Rig Veda 7.2.3: Mandala 7, Sukta 2, Mantra 3

Sukta 7.2

Rishi: Vasiṣṭha (Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi) — traditional attribution for Maṇḍala 7 hymns

Devata: Agni (primarily); also mediating between Rodasī (Heaven & Earth)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas) — typical for RV 7

Samhita Patha (Devanagari)

ईळेन्यं वो असुरं सुदक्षमन्तर्दूतं रोदसी सत्यवाचम् । मनुष्वदग्निं मनुना समिद्धं समध्वराय सदमिन्महेम ॥

Transliteration

īḷényaṃ vo ásuraṃ su-dákṣam antár-dūtaṃ ródasī satyá-vācam | manuṣvád agníṃ mánunā sám-iddhaṃ sám adhvarā́ya sádam ín mahema ||

Translation

మేము మీకొరకు ఆ ఆరాధ్య అగ్నిని స్తుతించుదము—అతడు అసురుడు (ప్రభుత్వశక్తి), సుదక్షుడు (పూర్ణనైపుణ్యుడు); ద్యావా–పృథివి మధ్య అంతర్దూతుడు, సత్యవాక్యుడు. మనుష్యరీతిగా, మను (మనస్సు) చేత సమిద్ధమైన అగ్నిని యజ్ఞార్థం మేము సదా సమ్యక్‌గా సమన్వయపరచుదము; నిరంతరం అతని మహిమను గానము చేయుదము.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ईळेन्यम्: praiseworthy, worthy of invocation
• ईळेन्यम्: Karma (विशेष्य ‘अग्निम्’ का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईळेन्य (प्रातिपदिक; √ईळ्/√इल् ‘स्तुतौ’ से व्युत्पन्न विशेषण)

• वः: of you, your
• वः: Sampradāna/सम्बन्ध (सम्बन्ध-षष्ठी: ‘your’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• असुरम्: the mighty lord (asura)
• असुरम्: Karma (अग्निम् का विशेषण/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun/Adjective
• Root: असुर (प्रातिपदिक)

• सुदक्षम्: well-skilled, very capable
• सुदक्षम्: Karma (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-दक्ष (प्रातिपदिक)

• अन्तर्दूतम्: the inner messenger (mediator)
• अन्तर्दूतम्: Karma (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अन्तर्-दूत (समास: अव्ययीभाव/तत्पुरुष; दूत प्रातिपदिक)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: Karma (युग्म-कर्म: ‘the two worlds’)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिवी)

• सत्यवाचम्: truth-speaking
• सत्यवाचम्: Karma (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य-वाच् (समास; वाच् प्रातिपदिक)

• मनुष्वत्: in the manner of Manu/men, as is done by men
• मनुष्वत्: Adverbial (क्रियाविशेषण: ‘मनुष्य-रीति से’)
• Type: Indeclinable
• Root: मनुष्वत् (अव्यय; ‘मनुष्यवत्’)

• अग्निम्: Agni
• अग्निम्: Karma (महेम का कर्म)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मनुना: by Manu
• मनुना: Karaṇa (साधन/सहकारक: ‘मनु के द्वारा/मनु के साथ’)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• समिद्धम्: kindled, well-lit
• समिद्धम्: Karma (अग्निम् का विशेषण)
• Type: Participle (past passive)
• Root: सम्-इध् (धातु √इध् ‘दीप्तौ’ से क्त-प्रत्यय; ‘समिद्ध’)

• सम्: together, completely
• सम्: Adverbial (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• अध्वराय: for the sacrifice (adhvara)
• अध्वराय: Sampradāna (उद्देश्य/हित: ‘यज्ञ के लिए’)
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• सदम्: always, continually
• सदम्: Adverbial (काल/आवृत्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: सदम् (अव्यय; ‘सदा/नित्यं’)

• इत्: indeed, just
• इत्: Discourse particle (निपात; बल/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात)

• महेम: may we worship/praise
• महेम: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: √मह् ‘पूजायाम्/स्तुतौ’ (वेद. injunctive/optative प्रयोग)