Adhyaya 21

Verse 1

अगस्त्य उवाच । कथं दुर्गेति वै नाम देव्या जातंमुमासुत । कथं च काश्यां सा सेव्या समाचक्ष्वेति मामिह

అగస్త్యుడు పలికెను—హే ఉమాసుతా! దేవికి ‘దుర్గా’ అనే నామం ఎలా కలిగింది? అలాగే కాశీలో ఆమెను విధివిధానంగా ఎలా సేవించి పూజించాలి? ఇక్కడ నాకు వివరించుము.

Verse 2

स्कंद उवाच । कथयामि महाबुद्धे यथा कलशसंभव । दुर्गा नामाभवद्देव्या यथा सेव्या च साधकैः

స్కందుడు పలికెను—ఓ మహాబుద్ధిమంతుడా, కలశసంభవుడా (అగస్త్యా)! దేవి “దుర్గా” అనే నామంతో ఎలా ప్రసిద్ధి పొందిందో, సాధకులు ఆమెను ఏ విధంగా సేవించి పూజించవలెనో నేను వివరిస్తాను।

Verse 3

दुर्गो नाम मदादैत्यो रुरु दैत्यांगजोभवत् । यश्च तप्त्वा तपस्तीव्रं पुंभ्योजेयत्वमाप्तवान्

రురు దైత్య వంశంలో “దుర్గ” అనే మహాదైత్యుడు జన్మించాడు; అతడు ఘోర తపస్సు చేసి పురుషులచేత అజేయత్వాన్ని పొందాడు।

Verse 4

ततस्तेनाखिला लोका भूर्भुवःस्वर्मुखा अपि । स्वसात्कृता विनिर्जित्य रणे स्वभुजसारतः

ఆ తరువాత అతడు తన భుజబల పరాక్రమంతో యుద్ధంలో అందరినీ జయించి, భూః-భువః-స్వః సహిత సమస్త లోకాలను తన వశం చేసుకున్నాడు।

Verse 5

स्वयमिंद्रः स्वयं वायुः स्वयं चंद्रः स्वयं यमः । स्वयमग्निः स्वयं पाशी धनदोभूत्स्वयं बली

ఇంద్రుడు స్వయంగా, వాయువు స్వయంగా, చంద్రుడు స్వయంగా, యముడు స్వయంగా; అగ్ని స్వయంగా, పాశధారి వరుణుడు స్వయంగా, ధనద కుబేరుడు—అందరూ అతని ఎదుట నిస్సహాయులైనట్లు అయ్యారు।

Verse 6

स्वयमीशानरुद्रार्क वसूनां पदमाददे । तत्साध्वसाद्विमुक्तानि तपांस्यति तपस्विभिः

అతడు ఈశాన, రుద్ర, సూర్యుడు మరియు వసువుల పదవులను కూడా స్వయంగా ఆక్రమించాడు; అతని భయంతో తపస్వులు తమ తపస్సులను, నియమాలను విడిచిపెట్టారు।

Verse 7

न वेदाध्ययनं चक्रुर्ब्राह्मणास्तद्भयादिताः । यज्ञवाटा विनिर्ध्वस्तास्तद्भटैरतिदुःसहैः

అతని భయంతో కలవరపడిన బ్రాహ్మణులు వేదాధ్యయనం చేయలేదు; అత్యంత దుర్జయమైన అతని సైనికులు యజ్ఞవాటికలను ధ్వంసం చేశారు।

Verse 8

विध्वस्ता बहुशः साध्व्यस्तैरमार्गकृतास्पदैः । प्रसभं च परस्वानि अपहृत्य दुरासदाः

అధర్మాన్నే ఆశ్రయంగా చేసుకున్న ఆ దుష్టులు అనేక సతీమణులను పదేపదే అవమానించారు; దుర్జయులై ఇతరుల ధనాన్ని బలవంతంగా అపహరించారు।

Verse 9

अभोक्षिषुर्दुराचाराः क्रूरकर्मपरिग्रहाः । नद्यो विमार्गगा आसञ्ज्वलंति न तथाग्नयः

దురాచారులు, క్రూరకర్మాసక్తులు అవ్యవస్థను కలిగించారు; నదులు తమ మార్గం విడిచి ప్రవహించాయి, అగ్నులు కూడా యథావిధిగా జ్వలించలేదు।

Verse 10

ज्योतींषि न प्रदीप्यंति तद्भयाकुलितान्यहो । दिग्वधूवसनन्यासन्विच्छायानि समंततः

అయ్యో! అతని భయంతో కలవరపడి దీపజ్యోతులు కూడా ప్రకాశించలేదు; దిక్కులన్నీ దిక్వధువులు వస్త్రాలు విడిచినట్లుగా కాంతి కోల్పోయాయి।

Verse 11

धर्मक्रियाविलुप्ताश्च प्रवृत्ताः सुकृतेतराः । त एव जलदीभूय ववृषुर्निज लीलया

ధర్మక్రియలు లుప్తమయ్యాయి, ప్రజలు పుణ్యవిరుద్ధమైన మార్గంలో ప్రవేశించారు; వారే తమ లీలచేత మేఘాలై మారి వర్షించారు।

Verse 12

सस्यानि तद्भयात्सूते त्वनुप्तापि वसुंधरा । सदैव फलिनो जातास्तरवोप्यवकेशिनः

ఆయన భయముచేత, హే సూతా! విత్తనము వేయకపోయినను భూమి పంటలను పుట్టిస్తుంది; ఆకులేని చెట్లు కూడ నిత్యము ఫలభరితమగుచున్నవి।

Verse 13

बंदीकृताः सुरर्षीणां पत्न्यस्तेनातिदर्पिणा । दिवौकसः कृतास्तेन समस्ताः काननौकसः

ఆ అతిదర్పి దేవర్షుల భార్యలను బందీలుగా చేసెను; మరియు స్వర్గవాసులందరినీ అరణ్యవాసులవలె చేసెను।

Verse 14

मर्त्या अमर्त्यान्स्वगृहं प्राप्तानपि भयार्दिताः । अपि संभाषमात्रेण नार्च्चयंति विपज्जुषः

భయార్తులైన మానవులు తమ ఇంటికి వచ్చిన అమర్త్యులను కూడ ఆరాధించరు; విపత్తులో మునిగినవారు మాటమాత్రపు అభివాదంతో కూడ నమస్కరించరు।

Verse 15

स्कंद उवाच । न कौलीन्यं न सद्वृत्तं महत्त्वाय प्रकल्पते । एकमेव पदं श्रेयः पदभ्रंशो हि लाघवम्

స్కందుడు పలికెను—కేవలం కులీనత్వమో కేవలం సద్వృత్తమో మహత్త్వాన్ని నిర్ధారించదు. శ్రేయోమార్గంలో ఒక దృఢమైన అడుగే మంగళకరం; స్థానం నుండి జారిపోవడం నిశ్చయంగా లాఘవం।

Verse 16

विपद्यपि हि ते धन्या न ये दैन्यप्रणोदिताः । धनैर्मलिनचित्तानामालभंतेंगणं क्वचित्

విపత్తులోనూ దైన్యానికి లోనుకాని వారు ధన్యులు. కాని ధనముచేత మలినమైన మనస్సుగలవారు కొన్నిసార్లు ధనబలంతోనే ఆవరణం—అంటే నిలువునిచ్చే స్థానం—సాధిస్తారు।

Verse 17

पंचत्वमेव हि वरं लोके लाघववर्ज्जितम् । नामरत्वमपि श्रेयो लाघवेन समन्वितम्

ఈ లోకంలో నీచత్వం లేని మరణమే నిజంగా శ్రేయస్కరం; నీచతతో కూడిన జీవితం కన్నా ‘నామరహిత అమరత్వం’ కూడా మేలైనది।

Verse 18

त एव लोके जीवंति पुण्यभाजस्त एव वै । विपद्यपि न गांभीर्यं यच्चेतोब्धिः परित्यजेत्

ఈ లోకంలో నిజంగా జీవించేవారు వారే, పుణ్యభాగులు కూడా వారే—విపత్తులోనూ సముద్రసమ హృదయం తన గంభీరతను విడువనివారు।

Verse 19

कदाचित्संपदुदयः कदाचिद्विपदुद्गमः । दैवाद्द्वयमपि प्राप्य धीरो धैर्यं न हापयेत्

కొన్నిసార్లు సంపద ఉద్భవిస్తుంది, కొన్నిసార్లు విపత్తు ఉద్భవిస్తుంది; దైవవశంగా రెండింటినీ పొందినా ధీరుడు ధైర్యాన్ని విడువకూడదు.

Verse 20

उदयानुदयौ प्राज्ञैर्द्रष्टव्यौ पुष्पवंतयोः । सदैकरूपताऽत्याज्या हर्षाहर्षौ ततोऽध्रुवौ

పుష్పవంతమైన వృక్షాలలో ఎదుగుదల-క్షీణత ఎలా కనిపిస్తాయో, అలాగే జ్ఞానులు ఉత్థాన-పతనాలను చూడాలి; ఎల్లప్పుడూ ఒకేలా ఉండాలనే ఆశను వదలాలి—అందుకే హర్షం, విషాదం స్థిరం కావు.

Verse 21

यस्त्वापदं समासाद्य दैन्यग्रस्तो विपद्यते । तस्य लोकद्वयं नष्टं तस्माद्दैन्यं विवर्जयेत्

విపత్తు ఎదురైనప్పుడు దైన్యంతో కుంగిపోయి కూలిపోయేవాడికి ఇహలోక-పరలోకాలు రెండూ నశిస్తాయి; కాబట్టి దైన్యాన్ని (నిరాశను) విడవాలి.

Verse 22

आपद्यपि हि ये धीरा इह लोके परत्र च । न तान्पुनः स्पृशेदापत्तद्धैर्येणावधीरिता

ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ ఆపద వచ్చినా ధీరులు సమచిత్తంగా నిలిచినచో, వారిని మళ్లీ విపత్తు తాకదు; ధైర్యమే దుఃఖాన్ని నిర్బలముచేయును.

Verse 23

भ्रष्टराज्याश्च विबुधा महेशं शरणं गताः । सर्वज्ञेन ततो देवीप्रेरिताऽसुरमर्दने

రాజ్యభ్రష్టులైన దేవతలు మహేశ్వరుని శరణు పొందిరి. అప్పుడు సర్వజ్ఞుడైన ప్రభువు ప్రేరణతో దేవి అసురమర్దనార్థం పంపబడెను.

Verse 24

माहेश्वरीं समासाद्य भवान्याज्ञां प्रहृष्टवत् । अमर्त्यायाऽभयं दत्त्वा समरायोपचक्रमे

మాహేశ్వరిని సమీపించి భవానీ ఆజ్ఞను హర్షంతో స్వీకరించింది. అమర్త్యులకు అభయమిచ్చి, అనంతరం సమర కార్యాన్ని ప్రారంభించింది.

Verse 25

कालरात्रीं समाहूय कांत्या त्रैलोक्यसुंदरीम् । प्रेषयामास रुद्राणी तमाह्वातुं सुरद्रुहम्

రుద్రాణి కాలరాత్రిని పిలిచెను—కాంతితో త్రిలోకసుందరి అయిన ఆమెను—దేవద్రోహి ఆ శత్రువును పిలిచి రమ్మని పంపెను.

Verse 26

कालरात्री समासाद्य तं दैत्यं दुष्टचेष्टितम् । उवाच दैत्याधिपते त्यज त्रैलोक्यसंपदम्

కాలరాత్రి దుష్టచేష్టలున్న ఆ దైత్యుని సమీపించి పలికెను—“హే దైత్యాధిపతీ, త్రిలోకసంపదను విడిచివేయుము.”

Verse 27

त्रिलोकीं लभतामिंद्रस्त्वं तु याहि रसातलम् । प्रवर्तंतां क्रियाः सर्वा वेदोक्ता वेदवादिनाम्

ఇంద్రుడు మళ్లీ త్రిలోకాలను పొందుగాక; నీవు మాత్రం రసాతలానికి వెళ్లు. వేదోక్తమైన, వేదవాదులచే ఆచరింపబడే సమస్త క్రియలు నిర్బాధంగా సాగుగాక.

Verse 28

अथ चेद्गर्वलेशोऽस्ति तदायाहि समाजये । अथवा जीविताकांक्षी तदिंद्रं शरणं व्रज

ఇంకా గర్వపు లేశమాత్రమైనా ఉంటే, రా—యుద్ధంలో ఎదుర్కొందాం. లేక జీవించాలనే కోరిక ఉంటే, ఇంద్రుని శరణు వేడు.

Verse 29

इति वक्तुं महादेव्या महामंगलरूपया । त्वदंतिके प्रेषिताहं मृत्युस्ते तदुपेक्षया

ఇది చెప్పుటకై, పరమ మంగళస్వరూపిణి మహాదేవి నన్ను నీ సమీపానికి పంపింది. దీనిని నీవు నిర్లక్ష్యం చేస్తే, ఆ ఉపేక్షవల్లనే నీకు మృతి కలుగును.

Verse 30

अतो यदुचितं कर्तुं तद्विधेहि महासुर । परं हितं चेच्छृणुयाज्जीवग्राहं ततो व्रज

కాబట్టి, ఓ మహాసురా, యోగ్యమైనదే చేయి. నీ పరమ హితాన్ని వినదలచితే, జీవరక్షణోపాయాన్ని ఆశ్రయించి తదనుగుణంగా వెళ్లిపో.

Verse 31

इत्याकर्ण्य वचो देव्या महाकाल्याः स दैत्यराट् । प्रजज्वाल तदा क्रोधाद्गृह्यतां गृह्यतामियम्

దేవి మహాకాళీ వచనాలను విని ఆ దైత్యరాజు కోపంతో మండిపడి, “ఇదిని పట్టుకోండి—పట్టుకోండి!” అని అరిచాడు.

Verse 32

त्रैलोक्यमोहिनी ह्येषा प्राप्ता मद्भाग्यगौरवैः । त्रैलोक्यराज्यसंपत्ति वल्ल्याः फलमिदं महत्

నిజముగా ఈ త్రైలోక్యమోహిని నా భాగ్యగౌరవబలముచేత నాకు లభించింది. త్రైలోక్యరాజ్యసంపద అనే సమృద్ధివల్లికి ఇది మహత్తర పరిపక్వ ఫలము.

Verse 33

एतदर्थं हि देवर्षि नृपा बंदी कृता मया । अनायासेन मे प्राप्ता गृहमेषा शुभोदयात्

హే దేవర్షీ! ఈ ప్రయోజనార్థమే నేను రాజులను బందీలుగా చేసితిని. ఇప్పుడు శుభోదయఫలముగా ఆమె శ్రమలేక నా గృహమునకు వచ్చెను.

Verse 34

अवश्यं यस्य योग्यं यत्तत्तस्येहोपतिष्ठते । अरण्ये वा गृहे वापि यतो भाग्यस्य गौरवात्

ఎవరికైతే ఏది నిజముగా యోగ్యమో అది ఇక్కడ అతనికి తప్పక లభిస్తుంది—అరణ్యములోనైనా గృహములోనైనా—భాగ్యగౌరవబలముచేత.

Verse 35

अंतःपुरचरा एतां नयंत्वंतःपुरं महत् । अनया सदलं कृत्या मम राष्ट्रमलंकृतम्

అంతఃపురచారిణులు ఈమెను మహా అంతఃపురమునకు తీసికొనిపోవుదురు. ఈమెతో పాటు ఆమె పరివారము, సేవాకార్యములతో నా రాజ్యం అలంకృతమైంది.

Verse 36

अहो महोदयश्चाद्य जातो मम महामते । केवलं न ममैकस्य सर्वदैत्यान्वयस्य च

అహో మహామతీ! నేడు నాకు మహత్తర సమృద్ధి కలిగింది. ఇది కేవలం నాకే కాదు, సమస్త దైత్యవంశమునకును కలిగినదే.

Verse 37

नृत्यंतु पितरश्चाद्य मोदंतां बांधवाः सुखम् । मृत्युः कालोंऽतको देवाः प्राप्नुवंत्वद्य मे भयम्

ఈ రోజు పితృదేవతలు నర్తించుగాక; నా బంధువులు సుఖంగా ఆనందించుగాక. మృత్యువు, కాలుడు, అంతకుడు, దేవతలుకూడా—ఈ రోజు—నన్ను భయపడుగాక!

Verse 38

इति यावत्समायातास्तां नेतुं सौविदल्लकाः । तावत्तया कालरात्र्या प्रत्युक्तो दैत्यपुंगवः

అతడు అలా చెప్పుచుండగా, ఆమెను తీసుకుపోవడానికి సౌవిదల్లక సేవకులు వచ్చారు. అప్పుడు కాలరాత్రి దైత్యశ్రేష్ఠునికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చింది.

Verse 39

कालरात्र्युवाच । दैत्यराज महाप्राज्ञ नैतद्युक्तं भवादृशाम् । वयं दूत्यः परवशा राजनीतिविदुत्तम

కాలరాత్రి పలికింది—ఓ దైత్యరాజా, ఓ మహాప్రాజ్ఞా! ఇది మీ వంటి వారికి తగదు. మేము పరాధీన దూతలము; ఓ రాజనీతివిదులలో శ్రేష్ఠా!

Verse 40

अल्पोपि दूतसंबाधां न विदध्यात्कदाचन । किं पुनर्ये भवादृक्षा महांतो बलिनोऽधिपाः

సాధారణుడైనా దూతకు ఎప్పుడూ హాని గాని వేధింపుగాని చేయడు; మరి మీ వంటి మహానుభావులు, బలవంతులైన అధిపతులు ఎంతమాత్రం చేయగలరు?

Verse 41

दूतीषु कोनुरागोयं महाराजाल्पिकास्विह । अनायासेन च वयमायास्यामस्तदागमात्

ఓ మహారాజా! ఇక్కడ తుచ్ఛమైన దూతలైన మాపై ఈ మమకారం ఎందుకు? ఏదేమైనా, రావలసిన సమయం వచ్చినప్పుడు మేము శ్రమ లేకుండా మళ్లీ వస్తాము.

Verse 42

विजित्य समरे तां तु स्वामिनीं मम दैत्यप । मादृशीनां सहस्रणि परिभुंक्ष्व यथेच्छया

హే దైత్యపతి! యుద్ధంలో నా స్వామినిని జయించి, నావంటి స్త్రీల సహస్రాలను నీ ఇష్టానుసారంగా అనుభవించు.

Verse 43

अद्यैव ते महासौख्यं भावितस्याविलोकनात् । बांधवानां सुखं तेद्य भविता सह पूर्वजैः

ఈ రోజే, విధిగా నిర్ణయమైన దానిని దర్శించుటవలన నీకు మహాసౌఖ్యం కలుగును; ఈ రోజే, పూర్వజులతో కూడ నీ బంధువుల సుఖమూ సిద్ధించును.

Verse 44

संपत्स्यंतेऽद्य ते कामाः सर्वे ये चिरचिंतिताः । अबला सा च मुग्धा च तस्यास्त्राता न कश्चन

ఈ రోజే నీవు దీర్ఘకాలంగా తలచిన అన్ని కోరికలు నెరవేరును. ఆమె అబల, అమాయక; ఆమెకు రక్షకుడు ఎవరూ లేరు.

Verse 45

सर्वरूपमयी चैव तां भवान्द्रष्टुमर्हति । अहं हि दर्शयिष्यामि यत्र साऽस्ति जगत्खनिः

ఆమె సర్వరూపమయి; మీరు ఆమెను దర్శించుటకు యోగ్యులు. ఆమె ఉన్న చోట—జగత్తుకు ఖని/మూలస్రోతస్వభావినైన ఆమెను—నేనే మీకు చూపుతాను.

Verse 46

धृतायामपि चैकस्यां कस्ते कामो भविष्यति । अहं ते सन्निधिं नैव त्यक्ष्याम्यद्य दिनावधि

ఒక్కదానిని కూడా నీవు పట్టుకున్నచో నీకు ఇంకేమి కోరిక మిగులును? ఈ రోజే దినాంతం వరకు నేను నీ సన్నిధిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ విడువను.

Verse 47

ततो निवारयैतान्मामादित्सून्सौविदल्लकान् । इति श्रुत्वा वचस्तस्याः स कामक्रोधमोहितः

అప్పుడు ఆమె చెప్పింది—“నన్ను పట్టుకోవాలని యత్నిస్తున్న ఈ సౌవిదల్లకులను ఆపు.” ఆమె మాటలు విని అతడు కామక్రోధములచే మోహితుడయ్యాడు.

Verse 48

तामेव बह्वमंस्तैकां दूतीं मृत्योरिवासुरः । शुद्धांतरक्षिणश्चैतां शुद्धां तं प्रापयंत्वरम्

ఆ అసురుడు ఆ ఒక్క దూతనే మరణదేవతలా భావించాడు. అంతఃపుర రక్షకులు శుద్ధులైనప్పటికీ అతడిని త్వరగా ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీ వద్దకు చేర్చారు.

Verse 49

इति तेन समादिष्टाः सर्वे वर्पवरा मुने । तां धर्तुमुद्यमं चक्रुर्बलेन बलवत्तराः

అతని ఆజ్ఞ ప్రకారం, ఓ మునీ, ఆ శ్రేష్ఠ వీరులందరూ—బలవంతులకన్నా బలవంతులు—బలప్రయోగంతో ఆమెను పట్టుకోవడానికి యత్నించారు.

Verse 50

सा तान्भस्मीचकाराशु हुंकारजनिताग्निना । ततो दैत्यपतिः क्रुद्धो दृष्ट्वा तान्भस्मसात्कृतान्

ఆమె తన హుంకారంతో పుట్టిన అగ్నిచేత వారిని క్షణంలోనే భస్మం చేసింది. అప్పుడు దైత్యపతి వారిని భస్మమైనట్లు చూసి కోపోద్రిక్తుడయ్యాడు.

Verse 51

क्षणेनैव तया दूत्या दैत्त्यास्त्र्ययुतसंमितान् । दृशा व्यापारयामास दुर्धरं दुर्मुखं खरम्

ఆ దూత క్షణంలోనే తన దృష్టితో దైత్యాస్త్రాల దశసహస్రసమానమైన, అజేయమైన, భయంకర ముఖములైన, ఉగ్ర శక్తులను ప్రవర్తింపజేసింది.

Verse 52

सीरपाणिं पाशपाणिं सुरेंद्रदमनं हनुम् । यज्ञारिं खङ्गलोमानमुग्रास्यं देवकंपनम्

ఆహ్వానించుడి—సీరపాణి, పాశపాణి, ఇంద్రదమనకారుడు హనుమంతుడు; యజ్ఞశత్రువు ఖఙ్గలోమానుడు, ఉగ్రాస్యుడు, దేవకంపనుడు।

Verse 53

बद्ध्वा पाशैरिमां दुष्टामानयंत्वाशु दानवाः । विध्वस्तकेशवेशां च विस्त्रस्तांबरभूषणाम्

పాశాలతో ఈ దుష్టిని బంధించి వెంటనే ఇక్కడికి తీసుకురండి, ఓ దానవులారా—ఆమె కేశవేషాలు చెదిరి, వస్త్రాభరణాలు చెల్లాచెదురై ఉన్నాయి।

Verse 54

इति दैत्याधिपादेशाद्दुर्धरप्रमुखास्ततः । पाशासिमुद्गरधरास्तामादातुं कृतोद्यमाः

ఇలా దైత్యాధిపతి ఆజ్ఞతో దుర్ధర మొదలైనవారు బయలుదేరారు—పాశాలు, ఖడ్గాలు, గదలు ధరించి, ఆమెను పట్టుకోవడానికి సిద్ధమై।

Verse 55

गिरींद्रगुरुवर्ष्माणः शस्त्रास्त्रोद्यतपाणयः । दिगंतं ते परिप्राप्तास्तदुच्छ्वासानिलाहताः

వారి దేహాలు మహాపర్వతాలవలె విస్తారమైనవి; చేతుల్లో శస్త్రాస్త్రాలు ఎత్తి వారు దిక్కుల అంచుకు చేరగా, ఆమె శ్వాసవాయువుతో తాకబడి వెనక్కి త్రోసివేయబడ్డారు।

Verse 56

तेषूड्डीनेषु दैत्येषु शतकोटिमितेषु च । निर्जगाम ततः सा तु कालरात्रिर्नभोध्वगा

శతకోటి దైత్యులు ఎగిరి చెల్లాచెదురైనప్పుడు, ఆకాశమార్గంలో సంచరించే ఆ కాలరాత్రి స్వయంగా ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 57

ततस्तां तु विनिर्यांतीमनुजग्मुर्महासुराः । कोटिकोटिसहस्राणि पूरयित्वा तु रोदसी

ఆమె బయలుదేరగానే మహాసురులు ఆమెను అనుసరించారు; కోటి కోటి, సహస్ర సహస్ర సైన్యంతో రెండు లోకాలు నిండిపోయాయి।

Verse 58

दुर्गोनाम महादैत्यः शतकोटि रथावृतः । गजानामर्बुदशतद्वयेनपारिवारितः

దుర్గ అనే మహాదైత్యుడు శతకోటి రథాలతో చుట్టుముట్టబడి, గజాల రెండు వందల అర్బుదలతో అన్ని వైపులా పరివృతుడై వచ్చాడు।

Verse 59

कोट्यर्बुदेन सहितो हयानां वातरंहसाम् । पदातिभिरसंख्यातैः पच्चूर्णितशिलोच्चयैः

అతడు గాలివేగంతో పరుగెత్తే గుర్రాల కోటి-అర్బుదంతో కూడి, లెక్కలేనన్ని పాదాతులతో కూడి ఉన్నాడు; వారు రాతి కొండచరియలనూ పొడిచేసేవారు।

Verse 60

उदायुधैर्महाभीमैःकृतत्रिजगतीभयैः । समेतः स महादैत्यो दुर्गः क्रुद्धो विनिर्ययौ

త్రిలోకాలను భయపెట్టిన అత్యంత భీకరమైన ఎత్తిపట్టిన ఆయుధాలతో సన్నద్ధుడై, సైన్యంతో కూడిన ఆ మహాదైత్యుడు దుర్గుడు కోపంతో బయలుదేరాడు।

Verse 61

अथ दृष्ट्वा महादेवी विंध्याचलकृतालयाम् । आगत्य कालरात्र्यां च निवेदित तदागसम्

అప్పుడు మహాదేవి వింధ్యాచలంలో నివాసం చేసిన ఆమెను చూసి, వచ్చి కాలరాత్రికి ఆ అపరాధాన్ని నివేదించింది।

Verse 62

महाभुजसहस्राढयां महातेजोभिबृंहिताम् । तत्तद्घोरप्रहरणां रणकौतुकसादराम्

ఆమె వేలాది మహాబాహువులతో నిండిపోయి, అపార తేజస్సుతో విస్తరించింది. నానావిధ ఘోర ఆయుధాలను ధరించి, యుద్ధకౌతుకానికి భక్తిపూర్వకంగా ఉత్సుకురాలైంది.

Verse 63

प्रौद्यच्चंद्रसहस्रांशु निर्मार्जित शुभाननाम् । लावण्यवार्धि निर्गच्छच्चंचच्चंद्रैकचंद्रिकाम्

ఆమె శుభముఖం ఉదయించే వెయ్యి చంద్రుల కిరణాలతో శుద్ధమై మరింత ప్రకాశించింది. ఆమె లావణ్యసముద్రం నుండి ఒక్కటే కంపించే చంద్రిక ప్రవహించింది.

Verse 64

महामाणिक्यनिचय रोचिःखचितविग्रहाम् । त्रैलोक्यरम्यनगरी सुप्रकाशप्रदीपिकाम्

ఆమె దేహం మహామాణిక్యరాశుల కాంతితో అలంకరించబడింది. త్రిలోక్యరమ్య నగరికి అతి ప్రకాశించే దీపికలా ఆమె వెలిగింది.

Verse 65

हरनेत्राग्निनिर्दग्ध कामजीवातुवीरुधम् । लसत्सौंदर्यसंभार जगन्मोहमहौषधिम्

ఆమె హరుని నేత్రాగ్నితో దగ్ధమైన కామదేవునికీ జీవం పోసే సంజీవని వృక్షలత. మెరిసే సౌందర్యసంపదతో నిండిన, జగత్తును మోహింపజేసే మహౌషధి.

Verse 66

विषमेषु शरैर्भिन्नहृदयो दैत्यपुंगवः । आदिष्टवान्महासैन्यनायकानुप्रशासनः

విషమ పరిస్థితిలో బాణాలతో ఛేదింపబడిన హృదయంతో ఉన్న దైత్యపుంగవుడు, నియంత్రణతో, తన మహాసేనాధిపతులకు ఆజ్ఞలు జారీ చేశాడు.

Verse 67

अयि जंभ महाजंभ कुजंभ विकटानन । लंबोदर महाकाय महादंष्ट्र महाहनो

ఓ జంభా, మహాజంభా, కుజంభా, వికటాననా! ఓ లంబోదరా, మహాకాయా, మహాదంష్ట్రా, మహాహనూ!

Verse 68

पिंगाक्ष महिषग्रीव महोग्रात्युग्रविग्रह । क्रूराक्ष क्रोधनाक्रंद संक्रंदन महाभय

ఓ పింగాక్షా, మహిషగ్రీవా, అత్యంత ఉగ్రభయంకర రూపధారివి! ఓ క్రూరాక్షా, క్రోధంతో గర్జించేవాడా—ఓ సంక్రందనా, మహాభయా!

Verse 69

जितांतक महाबाहो महावक्त्र महीधर । दुंदुभे दुंदुभिरव महादुंदुभिनासिक

ఓ జితాంతకా, మహాబాహో! ఓ మహావక్త్రా, మహీధరా! ఓ దుందుభే, దుందుభిరవముగలవాడా! ఓ మహాదుందుభినాసికా!

Verse 70

उग्रास्य दीर्घदशनमेवकेश वृकानन । सिंहास्य सूकरमुख शिवाराव महोत्कट

ఓ ఉగ్రాస్యా, దీర్ఘదశనా, ఏవకేశా, వృకాననా! ఓ సింహాస్యా, సూకరముఖా! ఓ శివారావా, మహోత్కటా!

Verse 71

शुकतुंड प्रचंडास्य भीमाक्ष क्षुदमानस । उलूकनेत्र कंकास्य काकतुंड करालवाक्

ఓ శుకతుండా, ప్రచండాస్యా! ఓ భీమాక్షా, క్షుద్రమానసా! ఓ ఉలూకనేత్రా, కంకాస్యా! ఓ కాకతుండా, కరాళవాక్!

Verse 72

दीर्घग्रीव महाजंघ क्रमेलक शिरोधर । रक्तबिंदो जपानेत्र विद्युज्जिह्वाग्नितापन

హే దీర్ఘగ్రీవ, మహాజంఘ, క్రమేలక, శిరోధర! హే రక్తబిందు, జపానేత్ర, విద్యుజ్జిహ్వా, అగ్నితాపన!

Verse 73

धूम्राक्ष धूमनिःश्वास चंडचंडांशुतापन । महाभीषणमुख्याश्च शृण्वंत्वाज्ञां ममादरात्

హే ధూమ్రాక్ష, ధూమనిఃశ్వాస, చండ, చండాంశుతాపన, అలాగే మహాభీషణ-ప్రధానులారా! భక్తితో నా ఆజ్ఞను వినండి।

Verse 74

भवत्स्वेतेषु चान्येषु एतां विंध्यवासिनीम् । धृत्यानेष्यति बुद्ध्या वा बलेनापि च्छलेन वा

మీలోనైనా—ఇతరులలోనైనా—ఎవరో ఒకరు ఈ వింధ్యవాసినీని దృఢనిశ్చయంతో ఇక్కడికి తీసుకురావాలి; బుద్ధితో గానీ, బలంతో గానీ, మాయతో గానీ।

Verse 76

यांतु क्षिप्रं नयावन्मे पंचेषु शरपीडितम् । मनोविह्वलतां गच्छेदेतत्प्राप्तेरभावतः

వారు వెంటనే వెళ్లి ఆమెను నా వద్దకు తీసుకురావాలి; నేను పంచబాణాల శరాలతో బాధపడుతున్నాను. ఇది లభించకపోతే నా మనస్సు పరమ వ్యాకులతకు లోనవుతుంది.

Verse 77

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दुर्गस्य दनुजेशितुः । प्रोचुः सर्वे तदा दैत्याः प्रबद्धकरसंपुटाः

ఆ కఠినహృదయ దానవాధిపతి మాటలు విని, అప్పుడు సమస్త దైత్యులు కరజోడించి వినయంగా పలికారు.

Verse 78

अवधेहि महाराज किमेतत्कर्मदुष्करम् । अनाथायास्तथैकस्या अबलया विशेषतः

హే మహారాజా, విచారించండి—ఈ కార్యం దుష్కరం ఎలా అవుతుంది? ప్రత్యేకంగా ఆమె అనాథగా, ఒంటరిగా, బలహీనమైన స్త్రీగా ఉన్నప్పుడు.

Verse 79

अस्या आनयने कोयं महायत्नविधिः प्रभो । कोऽस्मान्प्रलयकालाग्निमहाज्वालावलीसमान्

హే ప్రభూ, ఆమెను తీసుకురావడానికి ఇంత మహాయత్నం, ఇంత విస్తృత విధానం ఎందుకు? ప్రళయకాలాగ్ని మహాజ్వాలావళిలా ఉన్న మమ్మల్ని ఎవరు తట్టుకోగలరు?

Verse 80

सहेत त्रिषु लोकेषु त्वत्प्रसादात्कृतोद्यमान् । यद्यादेशो भवेदद्य तदेंद्रं स मरुद्गणम्

మీ ప్రసాదంతో మేము ఉద్యమించినపుడు త్రిలోకాల్లో అన్నిటినీ తట్టుకొని జయించగలం. ఈ రోజు మీ ఆజ్ఞ ఉంటే, ఇంద్రుడు కూడా మరుద్గణాలతో సహా వశమవుతాడు.

Verse 81

सांतःपुरं समानीय क्षिप्नुमस्त्वत्पदाग्रतः । भूर्भुवःस्वरिदं सर्वं त्वदाज्ञावशवर्तितम्

అంతఃపురంతో సహా ఆమెను తీసుకొచ్చి మేము త్వరగా మీ పాదాగ్రంలో నిలుపుతాము. భూః-భువః-స్వః అనే సమస్త లోకమూ మీ ఆజ్ఞావశంలోనే నడుస్తుంది.

Verse 82

महर्जनस्तपःसत्यलोकास्त्वदधिकारिणः । तत्राप्यसाध्यं नास्माकं त्वन्निदेशान्महासुर

మహర్, జన, తప, సత్య లోకాలు కూడా మీ అధికారంలోనే ఉన్నాయి. హే మహాసురా, మీ ఆదేశంతో అక్కడ కూడా మాకు అసాధ్యం ఏదీ లేదు.

Verse 83

वैकुंठनायको नित्यं त्वदाज्ञापरिपालकः । यानि रम्याणि रत्नानि तानि संप्रेषयन्मुदा

వైకుంఠనాథుడు నిత్యం మీ ఆజ్ఞను పరిపాలిస్తూ, ఉన్నతమైన రమ్య రత్నములన్నిటిని ఆనందంతో పంపుచున్నాడు।

Verse 84

अस्माभिरेव संत्यक्तः कैलासाधिपतिः स वै । विपाशी चातिनिःस्वत्वाद्भस्मकृत्त्यहिभूषणः

ఆ కైలాసాధిపతిని మేమే త్యజించాము; అతడు అత్యంత నిర్ధనుడై ఉపవాసిగా ఉంటాడు—భస్మధవళుడు, చర్మవస్త్రధారి, సర్పభూషణుడు।

Verse 85

अर्धांगेनास्मद्भयतो योषिदेका निगूहिता । तस्य ग्रामेपि सकले द्वितीयो न चतुष्पदः

మా భయంతో అతడు తన అర్ధాంగంలో ఒకే స్త్రీని దాచుకున్నాడు; అతని సమస్త గ్రామంలో రెండవ చతుష్పదమూ లేదు.

Verse 86

एकोऽजरद्गवः सोपि नान्यस्मात्परिजीवति । श्मशानवासिनः सर्वे सर्वे कौपीनवाससः

ఒకే అజర వృషభుడు ఉన్నాడు; అతడూ మరెవరి ఆధారంతో జీవించడు. వారందరూ శ్మశానవాసులు; అందరూ కౌపీనమే ధరించువారు.

Verse 87

सर्वे विभूतिधवला सर्वेप्येक कपर्द्दिनः । समस्ते नगरे तस्य वसंत्येवंविधा गणाः

అందరూ విభూతితో ధవళులు; అందరూ ఒకే కపర్దం (జటాగుచ్ఛం) ధరించువారు. అతని సమస్త నగరంలో ఇలాంటి గణములే నివసిస్తారు.

Verse 88

तेषां गणानां किं कुर्मो दरिद्राणां वयं विभो । समुद्रा रत्नसंभारं प्रत्यहं प्रेषयंति च

హే విభో! ఆ దరిద్ర గణుల కొరకు మేమేమి చేయగలము? సముద్రాలే ప్రతిదినం రత్నసమూహాన్ని పంపుతూనే ఉంటాయి।

Verse 89

नागा वराकाश्चास्माकं सायंसायं स्वयं प्रभो । प्रदीपयंति सततं फणा रत्नप्रदीपकान्

హే ప్రభో! మా వినయమైన నాగులు సాయంకాలం సాయంకాలం తామే తమ ఫణాలపై రత్నదీపాలను నిరంతరం వెలిగిస్తారు।

Verse 90

कल्पद्रुमः कामगवी चिंतामणिगणा बहु । तव प्रसादादस्माकमपि तिष्ठंति वेश्मसु

నీ ప్రసాదముచేత మా గృహాలలోనూ కల్పద్రుమము, కామధేనువు, అనేక చింతామణి రత్నసమూహములు నిలిచియున్నవి।

Verse 91

वायुर्व्यजनतां यातस्त्वां सेवेत प्रयत्नतः । स्वच्छान्यंबूनि वरुणः प्रत्यहं पूरयत्यहो

వాయువు వ్యజనధారిగా మారి ప్రయత్నపూర్వకంగా నిన్ను సేవించుచున్నాడు; వరుణుడు—అహో!—ప్రతిదినం స్వచ్ఛజలములతో (స్థానాన్ని) నింపుచున్నాడు।

Verse 92

वासांसि क्षालयेदग्निश्चंद्रश्छत्रधरः स्वयम् । सूर्यः प्रकाशयेन्नित्यं क्रीडावाप्यंबुजानि च

అగ్ని వస్త్రాలను కడుగుచున్నాడు; చంద్రుడు స్వయంగా ఛత్రధారియై ఉన్నాడు; సూర్యుడు నిత్యం క్రీడావాపిలోని పద్మములను కూడా ప్రకాశింపజేస్తాడు।

Verse 93

कस्त्वत्प्रसादं नेक्षेत मर्त्यामर्त्योरगेषु च । सर्वे त्वामुपजीवंति सुराऽसुरखगादयः

హే దేవా! మర్త్యులు, అమర్త్యులు, నాగజాతులలో నీ ప్రసాదాన్ని కోరని వాడెవడు? దేవులు, అసురులు, పక్షులు మొదలైన సమస్త జీవులు నీ ఆధారంతోనే జీవిస్తున్నారు।

Verse 94

पश्य नः पौरुषं राजन्नानयामो बलादिमाम् । इत्युक्त्वा युगपत्सर्वे क्षुब्धास्तोयधयो यथा

“ఓ రాజా! మా పరాక్రమాన్ని చూడు—ఈమెను బలవంతంగా ఇక్కడికి తెస్తాము.” అని చెప్పి వారు అందరూ ఒక్కసారిగా, కలత చెందిన జలరాశిలా ఉప్పొంగి దూసుకొచ్చారు।

Verse 95

संवर्तकालमासाद्य प्लावितुं जगतीमिमाम् । रणतूर्य निनादश्च समुत्तस्थौ समंततः

ప్రళయకాలం వచ్చి ఈ భూమిని ముంచెత్తబోతున్నట్లుగా, యుద్ధతూర్యాల ఘోష అన్ని దిక్కుల నుంచీ ఒక్కసారిగా లేచింది।

Verse 96

रोमांचिता यच्छ्रवणात्कातरा अप्यकातराः । ततो देवा भयत्रस्ताश्चकंपे च वसुंधरा

ఆ ధ్వని వినగానే నిర్భయులకూడా రోమాంచంతో వణికిపోయారు. అప్పుడు దేవతలు భయంతో త్రస్తులయ్యారు, భూమి కూడా కంపించింది।

Verse 97

क्षुब्धा अंबुधयः सर्वे पेतुर्नक्षत्रमालिकाः । रोदसीमंडलं व्याप्तं तेन तूर्यरवेण वै

సమస్త సముద్రాలు కలతచెంది ఉప్పొంగాయి; నక్షత్రమాలలు పడిపోతున్నట్లుగా అనిపించాయి. ఆ తూర్యరవం ద్యావాపృథివుల సమస్త మండలాన్ని వ్యాపించింది।

Verse 98

ततो भगवती देवी स्वशरीरसमुद्भवाः । शक्तीरुत्पादयामास शतशोऽथ सहस्रशः

అప్పుడు భగవతీ దేవి తన స్వశరీరమునుండి జనించిన శక్తులను—ముందు వందలుగా, ఆపై వేలలుగా—సృష్టించి ప్రదర్శించింది।

Verse 99

ताभिः शक्तिभिरेतेषां बलिनां दितिजन्मनाम् । प्रत्येकं परितो रुद्ध उद्वेलः सैन्यसागरः

ఆ శక్తులు దితిజన్ములైన బలవంత దైత్యుల ఉప్పొంగిన సేనాసముద్రాన్ని నాలువైపులా చుట్టుముట్టాయి; ప్రతి దళం విడివిడిగా నిర్బంధించబడింది।

Verse 100

शस्त्रास्त्राणि महादैत्यैर्यान्युत्सृष्टानि संगरे । ताभिः शक्तिभिरुग्राणि तृणीकृत्योज्झितान्यरम्

మహాదైత్యులు సంగ్రామంలో విసిరిన భయంకర శస్త్రాస్త్రాలను ఆ శక్తులు గడ్డి తునకలవలె తృణీకరించి వెంటనే దూరంగా పారవేశాయి।

Verse 110

स च बाणस्तया देव्या निज बाणैर्महाजवैः । निवारितोपि वेगेन तां देवीमभ्यगान्मुने

ఓ మునీ! ఆ బాణాన్ని దేవి తన మహావేగ బాణాలతో అడ్డుకున్నప్పటికీ, దాని బలమైన వేగంతో అది దేవీ వైపే దూసుకువచ్చింది।

Verse 119

तावञ्जगज्जनन्याताः प्रेरिता निज शक्तयः । विचेरुर्दैत्यसैन्येषु संवर्ते मृत्युसैन्यवत्

అంతసేపు జగజ్జనని ఆజ్ఞతో ప్రేరితమైన ఆమె స్వశక్తులు దైత్యసేనల్లో ప్రళయకాల మృత్యుసేనలవలె సంచరించాయి।