Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 139

Devanagari script

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैकांतरतिर्जितेन्द्रियः । समाप्नुयाद्योगमिमं महामना विमुक्तिमाप्नोति ततश्च योगतः

Transliteration

samāhito brahmaparo'pramādī śucistathaikāṃtaratirjitendriyaḥ | samāpnuyādyogamimaṃ mahāmanā vimuktimāpnoti tataśca yogataḥ

Translation

మనస్సును సమాహితంగా ఉంచి బ్రహ్మపరుడై, అప్రమత్తుడై, శుచిగా, ఏకాంతరతితో, జితేంద్రియుడై ఉన్న మహాత్ముడు ఈ యోగాన్ని పొందుతాడు; ఆ యోగం ద్వారానే ముక్తిని చేరుతాడు।

Word by Word

• समाहितः: collected, composed
• समाहितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• ब्रह्मपरः: devoted to Brahman
• ब्रह्मपरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (ब्रह्मणि परः = devoted to Brahman)

• अप्रमादी: vigilant, not negligent
• अप्रमादी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अ-प्रमादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त

• शुचिः: pure
• शुचिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: and also, likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (adverb)

• एकान्तरतिः: delight in solitude
• एकान्तरतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (एकान्ते रतिः = delight in solitude)

• जितेन्द्रियः: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) + जित (कृदन्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुष-समास (जितानि इन्द्रियाणि यस्य)

• समाप्नुयात्: may attain
• समाप्नुयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• योगम्: yoga
• योगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• इमम्: this
• इमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• महामना: great-minded
• महामना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (महान् मनः यस्य)

• विमुक्तिम्: liberation
• विमुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वि-मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आप्नोति: attains
• आप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ततः: thereafter, from that
• ततः: Hetu/Apadana (Source/Reason nuance)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (adverb)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• योगतः: from/through yoga
• योगतः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ/कारणे (by/through yoga)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (address appears explicitly in 55.142; discourse likely continuous)

Visual Art Cues

Scene: A solitary ascetic seated in meditation, senses withdrawn, mind fixed on Brahman; minimal landscape, emphasizing inner stillness.

Characters & Entities

• Brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Liberation arises from disciplined yoga grounded in purity, vigilance, and mastery of the senses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly referenced; the verse teaches the inner qualifications that support the chapter’s later sthala-māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is ethical-yogic: śauca (purity), apramāda (vigilance), and indriya-jaya (sense control).