Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

द्वितीयः सात्विकश्चायमस्मान्मत्तो विनश्यति । अष्टौ पश्यति योनीश्च देवानां दैव इत्यसौ

Transliteration

dvitīyaḥ sātvikaścāyamasmānmatto vinaśyati | aṣṭau paśyati yonīśca devānāṃ daiva ityasau

Translation

ఇది రెండవదీ సాత్త్వికమే; కాని మదము (అహంకారం)గా మారినప్పుడు నశిస్తుంది. దేవతల అష్ట యోనులను దర్శించువాడే ‘దైవ’ (విఘ్నము) అని చెప్పబడును.

Word by Word

• द्वितीयः: the second
• द्वितीयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (ordinal)

• सात्विकः: sāttvika (of sattva)
• सात्विकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सात्विक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• अस्मात्: from us / from me (as ‘we’)
• अस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग/सर्वनाम, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• मत्तः: from me
• मत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग/सर्वनाम, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; रूपम् ‘मत्तः’

• विनश्यति: perishes / is destroyed
• विनश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• अष्टौ: eight
• अष्टौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अष्टन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (संख्याशब्द), द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; ‘eight’

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• योनीः: wombs / births / origins
• योनीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• दैवः: divine / fated
• दैवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण/संज्ञा-रूपेण

• इति: thus
• इति: Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/निदर्शनार्थक अव्यय (quotative particle)

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced for Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)

Visual Art Cues

Scene: A yogin seated in meditation, a faint aura of ‘divine’ radiance rising, while a shadowy figure of Pride (mada) approaches; above, eight luminous ‘yonis’/sources appear like eight lotus-wombs, signifying divine orders that can still be ensnared by subtle fault.

Characters & Entities

• Daiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even refined, sāttvic visions can become a downfall if they generate spiritual intoxication and attachment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No; the verse is about inner yogic phenomena (daiva-darśana) rather than sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it cautions against attachment to visionary experiences.