Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 17

Devanagari script

अनसूयोवाच । यत्त्वया शोचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्यहम् । तवोद्वेगकरं यच्च तन्मे दहति चेतसि

Transliteration

anasūyovāca | yattvayā śocitaṃ vipra tatsarvaṃ śocayāmyaham | tavodvegakaraṃ yacca tanme dahati cetasi

Translation

అనసూయ పలికెను: 'ఓ విప్రా! నీవు దేనిని గూర్చి శోకించుచున్నావో, వాటన్నిటిని గూర్చి నేను కూడా శోకించుచున్నాను. ఏది నీకు ఉద్వేగమును కలిగించునో, అది నా మనస్సును కూడా దహించుచున్నది.'

Word by Word

• अनसूया: Anasūyā
• अनसूया: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनसूया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; परस्मैपद

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (Agent expressed in instrumental/कर्ता-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन; सर्वनाम

• शोचितम्: lamented, grieved over
• शोचितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: शुच् (धातु)
• Form: भूतकाले कर्मणि क्त-प्रत्यय (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• विप्र: O brahmin
• विप्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण (qualifying तत्)

• शोचयामि: I lament (for it)
• शोचयामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुच् (धातु, णिच् causative)
• Form: लट् (Present); उत्तमपुरुष (1st person); एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: make lament/express lament)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; सर्वनाम

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन; सर्वनाम

• उद्वेगकरम्: causing agitation
• उद्वेगकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उद्वेग (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; तत्पुरुष-समास (उद्वेगं करोति इति)

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• मे: for me
• मे: Sampradana (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (6th/4th); एकवचन; सर्वनाम (here: for me/in me)

• दहति: burns, torments
• दहति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: लट् (Present); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; परस्मैपद

• चेतसि: in the mind
• चेतसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

Speaker

Anasūyā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra āśrama milieu (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Atri (addressed as ‘vipra’)

Visual Art Cues

Scene: Anasūyā speaks gently to a distressed brāhmaṇa (Atri), her posture protective; the ‘burning in the heart’ is shown through subtle red glow near the chest or through expressive eyes and hand-to-heart gesture.

Characters & Entities

• Anasūyā
• Atri (implied by address vipra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse models gṛhastha-dharma: a spouse shares not only household duties but also the inner burden of sorrow, supporting dharmic resolve.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse is part of the Revā Khaṇḍa narrative set in the sacred Narmadā-region frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is a compassionate dialogue preparing for counsel on dharmic means.