Rig Veda 1.116.5: Mandala 1, Sukta 116, Mantra 5

Sukta 1.116

Rishi: Kutsa Āṅgirasa

Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अनारम्भणे तदवीरयेथामनास्थाने अग्रभणे समुद्रे । यदश्विना ऊहथुर्भुज्युमस्तं शतारित्रां नावमातस्थिवांसम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.116.5

Transliteration

anārambhaṇé tád avīrayethām anāsthā́ne agrabhaṇé samudré | yád aśvinā ūháthur bhujyúm ástaṃ śatā́ritrāṃ nā́vam ātasthivā́ṃsam ||

Translation

ఆధారంలేని స్థలంలో మీరు ఆ వీర్యాన్ని ప్రదర్శించారు; అడుగుపెట్టడానికి, పట్టుకోడానికి చోటులేని సముద్రంలో—హే అశ్వినులారా! మీరు భుజ్యువును అతని గృహం వైపు మోసినప్పుడు, అతడు శత-ఆరిత్ర (వంద పడవచాపలు) గల నౌకపై నిలిచి ఉన్నాడు. అలాగే మా ఆధారంలేని క్షణాలలో, మనస్సుకు పట్టుకోదగిన ఆధారం లేనప్పుడు, అదే శక్తిని ప్రదర్శించండి; అనేక సాధనాలు గల, సుశ్రేణి సంకల్ప-శక్తి అనే నౌకను మాకు ప్రసాదించండి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अनारम्भणे: in a non-supporting (place), in a situation without a hold
• अनारम्भणे: अधिकारण
• Type: Noun/Adjective (locative use)
• Root: अनारम्भण (प्रातिपदिक; a- + आरम्भण) अथवा अन्-आरम्भण

• तत्: that
• तत्: कर्म (यद्-तद् सम्बन्धे ‘that’ as object) / (सन्दर्भसूचक)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अवीरयेथाम्: you two showed heroism / acted bravely
• अवीरयेथाम्: क्रिया (कर्तरि; ‘you two’)
• Type: Verb
• Root: वीरय् (Denom. from वीर) / √वीर (विक्रमणे/वीरभावे) (वैदिक)

• अनास्थाने: in a place without a standing/support
• अनास्थाने: अधिकारण
• Type: Noun/Adjective (locative use)
• Root: अनास्थान (प्रातिपदिक; a- + आस्थान)

• अग्रभणे: in a situation without grasping/without a hold
• अग्रभणे: अधिकारण
• Type: Noun/Adjective (locative use)
• Root: अग्रभण (प्रातिपदिक; a- + ग्रहण/ग्रभण)

• समुद्रे: in the ocean
• समुद्रे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• यत्: when/that which
• यत्: कर्म (यद्-तद् सम्बन्धे) / (सन्दर्भसूचक)
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्विना: O Aśvins (you two)
• अश्विना: कर्ता
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• ऊहथुः: you two conveyed / brought
• ऊहथुः: क्रिया (कर्तरि)
• Type: Verb
• Root: √ऊह् (ऊहने/विचारे ‘to convey, to bring, to carry/contrive’ वैदिक)

• भुज्युम्: Bhujyu
• भुज्युम्: कर्म
• Type: Noun (proper name)
• Root: भुज्यु (प्रातिपदिक; नाम)

• अस्तम्: homeward; to safety
• अस्तम्: अधिकारण (गत्यर्थे देश/दिशा)
• Type: Indeclinable (directional adverb) / Noun used adverbially
• Root: अस्त (अव्यय/नाम; ‘home, setting’)

• शतारित्राम्: hundred-oared
• शतारित्राम्: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Adjective
• Root: शत-आरित्र (प्रातिपदिक; शत ‘hundred’ + आरित्र ‘oar’)

• नावम्: boat, ship
• नावम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नौ/नाव् (प्रातिपदिक)

• आतस्थिवांसम्: who had mounted / who was standing upon (it)
• आतस्थिवांसम्: कर्म (विशेषण-रूपेण)
• Type: Participle
• Root: आ-√स्था (to stand, to mount) + तस्थिवांस् (कृदन्त; लिट्-परिप्रयोग)