Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 122
Devanagari script
एष मुक्त इति प्रोक्तो य एवं मुक्तिमाप्नुयात् । यथा जलं जलेनैक्यं निक्षिप्तमुपगच्छति
Transliteration
eṣa mukta iti prokto ya evaṃ muktimāpnuyāt | yathā jalaṃ jalenaikyaṃ nikṣiptamupagacchati
Translation
ఈ విధంగా ముక్తిని పొందినవాడే ‘ముక్తుడు’ అని చెప్పబడాడు. నీరు నీటిలో పోసినప్పుడు ఎలా ఏకత్వాన్ని పొందుతుందో అలాగే.
Word by Word
एषःthis (person)
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएषद्/एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
मुक्तःliberated
मुक्तः:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमुक्त (कृदन्त; √मुच् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-सूचक-अव्यय (quotative particle)
प्रोक्तःis said/called
प्रोक्तः:
Kriya (Predicative verbal)
TypeVerb
Rootप्रोक्त (कृदन्त; √वच् धातु, क्त-प्रत्यय; उपसर्ग: प्र-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, कर्मणि-प्रयोग (passive sense: 'is said')
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
एवम्thus, in this way
एवम्:
Sambandha (Manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb: 'thus')
मुक्तिम्liberation
मुक्तिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आप्नुयात्may attain
आप्नुयात्:
Kriya (Action/Verb)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative: 'as/just as')
जलम्water
जलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
जलेनwith/in water
जलेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
ऐक्यम्oneness, unity
ऐक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootऐक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; भाववाचक-नाम
निक्षिप्तम्thrown/placed (in)
निक्षिप्तम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिक्षिप्त (कृदन्त; √क्षिप् धातु, क्त-प्रत्यय; उपसर्ग: नि-)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
उपगच्छतिgoes to, attains
उपगच्छति:
Kriya (Action/Verb)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: उप-
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta)
Visual Art Cues
Scene: Two streams of water meeting seamlessly; above them, a translucent yogin-form dissolves into a vast luminous expanse, indicating aikya without remainder.
FAQs
Liberation is described as complete non-separation—merging like water into water—signifying total assimilation into the Supreme.
No tīrtha is mentioned; the verse uses a universal metaphor for mokṣa.
None; it is a doctrinal statement with an illustrative comparison.