Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 113

Devanagari script

वसते तत्र गोविन्दः संजातो विपुले कुले । पुत्रदारसमोपेतो गृहक्षेत्ररतः सदा

Transliteration

vasate tatra govindaḥ saṃjāto vipule kule | putradārasamopeto gṛhakṣetrarataḥ sadā

Translation

అక్కడ గోవిందుడు అనే వాడు విపుల కులమున జన్మించి నివసించెను; అతడు సదా గృహమునూ క్షేత్రమునూ రతుడై, పుత్ర-దారలతో కూడి ఉండెను।

Word by Word

• वसते: dwells
• वसते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• गोविन्दः: Govinda
• गोविन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोविन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• संजातः: born
• संजातः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + जन् (धातु) + जात (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विपुले: great; extensive
• विपुले: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कुले: in a family
• कुले: Adhikarana (Sphere/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• पुत्रदारसमोपेतः: accompanied by son and wife
• पुत्रदारसमोपेतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + दार + समुपेत (प्रातिपदिक; उपेत = √इ क्त with सम्-उप)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व (पुत्रः च दाराः च) + समुपेत (युक्तः)

• गृहक्षेत्ररतः: devoted to house and fields
• गृहक्षेत्ररतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गृह + क्षेत्र + रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व (गृहं च क्षेत्रं च) + रत (आसक्तः)

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Suvarṇaśilaka vicinity (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Govinda in a prosperous household: granaries, ploughed fields, family around—an image of stability before the coming disruption.

Characters & Entities

• Govinda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It portrays the gṛhastha stage as a legitimate dharmic context, from which deeper lessons about impermanence and duty will emerge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is praised in this line; it continues the Revā Khaṇḍa’s regional setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is descriptive, establishing the protagonist’s social and domestic situation.