद्धये । तथा ज्ञानमुपासीत योगी यत्कार्यसाधकम्

ఏ జ్ఞానంతో లక్ష్యం నిజంగా సిద్ధమై, యోగసిద్ధి స్వయంగా ఉద్భవిస్తుందో—ఆ కార్యసాధక జ్ఞానాన్ని యోగి ఉపాసించాలి.

Verse 132

ज्ञानानां बहुता येयं योगविघ्नकरी हि सा । इदं ज्ञेयमिदं ज्ञेयमिति यस्तृषितश्चरेत्

జ్ఞానాల అతి బహుళత యోగానికి విఘ్నకారిణి. ‘ఇది తెలుసుకోవాలి, అది తెలుసుకోవాలి’ అని తృష్ణతో తిరిగేవాడు అడ్డంకులకు లోనవుతాడు.

Verse 133

अपि कल्पसहस्रायुर्नैव ज्ञेयमवाप्नुयात् । त्यक्तसंगो जितक्रोधो लब्धाहारो जितेंद्रियः

వెయ్యి కల్పాలు జీవించినా కేవలం సంగ్రహంతో ‘జ్ఞేయం’ లభించదు. కాబట్టి ఆసక్తిని విడిచి, క్రోధాన్ని జయించి, లభించినంత ఆహారమే తీసుకొని, ఇంద్రియాలను నియంత్రించాలి.

Verse 134

पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि मनो ध्याने निवेशयेत् । आहारं सात्त्विकं सेवेन्न तं येन विचेतनः

వివేకంతో ఇంద్రియద్వారాలను మూసి మనస్సును ధ్యానంలో నిలపాలి. సాత్త్విక ఆహారమే సేవించాలి; మనస్సు జడమై అచేతనమయ్యే ఆహారాన్ని ఎప్పుడూ తినకూడదు।

Verse 135

स्यादयं तं च भुंजानो रौरवस्य प्रियातिथिः । वाग्दण्डः कर्मदण्डश्च मनोदंडश्च ते त्रयः

అటువంటి తామస ఆహారాన్ని తినేవాడు రౌరవ నరకానికి ప్రియ అతిథి అవుతాడు. వాగ్దండం, కర్మదండం, మనోదండం—ఇవి మూడు నియమదండాలు.

Verse 136

यस्यैते नियता दंडाः स त्रिदंडी यतिः स्मृतः । अनुरागं जनो याति परोक्षे गुणकीर्तनम्

ఈ దండాలు ఎవరిలో దృఢంగా నియమితమై ఉంటాయో, అతడు త్రిదండీ యతి అని స్మరించబడతాడు. ప్రజలు అతనిపై భక్తి పెంచుకుంటారు; అతడు లేనప్పటికీ అతని గుణకీర్తన చేస్తారు.

Verse 137

न बिभ्यति च सत्त्वानि सिद्धेर्लक्षणमुच्यते

సిద్ధి యొక్క లక్షణమని ఇలా చెప్పబడింది—జీవులు అతనిని చూసి భయపడరు.

Verse 138

अलौल्यमारोग्यमनिष्ठुरत्वं गंधः शुभो मूत्रपुरीषयोश्च । कांतिः प्रसादः स्वरसौम्यता च योगप्रवृत्तेः प्रथमं हि चिह्नम्

అశాంతి లేకపోవడం, ఆరోగ్యం, మృదుత్వం, మూత్ర-మలములలో కూడా శుభగంధం, కాంతి, వాక్ప్రసాదం మరియు స్వరమాధుర్యం—ఇవే యోగాభ్యాసం మేల్కొనుటకు తొలి లక్షణాలు.

Verse 139

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैकांतरतिर्जितेन्द्रियः । समाप्नुयाद्योगमिमं महामना विमुक्तिमाप्नोति ततश्च योगतः

మనస్సును సమాహితంగా ఉంచి బ్రహ్మపరుడై, అప్రమత్తుడై, శుచిగా, ఏకాంతరతితో, జితేంద్రియుడై ఉన్న మహాత్ముడు ఈ యోగాన్ని పొందుతాడు; ఆ యోగం ద్వారానే ముక్తిని చేరుతాడు।

Verse 140

कुलं पवित्रं जननी कृतार्था वसुन्धरा भाग्यवती च तेन । अवाह्यमार्गे सुखसिन्धुमग्नं लग्नं परे ब्रह्मणि यस्य चेतः

య whose చిత్తం ఆనందసముద్రంలో మునిగి, లోకమార్గాలకు అతీతమైన పరబ్రహ్మంలో దృఢంగా లగ్నమై ఉంటుందో—అతని వల్ల వంశం పవిత్రమవుతుంది, తల్లి కృతార్థురాలవుతుంది, భూమి కూడా భాగ్యవతిగా మారుతుంది।

Verse 141

विशुद्धबुद्धिः समलोष्टकांचनः समस्तभूतेषु वसन्समो हि यः । स्थानं परं शाश्वतमव्ययं च यतिर्हि गत्वा न पुनः प्रजायते

బుద్ధి విశుద్ధమైనవాడు, మట్టిగడ్డను బంగారంతో సమానంగా చూసేవాడు, సమస్త భూతాలలో సమదృష్టితో నివసించేవాడు—అటువంటి యతి పరమ, శాశ్వత, అవ్యయ స్థితిని చేరి మళ్లీ జన్మించడు।

Verse 142

इदं मया योगरहस्यमुक्तमेवंविधं गौतमः प्राप योगम् । तेनैतच्च स्थापितं पार्थ लिंगं संदर्शनादर्चनात्कल्मषघ्नम्

ఇదే విధంగా నేను యోగరహస్యాన్ని ప్రకటించాను. ఇలానే గౌతముడు యోగాన్ని పొందాడు; అందుకే, ఓ పార్థా, అతడు ఈ లింగాన్ని స్థాపించాడు—దర్శనమాత్రంతోనూ అర్చనతోనూ పాపనాశకమైనది।

Verse 143

यश्चाश्विने कृष्णचतुर्दशीदिने रात्रौ समभ्यर्चति लिंगमेतन् । स्नात्वा अहल्यासरसि प्रधाने श्रद्धाय सर्वं प्रविधाय भक्तितः

మరియు ఆశ్విన మాసం కృష్ణపక్ష చతుర్దశి రాత్రి ఈ లింగాన్ని సమ్యకంగా అర్చించే వాడు—ప్రధానమైన అహల్యా సరస్సులో స్నానం చేసి, శ్రద్ధతో భక్తితో సమస్త విధులను నిర్వహించి—

Verse 144

महोपकारेण विमुक्तपापः स याति यत्रास्ति स गौतमो मुनिः

ఈ మహోపకారముచేత పాపముల నుండి విముక్తుడై, ముని గౌతముడు ఉన్న చోటికి అతడు వెళ్తాడు।

Verse 145

इदं मया पार्थ तव प्रणीतं गुप्तस्य क्षेत्रस्य समासयोगात् । माहात्म्यमेतत्सकलं शृणोति यः स स्याद्विशुद्धः किमु वच्मि भूयः

హే పార్థా, గుప్తమైన పుణ్యక్షేత్రపు ఈ సంక్షిప్త సంగ్రహాన్ని నేను నీకు తెలిపాను. ఈ సంపూర్ణ మహాత్మ్యాన్ని వినేవాడు శుద్ధుడవుతాడు—ఇంకేమి చెప్పాలి?

Verse 146

य इदं शृणुयाद्भक्त्या गौतमाख्यानमुत्तमम् । पुत्रपौत्रप्रियं प्राप्य स याति पदमव्ययम्

భక్తితో గౌతముని ఈ ఉత్తమాఖ్యానాన్ని వినేవాడు, పుత్రపౌత్రసుఖప్రదమైన ఫలాన్ని పొందీ, అవ్యయమైన పదాన్ని చేరుతాడు.