Adhyaya 103

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल एरण्डीसङ्गमं परम् । यच्छ्रुतं वै मया राजञ्छिवस्य वदतः पुरा

శ్రీమార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజా, అప్పుడు రాజు పరమమైన ఏరండీ-సంగమానికి వెళ్లవలెను; శివుడు పలికినప్పుడు నేను పూర్వం విన్నదే నీకు చెబుతున్నాను।

Verse 2

एतदेव पुरा प्रश्नं गौर्या पृष्टस्तु शङ्करः । प्रोवाच नृपशार्दूल गुह्याद्गुह्यतरं शुभम्

ఇదే ప్రశ్నను పూర్వం గౌరీ శంకరుని అడిగింది; ఓ నృపశార్దూలా, ఆయన గుప్తములోనూ అత్యంత గుప్తమైన శుభ రహస్యాన్ని వెల్లడించాడు।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं नाख्यातं कस्यचिन्मया । रेवायाश्चोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं देवि कामदं पुत्रवर्धनम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, నేను ఎవరికీ చెప్పని పరమ గుప్తాన్ని వినుము। రేవా నదికి ఉత్తర తీరంలో అత్యంత శోభనమైన తీర్థం ఉంది; హే దేవీ, అది భ్రూణహత్య పాపాన్ని హరిస్తుంది, కోరికలను ప్రసాదిస్తుంది, సంతానవృద్ధిని కలిగిస్తుంది।

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथयस्व महादेव तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं कस्मात्कामदं स्वर्गदर्शनम्

పార్వతి పలికెను—హే మహాదేవా, ఆ పరమ శోభనమైన తీర్థాన్ని వివరించుము; అది భ్రూణహత్య పాపాన్ని ఎలా హరిస్తుంది, కోరికలను ఎలా ప్రసాదిస్తుంది, స్వర్గదర్శనాన్ని ఎలా ఇస్తుంది?

Verse 5

ईश्वर उवाच । अत्रिर्नाम महादेवि मानसो ब्रह्मणः सुतः । अग्निहोत्ररतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! అత్రి అనే మహర్షి బ్రహ్మదేవుని మానసపుత్రుడు. అతడు నిత్యము అగ్నిహోత్రపరాయణుడై, దేవతలకును అతిథులకును సదా పూజచేసెను।

Verse 6

सोमसंस्थाश्च सप्तैव कृता विप्रेण पार्वति । अनसूयेति विख्याता भार्या तस्य गुणान्विता

హే పార్వతీ! ఆ విప్రుడు ఏడు సోమసంస్థలను (సోమయజ్ఞాలను) నిర్వహించెను. అతని భార్య ‘అనసూయ’ అని ప్రసిద్ధి, గుణసంపన్నురాలు।

Verse 7

पतिव्रता पतिप्राणा पत्युः कार्यहिते रता । एवं याति ततः काले न पुत्रा न च पुत्रिका

ఆమె పతివ్రత, భర్తనే ప్రాణంగా భావించి, భర్త కార్యహితములో నిమగ్నమై ఉండెను. అయినా కాలము గడిచినా వారికి కుమారుడూ లేదు, కుమార్తెయూ లేదు।

Verse 8

अपराह्णे महादेवि सुखासीनौ तु सुन्दरि । वदन्तौ सुखदुःखानि पूर्ववृत्तानि यानि च

అపరాహ్ణ సమయంలో, హే మహాదేవీ, హే సుందరీ! ఆ దంపతులు సుఖాసీనులై, పరస్పరం సుఖదుఃఖములనూ పూర్వవృత్తాంతములనూ మాటలాడుచుండిరి।

Verse 9

अत्रिरुवाच । सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते चारुसर्वाङ्गसुन्दरि । विद्याविनयसम्पन्ने पद्मपत्रनिभेक्षणे

అత్రి పలికెను—హే సౌమ్యే! హే శుభే! హే ప్రియకాంతే! హే చారుసర్వాంగసుందరీ! విద్యా-వినయసంపన్నా, పద్మపత్రసమాన నేత్రాలదానా!

Verse 10

पूर्णचन्द्रनिभाकारे पृथुश्रोणिभरालसे । न त्वया सदृशी नारी त्रैलोक्ये सचराचरे

ఓ సుందరీ! నీ రూపం పూర్ణచంద్రుని వలె ప్రకాశిస్తుంది; విశాల నితంబాల మనోహర గాంభీర్యంతో యుక్తమై ఉంది. చరాచరములతో కూడిన త్రిలోకమందు నీతో సమానమైన స్త్రీ లేదు.

Verse 11

रतिपुत्रफला नारी पठ्यते वेदवादिभिः । पुत्रहीनस्य यत्सौख्यं तत्सौख्यं मम सुन्दरि

వేదవాదులు ఇలా పఠిస్తారు—స్త్రీ రతి మరియు పుత్రఫలాన్ని ప్రసాదించేది. ఓ సుందరీ! పుత్రహీనునికి కలిగే సుఖం ఏదో, అదే సుఖం నాకు ఉంది.

Verse 12

यथाहं न तथा पुत्रः समर्थः सर्वकर्मसु । पुन्नामनरकाद्भद्रे जातमात्रेण सुन्दरि

నేను ఉన్నట్లుగా పుత్రుడు ప్రతి కర్మలో సమర్థుడై ఉండకపోవచ్చు; అయినా హే భద్రే, హే సుందరీ! జన్మమాత్రంతోనే అతడు ‘పున్నామ’ నరకం నుండి (తండ్రిని) రక్షిస్తాడు.

Verse 13

पतन्तं रक्षयेद्देवि महापातकिनं यदि । महाघोरे गता वापि दुष्टकर्मपितामहाः

హే దేవి! (పుత్రుడు) పడిపోతున్న మహాపాతకినినీ రక్షించగలిగితే, దుష్కర్మపితామహులు కూడా—అతి ఘోరస్థితికి వెళ్లినా—రక్షింపబడగలరు.

Verse 14

तद्धरन्ति सुपुत्राश्च वैतरण्यां गतानपि । पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेण परमा गतिः

ఆ భారాన్ని సుపుత్రులు తొలగిస్తారు—వైతరణీకి చేరినవారికీ సైతం. పుత్రునిచేత లోకజయం; పౌత్రునిచేత పరమగతి సిద్ధిస్తుంది.

Verse 15

अथ पुत्रस्य पौत्रेण प्रगच्छेद्ब्रह्म शाश्वतम् । नास्ति पुत्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

పిమ్మట కుమారుని మనుమడి ద్వారా మానవుడు శాశ్వత బ్రహ్మమును పొందును. ఇహలోకమునందు మరియు పరలోకమునందు పుత్రునితో సమానమైన బంధువు లేడు.

Verse 16

अहश्च मध्यरात्रे च चिन्तयानस्य सर्वदा । शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे नद्युदकं यथा

పగలు మరియు అర్ధరాత్రి యందు ఎల్లప్పుడూ చింతిస్తున్న నా అవయవములు, గ్రీష్మ ఋతువులో నదీ జలము వలె ఎండిపోవుచున్నవి.

Verse 17

अनसूयोवाच । यत्त्वया शोचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्यहम् । तवोद्वेगकरं यच्च तन्मे दहति चेतसि

అనసూయ పలికెను: 'ఓ విప్రా! నీవు దేనిని గూర్చి శోకించుచున్నావో, వాటన్నిటిని గూర్చి నేను కూడా శోకించుచున్నాను. ఏది నీకు ఉద్వేగమును కలిగించునో, అది నా మనస్సును కూడా దహించుచున్నది.'

Verse 18

येन पुत्रा भविष्यन्ति आयुष्मन्तो गुणान्विताः । तत्कार्यं च समीक्षस्व येन तुष्येत्प्रजापतिः

ఏ ఉపాయము చేత ఆయుష్మంతులు మరియు గుణవంతులైన పుత్రులు కలుగుతారో, ఆ కార్యమును గూర్చి ఆలోచించుము; మరియు దేనివలన ప్రజాపతి సంతోషించునో దానిని గమనించుము.

Verse 19

अत्रिरुवाच । तपस्तप्तं मया भद्रे जातमात्रेण दुष्करम् । व्रतोपवासनियमैः शाकाहारेण सुन्दरि

అత్రి పలికెను: 'ఓ మంగళస్వరూపిణీ! నేను పుట్టినది మొదలుకొని కఠినమైన తపస్సును ఆచరించితిని. ఓ సుందరీ! వ్రతములు, ఉపవాసములు, నియమములు మరియు శాకాహారముతో ఆ తపస్సు చేసితిని.'

Verse 20

क्षीणदेहस्तु तिष्ठामि ह्यशक्तोऽहं महाव्रते । तेन शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

దేహము క్షీణించినా నేను నిలుచున్నాను; ఈ మహావ్రతంలో నేను శక్తిహీనుడను. అందుచేత నేనే నన్ను శోకిస్తున్నాను—ఈ రహస్యాన్ని నీకు చెప్పితిని.

Verse 21

अनसूयोवाच । भर्तुः पतिव्रता नारी रतिपुत्रविवर्धिनी । त्रिवर्गसाधना सा च श्लाघ्या च विदुषां जने

అనసూయ చెప్పింది—భర్తభక్తితో నిలిచిన పతివ్రత స్త్రీ, దాంపత్యసౌహార్ద్యాన్ని మరియు సంతానాన్ని పెంపొందించేది; ఆమె ధర్మార్థకామముల త్రివర్గసాధిక, పండితులలో ప్రశంసనీయం.

Verse 22

जपस्तपस्तीर्थयात्रा मृडेज्यामन्त्रसाधनम् । देवताराधनं चैव स्त्रीशूद्रपतनानि षट्

జపము, తపస్సు, తీర్థయాత్ర, మృడుడు (రుద్రుడు) పూజ, మంత్రసాధన, దేవతారాధన—ఇవి ఆరు ఇక్కడ స్త్రీలకు మరియు శూద్రులకు పతనకారక కర్మలని చెప్పబడినవి.

Verse 23

ईदृशं तु महादोषं स्त्रीणां तु व्रतसाधने । वदन्ति मुनयः सर्वे यथोक्तं वेदभाषितम्

స్త్రీల వ్రతసాధన విషయంలో ఇలాంటి మహాదోషమని చెప్పబడింది; వేదవాక్యములో చెప్పినట్లే సమస్త మునులు ప్రకటిస్తున్నారు.

Verse 24

अनुज्ञाता त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्स्यामि दुष्करम् । पुत्रार्थित्वं समुद्दिश्य तोषयामि सुरोत्तमान्

హే బ్రాహ్మణా! నీ అనుమతితో నేను దుష్కరమైన తపస్సు చేస్తాను. పుత్రప్రాప్తి కోరికతో దేవోత్తములను ప్రసన్నం చేస్తాను.

Verse 25

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे मम संतोषकारिणि । आज्ञाता त्वं मया भद्रे पुत्रार्थं तप आश्रय

అత్రి పలికెను— సాధు, సాధు, ఓ మహాప్రాజ్ఞే, నా హృదయాన్ని సంతోషపరచినదానా। భద్రే, నా ఆజ్ఞతో పుత్రార్థం తపస్సును ఆశ్రయించు।

Verse 26

देवतानां मनुष्याणां पित्ःणामनृणो भवे । न भार्यासदृशो बन्धुस्त्रिषु लोकेषु विद्यते

ఇలాంటి ధర్మాచరణంతో మనిషి దేవతలకూ, మనుష్యులకూ, పితృదేవతలకూ ఋణరహితుడవుతాడు; త్రిలోకాల్లో భార్యతో సమానమైన బంధువు లేడు।

Verse 27

तेन देवाः प्रशंसन्ति न भार्यासदृशं सुखम् । सन्मुखे मन्मुखाः पुत्राः विलोमे तु पराङ्मुखाः

అందుకే దేవతలు ప్రశంసిస్తారు— భార్యతో సమానమైన సుఖం లేదు. అనుకూలంలో కుమారులు మనవైపు ముఖం పెట్టి ఉంటారు; ప్రతికూలంలో వెనుదిరిగి పోతారు।

Verse 28

तेन भार्यां प्रशंसन्ति सदेवासुरमानुषाः । महाव्रते महाप्राज्ञे सत्त्ववति शुभेक्षणे

అందుకే దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు అందరూ భార్యత్వాన్ని ప్రశంసిస్తారు— ఓ మహావ్రతే, మహాప్రాజ్ఞే, సత్త్వవతీ, శుభేక్షణే।

Verse 29

तपस्तपस्व शीघ्रं त्वं पुत्रार्थं तु ममाज्ञया । एतद्वाक्यावसाने तु साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत्

నా ఆజ్ఞతో నీవు త్వరగా పుత్రార్థం తపస్సు చేయుము. ఈ మాటలు ముగియగానే ఆమె అష్టాంగ నమస్కారం చేసి తరువాత పలికింది.

Verse 30

त्वत्प्रसादेन विप्रेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयाम् । हंसलीलागतिः सा च मृगाक्षी वरवर्णिनी

హే విప్రేంద్రా! మీ ప్రసాదంతో నేను సమస్త కోరికలను పొందుదును. ఆమె హంసలీలాగతితో నడిచే మృగాక్షి, శ్రేష్ఠవర్ణిని అయింది.

Verse 31

नियमस्था ततो भूत्वा सम्प्राप्ता नर्मदां नदीम् । शिवस्वेदोद्भवां देवीं सर्वपापप्रणाशनीम्

అప్పుడు నియమస్థగా నిలిచి ఆమె నర్మదా నదిని చేరింది—శివుని స్వేదమునుండి ఉద్భవించిన దేవి, సర్వపాపప్రణాశిని.

Verse 32

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानमात्रेण वै यस्या अश्वमेधफलं लभेत्

ఆమెను కేవలం దర్శించడమే పాపసంచయాన్ని నశింపజేస్తుంది; ఆమెలో కేవలం స్నానం చేయడమే అశ్వమేధ యజ్ఞఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 33

ये पिबन्ति महादेवि श्रद्दधानाः पयः शुभम् । सोमपानेन तत्तुल्यं नात्र कार्या विचारणा

హే మహాదేవీ! శ్రద్ధతో ఆమె శుభజలాన్ని పానము చేసేవారికి అది సోమపానంతో సమానం; ఇందులో సందేహం గానీ విచారణ గానీ అవసరం లేదు.

Verse 34

ये स्मरन्ति दिवा रात्रौ योजनानां शतैरपि । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं प्रयान्ति ते

యెవరు పగలు రాత్రి, వందల యోజనాల దూరంలో ఉన్నా, ఆమెను స్మరిస్తారో—వారు సర్వపాపాల నుండి విముక్తులై రుద్రలోకానికి వెళ్తారు.

Verse 35

नर्मदायाः समीपे तु तावुभौ योजनद्वये । न पश्यन्ति यमं तत्र ये मृता वरवर्णिनि

నర్మదా సమీపంలో ఇరువైపులా రెండు యోజనాల పరిధిలో, ఓ సుందరవర్ణినీ, అక్కడ మరణించినవారు యముని దర్శించరు।

Verse 36

ततस्तदुत्तरे कूले एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । नियमस्था विशालाक्षी शाकाहारेण सुन्दरि

తర్వాత నర్మదా ఉత్తర తీరంలో ఎరండీ నదీ శుభ సంగమంలో, ఓ విశాలాక్షీ సుందరీ, నియమాలలో స్థిరంగా ఉండి శాకాహారంతో జీవించింది।

Verse 37

तोषयन्ती त्रींश्च देवाञ्छुभैः स्तोत्रैर्व्रतैस्तथा । ग्रीष्मेषु च महादेवि पञ्चाग्निं साधयेत्ततः

శుభ స్తోత్రాలు, వ్రతాలతో త్రింశత్ దేవతలను తృప్తిపరుస్తూ, ఓ మహాదేవీ, ఆమె గ్రీష్మకాలంలో పంచాగ్ని తపస్సును ఆచరించేది।

Verse 38

वर्षाकाले चार्द्रवासाश्चरेच्चान्द्रायणानि च । हेमन्ते तु ततः प्राप्ते तोयमध्ये वसेत्सदा

వర్షాకాలంలో ఆమె తడిచిన వస్త్రాలు ధరించి చాంద్రాయణ వ్రతాలు ఆచరించేది; హేమంతం వచ్చినప్పుడు ఎల్లప్పుడూ నీటిమధ్య నివసించేది।

Verse 39

प्रातःस्नानं ततः सन्ध्यां कुर्याद्देवर्षितर्पणम् । देवानामर्चनं कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

ఆమె ప్రాతఃస్నానం చేసి, అనంతరం సంధ్యావందనం మరియు దేవ-ఋషి తర్పణం చేసేది. దేవార్చన చేసి విధిపూర్వకంగా హోమం నిర్వహించేది।

Verse 40

यजते वैष्णवांल्लोकान् स्नानजाप्यहुतेन च । एवं वर्षशते प्राप्ते रुद्रविष्णुपितामहाः

స్నానం, జపం, హోమాహుతులతో ఆమె వైష్ణవ లోకాలను ఆరాధించి వాటిని పొందుతుంది. ఈ విధంగా వంద సంవత్సరాలు పూర్తికాగానే రుద్రుడు, విష్ణువు, పితామహుడు (బ్రహ్మ) అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యారు.

Verse 41

सम्प्राप्ता द्विजरूपैस्तु एरण्ड्याः सङ्गमे प्रिये । पुरतः संस्थितास्तस्या वेदमभ्युद्धरन्ति च

ప్రియమా, వారు బ్రాహ్మణరూపం ధరించి ఎరండీ సంగమానికి వచ్చారు. ఆమె ముందర నిలిచి వేద మహిమను ఉద్ధరించి ప్రకటించారు.

Verse 42

अनसूया जपं त्यक्त्वा निरीक्ष्य तान्मुहुर्मुहुः । उत्थिता सा विशालाक्षी अर्घं दत्त्वा यथाविधि

అనసూయ జపాన్ని ఆపి వారిని మళ్లీ మళ్లీ దర్శించింది. ఆ విశాలాక్షి లేచి విధివిధానంగా అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించింది.

Verse 43

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । दर्शनेन तु विप्राणां सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, ఈ రోజు నా తపస్సు సఫలమైంది. పవిత్ర బ్రాహ్మణుల దర్శనమాత్రంతోనే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 44

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत् । कन्दमूलफलं शाकं नीवारानपि पावनान् । प्रयच्छाम्यहमद्यैव मुनीनां भावितात्मनाम्

తర్వాత ప్రదక్షిణ చేసి సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి ఆమె ఇలా పలికింది—“ఈ రోజే నేను భావితాత్ములైన మునులకు కందమూలాలు, ఫలాలు, కూరలు మరియు పవిత్రమైన నీవార ధాన్యాన్ని సమర్పిస్తాను.”

Verse 45

विप्रा ऊचुः । तपसा तु विचित्रेण तपःसत्येन सुव्रते । तृप्ताः स्म सर्वकामैस्तु सुव्रते तव दर्शनात्

విప్రులు పలికిరి—హే సువ్రతే! నీ విచిత్ర తపస్సు, తపఃసత్యము వలన మేము సమస్త కోరికలతో తృప్తులమయ్యాము; నీ దర్శనమాత్రముచేతనే।

Verse 46

अस्माकं कौतुकं जातं तापसेन व्रतेन यत् । स्वर्गमोक्षसुतस्यार्थे तपस्तपसि दुष्करम्

నీ తాపస వ్రతమును గూర్చి మాకు కౌతుకము కలిగింది; స్వర్గము, మోక్షము, సుతప్రాప్తి కొరకు నీవు దుష్కరమైన తపస్సుపై తపస్సు చేస్తున్నావు।

Verse 47

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

అనసూయ పలికెను—తపస్సుతో స్వర్గము సిద్ధిస్తుంది, తపస్సుతో పరమగతి లభిస్తుంది; తపస్సుతో అర్థకామములు కూడ పొందబడును, తపస్సుతో గుణవంతుడైన సుతుడు లభించును. ఓ విప్రులారా! తపస్సే నాకు సమస్త కాంక్షల ఫలప్రదము।

Verse 48

विप्रा ऊचुः । तन्वी श्यामा विशालाक्षी स्निग्धाङ्गी रूपसंयुता । हंसलीलागतिगमा त्वं च सर्वाङ्गसुन्दरी

విప్రులు పలికిరి—నీవు సన్నని దేహముతో, శ్యామవర్ణముతో, విశాలాక్షితో, స్నిగ్ధాంగితో, రూపసంపన్నురాలివి; నీ నడక హంసలీలాగతివలె, నీవు సర్వాంగసుందరివి।

Verse 49

किं च ते तपसा कार्यमात्मानं शोच्यसे कथम्

మరియు నీకు తపస్సు చేయవలసిన అవసరం ఏమిటి? నీవు నీకోసం ఎందుకు శోకిస్తున్నావు?

Verse 50

अनसूयोवाच । यदि रुद्रश्च विष्णुश्च स्वयं साक्षात्पितामहः । गूढरूपधराः सर्वे तच्चिह्नमुपलक्षये

అనసూయ పలికింది—మీరు రుద్రుడూ విష్ణువూ, స్వయంగా సాక్షాత్ పితామహుడు (బ్రహ్మ) కూడా అయి, అందరూ గూఢరూపం ధరించి ఉంటే, ఆ తత్త్వానికి చిహ్నాన్ని నేను గుర్తిస్తున్నాను।

Verse 51

तस्या वाक्यावसाने तु स्वरूपं दर्शयन्ति ते । स्वस्वरूपैः स्थिता देवाः सूर्यकोटिसमप्रभाः

ఆమె మాటలు ముగియగానే వారు తమ తమ స్వరూపాలను దర్శింపజేశారు। దేవతలు తమ దివ్య స్వభావాలలో నిలిచి, కోటి సూర్యుల సమాన కాంతితో ప్రకాశించారు।

Verse 52

चतुर्भुजो महादेवि शङ्खचक्रगदाधरः । अतसीपुष्पवर्णस्तु पीतवासा जनार्दनः

మహాదేవీ! జనార్దనుడు చతుర్భుజుడై శంఖం, చక్రం, గదను ధరించి దర్శనమిచ్చాడు; అతని వర్ణం అతసీ పుష్పంలా, పీతాంబరధారి అయ్యాడు।

Verse 53

गरुत्मान्वाहनं यस्य श्रिया च सहितो हरिः । प्रसन्नवदनः श्रीमान्स्वयंरूपो व्यवस्थितः

గరుడుడు వాహనమైన హరి, శ్రీదేవితో కలిసి, ప్రసన్నవదనుడై, శ్రీసంపన్నుడై, తన ప్రత్యక్ష స్వరూపంలో అక్కడ నిలిచాడు।

Verse 54

पीतवासा महादेवि चतुर्वदनपङ्कजः । हंसोपरि समारूढो ह्यक्षमालाकरोद्यतः

మహాదేవీ! పీతవస్త్రధారి బ్రహ్మ—చతుర్ముఖ పద్మముఖుడు—హంసపై అధిరోహించి ప్రత్యక్షమయ్యాడు; అతని చేతిలో అక్షమాల ఎత్తి పట్టుకున్నాడు।

Verse 55

आगतो नर्मदातीरे ब्रह्मा लोकपितामहः । योऽसौ सर्वजगद्व्यापी स्वयं साक्षान्महेश्वरः

నర్మదా తీరానికి లోకపితామహుడు బ్రహ్మ వచ్చెను; సమస్త జగత్తును వ్యాపించిన సాక్షాత్ మహేశ్వరుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 56

वृषभं तु समारूढो दशबाहुसमन्वितः । भस्माङ्गरागशोभाढ्यः पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः

వృషభంపై ఆరూఢుడై, దశబాహువులతో యుక్తుడై, అంగములపై భస్మశోభతో విరాజిల్లి—పంచవక్త్రుడు త్రిలోచనుడు ప్రభువు ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 57

जटामुकुटसंयुक्तः कृतचन्द्रार्द्धशेखरः । एवंरूपधरो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

జటాముకుటంతో యుక్తుడై, అర్ధచంద్రశేఖరుడై—ఇలాంటి రూపధారిగా సర్వవ్యాపి దేవుడు మహేశ్వరుడు నిలిచెను।

Verse 58

अनसूया निरीक्ष्यैतद्देवानां दर्शनं परम् । वेपमाना ततः साध्वी सुरान्दृष्ट्वा मुहुर्मुहुः

దేవతల ఈ పరమ దర్శనాన్ని చూచి సాధ్వి అనసూయ వణికిపోయి, సురులను మళ్లీ మళ్లీ తిలకించసాగెను।

Verse 59

अनसूयोवाच । किं व्यापारस्वरूपास्तु विष्णुरुद्रपितामहाः । एतद्वै श्रोतुमिच्छामि ह्यशेषं कथयन्तु मे

అనసూయ పలికెను—విష్ణు, రుద్ర, పితామహుడు (బ్రహ్మ) వీరి కార్యస్వరూపాలు ఏమిటి? ఇది సమగ్రంగా వినదలచితిని; ఏదీ విడువక నాకు చెప్పండి।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्कालो ह्यहं ब्रह्मा आपश्चैव प्रकीर्तिताः । मेघरूपो ह्यहं प्रोक्तो वर्षयामि च भूतले

బ్రహ్ముడు పలికెను—నేనే ప్రావృట్‌ (వర్షాకాలము), జలములుగాను నేనే ప్రసిద్ధుడను. మేఘరూపుడనని చెప్పబడెదను; భూతలముపై వర్షము కురిపించెదను.

Verse 61

अहं सर्वाणि बीजानि प्राक्सन्ध्यासूदिते रवौ । एतद्वै कारणं सर्वं रहस्यं कथितं परम्

ప్రాతఃసంధ్య వేళ సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు నేనే సమస్త బీజములు. ఇదే సమస్తానికి కారణము; ఈ పరమ రహస్యము ప్రకటించబడెను.

Verse 62

विष्णुरुवाच । हेमन्तश्च भवेद्विष्णुर्विश्वरूपं चराचरम् । पालनाय जगत्सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

విష్ణువు పలికెను—హేమంత ఋతువులో నేనే విష్ణువు, చరాచర సమస్తానికి వ్యాపించిన విశ్వరూపమగుదును. జగత్తు సమస్తం పాలనార్థం ఇది విష్ణుమాహాత్మ్యము ఉత్తమము.

Verse 63

रुद्र उवाच । ग्रीष्मकालो ह्यहं प्रोक्तः सर्वभूतक्षयंकरः । कर्षयामि जगत्सर्वं रुद्ररूपस्तपस्विनि

రుద్రుడు పలికెను—నేనే గ్రీష్మకాలమని చెప్పబడెదను; అది సమస్త భూతములకు క్షయకరము. ఓ తపస్విని, రుద్రరూపముతో నేను జగత్తు సమస్తాన్ని ఎండబెట్టి బలమును క్షీణింపజేస్తాను.

Verse 64

एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव महाव्रते । त्रयो देवास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयः कालास्त्रयोऽग्नयः

ఇట్లు, ఓ మహావ్రతే, బ్రహ్మా, విష్ణు, రుద్రులు—మూడు దేవతలు; అలాగే మూడు సంధ్యలు, కాలమున మూడు విభాగములు, మూడు పవిత్ర అగ్నులు ఉన్నాయి.

Verse 65

तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैकात्मतां गतः । वरं दद्युश्च ते भद्रे यस्त्वया मनसीप्सितम्

అలాగే బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు ఏకాత్మభావాన్ని పొందారు. ఓ భద్రే, నీ మనసు కోరిన వరాన్ని ఇవ్వడానికి వారు సిద్ధంగా ఉన్నారు.

Verse 66

अनसूयोवाच । धन्या पुण्या ह्यहं लोके श्लाघ्या वन्द्या च सर्वदा । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च प्रसन्नवदनाः शुभाः

అనసూయ చెప్పింది—ఈ లోకంలో నేను ధన్యురాలిని, పుణ్యవతిని; ఎల్లప్పుడూ ప్రశంసనీయం, వందనీయం. ఎందుకంటే బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు శుభప్రసన్న ముఖాలతో నా ఎదుట నిలిచారు.

Verse 67

यदि तुष्टास्त्रयो देवा दयां कृत्वा ममोपरि । अस्मिंस्तीर्थे तु सांनिध्याद्वरदाः सन्तु मे सदा

ఈ ముగ్గురు దేవులు నాపై కరుణచేసి సంతుష్టులైతే, ఈ తీర్థంలో తమ సాన్నిధ్యంతో వారు ఎల్లప్పుడూ నాకు వరప్రదాతలుగా ఉండుగాక.

Verse 68

रुद्र उवाच । एवं भवतु ते वाक्यं यत्त्वया प्रार्थितं शुभे । प्रत्यक्षा वैष्णवी माया एरण्डीनाम नामतः

రుద్రుడు అన్నాడు—ఓ శుభే, నీవు ప్రార్థించినదే నెరవేరుగాక. ఇక్కడ వైష్ణవీ మాయ ప్రత్యక్షంగా ప్రదర్శితమై ‘ఎరండీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.

Verse 69

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । चैत्रमासे तु सम्प्राप्ते अहोरात्रोषितो भवेत्

ఆమె దర్శనమాత్రంతోనే పాపసంచయం నశిస్తుంది. చైత్ర మాసం వచ్చినప్పుడు అక్కడ ఒక పగలు-రాత్రి నివసించాలి.

Verse 70

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रभाते भोजयेद्द्विजान्

ఎరణ్డీ సంగమంలో స్నానం చేసినవాడు బ్రహ్మహత్య పాపమును కూడా తొలగించుకొనును. రాత్రి జాగరణం చేయాలి, ఉదయాన్నే ద్విజులను (బ్రాహ్మణులను) భోజనమిచ్చాలి.

Verse 71

यथोक्तेन विधानेन पिण्डं दद्याद्यथाविधि । प्रदक्षिणां ततो दद्याद्धिरण्यं वस्त्रमेव च

చెప్పబడిన విధానానుసారం యథావిధిగా పిండదానం చేయాలి. ఆపై ప్రదక్షిణ చేసి, తరువాత దానంగా స్వర్ణమును మరియు వస్త్రమును ఇవ్వాలి.

Verse 72

रजतं च तथा गावो भूमिदानमथापि वा । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तमिति स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

వెండి దానం గానీ, గోవుల దానం గానీ, లేదా భూమిదానం గానీ—ఏదైనా చేసినా, ఇవన్నీ కోటిగుణ పుణ్యఫలమిచ్చునని స్వాయంభువుడు (మనువు) చెప్పెను.

Verse 73

ये म्रियन्ति नरा देवि एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । यावद्युगसहस्रं तु रुद्रलोके वसन्ति ते

హే దేవీ! ఎరణ్డీ యొక్క శుభ సంగమంలో మరణించిన మనుష్యులు సహస్ర యుగాల వరకు రుద్రలోకంలో నివసిస్తారు.

Verse 74

अहोरात्रोषितो भूत्वा जपेद्रुद्रांश्च वैदिकान् । एकादशैकसंज्ञांश्च स याति परमां गतिम्

ఒక అహోరాత్రం అక్కడ నివసించి, ‘ఏకాదశ’ అని ప్రసిద్ధమైన వైదిక రుద్ర మంత్రాలను జపించాలి; అలా చేసినవాడు పరమగతిని పొందును.

Verse 75

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रांल्लभेत्कामान् यथेप्सितान्

విద్యను కోరువాడు విద్యను పొందును, ధనాన్ని కోరువాడు ధనాన్ని పొందును. పుత్రార్థి పుత్రులను పొందును; కోరినట్లే కోరికలు నెరవేరును.

Verse 76

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा रेवाया विमले जले । महापातकिनो वापि ते यान्ति परमां गतिम्

ఎరండీ సంగమంలో రేవా (నర్మదా) యొక్క నిర్మల జలంలో స్నానం చేసినచో, మహాపాతకులు కూడ పరమగతిని పొందుదురు.

Verse 77

अनसूयोवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा मम भक्तिप्रचोदिताः । मम पुत्रा भवन्त्वेव हरिरुद्रपितामहाः

అనసూయ పలికెను—నా భక్తిచేత ప్రేరితులై ఈ ముగ్గురు దేవులు సంతుష్టులైతే, హరి (విష్ణు), రుద్ర (శివ) మరియు పితామహ (బ్రహ్మ) నిశ్చయంగా నా కుమారులగుదురు గాక.

Verse 78

विष्णुरुवाच । पूज्या यत्पुत्रतां यान्ति न कदाचिच्छ्रुतं मया । शुभे ददामि पुत्रांस्ते देवतुल्यपराक्रमान् । रूपवन्तो गुणोपेतान्यज्विनश्च बहुश्रुतान्

విష్ణువు పలికెను—హే పూజ్యురాలా, పూజనీయ దేవులు పుత్రత్వాన్ని పొందుతారని నేను ఎప్పుడూ వినలేదు. అయినా హే శుభే, దేవతుల్య పరాక్రమముగల, రూపవంతులైన, గుణసంపన్నులైన, యజ్ఞనిష్ఠులైన, బహుశ్రుతులైన కుమారులను నీకు ప్రసాదించుచున్నాను.

Verse 79

अनसूयोवाच । ईप्सितं तच्च दातव्यं यन्मया प्रार्थितं हरे । नान्यथा चैव कर्तव्या मम पुत्रैषणा तु या

అనసూయ పలికెను—హే హరే, నేను ప్రార్థించినదే నేను కోరినట్లుగా దయచేయవలెను. నా పుత్రేచ్ఛను మరే విధంగా నెరవేర్చకూడదు.

Verse 80

विष्णुरुवाच । पूर्वं तु भृगुसंवादे गर्भवास उपार्जितः । तस्याहं चैव पारं तु नैव पश्यामि शोभने

విష్ణువు పలికెను—పూర్వం భృగుసంవాదంలో ‘గర్భవాస’సంబంధమైన పుణ్యవిశేషం ప్రస్తావించబడెను. ఓ శోభనే! దాని పరిమితి, దాని అంతము నాకు కనబడదు.

Verse 81

स्मरमाणः पुरावृत्तं चिन्तयामि पुनःपुनः । एवं संचिन्त्य ते देवाः पितामहमहेश्वराः

పూర్వవృత్తాంతాన్ని స్మరించుచు నేను దానినే మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించుచున్నాను. ఈ విధంగా ఆలోచించి, ఆ దేవులు—పితామహుడు బ్రహ్మ మరియు మహేశ్వరుడు శివుడు—కూడా విచారించిరి.

Verse 82

अयोनिजा भविष्यामस्तव पुत्रा वरानने । योनिवासे महाप्राज्ञि देवा नैव व्रजन्ति च

ఓ వరాననే! మేము నీ కుమారులమగుదుము, యోనిజులు కాకుండా. ఓ మహాప్రాజ్ఞి! దేవులు యోనివాసమయ జన్మలో ప్రవేశించరు.

Verse 83

सांनिध्यात्सङ्गमे देवि लोकानां तु वरप्रदाः । एरण्डी वैष्णवी माया प्रत्यक्षा त्वं भविष्यसि

ఓ దేవి! సంగమతీర్థంలో నీ సాన్నిధ్యముచేత నీవు లోకాలకు వరప్రదాయినిగా అవుతావు. ‘ఏరండీ’ అనే వైష్ణవీ మాయారూపంగా నీవు ప్రత్యక్షంగా ప్రాదుర్భవిస్తావు.

Verse 84

त्रयो देवाः स्थिताः पाथ रेवाया उत्तरे तटे । वरप्राप्ता तु सा देवी गता माहेन्द्रपर्वतम्

ఓ ప్రియుడా! ముగ్గురు దేవులు రేవా నదీ ఉత్తర తీరమున నిలిచిరి. కాని ఆ దేవి వరం పొందిన తరువాత మాహేంద్ర పర్వతమునకు వెళ్లెను.

Verse 85

क्षीणाङ्गी शुक्लदेहा च रूक्षकेशी सुदारुणा । कृतयज्ञोपवीता सा तपोनिष्ठा शुभेक्षणा

ఆమె అవయవాలు క్షీణించాయి, దేహం శ్వేతంగా ఉంది, జుట్టు రూక్షంగా ఉంది, తపస్సు అత్యంత ఘోరంగా ఉంది. యజ్ఞోపవీతం ధరించి ఆమె తపోనిష్ఠగా, శుభదృష్టితో నిలిచింది.

Verse 86

शिलातलनिविष्टोऽसौ दृष्टः कान्तो महायशाः । हृष्टचित्तोऽभवद्देवि उत्तिष्ठोत्तिष्ठ साब्रवीत्

శిలాతలంపై కూర్చున్న ఆ మహాయశస్సు, కాంతిమంతుడైన ప్రభువు దర్శనమిచ్చాడు. ఓ దేవీ, హర్షభరిత హృదయంతో అతడు—“లేచెయ్, లేచెయ్!” అని పలికాడు.

Verse 87

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे ह्यनसूये महाव्रते । अचिन्त्यं गालवादीनां वरं प्राप्तासि दुर्लभम्

అత్రి పలికెను—“సాధు, సాధు! ఓ మహాప్రాజ్ఞ అనసూయా, ఓ మహావ్రతధారిణీ! గాలవాది ఋషులకు సైతం దుర్లభమైన, అచింత్యమైన వరాన్ని నీవు పొందితివి.”

Verse 88

अनसूयोवाच । त्वत्प्रसादेन देवर्षे वरं प्राप्तास्मि दुर्लभम् । तेन देवाः प्रशंसन्ति सिद्धाश्च ऋषयोऽमलाः

అనసూయ పలికెను—“ఓ దేవర్షీ, మీ ప్రసాదం వలన నేను దుర్లభమైన వరాన్ని పొందితిని. అందుచేత దేవతలు నన్ను ప్రశంసిస్తున్నారు; సిద్ధులు మరియు నిర్మల ఋషులు కూడా.”

Verse 89

एवमुक्ता तु सा देवी हर्षेण महता युता । आलोकयेत्ततः कान्तं तेनापि शुभदर्शना

ఇలా పలుకబడిన ఆ దేవి మహా హర్షంతో నిండిపోయింది. ఆపై ఆమె తన కాంతుని దర్శించింది; శుభదర్శనమైన ఆమెను అతడూ దర్శించాడు.

Verse 90

ईक्षणाच्चैव संजातं ललाटे मण्डलं शुभम् । नवयोजनसाहस्रं मण्डलं रश्मिभिर्वृतम्

ఆ దృష్టిమాత్రమున లలాటమున శుభమండలము ఉద్భవించింది. అది తొమ్మిది వేల యోజనముల విస్తారముతో, దివ్యరశ్ములతో పరివృతమైయుండెను।

Verse 91

कदम्बगोलकाकारं त्रिगुणं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये तु देवेशि पुरुषो दिव्यरूपधृक्

అది కదంబపుష్పగోళకమువలె గుండ్రముగా, త్రిగుణముగా, సమపరిమండలముగా ఉండెను. దాని మధ్యలో, ఓ దేవేశీ, దివ్యరూపధారి పురుషుడు నిలిచియుండెను।

Verse 92

हेमवर्णोऽमृतमयः सूर्यकोटिसमप्रभः । आद्यः पुत्रोऽनसूयायाः स्वयं साक्षात्पितामहः

ఆయన హేమవర్ణుడై, అమృతమయుడై, కోటి సూర్యుల సమప్రభతో ప్రకాశించెను. అనసూయాదేవి యొక్క ఆద్యపుత్రుడని ప్రసిద్ధుడు; సాక్షాత్తు స్వయంగా పితామహుడు బ్రహ్మనే।

Verse 93

चन्द्रमा इति विख्यातः सोमरूपो नृपात्मज । इष्टापूर्ते च संपाति कलाषोडशकेन तु

ఓ రాజపుత్రా, ఆయన ‘చంద్రమా’ అని విఖ్యాతుడు, సోమరూపుడు. షోడశకళల చక్రము ద్వారా ఇష్ట-పూర్త కర్మఫలములతో ఆయన సంబంధమొందును।

Verse 94

प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च महेश्वरि । चतुर्थी पञ्चमी चैव अव्यया षोडशी कला

ఓ మహేశ్వరీ, ప్రతిపద, ద్వితీయ, తృతీయ—అలాగే చతుర్థీ, పంచమీ—ఈ తిథులు అవ్యయమైన షోడశీ కళతో సంబంధించి చెప్పబడినవి।

Verse 95

चतुर्विधस्य लोकस्य सूक्ष्मो भूत्वा वरानने । आप्रीणाति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

హే వరాననే! ఆయన చతుర్విధ లోకంలో సూక్ష్మరూపుడై, చరాచర సమేతమైన త్రైలోక్యమంతటిని, సమస్త జగత్తును తృప్తిపరచి పోషిస్తాడు।

Verse 96

सर्वे ते ह्युपजीवन्ति हुतं दत्तं शशिस्थितम् । वनस्पतिगते सोमे धनवांश्च वरानने

హే వరాననే! అగ్నిలో అర్పించిన హవిస్సు, దానంగా ఇచ్చినది—చంద్రునిలో స్థితమైనదే—అదే సమస్త ప్రాణులకు జీవనాధారం; సోముడు వనస్పతుల్లో స్థితుడై ఉన్నప్పుడు మనిషి ధనవంతుడవుతాడు।

Verse 97

भुञ्जन् परगृहे मूढो ददेदब्दकृतं शुभम् । वनस्पतिगते सोमे यस्तु छिन्द्याद्वनस्पतीन् । तेन पापेन देवेशि नरा यान्ति यमालयम्

హే దేవేశీ! పరగృహంలో భుజించే మూర్ఖుడైనా సంవత్సరమంతా సంపాదించిన పుణ్యాన్ని దానంగా ఇవ్వగలడు; కానీ సోముడు వనస్పతుల్లో ఉన్నప్పుడు ఎవడు చెట్లను నరికుతాడో—ఆ పాపం వల్ల, హే దేవతాధీశ్వరీ, మనుష్యులు యమలోకానికి వెళ్తారు।

Verse 98

वनस्पतिगते सोमे मैथुनं यो निषेवते । ब्रह्महत्यासमं पापं लभते नात्र संशयः

సోముడు వనస్పతుల్లో స్థితుడై ఉన్నప్పుడు ఎవడు మైథునాన్ని ఆచరిస్తాడో, అతడు బ్రహ్మహత్యాసమానమైన పాపాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 99

वनस्पतिगते सोमे मन्थानं योऽधिवाहयेत् । गावस्तस्य प्रणश्यन्ति याश्च वै पूर्वसंचिताः

సోముడు వనస్పతుల్లో ఉన్నప్పుడు ఎవడు మథనదండాన్ని నడిపి మథనం చేస్తాడో, అతని గోవులు నశిస్తాయి—ముందుగా కూడబెట్టినవీ సైతం।

Verse 100

वनस्पतिगते सोमे ह्यध्वानं योऽधिगच्छति । भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं रेणुभोजनाः

సోముడు వనస్పతుల్లో స్థితుడై ఉన్నప్పుడు ఎవడు ప్రయాణం ప్రారంభిస్తాడో, అతని ఆ నెలలో పితృదేవతలు పిండ-తర్పణాదులు లభించక ‘రేణుభోజులు’గా అవుతారు।

Verse 101

अमावस्यां महादेवि यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । अब्दमेकं विशालाक्षि तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

అమావాస్య నాడు, ఓ మహాదేవీ, ఎవడు శ్రాద్ధం సమర్పిస్తాడో, ఓ విశాలాక్షీ, అతని పితృదేవతలు నిశ్చయంగా ఒక సంవత్సరం తృప్తిగా ఉంటారు।

Verse 102

हिरण्यं रजतं वस्त्रं यो ददाति द्विजातिषु । सर्वं लक्षगुणं देवि लभते नात्र संशयः

ఓ దేవీ, ఎవడు ద్విజులకు స్వర్ణం, రజతం, వస్త్రం దానం చేస్తాడో, అతడు సమస్తంగా లక్షగుణ పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 103

। अध्याय

అధ్యాయము. (అధ్యాయ సూచిక)

Verse 104

द्वितीयस्तु महादेवि दुर्वासा नाम नामतः । सृष्टिसंहारकर्ता च स्वयं साक्षान्महेश्वरः

ఓ మహాదేవీ, రెండవ (పుత్రుడు) పేరుగా దుర్వాసా; అతడు సృష్టి-సంహారకర్త, స్వయంగా సాక్షాత్ మహేశ్వరుడే।

Verse 105

ऋषिमध्यगतो देवि तपस्तपति दुष्करम् । सोऽपि रुद्रत्वमायाति सम्प्राप्ते भूतविप्लवे

హే దేవీ, ఋషుల మధ్య నివసిస్తూ అతడు అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేస్తాడు. భూతవిప్లవకాలం వచ్చినప్పుడు అతడూ రుద్రత్వాన్ని పొందుతాడు.

Verse 106

इन्द्रोऽपि शप्तस्तेनैव दुर्वाससा वरानने । द्वितीयस्य तु पुत्रस्य सम्भवः कथितो मया

హే వరాననే, అదే దుర్వాస మహర్షి ఇంద్రునికీ శాపం ఇచ్చాడు. ఈ విధంగా రెండవ కుమారుని జన్మవృత్తాంతాన్ని నేను నీకు చెప్పాను.

Verse 107

दत्तात्रेयस्वरूपेण भगवान्मधुसूदनः । जगद्व्यापी जगन्नाथः स्वयं साक्षाज्जनार्दनः

దత్తాత్రేయ స్వరూపంగా భగవాన్ మధుసూదనుడు అవతరించాడు—సర్వలోకవ్యాపి జగన్నాథుడు, స్వయంగా సాక్షాత్ జనార్దనుడు.

Verse 108

एते देवास्त्रयः पुत्रा अनसूयाया महेश्वरि । वरदानेन ते देवा ह्यवतीर्णा महीतले

హే మహేశ్వరీ, అనసూయకు జన్మించిన ఈ ముగ్గురు కుమారులు నిజంగా దేవతలే. వరదాన ప్రభావంతో ఆ దేవులు భూమిపై అవతరించారు.

Verse 109

पुत्रप्राप्तिकरं तीर्थं रेवायाश्चोत्तरे तटे । अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं परम्

హే పార్థా, రేవా నదీ ఉత్తర తీరంలో సంతానప్రాప్తిని కలిగించే ఒక తీర్థం ఉంది. అనసూయ స్థాపించిన ఆ తీర్థం సమస్త పాపక్షయానికి పరమ ఫలదాయకం.

Verse 110

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्नर्मदायां पुरातनम् । भ्रूणहत्या गता तत्र ब्राह्मणस्य नराधिप

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హే నరాధిపా! ఈ లోకంలో నర్మదా తీరమున ఒక ప్రాచీన ఆశ్చర్యము ఉంది; అక్కడ ఒక బ్రాహ్మణునకు కలిగిన భ్రూణహత్యాపాపము తొలగిపోయెను।

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । इतिहासं द्विजश्रेष्ठ कथयस्व ममानघ । सर्वपापहरं लोके दुःखार्तस्य च कथ्यताम्

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా, హే అనఘా! లోకమున సర్వపాపహరమైన ఆ ఇతిహాసమును నాకు చెప్పుము; దుఃఖార్తునికీ అది వర్ణింపబడుగాక।

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णशिलके ग्रामे गौतमान्वयसम्भवः । कृषीवलो महादेवि भार्यापुत्रसमन्वितः

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! సువర్ణశిలక అనే గ్రామమున గౌతమ వంశసంభవుడైన ఒక కృషీవలుడు భార్యా-పుత్రులతో కూడి నివసించెను।

Verse 113

वसते तत्र गोविन्दः संजातो विपुले कुले । पुत्रदारसमोपेतो गृहक्षेत्ररतः सदा

అక్కడ గోవిందుడు అనే వాడు విపుల కులమున జన్మించి నివసించెను; అతడు సదా గృహమునూ క్షేత్రమునూ రతుడై, పుత్ర-దారలతో కూడి ఉండెను।

Verse 114

शकटं पूरयित्वा तु काष्ठानामगमद्गुहम् । प्रक्षिप्तानि च काष्ठानि ह्येकाकी क्षुधयान्वितः

అతడు కట్టెలతో బండిని నింపుకొని గుహకు వెళ్లెను; ఒంటరిగా, ఆకలితో బాధపడుతూ, ఆ కట్టెలను లోపలికి విసిరెను।

Verse 115

रिङ्गमाणस्तदा पुत्रः पितुः शब्दात्समागतः । न दृष्टस्तेन वै पुत्रः काष्ठैः संछादितोऽवशः

అప్పుడు రింగుతూ వచ్చిన చిన్న కుమారుడు తండ్రి శబ్దం విని అక్కడికి చేరాడు; కాని తండ్రికి అతడు కనబడలేదు—కట్టెలతో కప్పబడి నిస్సహాయంగా పడి ఉన్నాడు.

Verse 116

आगतस्त्वरितो गेहे पिपासार्तो नराधिप । शकटं मोच्य तद्द्वारि सवृषं रज्जुसंयुतम्

ఓ నరాధిపా! అతడు దాహంతో బాధపడుతూ వేగంగా ఇంటికి వచ్చి, ద్వారమున బండిని విడిచాడు; కాని ఎద్దు తాడుతో జూకబడి అలాగే ఉన్నాడు.

Verse 117

भार्या तस्यैव या दृष्टा चित्तज्ञा वशवर्तिनी । दृष्ट्वा निपातितं पुत्रं काष्ठैर्निर्भिन्नमस्तकम्

అతని భార్య—మనసు తెలిసినది, పతివ్రత, భర్త ఆజ్ఞకు లోబడి ఉండేది—కుమారుడు పడివుండి, కట్టెలతో తల నలిగిపోయినదాన్ని చూసింది.

Verse 118

अजल्पमानाकरुणं निक्षिप्तं ज्ञोलिकां शिशुम् । शुश्रूषणे रता साध्वी प्रियस्य च नराधिप

ఓ నరాధిపా! ఆమె ఏ మాటా పలకక, కరుణ విలాపం చూపక, శిశువును సంచిలో ఉంచింది; సేవలో నిమగ్నమైన ఆ సాధ్వి తన ప్రియుని పట్ల అచంచలంగా నిలిచింది.

Verse 119

ततः स्नानादिकं कृत्वा भोजनाच्छयनं शुभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठा ह्युत्थापयति शासनैः

తర్వాత స్నానాది కర్మలు చేసి, శుభమైన భోజనం మరియు శయనాన్ని సిద్ధం చేసి, మాతృశ్రేష్ఠ అయిన ఆమె కుమారుణ్ని ఆజ్ఞలతో లేపసాగింది—అతడు జీవించి ఉన్నట్లుగా.

Verse 120

यदा च नोत्थितः सुप्तः पुत्रः पञ्चत्वमागतः । तदा सा दीनवदना रुरोद च मुमोह च

నిద్రించిన కుమారుడు లేవక, నిజంగా పంచత్వం (మరణం) పొందినప్పుడు, దుఃఖముఖంతో ఆమె విలపించి మూర్ఛపడింది।

Verse 121

तच्छ्रुत्वा रुदितं शब्दं गोविन्दस्त्रस्तमानसः । किमेतदिति चोक्त्वा तु पतितो धरणीतले

ఆ విలాపధ్వని విని గోవిందుని మనస్సు భయంతో కలత చెందింది; “ఇది ఏమిటి?” అని పలికి భూమిపై పడిపోయాడు।

Verse 122

द्वावेतौ मुक्तकेशौ तु भूमौ निपतितौ नृप । विलेपाते च राजेन्द्र निःश्वासोच्छ्वासितेन च

ఓ నృపా! వీరిద్దరూ విప్పిన జుట్టుతో భూమిపై పడిపోయారు; ఓ రాజేంద్రా! వారి ఉచ్ఛ్వాస-నిశ్వాసాల వల్ల దేహం మలినమై లేపనమై ఉంది।

Verse 123

कं पश्ये प्राङ्गणे पुत्रं दृष्ट्वा क्रीडन्तमातुरम् । संधारयिष्ये हृदयं स्फुटितं तव कारणे

నిన్ను చూసి ప్రాంగణంలో ఆతురంగా ఆడిన కుమారుడిని ఇప్పుడు ఎవరిని చూచెదను? నీ కారణంగా చీలిపోయిన నా హృదయాన్ని ఎలా నిలుపుకొందును?

Verse 124

त्वज्जन्मान्तं यशो नित्यमक्षयां कुलसन्ततिम् । दृष्ट्वा किमनृणीभूतो यास्यामि परमां गतिम्

నీ జన్మాంతం వరకూ నీ నిత్యయశస్సును, అక్షయమైన కులసంతతిని చూచి, నేను ఋణముక్తుడై పరమగతిని పొందెదనా?

Verse 125

मम वृद्धस्य दीनस्य गतिस्त्वं किल पुत्रक । एते मनोरथाः सर्वे चिन्तिता विफला गताः

నేను వృద్ధుడను, దీనుడను; ఓ పుత్రా, నీవే నా ఏకైక ఆశ్రయమని చెప్పబడింది. కానీ నేను ఎంతో కాలం మనసులో దాచుకున్న ఆ మనోరథాలన్నీ విఫలమై నశించిపోయాయి.

Verse 126

इमां तु विकलां दीनां विहीनां सुतबान्धवैः । रुदन्तीं पतितां पाहि मातरं धरणीतले

పుత్రబంధువులేని, విరిగిపోయిన దీనురాలైన, ఏడుస్తూ భూమిపై పడిపోయిన ఈ తల్లిని కాపాడు.

Verse 127

पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तेन पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा

‘పున్నామ’ అనే నరకం నుండి పితరుని పుత్రుడు రక్షిస్తాడు; అందువల్ల స్వయంభూ (బ్రహ్మ) స్వయంగా అతనిని ‘పుత్ర’ అని ప్రకటించాడు.

Verse 128

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शून्या ह्यबान्धवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्यं दरिद्रता

పుత్రుడు లేనివాడికి ఇల్లు శూన్యం; బంధువులు లేనివాడికి దిక్కులే శూన్యం. మూర్ఖుని హృదయం శూన్యం; దారిద్ర్యం అయితే సర్వశూన్యతే.

Verse 129

मृषायं वदते लोकश्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

చందనం చల్లనిదని లోకం మిథ్యగా అంటుంది; పుత్రదేహ పరిమళ ఆలింగనం చందనంకన్నా కూడా మరింత శీతలదాయకం.

Verse 130

श्मश्रुग्रहणक्रीडन्तं धूलिधूसरिताननम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति निजोत्सङ्गसमास्थितम्

గడ్డం లాగుతూ ఆడుకొనే, ధూళితో ధూసరమైన ముఖముగల, తమ ఒడిలోనే కూర్చున్న బాలుడినికూడా పుణ్యహీనులు దర్శించలేరు.

Verse 131

दिगम्बरं गतव्रीडं जटिलं धूलिधूसरम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति गङ्गाधरमिवात्मजम्

దిగంబరుడై, లజ్జలేని, జటిలుడై, ధూళితో ధూసరుడైన—గంగాధర శివునివలె తమ కుమారునికూడా పుణ్యహీనులు చూడలేరు.

Verse 132

वीणावाद्यस्वरो लोके सुस्वरः श्रूयते किल । रुदितं बालकस्यैव तस्मादाह्लादकारकम्

లోకంలో వీణా వాద్య స్వరం నిజంగా సుమధురంగా వినిపిస్తుంది; అయినా తన బాలుడి ఏడుపు కూడా అందుకే ఆనందకరమవుతుంది.

Verse 133

मृगपक्षिषु काकेषु पशूनां स्वरयोनिषु । पुत्रं तेषु समस्तेषु वल्लभं ब्रुवते बुधाः

జింకలు, పక్షులు, కాకులు, అలాగే అన్ని రకాల పశుజాతుల్లో—బుద్ధిమంతులు చెబుతారు: అందరికీ సంతానమే అత్యంత ప్రియము.

Verse 134

मत्स्याश्वप्रकराश्चैव कूर्मग्राहादयोऽपि वा । पुत्रोत्पत्तौ च हृष्यन्ति विपत्तौ यान्ति दुःखिताम्

చేపలు, గుర్రాల అనేక రకాలు, అలాగే తాబేళ్లు, మొసళ్లు మొదలైనవీ—సంతానం పుట్టినప్పుడు హర్షిస్తాయి; విపత్తు వచ్చినప్పుడు దుఃఖిస్తాయి.

Verse 135

देवगन्धर्वयक्षाश्च हृष्यन्ते पुत्रजन्मनि । पञ्चत्वे तेऽपि शोचन्ति मन्दभाग्योऽस्मि पुत्रक

దేవులు, గంధర్వులు, యక్షులు కూడా పుత్రజన్మకు హర్షిస్తారు; అతడు పంచత్వం (మరణం) పొందినప్పుడు వారికీ శోకం కలిగి— “పుత్రకా, నేను మందభాగ్యుడను” అని అంటారు.

Verse 136

ऋषिमेलापकं चक्रे पुत्रार्थे राघवो नृप । इन्द्रस्थाने स्थितस्तस्य प्रोक्षते ह्यासनं यतः

పుత్రప్రాప్తి కోసం రాజు రాఘవుడు ఋషుల సమ్మేళనాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు; ఇంద్రస్థానంలో నిలిచి, విధి ప్రకారం ఆ ఆసనాన్ని ప్రోక్షణం (జలఛటనం) చేయించాడు.

Verse 137

स्वर्गवासं सुताद्बाह्यं विद्यते न तु पाण्डव । चक्रे दशरथस्तस्मात्पुत्रार्थं यज्ञमुत्तमम्

హే పాండవా, పుత్రుని తప్ప స్వర్గవాసం లేదు; అందుకే దశరథుడు పుత్రప్రాప్తి కోసం ఉత్తమ యజ్ఞం చేశాడు.

Verse 138

रामो लक्ष्मणशत्रुघ्नौ भरतस्तत्र सम्भवात् । कार्तवीर्यो जितो येन रामेणामिततेजसा

ఆ (యజ్ఞం) నుంచే రాముడు, లక్ష్మణుడు, శత్రుఘ్నుడు, భరతుడు జన్మించారు; ఆ అపారతేజస్సు గల రాముడే కార్తవీర్యుని కూడా జయించాడు.

Verse 139

स रामो रामचन्द्रेण अष्टवर्षेण निर्जितः । एकाकिना हतो वाली प्लवगः शत्रुदुर्जयः

ఆ పరశురాముడు కూడా ఎనిమిదేళ్ల రామచంద్రునిచే జయించబడ్డాడు; అలాగే శత్రువులకు దుర్జయుడైన వానరుడు వాలిని అతడే ఒంటరిగా సంహరించాడు.

Verse 140

रावणो ब्रह्मपुत्रो यस्त्रैलोक्यं यस्य शङ्कते । हतः स रामचन्द्रेण सपुत्रः सहबान्धवः

బ్రహ్మపుత్రుడని ఖ్యాతిగాంచిన రావణుని భయంతో త్రిలోకమూ కంపించేది; అతడు రామచంద్రునిచే తన కుమారులు, బంధువులతో సహా హతుడయ్యాడు।

Verse 141

एवं पुत्रं विना सौख्यं मर्त्यलोके न विद्यते । वंशार्थे मैथुनं यस्य स्वर्गार्थे यस्य भारती

ఇలా మానవలోకంలో కుమారుడు లేకుండా సుఖం లేదు. ఎవరికో వంశవృద్ధి కోసం సంగమం; మరెవరికో స్వర్గార్థం కోసం పవిత్ర భారతి (వేదపఠనం-అధ్యయనం) ఉంది.

Verse 142

मृष्टान्नं ब्राह्मणस्यार्थे स्वर्गे वासं तु यान्ति ते । ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां न परं पापपुण्ययोः

బ్రాహ్మణుని నిమిత్తం రుచికరంగా సిద్ధమైన అన్నం దానం చేసేవారు స్వర్గంలో నివాసం పొందుతారు. పాపపుణ్యాల ప్రమాణంలో బ్రహ్మహత్యా మరియు అశ్వమేధం కంటే మించినది లేదు.

Verse 143

पुत्रोत्पत्तिविपत्तिभ्यां न परं सुखदुःखयोः । किं ब्रवीमीति भो वत्स न तु सौख्यं सुतं विना

కుమారుని పొందడం, కుమారుని కోల్పోవడం—ఇవే పరమ సుఖదుఃఖాలు. ఓ వత్సా, నేను ఏమని చెప్పగలను? కుమారుడు లేక సత్యసుఖం లేదు.

Verse 144

एवं बहुविधं दुःखं प्रलपित्वा पुनःपुनः । जनैश्चाश्वासितो विप्रो बालं गृह्य बहिर्गतः

ఇలా అనేక విధాలుగా మళ్లీ మళ్లీ దుఃఖాన్ని విలపించి, జనులచే ఓదార్పు పొందిన ఆ బ్రాహ్మణుడు బాలుణ్ని తీసుకొని బయటికి వెళ్లాడు.

Verse 145

ततः संस्कृत्य तं बालं विधिदृष्टेन कर्मणा । समवेतौ तु दुःखार्तावागतौ स्वगृहं पुनः

అనంతరం శాస్త్రోక్త విధి ప్రకారం ఆ బాలుని సంస్కారం నిర్వహించి, దుఃఖార్తులైన ఆ ఇద్దరూ మళ్లీ తమ గృహానికి తిరిగి వచ్చారు।

Verse 146

एवं गृहागते विप्रे रात्रिर्जाता युधिष्ठिर । भूमौ प्रसुप्तो गोविन्दः पुत्रशोकेन पीडितः

యుధిష్ఠిరా! ఈ విధంగా బ్రాహ్మణుడు ఇంటికి వచ్చిన తరువాత రాత్రి అయింది. కుమారశోకంతో బాధపడుతున్న గోవిందుడు నేలపై నిద్రించాడు।

Verse 147

यावन्निरीक्षते भार्या भर्तारं दुःखपीडितम् । कृमिराशिगतं सर्वं गोविन्दं समपश्यत

భార్య దుఃఖంతో బాధపడుతున్న భర్తను చూసినప్పుడు, ఆమె గోవిందుడు అంతటా పురుగుల గుంపుతో కప్పబడ్డట్టుగా ఉన్నాడని చూచింది।

Verse 148

दुःखाद्दुःखतरे मग्ना दृष्ट्वा तं पातकान्वितम् । एवं दुःखनिमग्नायाः शर्वरी विगता तदा

దుఃఖం నుంచి మరింత దుఃఖంలో మునిగి, అతడు పాతకంతో కలుషితుడై ఉన్నాడని చూసి ఆమె శోకంలోనే మునిగిపోయింది; అలా ఆమెకు రాత్రి గడిచిపోయింది।

Verse 149

पशुपालस्तु महिषीमुक्त्वारण्येऽगमद्गृहात् । अरण्ये महिषीः सर्वा रक्षयित्वा गृहागतः

పశుపాలుడు ఇంటి నుండి మహిషులను తోలుకొని అడవికి వెళ్లాడు. అడవిలో అన్ని మహిషులను కాపాడి, తరువాత ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు।

Verse 150

विज्ञप्तः पशुपालेन गोविन्दो ब्राह्मणोत्तमः । यावद्भोक्ष्याम्यहं स्वामिन्महिषीस्त्वं च रक्षसे

పశుపాలుడు బ్రాహ్మణోత్తముడైన గోవిందునికి వినయంగా చెప్పెను— “స్వామీ, నేను భోజనం చేయు వరకు మీరు ఈ మహిషులను కాపాడండి।”

Verse 151

ततः स त्वरितो विप्रो जगाम महिषीः प्रति । न तत्र महिषीः पश्येत्पश्चात्क्षेत्राभिसम्मुखम्

అప్పుడు ఆ విప్రుడు త్వరగా మహిషుల వైపు వెళ్లెను. అక్కడ మహిషులు కనబడలేదు; తరువాత ముందున్న పొలాల వైపు చూచెను.

Verse 152

धावमानश्च विप्रस्तु एरण्डीसङ्गमे गतः । ततः प्रविष्टस्तु जले रेवैरण्ड्योस्तु सङ्गमे

పరుగెత్తుచు ఆ విప్రుడు ఎరండీ సంగమానికి చేరెను. తరువాత రేవా–ఎరండీ సంగమస్థల జలంలో ప్రవేశించెను.

Verse 153

तज्जलं पीतमात्रं तु त्वरया चातितर्षितः । अकामात्सलिलं पीत्वा प्रक्षाल्य नयने शुभे

అతితృష్ణతో, తొందరలో, ఆ జలాన్ని కొద్దిగా మాత్రమే త్రాగెను. తరువాత అనుకోకుండా జలము త్రాగి తన శుభ నేత్రాలను కడిగెను.

Verse 154

आजगाम ततः पश्चाद्भवनं दिवसक्षये । भुक्त्वा दुःखान्वितो रात्रौ गोविन्दः शयनं ययौ

ఆపై దినాంతంలో అతడు గృహానికి తిరిగివచ్చెను. భోజనం చేసి దుఃఖభారంతో గోవిందుడు రాత్రి శయ్యకు వెళ్లెను.

Verse 155

निद्राभिभूतः शोकेन श्रमेणैव तु खेदितः । पुनस्तच्चार्धरात्रे तु तस्य भार्या युधिष्ठिर

శోకశ్రమాలతో అలసిపోయి నిద్రావశుడై అతడు పడుకున్నాడు. తరువాత అర్ధరాత్రి వేళ, ఓ యుధిష్ఠిరా, అతని భార్య అతనిని మళ్లీ చూచింది.

Verse 156

कृमिभिर्वेष्टितं गान्त्रं क्वचित्पश्यत्यवेष्टितम् । पुनः सा विस्मयाविष्टा तस्य भार्या गुणान्विता । उवाच दुष्कृतं तस्य साध्वसाविष्टचेतसा

కొన్నిసార్లు అతని దేహం పురుగులతో చుట్టబడి కనిపించింది, మరికొన్నిసార్లు చుట్టబడకుండా కనిపించింది. అప్పుడు గుణవతియైన భార్య ఆశ్చర్యభీతులతో నిండిన మనస్సుతో అతని దుష్కృతాన్ని పలికింది.

Verse 157

भार्योवाच । अतीते पञ्चमे चाह्नि त्विन्धनं क्षिपतस्तु ते । गृहपश्चाद्गतो बालो ह्यज्ञानाद्घातितस्त्वया

భార్య చెప్పింది—ఐదవ రోజున, నీవు కట్టెలు విసురుతుండగా, ఇంటి వెనుకకు వెళ్లిన ఒక బాలుడు అజ్ఞానవశాత్తు నీ చేత హతమయ్యాడు.

Verse 158

मया तत्पातकं घोरं रहस्यं न प्रकाशितम् । तेन प्रच्छन्नपापेन दह्यमाना दिवानिशम्

ఆ ఘోర పాతకాన్ని నేను రహస్యంగా ఉంచి బయటపెట్టలేదు. ఆ దాచిన పాపం వల్ల నేను పగలు-రాత్రి అంతరంగంలో దహించబడుతున్నాను.

Verse 159

न सुखं तव गात्रस्य पश्यामि न हि चात्मनः । निद्रा मम शमं याता रतिश्चैव त्वया सह

నీ దేహంలో సుఖశాంతి నాకు కనిపించడం లేదు; నాలో కూడా లేదు. నా నిద్ర శాంతించింది, నీతో కూడిన ఆనందమూ అంతమైంది.

Verse 160

श्रूयते मानवे शास्त्रे श्लोको गीतो महर्षिभिः । स्मृत्वा स्मृत्वा तु तं चित्ते परितापो न शाम्यति

మానవ ధర్మశాస్త్రాలలో మహర్షులు గానం చేసిన ఒక శ్లోకం వినబడుతోంది. దానిని మనసులో పదే పదే స్మరిస్తున్నా నా ఆవేదన తగ్గడం లేదు.

Verse 161

कीर्तनान्नश्यते धर्मो वर्धतेऽसौ निगूहनात् । इह लोके परे चैव पापस्याप्येवमेव च

చెప్పుకోవడం వలన ధర్మం నశిస్తుంది, గోప్యంగా ఉంచడం వలన అది వృద్ధి చెందుతుంది. ఇహలోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ పాపం విషయంలో కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది.

Verse 162

एवं संचित्यमानाहं स्थिता रात्रौ भयातुरा । कृमिराशिगतं त्वां हि कस्याहं कथयामि किम्

ఈ విధంగా ఆలోచిస్తూ నేను రాత్రిపూట భయంతో ఉండిపోయాను. క్రిముల రాశిలో పడి ఉన్న నిన్ను చూసి, నేను ఎవరికి ఏమి చెప్పగలను?

Verse 163

पुनस्त्वं चाद्य मे दृष्टो भ्रूणहत्याकृमिश्रितः । क्वचिद्भिन्दन्ति ते गात्रं क्वचिन्नष्टाः समन्ततः

ఈ రోజు మళ్ళీ నిన్ను భ్రూణహత్యా పాపం వల్ల పుట్టిన క్రిములతో కూడి ఉండటం చూశాను. కొన్ని చోట్ల అవి నీ శరీరాన్ని చీల్చుతున్నాయి, మరికొన్ని చోట్ల అవి అదృశ్యమవుతున్నాయి.

Verse 164

एतत्संस्मृत्य संस्मृत्य विमृशामि पुनःपुनः । न जाने कारणं किंचित्पृच्छन्त्याः कथयस्व मे

దీనిని పదే పదే స్మరిస్తూ నేను మళ్ళీ మళ్ళీ ఆలోచిస్తున్నాను. నాకు దీని కారణం ఏమాత్రం తెలియదు, అడుగుతున్న నాకు దయచేసి చెప్పండి.

Verse 165

तडागं वा सरिद्वापि तीर्थं वा देवतार्चनम् । यं गतोऽसि प्रभावोऽयं तस्य नान्यस्य मे स्थितम्

నీవు చెరువుకా, నదికా, ఏదైనా తీర్థఘాటానికా వెళ్లావా, లేక దేవతార్చన చేశావా? నేను చూస్తున్న ఈ మార్పు ఆ దాని ప్రభావమే; మరేదీ కాదు అని నాకు నిశ్చయం।

Verse 166

एवमुक्तस्तु विप्रोऽसौ कथयामास भारत । भार्याया यद्दिवा वृत्तं शङ्कमानो नृपोत्तम

ఇలా అనబడినప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు, ఓ భారతా, పగటిపూట భార్య విషయంలో జరిగిన వృత్తాంతాన్ని చెప్పడం ప్రారంభించాడు; శ్రేష్ఠ రాజు అనుమానంతో శ్రద్ధగా విన్నాడు।

Verse 167

अद्याहं महिषीसार्थं एरण्डीसङ्गमं गतः । नाभिमात्रे जले गत्वा पीतवान्सलिलं बहु

ఈ రోజు నేను గేదెల గుంపుతో కలిసి ఎరణ్డీ సంగమానికి వెళ్లాను. నాభి వరకు నీటిలో దిగిపోయి ఆ నీటిని చాలా తాగాను।

Verse 168

नान्यत्तीर्थं विजानामि सरितं सर एव वा । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं कथितं तव भामिनि

నాకు మరే తీర్థం తెలియదు—మరే నది గానీ, మరే సరస్సు గానీ కాదు. సత్యం సత్యం—మళ్లీ సత్యం—ఓ భామిని, నేను నీకు నిజమే చెప్పాను।

Verse 169

एवं ज्ञात्वा तु सा सर्वमुपवासकृतक्षणा । सपत्नीको गतस्तत्र सङ्गमे वरवर्णिनि

ఇలా అన్నీ తెలిసిన వెంటనే ఆమె ఉపవాస వ్రతాన్ని చేపట్టింది. తరువాత అతడు భార్యతో కలిసి, ఓ వరవర్ణిని, ఆ సంగమ తీర్థానికి వెళ్లాడు।

Verse 170

स्नात्वा तत्र जले रम्ये नत्वा देवं तु भास्करम् । स्नापयामास देवेशं शङ्करं चोमया सह

అక్కడి రమ్యమైన జలంలో స్నానం చేసి భాస్కరదేవునికి నమస్కరించి, ఆమె తరువాత ఉమాసహిత దేవాధిదేవుడు శంకరునికి స్నానాభిషేకం చేసింది।

Verse 171

पञ्चगव्यघृतक्षीरैर्दधिक्षौद्रघृतैर्जलैः । गन्धमाल्यादिधूपैश्च नैवेद्यैश्च सुशोभनैः

పంచగవ్యము, నెయ్యి మరియు పాలు, పెరుగు, తేనె, ఘృతము మరియు జలములతో; అలాగే సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పమాలలు, ధూపము మరియు శోభనమైన నైవేద్యములతో—

Verse 172

पूज्य त्रयीमयं लिङ्गं देवीं कात्यायनीं शुभाम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा पत्यासि पतिव्रता

త్రివేదమయమైన లింగాన్ని, శుభమైన దేవి కాత్యాయనీని పూజించి, రాత్రి జాగరణం చేస్తే, నీవు భర్తను పొందుతూ పతివ్రతగా స్థిరపడుతావు।

Verse 173

ततः प्रभाते विमले द्विजान्सम्पूज्य यत्नतः । गोदानेन हिरण्येन वस्त्रेणान्नेन भारत

ఆపై నిర్మలమైన ప్రాతఃకాలంలో, ఓ భారతా, ద్విజులను యత్నపూర్వకంగా సత్కరించాలి—గోదానం, స్వర్ణం, వస్త్రం మరియు అన్నదానంతో।

Verse 174

गोविन्दः पूजयामास स्वशक्त्या ब्राह्मणाञ्छुभान् । मुक्तपापो गृहायातः स्वभार्यासहितो नृप

ఓ నృపా! గోవిందుడు తన సామర్థ్యానుసారం శుభ బ్రాహ్మణులను పూజించాడు; పాపముక్తుడై భార్యతో కలిసి గృహానికి తిరిగివచ్చాడు।

Verse 175

एवं यः शृणुते भक्त्या गोविन्दाख्यानमुत्तमम् । पठते परया भक्त्या भ्रूणहत्या प्रणश्यति

ఈ విధంగా భక్తితో గోవిందుని ఈ ఉత్తమాఖ్యానాన్ని వినువాడు, లేదా పరమభక్తితో పఠించువాడు— అతని భ్రూణహత్యాపాపము నశించును।

Verse 176

क्रीडते शांकरे लोके यावदाभूतसम्प्लवम् । यश्चैवाश्वयुजे मासि चैत्रे वा नृपसत्तम

అతడు మహాప్రళయము వరకు శంకరలోకములో ఆనందముగా క్రీడించును। ఓ నృపశ్రేష్ఠా, మరియు ఎవడు ఆశ్వయుజ మాసములో గాని చైత్రములో గాని ఈ అనుష్ఠానము చేయునో...

Verse 177

सप्तम्यां च सिते पक्षे सोपवासो जितेन्द्रियः । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा यो वसेच्छिवमन्दिरे

శుక్లపక్ష సప్తమినాడు ఉపవాసముతో, ఇంద్రియనిగ్రహముతో, సాత్త్విక సంకల్పము చేసుకొని ఎవడు శివమందిరములో నివసించునో...

Verse 178

ध्यायमानो विरूपाक्षं त्रिशूलकरसंस्थितम् । कंसासुरनिहन्तारं शङ्खचक्रगदाधरम्

చేతిలో త్రిశూలము ధరించిన విరూపాక్షుని ధ్యానిస్తూ, అలాగే కంసాసుర సంహారకుడు శంఖచక్రగదాధారి (విష్ణువు)నూ ధ్యానించాలి...

Verse 179

पक्षिराजसमारूढं त्रैलोक्यवरदायकम् । पितामहं ततो ध्यायेद्धंसस्थं चतुराननम्

పక్షిరాజుడు (గరుడుడు)పై ఆరూఢుడై త్రిలోకములకు వరదాయకుడైన ప్రభువును ధ్యానించాలి; తరువాత హంసాసనస్థుడైన చతుర్ముఖ పితామహ బ్రహ్మను ధ్యానించాలి।

Verse 180

सर्गप्रदं समस्तस्य कमलाकरशोभितम् । यो ह्येवं वसते तत्र त्रियमे स्थान उत्तमे

సమస్తానికి సృష్టిని ప్రసాదించే, కమలవన శోభతో విరాజిల్లే బ్రహ్మదేవుని ధ్యానించాలి. ఎవడు ఈ విధంగా ఆ ఉత్తమ స్థానంలో రాత్రి మూడు యామములు నివసించునో…

Verse 181

ततः प्रभाते विमले ह्यष्टम्यां च नराधिप । ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या सर्वदोषविवर्जितान्

తదుపరి నిర్మలమైన ప్రభాతంలో, అష్టమి తిథిన, ఓ నరాధిపా, సమస్త దోషముల నుండి విముక్తులైన బ్రాహ్మణులను భక్తితో పూజించాలి।

Verse 182

सर्वावयवसम्पूर्णान्सर्वशास्त्रविशारदान् । वेदाभ्यासरतान्नित्यं स्वदारनिरतान्सदा

అవయవములన్నిటిలో సంపూర్ణులు, సమస్త శాస్త్రాలలో నిపుణులు, నిత్యం వేదాభ్యాసంలో రతులు, ఎల్లప్పుడూ స్వధర్మపత్నిలోనే నిష్ఠగల బ్రాహ్మణులను ఎంచుకోవాలి।

Verse 183

श्राद्धे दाने व्रते योग्यान् ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । प्रेतानां पूजनं तत्र देवपूर्वं समारभेत्

ఓ పాండునందనా, శ్రాద్ధం, దానం, వ్రతం మొదలైన వాటిలో యోగ్యులైన బ్రాహ్మణులనే నియోగించాలి; అక్కడ ప్రేతపూజను దేవపూజను ముందుగా చేసి తరువాతే ప్రారంభించాలి।

Verse 184

प्रेतत्वान्मुच्यते शीघ्रमेरण्ड्यां पिण्डतर्पणैः । दानानि तत्र देयानि ह्यन्नमुख्यानि सर्वदा

ఏరండీ వద్ద పిండదానం, తర్పణం చేయుటవలన మనిషి శీఘ్రంగా ప్రేతత్వం నుండి విముక్తి పొందును. అందువల్ల అక్కడ ఎల్లప్పుడూ దానములు ఇవ్వాలి—ప్రత్యేకంగా అన్నదానం.

Verse 185

हिरण्यभूमिकन्याश्च धूर्वाहौ शुभलक्षणौ । सीरेण सहितौ पार्थ धान्यं द्रोणकसंख्यया

హే పార్థా, స్వర్ణం, భూమి మరియు విధిపూర్వకంగా కన్యాదానమును కూడా ఇవ్వవలెను; శుభలక్షణములైన ఎద్దుల జంటను నాగలితో కూడ ఇచ్చి, ద్రోణపరిమాణముగా ధాన్యమును దానమిచ్చుట యోగ్యం।

Verse 186

अलंकृतां सवत्सां च क्षीरिणीं तरुणीं सिताम् । रक्तां वा कृष्णवर्णां वा पाटलां कपिलां तथा

అలంకరింపబడిన, దూడతో కూడిన, పాలు ఇచ్చే, యౌవన గోవును—తెలుపు గానీ, ఎరుపు గానీ, నలుపు గానీ, పాటల గానీ, కపిల గానీ—అర్పించవలెను।

Verse 187

कांस्यदोहनसंयुक्तां रुक्मखुरविभूषणाम् । स्वर्णशृङ्गीं सवत्सां च ब्राह्मणायोपपादयेत्

కాంస్య దోహనపాత్రంతో కూడి, ఖురములపై స్వర్ణాభరణాలతో అలంకరింపబడి, స్వర్ణమండిత శృంగములు కలిగి, దూడతో కూడిన గోవును బ్రాహ్మణునికి సమర్పించవలెను।

Verse 188

प्रीयतां मे जगन्नाथा हरकृष्णपितामहाः । संसाररक्षणी देवी सुरभी मां समुद्धरेत्

జగన్నాథులు—హరుడు, కృష్ణుడు, పితామహుడు—నాపై ప్రసన్నులగుదురు గాక; సంసారరక్షిణీ దేవి సురభి నన్ను పైకి ఎత్తి उद्धరించుగాక।

Verse 189

पुत्रार्थं याः स्त्रियः पार्थ ह्येरण्डीसङ्गमे नृप । स्नाप्यन्ते रुद्रसूक्तैश्च चतुर्वेदोद्भवैस्तथा

హే పార్థా, హే నృపా, పుత్రప్రాప్తి కోరికగల స్త్రీలు ఎరండీ సంగమంలో రుద్రసూక్తములు మరియు చతుర్వేదోద్భవ మంత్రపాఠములతో స్నానింపబడుదురు।

Verse 190

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः शस्तं द्वाभ्यां योग्यैश्च कारयेत् । एकेन सार्द्रकुम्भेन दाम्पत्यमभिषेचयेत्

నాలుగు బ్రాహ్మణులతో ఈ కర్మ చేయించడం శ్రేయస్కరం; అవసరమైతే ఇద్దరు యోగ్యులచేత కూడా చేయించవచ్చు. ఒకే జలపూర్ణ కుంభంతో దంపతులను కలిసి అభిషేకించాలి.

Verse 191

दैवज्ञेनैव चैकेन अथवा सामगेन वा । पञ्चरत्नसमायुक्तं कुम्भे तत्रैव कारयेत्

అక్కడే ఒకే దైవజ్ఞుడు (జ్యోతిష్య‑పురోహితుడు) లేదా సామగుడు చేత కుంభాన్ని సిద్ధం చేయించాలి. ఆ కుంభంలో పంచరత్నాలు (ఐదు రత్నాలు) కలిపి ఉంచాలి.

Verse 192

गन्धतोयसमायुक्तं सर्वौषधिविमिश्रितम् । आम्रपल्लवसंयुक्तमश्वत्थमधुकं तथा

సుగంధ జలాన్ని సిద్ధం చేయాలి; అందులో సమస్త ఔషధ ద్రవ్యాలు కలపాలి. అందుకు మామిడి పల్లవాలు, అలాగే అశ్వత్థం మరియు మధూకం కూడా జోడించాలి.

Verse 193

गुण्ठितं सितवस्त्रेण सितचन्दनचर्चितम् । सितपुष्पैस्तु संछन्नं सिद्धार्थकृतमध्यमम्

దానిని తెల్ల వస్త్రంతో చుట్టి, తెల్ల చందన లేపనం చేయాలి; తెల్ల పుష్పాలతో కప్పి, మధ్యలో సిద్ధార్థకము (ఆవాలు) ఉంచాలి.

Verse 194

कांस्यपात्रे तु संस्थाप्य पुत्रार्थी देशिकोत्तमः । अङ्गलग्नं तु यद्वस्त्रं कटकाभरणं तथा

దానిని కాంస్య పాత్రలో స్థాపించి, పుత్రార్థి కోసం ఉత్తమ దేశికుడు (ఆచార్యుడు) శరీరంపై ధరించిన వస్త్రాన్ని, అలాగే కటకాభరణాలను (కంకణాదులు) కూడా అక్కడ ఉంచాలి.

Verse 195

तत्सर्वं मण्डले त्याज्यं सिद्ध्यर्थं चात्मनस्तदा । प्रणम्य भास्करं पश्चादाचार्यं रुद्ररूपिणम्

అప్పుడు తన సిద్ధి కోసం ఆ సమస్తాన్ని మణ్డలంలో సమర్పించాలి. భాస్కరునికి (సూర్యునికి) ప్రణామం చేసి, తరువాత రుద్రస్వరూపుడైన ఆచార్యునికి నమస్కరించాలి।

Verse 196

मधुरं च ततोऽश्नीयाद्देव्या भुवन उत्तमे । फलदानं च विप्राय छत्रं ताम्बूलमेव च

తర్వాత దేవి యొక్క ఉత్తమ లోకంలో కొంత మధురమైనదాన్ని భుజించాలి. బ్రాహ్మణునికి ఫలదానం ఇవ్వాలి; ఛత్రం మరియు తాంబూలమును కూడా సమర్పించాలి।

Verse 197

उपानहौ च यानं च स भवेद्दुःखवर्जितः । भास्करे क्रीडते लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

పాదుకలు మరియు వాహనాన్ని దానం చేయడంతో అతడు దుఃఖరహితుడవుతాడు. మహాప్రళయం వరకు భాస్కరుని లోకంలో క్రీడిస్తాడు।

Verse 198

दानं कोटिगुणं सर्वं शुभं वा यदि वाशुभम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

ప్రతి దానం కోటిగుణ ఫలాన్ని ఇస్తుంది—అది శుభమైనా అశుభమైనా. ఎలా అన్ని నదులు, వాగులు సముద్రంలో లయమవుతాయో అలాగే।

Verse 199

एवं पापानि नश्यन्ति ह्येरण्डीसङ्गमे नृणाम् । समन्ताच्छस्त्रपातेन ह्येरण्डीसङ्गमे नृप

ఓ రాజా! ఈ విధంగా ఎరండీ-సంగమంలో మనుష్యుల పాపాలు నశిస్తాయి; ఆ ఎరండీ-సంగమంలో చుట్టూ ఆయుధవర్షం పడుతున్నట్లుగా।

Verse 200

भ्रूणहत्यासमं पापं नश्यते शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं च यो भक्त्या जातवेदसि कारयेत्

శంకరుడు పలికెను—భ్రూణహత్యతో సమానమైన పాపముకూడ నశించును. మరియు భక్తితో జాతవేదస తీర్థమున ప్రాణత్యాగము చేయువాడు…