Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 140

Devanagari script

कुलं पवित्रं जननी कृतार्था वसुन्धरा भाग्यवती च तेन । अवाह्यमार्गे सुखसिन्धुमग्नं लग्नं परे ब्रह्मणि यस्य चेतः

Transliteration

kulaṃ pavitraṃ jananī kṛtārthā vasundharā bhāgyavatī ca tena | avāhyamārge sukhasindhumagnaṃ lagnaṃ pare brahmaṇi yasya cetaḥ

Translation

య whose చిత్తం ఆనందసముద్రంలో మునిగి, లోకమార్గాలకు అతీతమైన పరబ్రహ్మంలో దృఢంగా లగ్నమై ఉంటుందో—అతని వల్ల వంశం పవిత్రమవుతుంది, తల్లి కృతార్థురాలవుతుంది, భూమి కూడా భాగ్యవతిగా మారుతుంది।

Word by Word

• कुलम्: family, lineage
• कुलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (here: प्रथमा as subject)

• पवित्रम्: pure, sanctified
• पवित्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying कुलम्)

• जननी: mother
• जननी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जननी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृतार्था: fulfilled, having achieved purpose
• कृतार्था: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + कृत (कृदन्त) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुष (कृतः अर्थः यस्याः = fulfilled)

• वसुन्धरा: the earth
• वसुन्धरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसुन्धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भाग्यवती: fortunate
• भाग्यवती: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाग्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• तेन: by him/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• अवाह्यमार्गे: in the unavoidable path
• अवाह्यमार्गे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अ-वाह्य (प्रातिपदिक) + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष (अवाह्यः मार्गः = in the inescapable path)

• सुखसिन्धुमग्नम्: immersed in an ocean of bliss
• सुखसिन्धुमग्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + सिन्धु (प्रातिपदिक) + मग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (मग्न); तत्पुरुष (सुखस्य सिन्धौ मग्नम्)

• लग्नम्: attached, absorbed
• लग्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लग् (धातु) + लग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• परे: supreme
• परे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (qualifying ब्रह्मणि)

• ब्रह्मणि: in Brahman
• ब्रह्मणि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (relative pronoun)

• चेतः: mind, consciousness
• चेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (contextual continuity)

Visual Art Cues

Scene: A serene realized sage, mind absorbed in a luminous ocean of bliss; around him, family and the land appear blessed—flowers, fertile fields, and reverent figures.

Characters & Entities

• Brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Realization is not private; it sanctifies one’s family and brings auspiciousness to the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named in this verse; it praises the fruit of Brahman-fixation that underlies later sthala praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

Meditative fixation on the Supreme Brahman is the implied practice; no external rite is specified.