Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

Devanagari script

यस्त्वापदं समासाद्य दैन्यग्रस्तो विपद्यते । तस्य लोकद्वयं नष्टं तस्माद्दैन्यं विवर्जयेत्

Transliteration

yastvāpadaṃ samāsādya dainyagrasto vipadyate | tasya lokadvayaṃ naṣṭaṃ tasmāddainyaṃ vivarjayet

Translation

విపత్తు ఎదురైనప్పుడు దైన్యంతో కుంగిపోయి కూలిపోయేవాడికి ఇహలోక-పరలోకాలు రెండూ నశిస్తాయి; కాబట్టి దైన్యాన్ని (నిరాశను) విడవాలి.

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (but/indeed)

• आपदम्: calamity
• आपदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समासाद्य: having met/encountered
• समासाद्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आ + √सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) ‘having approached/encountered’; उपसर्ग-सम्-आ

• दैन्यग्रस्तः: overcome by dejection
• दैन्यग्रस्तः: Karta-qualifier (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दैन्य + ग्रस्त (कृदन्त; √ग्रस् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; तत्पुरुषः (दैन्येन ग्रस्तः)

• विपद्यते: falls/comes to ruin
• विपद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √पद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• लोकद्वयम्: the two worlds (here and hereafter)
• लोकद्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (लोकयोः द्वयम् = the two worlds)

• नष्टम्: ruined/lost
• नष्टम्: Karta-predicative (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: √नश् (धातु) + क्त
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विधेय-विशेषण

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu/Apadana (Reason/Source)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: तद्)
• Form: अपादानार्थे अव्ययीभूत-रूप (therefore/from that)

• दैन्यम्: dejection
• दैन्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विवर्जयेत्: should avoid/shun
• विवर्जयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + √वृज्/वर्ज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग-वि

Speaker

Skanda (contextual attribution continuing from Skanda uvāca)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stumbles during a difficult journey; a compassionate teacher lifts him, pointing toward a temple spire—symbolizing that abandoning despair preserves both worldly footing and spiritual aim.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Despair is spiritually destructive; dharma requires courage so that one’s worldly life and higher destiny are both protected.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse is a dharma maxim within the Kāśīkhaṇḍa context of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the prescription is ethical and psychological—renounce dainya and maintain fortitude.