Adhyaya 2

Verse 1

स्कंद उवाच । गभस्तिमालिनिगते काशीं त्रैलोक्यमोहिनीम् । पुनश्चिंतामवापोच्चैर्मंदरस्थो मुने हरः

స్కందుడు పలికెను—ఓ మునీ! గభస్తిమాలి (సూర్యుడు) అస్తమించిన తరువాత, మందరపర్వతంపై నివసించే హరుడు మళ్లీ త్రిలోకమోహినీ అయిన కాశీ గురించి తీవ్రమైన చింతనలో పడ్డాడు।

Verse 2

नाद्याप्यायांति योगिन्यो नाद्याप्यायाति तिग्मगुः । प्रवृत्तिरपि मे काश्याश्चित्रमत्यंत दुर्लभा

ఇప్పటికీ యోగినీలు రాలేదు, ఇప్పటికీ తిగ్మగు (తీక్ష్ణకిరణ సూర్యుడు) రాలేదు; అయినా కాశీ వైపు నా ప్రవృత్తి—ఎంత విచిత్రం—అత్యంతంగా నిరోధించలేనిది।

Verse 3

किमत्र चित्रं यत्काशी मदीयमपिमानसम् । निश्चलं चंचलयति गणना केतरेसुरे

ఇందులో ఆశ్చర్యమేంటి? కాశీ నా స్థిరమైన మనసునూ చంచలంగా చేస్తుంది. ఆమెతో సమానమైన మరే దైవశక్తిని లెక్కించగలం?

Verse 4

अधाक्षिपमहं कामं त्रिजगज्जित्त्वरंदृशा । अहो काश्यभिलाषोत्र मामेव दुनुयात्तराम्

మూడు లోకాలను జయించే కాముడిని నేను కేవలం ఒక చూపుతోనే దహించాను; అయినా—అహో! కాశీపై ఈ అభిలాష నన్నే మరింతగా బాధిస్తుంది।

Verse 5

काशीप्रवृत्तिमन्वेष्टुं कं वा प्रहिणुयामितः । ज्ञातुं क एव निपुणो यतः स चतुराननः

కాశీలో జరుగుతున్న యథార్థ వృత్తాంతాన్ని అన్వేషించుటకు నేను ఇక్కడి నుండి ఎవరిని పంపుదును? దానిని తెలిసికొనుటకు నిజంగా ఎవరు నిపుణులు?—ఎందుకంటే ఆయన చతురానన బ్రహ్మనే.

Verse 6

इत्याहूय विधातारं बहुमानपुरःसरम् । तत्रोपवेश्य श्रीकंठः प्रोवाच चतुराननम्

ఇట్లు చెప్పి ఆయన విధాత బ్రహ్మను గౌరవపూర్వకంగా పిలిపించి, అక్కడ కూర్చుండబెట్టి శ్రీకంఠుడు (శివుడు) చతురాననునితో పలికెను.

Verse 7

योगिन्यः प्रेषिताः पूर्वं प्रेषितोथ सहस्रगुः । नाद्यापि ते निवर्तंते काश्याः कलशसंभव

ముందుగా యోగినీలు పంపబడిరి; తరువాత సహస్రగు (సహస్రనేత్రుడు) కూడ పంపబడెను; అయినా నేటికీ వారు కాశీ నుండి తిరిగి రాలేదు, ఓ కలశసంభవ (అగస్త్య)ా!

Verse 8

सा समुत्सुकयेत्काशी लोकेश मम मानसम् । प्राकृतस्य जनस्येव चंचलाक्षीव काचन

హే లోకేశా! ఆ కాశీ నా మనస్సును ఉత్కంఠతో కదిలిస్తుంది—సాధారణ మనిషి హృదయాన్ని చంచలనేత్రి స్త్రీ కదిలించునట్లు.

Verse 9

मंदरेत्र रतिर्मे न भृशं सुंदरकंदरे । अनच्छतुच्छपानीये नक्रस्येवाल्पपल्वले

అందమైన గుహలతో కూడిన మందరంలోనూ నాకు అధిక ఆనందం లేదు; మసకనీరు, తక్కువ నీరు గల చిన్న అగాధం లేని కుంటలో మకరానికి సుఖం లేనట్లే.

Verse 10

ना बाधिष्ट तथा मां स तापो हालाहलोद्भवः । काशीविरहजन्मात्र यथा मामतिबाधते

హాలాహల విషమునుండి పుట్టిన ఆ తాపము నన్ను అంతగా బాధించలేదు; కేవలం కాశీ వియోగమునుండి జనించిన ఈ దుఃఖమే నన్ను అత్యంతంగా వేధిస్తోంది.

Verse 11

शीतरश्मिः शिरःस्थोपि वर्षन्पीयूषसीकरैः । काशीविश्लेषजं तापं नाहो गमयितुं प्रभुः

శీతరశ్మి చంద్రుడు నా శిరస్సుపై నిలిచి అమృతబిందువులు వర్షించినా—అయ్యో—కాశీ వియోగజనిత దాహాన్ని తొలగించలేకపోతున్నాడు.

Verse 12

विधे विधेहि मे कार्यमार्य धुर्य महामते । याहि काशीमितस्तूर्णं यतस्व च ममेहिते

హే విధి (బ్రహ్మా), నా కార్యాన్ని నెరవేర్చుము—హే ఆర్యా, అగ్రణీ, మహామతీ. ఇక్కడి నుండి త్వరగా కాశీకి వెళ్లి నా అభీష్టసిద్ధికి యత్నించుము.

Verse 13

ब्रह्मंस्त्वमेव तद्वेत्सि काशी त्यजनकारणम् । मंदोपि न त्यजेत्काशीं किमु यो वेत्ति किंचन

హే బ్రహ్మన్ (బ్రహ్మా), కాశీని విడిచిన కారణం నీవే తెలుసు. మందబుద్ధుడైనా కాశీని వదలడు; మరి ఏదైనా తెలిసినవాడు ఎలా వదలగలడు!

Verse 14

अद्यैव किं न गच्छेयं काशीं ब्रह्मन्स्वमायया । दिवोदासं स्वधर्मस्थं न तूल्लंघितुमुत्सहे

హే బ్రహ్మన్, నా స్వమాయాశక్తితో నేడు కాశీకి ఎందుకు వెళ్లకూడదు? అయితే స్వధర్మంలో స్థిరుడైన దివోదాసుని అతిక్రమించడానికి నాకు ధైర్యం లేదు.

Verse 15

विधे सर्वविधेयानि त्वमेव विदधासि यत् । इति चेति च वक्तव्यं त्वय्यपार्थमतोखिलम्

హే విధే! సమస్త విధేయకార్యాలను నీవే నిర్వహించుచున్నావు; కనుక నీ విషయమున ‘ఇట్లు’ లేదా ‘యది ఇట్లు’ అని పలుకుట నిజముగా అర్థహీనము; అందుచేత అట్టి షరతుల మాటలు వ్యర్థమే.

Verse 16

अरिष्टं गच्छ पंथास्ते शुभोदर्को भवत्वलम् । आदायाज्ञां विधि मूर्ध्नि ययौ वाराणसीं मुदा

“నిర్విఘ్నంగా వెళ్లు; నీ మార్గము శుభఫలదాయకమగునుగాక।” అని చెప్పి, ఆ ఆజ్ఞను శిరసా స్వీకరించి విధి ఆనందముతో వారాణసీకి బయలుదేరెను.

Verse 17

सितहंसरथस्तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । कृतकृत्यमिवात्मानममन्यत तदात्मभूः

శ్వేతహంసరథమున వేగముగా ప్రయాణించి ఆత్మభూ (బ్రహ్మ) వారాణసీ పురిని చేరెను; అప్పుడు తాను కృతకృత్యుడైనట్లు అనుభవించెను.

Verse 18

हंसयानफलं मेद्य जातं काशीसमागमे । काशी प्राप्तौ यतः प्रोक्ता अंतरायाः पदेपदे

కాశీ సమాగమమున హంసయానయాత్ర ఫలము స్పష్టమైంది; ఎందుకంటే కాశీ చేరుటకు మార్గమున అడుగడుగునా అంతరాయములు కలుగుతాయని చెప్పబడింది.

Verse 19

दृशि धातुरभूद्य मदृशो प्राप्य सान्वयः । स्पष्टं दृष्टिपथं प्राप्ता यदेषाऽनंदवाटिका

ధాతా (స్రష్ట) యొక్క దృష్టి సమ్యకంగా స్థిరపడగానే, ఈ ఆనందవాటిక స్పష్టముగా ఆయన దృష్టిపథములో ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 20

स्वयं सिंचति या मद्भिः स्वाभिः स्वर्गतरंगिणी । यत्रानंदमया वृक्षा यत्रानंदमया जनाः

అక్కడ స్వర్గస్రోతస్వినీ నది తన స్వంత మబ్బు-మేఘాలతో తానే భూమిని సేద్యం చేస్తుంది. అక్కడ వృక్షాలు ఆనందమయాలు, అక్కడ జనులూ ఆనందమయులే.

Verse 21

निर्विशंति सदा काश्यां फलान्यानंदवंत्यपि । सदैवानंदभूः काशी सदैवानंददः शिवः

కాశీలో వారు సదా స్వయంగా ఆనందంతో నిండిన ఫలాలను ఆస్వాదిస్తారు. కాశీ నిత్యము ఆనందభూమి; శివుడు నిత్యము ఆనందదాత.

Verse 22

आनंदरूपा जायंते तेन काश्यां हि जंतवः । चरणौ चरितुं वित्तस्तावेव कृतिनामिह

అందువల్ల కాశీలో జీవులు ఆనందస్వరూపులుగా జన్మిస్తారు. ఇక్కడ నిజంగా ధన్యమైన పాదాలు అవే—ఈ స్థలంలో సంచరించగలవే.

Verse 23

चरणौ विचरेतांयौ विश्वभर्तृ पुरी भुवि । तावेव श्रवणौ श्रोतुं संविदा ते बहुश्रुतौ

భూమిపై విశ్వభర్త యొక్క పురిలో సంచరించుటకు యోగ్యమైనవి ఆ పాదాలే. అలాగే వివేకంతో వినగల చెవులే శ్రవణయోగ్యాలు—వారే నిజమైన బహుశ్రుతులు.

Verse 24

इह श्रुतिमतां पुंसां याभ्यां काशी श्रुता सकृत् । तदेव मनुते सर्वं मनस्त्विह मनस्विनाम

ఇక్కడ వివేకులైన పురుషులు ఏ చెవులతో కాశీని ఒక్కసారి అయినా విన్నారో, ఆ మనస్వుల మనస్సు దానినే సర్వమని భావించి దానిలోనే స్థిరమవుతుంది.

Verse 25

येनानुमन्यते चैषा काशी सर्वप्रमाणभूः । बुद्धिर्बुध्यति सा सर्वमिह बुद्धिमतां सताम् । ययैतद्धूर्जटेर्धाम धृतं स्व विषयीकृतम्

సర్వప్రమాణభూతమైన కాశీని ఏ దివ్య బుద్ధి అనుమోదిస్తుందో, అదే బుద్ధి ఇక్కడ సత్పురుషులకూ బుద్ధిమంతులకూ సమస్తాన్ని బోధింపజేస్తుంది. అదే శక్తిచేత ధూర్జటి (శివ) ధామము నిలుపబడీ, ఆయన స్వాధీన విషయముగా చేయబడింది.

Verse 26

वरं तृणानि धान्यानि तानि वात्याहतान्यपि । काश्यां यान्या पतंतीह न जनाः काश्यदर्शनाः

గాలికి తాకి ఎగిరిపడే తృణాలు, చెల్లాచెదురైన ధాన్యకణాలైనా శ్రేష్ఠం; కాని కాశీకి వచ్చి కూడా కాశీని నిజంగా దర్శించని జనులు శ్రేష్ఠులు కారు।

Verse 27

अद्य मे सफलं चायुः परार्धद्वय संमितम् । यस्मिन्सति मया प्रापि दुष्प्रापा काशिका पुरी

ఈ రోజు నా ఆయువు—రెండు పరార్ధముల పరిమాణమైనదైనా—సఫలమైంది; ఎందుకంటే నేను జీవించి ఉండగానే దుర్లభమైన కాశికా పురిని పొందాను।

Verse 28

अहो मे धर्मसंपत्तिरहोमे भाग्यगौरवम् । यदद्राक्षिषमद्याहं काशीं सुचिर चिंतिताम्

అహో, నా ధర్మసంపద ఎంత గొప్పది; అహో, నా భాగ్యగౌరవం ఎంత విశిష్టం—ఎందుకంటే నేడు నేను ఎంతోకాలంగా చింతించిన కాశీని దర్శించాను।

Verse 29

अद्य मे स्वतपो वृक्षो मनोरथफलैरलम् । शिवभक्त्यंबुना सिक्तः फलितोति बृहत्तरैः

ఈ రోజు నా స్వతపస్సు వృక్షము మనోరథఫలములతో నిండిపోయింది; శివభక్తి అనే జలధారతో సించబడినది, అతి మహత్తర ఫలములను ధరించింది।

Verse 30

मया व्यधायि बहुधा सृष्टिः सृष्टिं वितन्वता । परमन्यादृशी काशी स्वयं विश्वेश निर्मितिः

సృష్టిని విస్తరింపజేస్తూ నేను అనేక విధాల సృష్టులను నిర్మించితిని; అయితే కాశీ మాత్రం సర్వథా భిన్నమైనది—అది స్వయంగా విశ్వేశ్వరుడు (శివుడు) నిర్మించిన పవిత్ర సృష్టి।

Verse 31

इति हृष्टमना वेधा दृष्ट्वा वाराणसीं पुरीम् । वृद्धब्राह्मणरूपेण राजानं च ददर्श ह

ఇలా హర్షభరిత హృదయుడైన వేద్హా (బ్రహ్మ) వారాణసీ పురిని దర్శించి, వృద్ధ బ్రాహ్మణ రూపం ధరించి, రాజును కూడా చూచెను।

Verse 32

जलार्द्राक्षतपाणिश्च स्वस्त्युक्त्वा पृथिवीभुजे । कृतप्रणामो राज्ञाथ भेजे तद्दत्तमासनम्

జలార్ద్రమైన అక్షతాలను చేతిలో పట్టుకొని, భూపతికి స్వస్తివచనం పలికి, నమస్కరించి, హే రాజా, నీవిచ్చిన ఆసనాన్ని ఆయన స్వీకరించెను।

Verse 33

कृतमानो नृपतिना सोभ्युत्थानासनादिभिः । विप्रो व्यजिज्ञपद्भूपं पृष्टागमनकारणम्

రాజు లేచి స్వాగతించడం, ఆసనం ఇవ్వడం మొదలైన గౌరవాలు చేసి అతనిని సత్కరించెను; అప్పుడు బ్రాహ్మణుడు, రాజు అడిగిన తన రాక కారణాన్ని నివేదించెను।

Verse 34

ब्राह्मण उवाच । भूपाल बहुकालीनोस्म्यहमत्र चिरंतनः । त्वं तु मां नैव जानासि जाने त्वां हि रिपुंजयम्

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—హే భూపాలా! నేను ఇక్కడ ఎంతో కాలంగా, చిరంతనంగా ఉన్నవాడను. కానీ నీవు నన్ను గుర్తించవు; నేను మాత్రం నిన్ను ‘రిపుఞ్జయ’—శత్రువులను జయించినవాడిగా—తెలుసుకొనుచున్నాను।

Verse 35

परःशता मया दृष्टा राजानो भूरिदक्षिणाः । विजितानेकसंग्रामा यायजूका जितेंद्रियाः

నేను వందకు మించిన రాజులను చూశాను—వారు దానధర్మంలో మహోదారులు, అనేక సంగ్రామాలలో విజేతలు, యజ్ఞకర్మలో నిష్ఠావంతులు, ఇంద్రియజయులు.

Verse 36

विनिष्कृतारिषड्वर्गाः सुशीलाः सत्त्वशालिनः । श्रुतस्यपारदृश्वानो राजनीतिविचक्षणाः

వారు అంతరంగంలోని షడ్రిపువులను నిర్మూలించి శుద్ధులయ్యారు; సుశీలులు, సత్త్వసంపన్నులు; శ్రుతజ్ఞానంలో పారదర్శులు, రాజనీతిశాస్త్రంలో విచక్షణులు.

Verse 37

दयादाक्षिण्यनिपुणाः सत्यव्रतपरायणाः । क्षमया क्षमयातुल्या गांभीर्यजितसागराः

వారు దయా-దాక్షిణ్యాలలో నిపుణులు, సత్యవ్రతానికి పరాయణులు; క్షమలో అతుల్యులు, తమ గాంభీర్యంతో సముద్రాన్నికూడా మించేవారు.

Verse 38

जितरोषरयाः शूराः सौम्यसौंदर्यभूमयः । इत्यादि गुणसंपन्नाः सुसंचितयशोधनाः

వారు క్రోధవేగాన్ని జయించిన శూరులు; సౌమ్యులు, సౌందర్యానికి నిలయభూమిలా ఉన్నవారు. ఇలాంటి గుణసంపత్తితో వారు సుయశస్సు అనే ధనాన్ని సమకూర్చుకున్నారు.

Verse 39

परं द्वित्राः पवित्रा ये राजर्षे तव सद्गुणाः । तेष्वेषु राजसु मम प्रायशो न दृशं गताः

కానీ, ఓ రాజర్షీ, నీ ఈ పవిత్ర సద్గుణాలు అత్యంత దుర్లభం—ఎక్కడో ఒకరిద్దరిలో మాత్రమే కనిపిస్తాయి. ఆ రాజులలో నాకు అవి దాదాపు కనబడలేదు.

Verse 40

प्रजानिजकुटुंबस्त्वं त्वं तु भूदेवदैवतः । महातपः सहायस्त्वं पथानान्ये तथा नृपाः

నీవు ప్రజలను నీ స్వకుటుంబంలా పరిపాలిస్తావు; బ్రాహ్మణులకు నీవు నిజంగా దేవతసమానుడు. నీవు మహాతపస్వులకు సహాయకుడవు; ఇతర రాజులు మాత్రం లోకిక మార్గాలకు సహాయకులే.

Verse 41

धन्यो मान्योसि च सतां पूजनीयोसि सद्गुणैः । देवा अपि दिवोदास त्वत्त्रासान्न विमार्गगाः

నీవు ధన్యుడవు, సజ్జనులలో గౌరవనీయుడవు, నీ సద్గుణాలవల్ల పూజ్యుడవు. ఓ దివోదాసా! దేవతలకూడా నీ భయంతో సన్మార్గం విడిచి దారి తప్పరు.

Verse 42

किं नः स्तुत्या तव नृप द्विजानामस्पृहावताम् । किं कुर्मस्त्वद्गुणग्रामाः स्तावकान्नः प्रकुर्वते

హే రాజా! ఆశలేని బ్రాహ్మణులమైన మా స్తుతి నీకు ఏమి ప్రయోజనం? అయినా మేమేమి చేయగలం—నీ గుణసమూహమే మమ్మల్ని నీ స్తోత్రకారులుగా చేస్తోంది.

Verse 43

गोष्ठी तिष्ठत्वियं तावत्प्रस्तुतं स्तौमि सांप्रतम् । यष्टुकामोस्म्यहं राजंस्त्वां सहायमतो वृणे

ఈ సంభాషణ కొంతసేపు నిలిచిపోనివ్వు; ఇప్పుడు సందర్భోచితంగా స్తుతిస్తాను. ఓ రాజా! నాకు యజ్ఞం చేయాలనే కోరిక ఉంది, అందుకే నిన్ను సహాయకుడిగా ఎంచుకుంటున్నాను.

Verse 44

त्वया राजन्वती चैषाऽवनिः सर्वर्धिभाजनम् । अहं चास्तिधनो राजन्न्यायोपात्तमहाधनः

హే రాజా! నీవు రాజుగా ఉండటం వల్ల ఈ భూమి సమస్త ఐశ్వర్యాలకు పాత్రమవుతుంది. నేనూ ధనవంతుడనే—న్యాయంగా సంపాదించిన మహాధనంతో సమృద్ధుడను.

Verse 46

संचितं यद्धनं पुंभिर्नयसन्मार्गगामिभिः । तत्काश्यां विनियुज्येत क्लेशायेतरथा भवेत्

సన్మార్గం విడిచిన పురుషులు కూడబెట్టిన ధనాన్ని కాశీలో ధర్మార్థంగా వినియోగించాలి; లేకపోతే అదే ధనం క్లేశానికి కారణమవుతుంది.

Verse 47

महिमानं परं काश्याः कोपि वेद न भूपते । ऋते त्रिनयनाच्छंभोः सर्वज्ञानप्रदायिनः

ఓ రాజా, కాశీ యొక్క పరమ మహిమను ఎవరూ నిజంగా ఎరుగరు; త్రినేత్రుడైన శంభువు—సర్వజ్ఞానప్రదాత—తప్ప.

Verse 48

मन्ये धन्यतरोसि त्वं बहुजन्मशतार्जितैः । सुकृतैः पासि यत्काशीं विश्वभर्तुः परां तनुम्

నీవు అత్యంత ధన్యుడవని నేను భావిస్తున్నాను; ఎందుకంటే అనేక జన్మల శతసంఖ్య సుకృతఫలంతో నీవు విశ్వభర్త ప్రభువు యొక్క పరమ తనువైన కాశీని దర్శిస్తున్నావు.

Verse 49

इयं च राजधानी ते कर्मभूमावनुत्तमा । यस्यां कृतानां कार्याणां संवर्तेपि न संक्षयः

నీ ఈ రాజధాని కర్మభూమిలో అనుత్తమమైనది; ఇక్కడ చేసిన కార్యాలు ప్రళయకాలంలో కూడా నశించవు.

Verse 50

विश्वेशानुग्रहेणैव त्वयैषा पाल्यते पुरी । एकस्याप्यवनात्काश्यां त्रैलोक्यमवितं भवेत्

విశ్వేశ్వరుని అనుగ్రహంతోనే నీవు ఈ పురిని పరిరక్షిస్తున్నావు; కాశీలో ఒక్కరినైనా కాపాడితే త్రిలోకమంతా కాపాడినట్లే అవుతుంది.

Verse 51

अन्यच्च ते हितं वच्मि यदि ते रोचतेऽनघ । प्रीणनीयः सदैवैको विश्वेशः सर्वकर्मभिः

హే అనఘా! నీకు రుచిస్తే నీ హితార్థం మరొక మాట చెబుతున్నాను—నీ సమస్త కర్మములచేత సదా ఏకైకుడైన విశ్వేశ్వరుని ప్రసన్నుని చేయవలెను।

Verse 52

अन्यदेवधिया राजन्विश्वेशं पश्य मा क्वचित् । ब्रह्मविष्ण्विंद्र चंद्रार्का क्रीडेयं तस्य धूर्जटेः

హే రాజా! విశ్వేశ్వరుని ‘ఇతర దేవుడు’ అనే భావంతో ఎప్పుడూ చూడకుము. బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, చంద్ర, సూర్యులు—ఆ ధూర్జటి ప్రభువుకు క్రీడావస్తువులే।

Verse 53

विप्रैरुदर्कमिच्छद्भिः शिक्षणीया यतो नृपाः । अतस्तव हितं ख्यातं किं वा मे चिंतयानया

ఎందుకంటే పరమ శ్రేయస్సును కోరే విప్రులు రాజులను ఉపదేశించవలెను. అందువల్ల నీ హితం తెలియజేయబడింది; ఇక దీనిగూర్చి నాకు మరెంత చింత?

Verse 54

इति जोषं स्थितं विप्रं प्रत्युवाच नृपोत्तमः । सर्वं मया हृदि धृतं यत्त्वयोक्तं द्विजोत्तम

ఇట్లు విప్రుడు మౌనంగా నిలిచినప్పుడు నృపోత్తముడు పలికెను—‘హే ద్విజోత్తమా! నీవు చెప్పిన సమస్తమును నేను హృదయంలో దృఢంగా నిలుపుకున్నాను।’

Verse 55

राजोवाच । अहं यियक्षमाणस्य तव साहाय्यकर्मणि । दासोस्मि यज्ञसंभारान्नयमेको शतोऽखिलान्

రాజు పలికెను—‘మీరు యజ్ఞం చేయుటకు సిద్ధమై ఉన్నారు; ఆ సహాయకార్యంలో నేను మీ దాసుడను. యజ్ఞసామగ్రి అంతటినీ—వందల రకాలైనవాటిని—నేనే ఒక్కడిగా సంపూర్ణంగా తెప్పిస్తాను।’

Verse 56

यदस्ति मेखिलं तत्र सप्तांगेपि भवान्प्रभुः । यजस्वैकमनाब्रह्मन्सिद्धं मन्यस्व वांछितम्

నాకు ఉన్నదంతా—రాజ్యపు సప్తాంగాలతో సహా—అంతా మీ అధీనమే. ఓ బ్రాహ్మణా, ఏకాగ్రచిత్తంతో యజ్ఞం నిర్వహించండి; కోరినది సిద్ధమైందని భావించండి.

Verse 57

राज्यं करोमि यद्ब्रह्मन्स्वार्थं तन्न मनागपि । पुत्रैः कलत्रैर्देहेनपरोपकृतये यते

ఓ బ్రాహ్మణా, నేను రాజ్యపాలన చేయడం స్వలాభం కోసం కణమాత్రమూ కాదు. కుమారులు, భార్య, నా దేహంతో కూడి నేను పరుల హితానికే యత్నిస్తున్నాను.

Verse 58

राज्ञां क्रतुक्रियाभ्योपि तीर्थेभ्योपि समंततः । प्रजापालनमेवैको धर्मः प्रोक्तो मनीषिभिः

రాజులకు యజ్ఞక్రియలకన్నా, అన్ని దిక్కుల తీర్థయాత్రలకన్నా మునులు చెప్పిన ఏకైక పరమధర్మం—ప్రజాపాలన, ప్రజారక్షణమే.

Verse 59

प्रजासंतापजोवह्निर्वज्राग्नेरपि दारुणः । द्वित्रान्दहति वज्राग्निः पूर्वो राज्यं कुलं तनुम्

ప్రజల బాధ నుంచి పుట్టిన అగ్ని వజ్రాగ్నికన్నా కూడా భయంకరం. వజ్రాగ్ని రెండు మూడు మందినే దహిస్తుంది; కానీ ఆ అగ్ని రాజ్యం, వంశం, పాలకుని దేహాన్నీ భస్మం చేస్తుంది.

Verse 60

यदावभृथसिस्रासुर्भवेयं द्विजसत्तम । तदा विप्रपदांभोभिरभिषेकं करोम्यहम्

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నేను అవభృథస్నానానికి బయలుదేరే వేళ, బ్రాహ్మణుల పాదప్రక్షాళన జలంతోనే నేను నా అభిషేకం చేసుకుంటాను.

Verse 61

हवनं ब्राह्मणमुखे यत्करोमि द्विजोत्तम । मन्ये क्रतुक्रियाभ्योपि तद्विशिष्टं महामते

హే ద్విజోత్తమా! బ్రాహ్మణుని ముఖములో నేను సమర్పించే హవనాహుతిని, హే మహామతీ, మహాయజ్ఞక్రియలకన్నా కూడా విశిష్టమైనదిగా నేను భావిస్తున్నాను।

Verse 62

अभिलाषेषु सर्वेषु जागर्त्येको हृदीह मे । अद्यापि मार्गणः कोपि द्रष्टव्यः स्वतनोरपि

నా అన్ని కోరికలలో నా హృదయంలో ఒక్కటే మేల్కొని ఉంది—ఈ రోజుకూడా, నా దేహానికీ అర్హుడైన ఒక పાત્રుణ్ని నేను వెదకాలి, అతనికి దానం చేయుటకు।

Verse 63

अहो अहोभिर्बहुभिः फलितो मे मनोरथः । यत्त्वं मेद्य गृहे प्राप्तः किंचित्प्रार्थयितुं द्विज

‘అహో! అహో!’ అని ఎన్నోసారి ఉద్గారించిన తరువాత నా మనోరథం ఫలించింది—హే ద్విజా, నీవు ఈ రోజు నా ఇంటికి ఏదో కోరుటకు వచ్చావు।

Verse 64

एकाग्रमानसो विप्र यज्ञान्विपुलदक्षिणान् । बहून्यजकृतं विद्धि साहाय्यं सर्ववस्तुषु

హే విప్రా! ఏకాగ్రచిత్తుడై విస్తార దక్షిణలతో అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించు; సమస్త విషయాలలోను, సమస్త వస్తువులలోను నేను సహాయం చేస్తానని తెలుసుకో।

Verse 65

इति राज्ञो महाबुद्धेर्धर्मशीलस्य भाषितम् । श्रुत्वा तुष्टमनाः स्रष्टा क्रतुसंभारमाहरत्

ధర్మశీలుడైన మహాబుద్ధి రాజు పలికిన మాటలు విని స్రష్ట (బ్రహ్మ) హృదయానందంతో యజ్ఞసామగ్రిని తెచ్చి సమకూర్చాడు।

Verse 66

साहाय्यं प्राप्य राजर्षेर्दिवोदासस्य पद्मभूः । इयाज दशभिः काश्यामश्वमेधैर्महामखैः

రాజర్షి దివోదాసుని సహాయాన్ని పొందిన పద్మభూ బ్రహ్ముడు కాశీలో పది అశ్వమేధ మహామఖ యజ్ఞాలను నిర్వహించాడు।

Verse 67

अद्यापि होमधूमोघैर्यद्व्याप्तं गगनांतरम् । तदा प्रभृति न व्योम नीलिमानं जहात्यदः

ఇప్పటికీ అక్కడి ఆకాశాంతరం హోమధూమ ఘనమేఘాలతో వ్యాపించినట్లు చెప్పబడుతుంది; అప్పటినుంచి ఆ వ్యోమం తన గాఢ నీలిమను విడువదు।

Verse 68

तीर्थं दशाश्वमेधाख्यं प्रथितं जगतीतले । तदा प्रभृति तत्रासीद्वाराणस्यां शुभप्रदम्

అప్పుడు ఆ తీర్థం భూమిమీద ‘దశాశ్వమేధ’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది; అప్పటినుంచి వారాణసీలో అది శుభప్రదంగా నిలిచింది।

Verse 69

पुरा रुद्रसरो नाम तत्तीर्थं कलशोद्भव । दशाश्वमेधिकं पश्चाज्जातं विधिपरिग्रहात्

హే కలశోద్భవ అగస్త్యా! పూర్వం ఆ తీర్థం ‘రుద్రసరస్’ అని పిలువబడేది; తరువాత విధాత బ్రహ్ముని విధివత్కృత పరిగ్రహం వల్ల ‘దశాశ్వమేధిక’గా ప్రసిద్ధి చెందింది।

Verse 70

स्वर्धुन्यथ ततः प्राप्ता भगीरथसमागमात् । अतीव पुण्यवज्जातमतस्तत्तीर्थमुत्तमम्

తదుపరి భగీరథుని సమాగమం మరియు ప్రయత్నం వల్ల స్వర్ధునీ గంగా అక్కడికి చేరింది; అందువల్ల ఆ తీర్థం అత్యంత పుణ్యవంతమై, నిజంగా ఉత్తమమైంది।

Verse 71

विधिर्दशाश्वमेधेशं लिंगं संस्थाप्य तत्र वै । स्थितवान्न गतोद्यापि क्वापि काशीं विहाय तु

విధి (బ్రహ్మ) అక్కడ ‘దశాశ్వమేధేశ’ అనే లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి అక్కడే నిలిచిపోయాడు. ఈనాటికీ కాశీని విడిచి ఎక్కడికీ వెళ్లలేదు.

Verse 72

राज्ञो धर्मरतेस्तस्य च्छिद्रं नावाप किंचन । अतः पुरारेः पुरतो व्रजित्वा किं वदेद्विधिः

ధర్మంలో రమించే ఆ రాజులో బ్రహ్మకు ఏ లోపమూ కనిపించలేదు. అందుచేత పురారి (శివ) సమక్షానికి వెళ్లి విధి ఏమని చెప్పగలడు?

Verse 73

क्षेत्रप्रभावं विज्ञाय ध्यायन्विश्वेश्वरं शिवम् । ब्रह्मेश्वरं च संस्थाप्य विधिस्तत्रैव संस्थितः

క్షేత్రం (కాశీ) యొక్క మహిమను గ్రహించి, విశ్వేశ్వర శివుని ధ్యానిస్తూ, విధి ‘బ్రహ్మేశ్వర’ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి అక్కడే నిలిచాడు.

Verse 74

परातनुरियं काशी विश्वेशस्येति निश्चितम् । अस्याः संसेवनाच्छंभुर्न कुप्यति पुरो मयि

‘ఈ కాశీ విశ్వేశ్వరుని పరమ దేహమే’ అని నిశ్చయం. ఆమెను భక్తితో సేవించుటవలన శంభువు నా పట్ల, తన సమక్షంలో, కోపించడు.

Verse 75

कः प्राप्य काशीं दुर्मेधाः पुनस्त्यक्तुमिहेह ते । अनेकजन्मजनितकर्मनिर्मूलनक्षमाम्

అనేక జన్మలలో కూడిన కర్మాలను నిర్మూలించగల ఈ కాశీని పొందిన తరువాత, ఏ దుర్మేధావి మళ్లీ ఆమెను విడిచిపెట్టాలని కోరుకుంటాడు?

Verse 76

विश्वसंतापसंहर्तुः स्थाने विश्वपतेस्तनुः । संताप्यतेतरां काश्या विश्लेषज महाग्निना

విశ్వసంతాపాన్ని హరించే ప్రభువు ధామమైన కాశీలోనే జగత్పతి యొక్క దేహధారితత్త్వం వియోగజ మహాగ్నితో అత్యంతంగా తపించబడుతుంది.

Verse 77

प्राप्य काशीं त्यजेद्यस्तु समस्ताघौघनाशिनीम् । नृपशुः स परिज्ञेयो महासौख्यपराङमुखः

సమస్త పాపప్రవాహాన్ని నశింపజేసే కాశీని చేరి కూడా ఎవడు ఆమెను విడిచిపెడతాడో, అతడు ‘నృపశు’గా తెలిసికొనవలెను—పరమసుఖానికి విముఖుడు.

Verse 78

निर्वाणलक्ष्मीं यः कांक्षेत्त्यक्त्वा संसारदुर्गतिम् । तेन काशी न संत्याज्या यद्याप्तैशादनुग्रहात्

సంసార దుర్గతిని విడిచి నిర్వాణలక్ష్మిని కోరువాడు, ప్రభువు అనుగ్రహంతో కాశీ లభించినట్లయితే, ఆమెను ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ విడువకూడదు.

Verse 79

यः काशीं संपरित्यज्य गच्छेदन्यत्र दुर्मतिः । तस्य हस्ततलाद्गच्छेच्चतुर्वर्गफलोदयः

కాశీని విడిచి ఇతరత్రా వెళ్లే దుర్మతి యొక్క చేతితలమునుండే ధర్మార్థకామమోక్ష ఫలోదయం జారిపోతుంది.

Verse 80

निबर्हणी मधौघस्य सुपुण्य परिबृंहिणीम् । कः प्राप्य काशीं दुर्मेधास्त्यजेन्मोक्षसुखप्रदाम्

మధుర భోగప్రలోభాల ప్రవాహాన్ని నిర్మూలించి పుణ్యాన్ని విస్తరింపజేసే, మోక్షసుఖప్రదమైన కాశీని పొందిన తరువాత ఏ దుర్మేధావి ఆమెను విడిచిపెడతాడు?

Verse 81

सत्यलोके क्व तत्सौख्यं क्व सौख्यं वैष्णवे पदे । यत्सौख्यं लभ्यते काश्यां निमेषार्धनिषेवणात्

సత్యలోకంలో ఆ ఆనందం ఎక్కడ, వైష్ణవ పదంలోనూ ఆ సుఖం ఎక్కడ—కాశీలో అర్ధనిమేష సేవచేత లభించే ఆనందంతో పోల్చితే?

Verse 82

वाराणसीगुणगणान्निर्णीय द्रुहिणस्त्विति । व्यावृत्य मंदरगिरिं न पुनः प्रत्यगान्मुने

వారణాసీ గుణగణాలను నిర్ణయించి ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ) ‘తథైవ’ అని ప్రకటించాడు; మందరగిరి నుండి తిరిగి మళ్లి, ఓ మునీ, మరల అక్కడికి వెళ్లలేదు।

Verse 83

स्कंद उवाच । मित्रावरुणयोः पुत्र महिमानं ब्रवीमि ते । काश्यां दशाश्वमेधस्य सर्वतीर्थशिरोमणेः

స్కందుడు పలికెను—హే మిత్ర-వరుణుల పుత్రా! కాశీలోని దశాశ్వమేధము—సర్వ తీర్థముల శిరోమణి—దాని మహిమను నీకు చెప్పుదును।

Verse 84

दशाश्वमेधिकं प्राप्य सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदक्षयमिहेरितम्

దశాశ్వమేధమును—సర్వ తీర్థములలో ఉత్తమోత్తమమైనదానిని—చేరిన తరువాత, అక్కడ ఏ కార్యం చేసినా దాని ఫలం ఇక్కడ అక్షయమని ప్రకటించబడింది।

Verse 85

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो दे वतार्चनम् । संध्योपास्तिस्तर्पणं च श्राद्धं पितृसमर्चनम्

స్నానం, దానం, జపం, హోమం, స్వాధ్యాయం, దేవతార్చన; సంధ్యోపాసన, తర్పణం, శ్రాద్ధం మరియు పితృసమర్చన—

Verse 86

दृष्ट्वा दशाश्वमेधेशं सर्वपापैः प्रमुच्यते

దశాశ్వమేధేశుని దర్శనమాత్రముచేత మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 87

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे प्राप्य प्रतिपदं तिथिम् । दशाश्वमेधिके स्नात्वा मुच्यते जन्मपातकैः

జ్యేష్ఠమాస శుక్లపక్ష ప్రతిపద తిథిన దశాశ్వమేధికలో స్నానం చేస్తే జన్మపాతకాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది।

Verse 88

ज्येष्ठे शुक्ल द्वितीयायां स्नात्वा रुद्रसरोवरे । जन्मद्वयकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

జ్యేష్ఠ శుక్ల ద్వితీయన రుద్రసరోవరంలో స్నానం చేస్తే రెండు జన్మల పాపం తక్షణమే నశిస్తుంది।

Verse 89

एवं सर्वासु तिथिषु क्रमस्नायी नरोत्तमः । आशुक्लपक्षदशमि प्रतिजन्माघमुत्सृजेत्

ఇలా అన్ని తిథులలో క్రమంగా స్నానం చేసే నరోత్తముడు శుక్లపక్ష దశమి వరకు ప్రతి జన్మ పాపాన్ని విడిచిపెడతాడు।

Verse 90

तिथिं दशहरां प्राप्य दशजन्माघहारिणीम् । दशाश्वमेधिके स्नातो यामीं पश्येन्न यातनाम्

పది జన్మల పాపాలను హరించే దశహరా తిథిని పొందినపుడు, దశాశ్వమేధికలో స్నానం చేసినవాడు యమయాతనలను చూడడు।

Verse 91

लिंगं दशाश्वमेधेशं दृष्ट्वा दशहरा तिथौ । दशजन्मार्जितैः पापैस्त्यज्यते नात्र संशयः

దశహరా తిథినాడు దశాశ్వమేధేశ లింగాన్ని దర్శించినవాడు పది జన్మలలో కూడిన పాపాలను విడిచిపెడతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 92

स्नातो दशहरायां यः पूजयेल्लिंगमुत्तमम् । भक्त्या दशाश्वमेधेशं न तं गर्भदशा स्पृशेत्

దశహరానాడు స్నానం చేసి భక్తితో పరమ లింగమైన దశాశ్వమేధేశుని పూజించినవాడిని మళ్లీ గర్భవాస స్థితి తాకదు।

Verse 93

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पक्षं रुद्रसरे नरः । कुर्वन्वै वार्षिकीं यात्रां न विघ्नैरभिभूयते

జ్యేష్ఠ మాస శుక్ల పక్షంలో రుద్రసరస్సులో పక్షకాలం వార్షిక యాత్రావ్రతం చేసే వాడు విఘ్నాలచే జయింపబడడు।

Verse 94

दशाश्वमेधावभृथैर्यत्फलं सम्यगाप्यते । दशाश्वमेधे तन्नूनं स्नात्वा दशहरा तिथौ

దశహరా తిథినాడు దశాశ్వమేధంలో స్నానం చేయడం వల్ల లభించే ఫలం, పది అశ్వమేధ యాగాల అవభృథస్నానంతో సంపూర్ణంగా లభించే ఫలమే।

Verse 95

स्वर्धुन्याः पश्चिमे तीरे नत्वा दशहरेश्वरम् । न दुर्दशामवाप्नोति पुमान्पुण्यतमः क्वचित्

దివ్య గంగ పశ్చిమ తీరంలో దశహరేశ్వరునికి నమస్కరించిన పరమ పుణ్యవంతుడు ఎప్పుడూ దుర్దశను పొందడు।

Verse 96

यत्काश्यां दक्षिणद्वारमंतर्गेहस्य कीर्त्यते । तत्र ब्रह्मेश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मलोके महीयते

కాశీలో అంతర్గృహ దక్షిణద్వారమని ప్రసిద్ధమైన చోట బ్రహ్మేశ్వరుని దర్శించినవాడు బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడును।

Verse 97

इति ब्राह्मणवेषेण वाराणस्यां महाधिया । द्रुहिणेन स्थितं तावद्यावद्विश्वेश्वरागमः

ఇలా బ్రాహ్మణవేషం ధరించి మహాధీ ద్రుహిణుడు (బ్రహ్మ) వారాణసీలో విశ్వేశ్వరుని (శివుని) ఆగమనం వరకు నిలిచియుండెను।

Verse 98

दिवोदासोपि राजेंद्रो वृद्धब्राह्मणरूपिणे । ब्रह्मणे कृतयज्ञाय ब्रह्मशालामकल्पयत्

రాజేంద్రుడు దివోదాసుడును వృద్ధబ్రాహ్మణరూపధారియైన బ్రహ్మకు యజ్ఞార్థం మనోహరమైన బ్రహ్మశాల నిర్మించెను।

Verse 99

ब्रह्मेश्वरसमीपे तु ब्रह्मशाला मनोहरा । ब्रह्मा तत्रावसद्व्योम ब्रह्मघोषैर्निनादयन्

బ్రహ్మేశ్వరుని సమీపంలో మనోహరమైన బ్రహ్మశాల ఉండెను; అక్కడ బ్రహ్మ వేదఘోషములు, బ్రహ్మస్తుతులతో ఆకాశాన్ని నినదింపజేస్తూ నివసించెను।

Verse 100

इति ते कथितो ब्रह्मन्महिमातिमहत्तरः । दशाश्वमेधतीर्थस्य सर्वाघौघविनाशनः

హే బ్రాహ్మణా! ఈ విధంగా నేను దశాశ్వమేధ తీర్థమునకు అత్యంత మహత్తరమైన మహిమను చెప్పితిని; అది సమస్త పాపరాశులను నశింపజేయును।

Verse 101

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं श्रावयित्वा तथैव च । ब्रह्मलोकमवाप्नोति श्रद्धया मानवोत्तमः

ఈ పుణ్యాధ్యాయాన్ని విని, అలాగే ఇతరులకు కూడా శ్రద్ధతో వినిపించిన మనుష్యోత్తముడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు।