Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 180

Devanagari script

सर्गप्रदं समस्तस्य कमलाकरशोभितम् । यो ह्येवं वसते तत्र त्रियमे स्थान उत्तमे

Transliteration

sargapradaṃ samastasya kamalākaraśobhitam | yo hyevaṃ vasate tatra triyame sthāna uttame

Translation

సమస్తానికి సృష్టిని ప్రసాదించే, కమలవన శోభతో విరాజిల్లే బ్రహ్మదేవుని ధ్యానించాలి. ఎవడు ఈ విధంగా ఆ ఉత్తమ స్థానంలో రాత్రి మూడు యామములు నివసించునో…

Word by Word

• सर्गप्रदम्: bestowing creation/emanation
• सर्गप्रदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्ग-प्रद (प्रातिपदिक; सर्ग + प्रद)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषण (समासः षष्ठी-तत्पुरुषः/उपपद-तत्पुरुषः: ‘सर्गं प्रददाति’ इति)

• समस्तस्य: of the whole (of all)
• समस्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: समस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• कमलाकरशोभितम्: adorned with lotus-lakes
• कमलाकरशोभितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कमल-आकर-शोभित (प्रातिपदिक; कमल + आकर + शोभित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘शोभित’ (√शुभ्/शोभ् धातु), विशेषण; समासः तत्पुरुषः (‘कमलानाम् आकरैः शोभितम्’)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• एवम्: thus, in this manner
• एवम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• वसते: dwells, resides
• वसते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• त्रियमे: in the third
• त्रियमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रिय (प्रातिपदिक; ‘तृतीय’ अर्थे)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण

• स्थाने: place
• स्थाने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• उत्तमे: excellent, best
• उत्तमे: Adhikarana (Qualifier/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; विशेषण (स्थाने इति पदस्य)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Eraṇḍī (Revā-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍunandana (Yudhiṣṭhira) addressed in nearby verses; also ‘narādhipa’ address occurs in sequence

Visual Art Cues

Scene: A serene riverside tirtha at night: a sādhaka seated in meditation, visualizing Brahmā with lotus imagery; the place glows like a lotus-grove, with calm water and faint lamp-light.

Characters & Entities

• Brahmā (implied)
• Kamalākara (lotus imagery)
• Triyāma (three watches)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sustained sacred presence (residing through the night watches) joined with elevated contemplation is praised as a potent vrata practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse mentions an ‘excellent place’ without naming it; the chapter’s setting remains within the Revā Khaṇḍa sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Residing in the sacred place for three yāmas (three watches of the night) while maintaining prescribed meditation.