Home›Skanda Purana›Mahesvara Khanda›Kaumarika Khanda›Adhyaya 55›Shloka 138
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 138

Devanagari script

अलौल्यमारोग्यमनिष्ठुरत्वं गंधः शुभो मूत्रपुरीषयोश्च । कांतिः प्रसादः स्वरसौम्यता च योगप्रवृत्तेः प्रथमं हि चिह्नम्

Transliteration

alaulyamārogyamaniṣṭhuratvaṃ gaṃdhaḥ śubho mūtrapurīṣayośca | kāṃtiḥ prasādaḥ svarasaumyatā ca yogapravṛtteḥ prathamaṃ hi cihnam

Translation

అశాంతి లేకపోవడం, ఆరోగ్యం, మృదుత్వం, మూత్ర-మలములలో కూడా శుభగంధం, కాంతి, వాక్ప్రసాదం మరియు స్వరమాధుర్యం—ఇవే యోగాభ్యాసం మేల్కొనుటకు తొలి లక్షణాలు.

Word by Word
अलौल्यम्lack of fickleness
अलौल्यम्:
Kartā (Member of list/कर्ता)
TypeNoun
Rootअ + लौल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘absence of restlessness/greed’
आरोग्यम्health
आरोग्यम्:
Kartā (Member of list/कर्ता)
TypeNoun
Rootआरोग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘health’
अनिष्ठुरत्वम्gentleness
अनिष्ठुरत्वम्:
Kartā (Member of list/कर्ता)
TypeNoun
Rootअ + निष्ठुरत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘non-harshness/gentleness’
गन्धःodor
गन्धः:
Kartā (Member of list/कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘smell/odor’
शुभःpleasant
शुभः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् of ‘गन्धः’
मूत्रपुरीषयोःof urine and feces
मूत्रपुरीषयोः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमूत्र (प्रातिपदिक) + पुरीष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन; द्वन्द्वसमासः ‘मूत्रं च पुरीषं च’; genitive dual ‘of urine and feces’
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
कान्तिःradiance
कान्तिः:
Kartā (Member of list/कर्ता)
TypeNoun
Rootकान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘luster’
प्रसादःserenity
प्रसादः:
Kartā (Member of list/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रसाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘clarity/serenity/grace’
स्वरसौम्यताsoftness of voice
स्वरसौम्यता:
Kartā (Member of list/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वर (प्रातिपदिक) + सौम्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘स्वरस्य सौम्यता’ = ‘gentleness of voice’
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
योगप्रवृत्तेःof the commencement of yoga
योगप्रवृत्तेः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक) + प्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘योगस्य प्रवृत्तिः’ (or ‘योगे प्रवृत्तिः’) → ‘commencement/engagement in yoga’; genitive ‘of yoga-practice’
प्रथमम्first
प्रथमम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् of ‘चिह्नम्’
हिindeed
हि:
Nipāta (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle) — emphasis/indeed
चिह्नम्sign
चिह्नम्:
Kartā (Predicate nominative/कर्ता)
TypeNoun
Rootचिह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘sign/mark’ (predicate/subject of implied ‘is’)
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A yogin with luminous complexion and calm posture; gentle expression; subtle aura; attendants or disciples note his clear, sweet voice; the environment appears purified and fragrant.

FAQs

Yoga’s inner transformation manifests outwardly as health, gentleness, radiance, and serene speech.

No single tīrtha is named in this verse; it serves as a doctrinal preface within the chapter that later praises the Gautama-liṅga and Ahalyā-saras.

No external ritual is prescribed here; the verse lists observable indicators of sādhana progressing.

←Previous Verse
Next Verse→