Opening the text

Sukta 10.49
Indra (self-proclaiming voice), hymn 10.49 is a prominent Indra-ātmastuti
Indra
Triṣṭubh (probable; requires scan)
ఋగ్వేదం 10.49 ఇంద్ర-ఆత్మస్తుతి: ఇంద్రుడు మొదటి పురుషంలో పలుకుతూ, విజయానికి, విస్తరణకు, యజ్ఞం యొక్క సమ్యక్ క్రమస్థాపనకు వెనుకనున్న తన సార్వభౌమ కర్తృత్వాన్ని ప్రకటిస్తాడు. ఈ సూక్తం ఇంద్రుణ్ణి స్తోత్రగాయకునికి ప్రాచీన సంపదను ప్రసాదించువాడిగా, యజమానుణ్ని జాగృతం చేయువాడిగా, మరియు వృత్రసదృశ అవరోధశక్తులను నిర్ణాయకంగా ఛేదించువాడిగా చూపుతుంది; చివరికి అప్రతిహత ప్రేరణ (చ్యౌత్న) ద్వారా దేవులనూ మనుషులనూ వ్యాపించువాడిగా అతని పరాకాష్ఠను ప్రతిపాదిస్తుంది.
Mantra 1
अहं दां गृणते पूर्व्यं वस्वहं ब्रह्म कृणवं मह्यं वर्धनम् । अहं भुवं यजमानस्य चोदितायज्वनः साक्षि विश्वस्मिन्भरे ॥
స్తుతి చేసే వానికి నేను ప్రాచీన వసువును (సంపద) ఇస్తాను; నాకు నేనే బ్రహ్మాన్ని—వృద్ధికి కారణమైన వర్ధనాన్ని—సృష్టించుకుంటాను. యజమానునికి నేను ప్రేరకుడనవుతాను; యజ్ఞం చేయని వానికీ సాక్షిగా—ప్రతి భార-వహనంలో—నేనే ఉంటాను.
Mantra 2
मां धुरिन्द्रं नाम देवता दिवश्च ग्मश्चापां च जन्तवः । अहं हरी वृषणा विव्रता रघू अहं वज्रं शवसे धृष्ण्वा ददे ॥
దేవతలు నన్ను ‘ఇంద్ర’ అనే నామంతో స్థాపించారు—దివిలోకపు, భూమిలోకపు, అపః (జల) లోకపు సమస్త జీవులు. నేను రెండు హరి (పీతవర్ణ) అశ్వాలను—రెండు బలవంతమైన, స్వేచ్ఛాగమనం గల, వేగవంతమైనవాటిని—యోకుతాను; ధృష్ట (సాహస) బలార్థం వజ్రాన్ని నేను ధరిస్తాను.
Mantra 3
अहमत्कं कवये शिश्नथं हथैरहं कुत्समावमाभिरूतिभिः । अहं शुष्णस्य श्नथिता वधर्यमं न यो रर आर्यं नाम दस्यवे ॥
కవికి కోసం నా ప్రహారాలతో అత్కను నేను చిదిమేశాను; నా సహాయ-రక్షణలతో కుత్సను నేను కాపాడాను. శుష్ణను భంగం చేసినవాడిని నేను—దస్యువుకు ఆర్య నామాన్ని వ్యాపారంగా మార్చివేసేవానికి యమసమ మృత్యువుగా.
Mantra 4
अहं पितेव वेतसूँरभिष्टये तुग्रं कुत्साय स्मदिभं च रन्धयम् । अहं भुवं यजमानस्य राजनि प्र यद्भरे तुजये न प्रियाधृषे ॥
సహాయార్థం తండ్రివలె నేను వేతసూలను పొందాను; కుత్సకోసం తుగ్రను, స్మదిభను నేను వశపరచాను. యజమాని యుద్ధభారాన్ని ముందుకు మోసుకుంటూ—కేవలం ప్రియమైనదానిచేత ఆపబడక—దూసుకుపోయే వేళ, నేను అతని రాజశక్తిగా అవుతాను.
Mantra 5
अहं रन्धयं मृगयं श्रुतर्वणे यन्माजिहीत वयुना चनानुषक् । अहं वेशं नम्रमायवेऽकरमहं सव्याय पड्गृभिमरन्धयम् ॥
నేను శ్రుతర్వణుని కోసం మృగయను వశపరచాను; అతడు యుక్తులతో మళ్లీ మళ్లీ నాపై దాడి చేసినప్పుడు. ఆయవుని కోసం ‘వేశ’ (కుల-నివాసం)ను నమ్రం చేశాను; సవ్యుని కోసం పడ్గృభిని కూడా వశపరచాను.
Mantra 6
अहं स यो नववास्त्वं बृहद्रथं सं वृत्रेव दासं वृत्रहारुजम् । यद्वर्धयन्तं प्रथयन्तमानुषग्दूरे पारे रजसो रोचनाकरम् ॥
నేనే అతడు—వృత్రహన్ (ఆవరణ-హంతా)గా—కొత్త నివాసాన్ని, విశాల రథాన్ని ఆక్రమించిన వృత్రసదృశ దాస-శత్రువును చూర్ణం చేసినవాడు. ఆ బలం మనుష్యులలో పెరిగి వ్యాపిస్తున్నప్పుడు, రజస్సు యొక్క దూర అవతల, మసక మధ్యలోకాల పైన, ప్రకాశమయ విస్తారాలను దూర తీరమువరకు వెలిగించాను.
Mantra 7
अहं सूर्यस्य परि याम्याशुभिः प्रैतशेभिर्वहमान ओजसा । यन्मा सावो मनुष आह निर्णिज ऋधक्कृषे दासं कृत्व्यं हथैः ॥
నేను సూర్యుని చుట్టూ పరిభ్రమిస్తాను—శీఘ్ర శక్తులతో ప్రేరితుడై, ప్రకాశమయ అశ్వాలచే లాగబడి, ఓజస్సుతో మోయబడుతూ. మానవ-ప్రేరకుడు ప్రకటనమైన తేజస్సుకోసం నన్ను పిలిచినప్పుడు, నేను శత్రు-తమస్సును వేరు చేసి నలిపివేస్తాను—బలహీనపరచదగిన ఆ దాసుని—నిర్ణాయక ఘాతాలతో.
Mantra 8
अहं सप्तहा नहुषो नहुष्टरः प्राश्रावयं शवसा तुर्वशं यदुम् । अहं न्यन्यं सहसा सहस्करं नव व्राधतो नवतिं च वक्षयम् ॥
నేను సప్తహంతను; నహుషునికన్నా అధిక బలవంతుడను. నా శౌర్యబలంతో తుర్వశుని, యదువును ముందుకు తోసి తరిమివేశాను. మనకు వ్యతిరేకంగా బలం ప్రదర్శించే ఆ ఇతర ప్రతిశక్తిని నేను బలంతో అణచివేస్తాను; కల్లోలకారులలో తొమ్మిది మరియు తొంభై తొమ్మిదిని నేను క్షీణింపజేసి పడగొట్టాను.
Mantra 9
अहं सप्त स्रवतो धारयं वृषा द्रवित्न्वः पृथिव्यां सीरा अधि । अहमर्णांसि वि तिरामि सुक्रतुर्युधा विदं मनवे गातुमिष्टये ॥
నేను వృషభ-బలం; ఏడు ప్రవాహాలను వారి మార్గంలో నిలిపి, ద్రవిణ (సమృద్ధి) తెచ్చేవారికై భూమిపై సీరాలు—నాగలి గీతలు—స్థాపించాను. నేను సుక్రతు (సద్వివేకం) గలవాడనై సత్త్వపు వరదలను దాటుతాను; యుద్ధం ద్వారా మనుష్యునికి ఇష్టి (అభీష్ట యజ్ఞ/సాధన) సిద్ధికి మార్గాన్ని కనుగొంటాను.
Mantra 10
अहं तदासु धारयं यदासु न देवश्चन त्वष्टाधारयद्रुशत् । स्पार्हं गवामूधस्सु वक्षणास्वा मधोर्मधु श्वात्र्यं सोममाशिरम् ॥
వారిలో నేను ఆ దానినే నిలిపాను; ఏ దేవుడూ—త్వష్టృ కూడా—నిలపలేనిదాన్ని: ప్రకాశించే, ఆకాంక్షిత మాధుర్యాన్ని. నేను ‘మధువின் మధు’—సోమ ఆశిర్ (మిశ్రమం)—గోవుల ఊదరాల్లోను వక్షస్థలాల్లోను, ఆ కాంతిమయ మూలాల్లో, స్థాపించాను—ఆనందపు పోషణ దోహనమగునట్లు.
Mantra 11
एवा देवाँ इन्द्रो विव्ये नॄन्प्र च्यौत्नेन मघवा सत्यराधाः । विश्वेत्ता ते हरिवः शचीवोऽभि तुरासः स्वयशो गृणन्ति ॥
ఇట్లే ఇంద్రుడు దేవులలోను మానవశక్తులలోను వ్యాపించి ఉన్నాడు; ప్రేరక పరాక్రమంతో దానశీల మఘవా, సత్యరాధా, సత్యములోనే సిద్ధిని సంపూర్ణం చేస్తాడు. అందుచేత, హరివః—హరిత అశ్వాల అధిపతీ, శచీవః—ఫలప్రదమైన బుద్ధిశక్తి గలవాడా, సమస్త బలవంతులు నిన్ను గానము చేస్తారు—స్వయశస్, స్వప్రకాశ మహిమావంతుడా.
It is an Indra-ātmastuti where Indra speaks in the first person (“I…”), declaring that he gives wealth, empowers sacred speech, drives the sacrificer, and destroys obstruction.
It suggests that divine order observes all human choices: Indra supports the one aligned with yajña (disciplined offering and truth), while the one who refuses it is still seen and measured in the cosmic balance.
Indra represents the force of awakened will and clarity that breaks inner “Vṛtra”—fear, inertia, and blockage—so the mind gains wider light and the person can act with strength and truth.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.