Rig Veda 2.13.2: Mandala 2, Sukta 13, Mantra 2

Sukta 2.13

Rishi: Gṛtsamada (traditional)

Devata: Indra (traditional for RV 2.13; verse also supports Waters/Soma imagery as functional deities)

Chandas: Triṣṭubh (likely; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयो विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम् । समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 2.13.2

Transliteration

sadhrīmā yanti pari bibhratīḥ payo viśvapsnyāya pra bharanta bhojanam | samāno adhvā pra-vatām anu-syade yastākṛṇoḥ prathamaṃ sāsy ukthyaḥ ||

Translation

వారు సమన్వయంగా కదులుతారు, చుట్టూ పాల-సారం (పయః)ను ధరించి; సర్వపోషకునికై వారు ఆనందదాయకమైన భోజనాన్ని ముందుకు తెస్తారు. మార్గం ఒక్కటే—సరళి/సరువు ప్రవాహాన్ని అనుసరించి వారు సాగుతారు; వారిని మొదట అలా చేసినవాడు—ఉక్థ్య (స్తుతి-యోగ్యుడు).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सध्रीमाः: एकत्र/सम्यक् (चलने वाली)
• सध्रीमाः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सध्रीमन् (प्रातिपदिक) < सध्रि- (सम्/सध्रि ‘एकत्र, सम्यक्’)

• यन्ति: जाती हैं
• यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यम् (गत्यर्थ) / या (गत्यर्थ) → यान्ति (वेद. यन्ति)

• परि: चारों ओर/परितः
• परि: उपपद/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• बिभ्रतीः: धारण करती हुई
• बिभ्रतीः: कर्तृ (यन्ति के साथ)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: भृ (धारण) → बिभ्रत् (वर्त्तमान कृदन्त)

• पयः: दूध/रस
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• विश्वप्स्न्याय: विश्वव्यापिनी/सर्वत्र-प्रसिद्ध (के लिये)
• विश्वप्स्न्याय: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used as dative)
• Root: विश्वप्स्न्य (प्रातिपदिक; ‘सर्वत्र-व्याप्त/सर्वत्र-प्रसिद्ध’)

• प्र: आगे/प्रकर्षेण
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• भरन्त: वे लाते/वहन करते हैं
• भरन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धारण/वहन) → भरन्ति (वेद. 3pl; पदपाठे ‘भरन्त’)

• भोजनम्: भोजन/आहार
• भोजनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक) < भुज्/भुज् (भोग) / भुज् (पालन) से नामधातु

• समानः: एक ही/समान
• समानः: कर्तृ (अगले वाक्य में)
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक)

• अध्वा: मार्ग/पथ
• अध्वा: कर्तृ (समानः का विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: अध्वन् (प्रातिपदिक)

• प्रवताम्: ढलानों/प्रवाहों का
• प्रवताम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: प्रवत् (प्रातिपदिक ‘ढलान/प्रवाह/अवनति’)

• अनुष्यदे: अनुसरण करता/साथ बहता है
• अनुष्यदे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अनु + ष्यद्/स्यन्द् (गत्यर्थ/प्रवाह) (वेद. रूप)

• यः: जो
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ताकृणोः: तू करता/रचता है
• ताकृणोः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (करण) → ता-कृणोः (वेद. 2sg; ‘तत्’/‘ता’ उपसर्गीय/प्रत्ययात्मक बल)

• प्रथमम्: प्रथम/सबसे पहले
• प्रथमम्: कर्म/क्रियाविशेषण
• Type: Adjective (used adverbially/acc.)
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• सास्युः: वे हों/हो जाएँ
• सास्युः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (भू/सत्ता) → सास्युः (वेद. परोक्ष/आशीर्लिङ्/इच्छार्थक-प्रयोग; 3pl)

• उक्थ्याः: उक्थ-सम्बन्धी स्तोता/उक्थ्य (स्तुति-योग्य)
• उक्थ्याः: कर्तृ/विशेष्य (सास्युः के)
• Type: Adjective/Noun
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक) < उक्थ (स्तुति/शस्त्र)