HomeRig VedaMandala 2Sukta 13Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 2.13

Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Indra (traditional for RV 2.13; verse also supports Waters/Soma imagery as functional deities)
Chandas: Triṣṭubh (likely; requires metrical verification)

सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयो विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम् । समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥

स॒ध्रीमा य॑न्ति॒ परि॒ बिभ्र॑ती॒: पयो॑ वि॒श्वप्स्न्या॑य॒ प्र भ॑रन्त॒ भोज॑नम् । स॒मा॒नो अध्वा॑ प्र॒वता॑मनु॒ष्यदे॒ यस्ताकृ॑णोः प्रथ॒मं सास्यु॒क्थ्य॑: ॥

sadhrīmā yanti pari bibhratīḥ payo viśvapsnyāya pra bharanta bhojanam | samāno adhvā pra-vatām anu-syade yastākṛṇoḥ prathamaṃ sāsy ukthyaḥ ||

In harmony they move, bearing around the milk-essence; for the all-nourishing they bring forward the food of delight. One is the path along the downward slopes they follow; you who first made them so—worthy are you of the hymn.

स॒ध्री । ई॒म् । आ । य॒न्ति॒ । परि॑ । बिभ्र॑तीः । पयः॑ । वि॒श्वऽप्स्न्या॑य । प्र । भ॒र॒न्त॒ । भोज॑नम् । स॒मा॒नः । अध्वा॑ । प्र॒ऽवता॑म् । अ॒नु॒ऽस्यदे॑ । यः । ता । अकृ॑णोः । प्र॒थ॒मम् । सः । अ॒सि॒ । उ॒क्थ्यः॑ ॥सध्री । ईम् । आ । यन्ति । परि । बिभ्रतीः । पयः । विश्वप्स्न्याय । प्र । भरन्त । भोजनम् । समानः । अध्वा । प्रवताम् । अनुस्यदे । यः । ता । अकृणोः । प्रथमम् । सः । असि । उक्थ्यः ॥sadhrī | īm | ā | yanti | pari | bibhratīḥ | payaḥ | viśva-psnyāya | pra | bharanta | bhojanam | samānaḥ | adhvā | pra-vatām | anu-syade | yaḥ | tā | akṛṇoḥ | prathamam | saḥ | asi | ukthyaḥ

सध्रीमाःएकत्र/सम्यक् (चलने वाली)
सध्रीमाः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसध्रीमन् (प्रातिपदिक) < सध्रि- (सम्/सध्रि ‘एकत्र, सम्यक्’)
यन्तिजाती हैं
यन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootयम् (गत्यर्थ) / या (गत्यर्थ) → यान्ति (वेद. यन्ति)
परिचारों ओर/परितः
परि:
उपपद/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
बिभ्रतीःधारण करती हुई
बिभ्रतीः:
कर्तृ (यन्ति के साथ)
TypeParticiple (Adjectival)
Rootभृ (धारण) → बिभ्रत् (वर्त्तमान कृदन्त)
पयःदूध/रस
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
विश्वप्स्न्यायविश्वव्यापिनी/सर्वत्र-प्रसिद्ध (के लिये)
विश्वप्स्न्याय:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used as dative)
Rootविश्वप्स्न्य (प्रातिपदिक; ‘सर्वत्र-व्याप्त/सर्वत्र-प्रसिद्ध’)
प्रआगे/प्रकर्षेण
प्र:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
भरन्तवे लाते/वहन करते हैं
भरन्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootभृ (धारण/वहन) → भरन्ति (वेद. 3pl; पदपाठे ‘भरन्त’)
भोजनम्भोजन/आहार
भोजनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक) < भुज्/भुज् (भोग) / भुज् (पालन) से नामधातु
समानःएक ही/समान
समानः:
कर्तृ (अगले वाक्य में)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
अध्वामार्ग/पथ
अध्वा:
कर्तृ (समानः का विशेष्य)
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
प्रवताम्ढलानों/प्रवाहों का
प्रवताम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootप्रवत् (प्रातिपदिक ‘ढलान/प्रवाह/अवनति’)
अनुष्यदेअनुसरण करता/साथ बहता है
अनुष्यदे:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु + ष्यद्/स्यन्द् (गत्यर्थ/प्रवाह) (वेद. रूप)
यःजो
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ताकृणोःतू करता/रचता है
ताकृणोः:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (करण) → ता-कृणोः (वेद. 2sg; ‘तत्’/‘ता’ उपसर्गीय/प्रत्ययात्मक बल)
प्रथमम्प्रथम/सबसे पहले
प्रथमम्:
कर्म/क्रियाविशेषण
TypeAdjective (used adverbially/acc.)
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
सास्युःवे हों/हो जाएँ
सास्युः:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (भू/सत्ता) → सास्युः (वेद. परोक्ष/आशीर्लिङ्/इच्छार्थक-प्रयोग; 3pl)
उक्थ्याःउक्थ-सम्बन्धी स्तोता/उक्थ्य (स्तुति-योग्य)
उक्थ्याः:
कर्तृ/विशेष्य (सास्युः के)
TypeAdjective/Noun
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक) < उक्थ (स्तुति/शस्त्र)