Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 76

Devanagari script

यांतु क्षिप्रं नयावन्मे पंचेषु शरपीडितम् । मनोविह्वलतां गच्छेदेतत्प्राप्तेरभावतः

Transliteration

yāṃtu kṣipraṃ nayāvanme paṃceṣu śarapīḍitam | manovihvalatāṃ gacchedetatprāpterabhāvataḥ

Translation

వారు వెంటనే వెళ్లి ఆమెను నా వద్దకు తీసుకురావాలి; నేను పంచబాణాల శరాలతో బాధపడుతున్నాను. ఇది లభించకపోతే నా మనస్సు పరమ వ్యాకులతకు లోనవుతుంది.

Word by Word

• यान्तु: let them go
• यान्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• नयावन्: until
• नयावन्: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नयावत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (conjunction/adverbial particle) = ‘यावत्’ अर्थे ‘until/so long as’

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन रूप (enclitic); अत्र षष्ठी (Genitive) ‘my’ इति

• पञ्चेषु: in the five (arrows)
• पञ्चेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; ‘पञ्चेषु’ = पञ्चबाणेषु (कामदेवस्य)

• शरपीडितम्: afflicted by arrows
• शरपीडितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शर (प्रातिपदिक) + पीडित (पीड् धातु, क्त-प्रत्यय कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/तृतीया-तत्पुरुषभावः—शरेण पीडितम् (past passive participle)

• मनोविह्वलताम्: mental agitation
• मनोविह्वलताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + विह्वलता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष—मनसः विह्वलता

• गच्छेत्: would go/should fall into
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र विशेषणरूपेण ‘एतत्’

• प्राप्तेः: of attainment
• प्राप्तेः: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अभावतः: due to absence
• अभावतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: अभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे (because of non-existence)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa dialogues; in-context likely a daṇuja/āsura ruler issuing orders)

Visual Art Cues

Scene: The daitya-lord, fevered and restless, speaks of being pierced by the five arrows of Kāma; attendants rush to depart, while the speaker’s face shows burning longing and mental turmoil.

Characters & Entities

• Vindhyavāsinī (implied)
• Kāma (implied by ‘five arrows’)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked desire destabilizes the mind; Purāṇic narratives often portray passion as a force that drives unethical urgency.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No direct tīrtha-glorification in this verse; it is narrative within the Kāśī-khaṇḍa frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes affliction by desire and a command to act.