Adhyaya 50

Verse 1

भीष्म उवाच । यत्पुण्यमधिकं लोके सर्वदा सर्वसंमतम् । तद्वदस्वेच्छया विप्र यत्कृतं पूर्वपूर्वकैः

భీష్ముడు పలికెను—హే విప్రా! లోకంలో సర్వదా సర్వసమ్మతమైన అత్యుత్తమ పుణ్యకర్మ ఏదో స్వేచ్ఛగా నాకు చెప్పుము; పూర్వపూర్వులు ఆచరించినదానిని కూడా వివరించుము।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । एकदा तु द्विजाः सर्वे व्यासशिष्यास्सहादरात् । व्यासं प्रणम्य पप्रच्छु धर्मं मां च यथा भवान्

పులస్త్యుడు పలికెను—ఒకసారి వ్యాసుని శిష్యులైన సమస్త ద్విజులు భక్తితో వ్యాసునికి నమస్కరించి, నీవు అడిగినట్లే ధర్మం గురించియు నా గురించియు ఆయనను ప్రశ్నించారు।

Verse 3

द्विजा ऊचुः । पुण्यात्पुण्यतमं लोके सर्वधर्मेषु चोत्तमम् । किं कृत्वा मानवा स्वर्गं भुंजते चाक्षयं वद

ద్విజులు పలికిరి—లోకంలో పుణ్యాలలో అత్యంత పుణ్యమైనది, సమస్త ధర్మాలలో ఉత్తమమైనది ఏది? ఏ కర్మం చేయుటవలన మనుష్యులు అక్షయ ఫలముతో స్వర్గాన్ని అనుభవిస్తారు? చెప్పుము।

Verse 4

लभ्यं चाकष्टकं शुद्धं वर्णानां मर्त्यवासिनाम् । गुरूणां च लघूनां च साध्यमेकं क्रतुं वद

మర్త్యలోకంలో నివసించే అన్ని వర్ణాల వారికి—గురువులకైనా లఘువులకైనా—సులభంగా లభ్యమై, కష్టరహితమై, శుద్ధమైన ఒకే ఒక క్రతువు/వ్రతం ఏదో చెప్పుము।

Verse 5

यद्यत्कृत्वा च देवानां पूज्यो नाके भवेन्नरः । तत्तद्वद च नो ब्रह्मन्प्रसादी भव धर्मतः

హే బ్రాహ్మణా! ఏ ఏ కర్మాలు చేయుటవలన మనిషి స్వర్గంలో దేవతలచే పూజ్యుడగునో, అవన్నీ మాకు చెప్పుము; దయచేసి ధర్మానుసారంగా పలుకుము।

Verse 6

व्यास उवाच । पंचाख्यानं वदिष्यामि शृणुध्वं तत्र पूर्वतः । पंचानामेककं कृत्वा विंदेन्मोक्षं दिवं यशः

వ్యాసుడు పలికెను—నేను పంచాఖ్యానాన్ని చెప్పుదును; ముందుగా దానిని శ్రద్ధగా వినుడి. ఈ ఐదింటిని ఏకార్థంగా చేసి ఆచరించువాడు మోక్షం, స్వర్గం, యశస్సు పొందును.

Verse 7

पित्रोरर्चाऽथ पत्युश्च साम्यं सर्वजनेषु च । मित्राद्रोहो विष्णुभक्तिरेते पंच महामखाः

తల్లిదండ్రుల ఆరాధన, అలాగే భర్త పూజ; సమస్త జనుల పట్ల సమభావం; మిత్రద్రోహం చేయకపోవడం; మరియు విష్ణుభక్తి—ఇవే ఐదు మహాయజ్ఞాలు.

Verse 8

प्राक्पित्रोरर्चया विप्रा यद्धर्मं साधयेन्नरः । न तत्क्रतुशतैरेव तीर्थयात्रादिभिर्भुवि

ఓ బ్రాహ్మణులారా, ముందుగా తల్లిదండ్రులను ఆరాధించడం ద్వారా మనిషి పొందే ధర్మఫలం—భూమిపై వందల యజ్ఞాలచేతనూ, తీర్థయాత్రల వంటి వాటిచేతనూ పొందలేడు.

Verse 9

पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः । पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयंते सर्वदेवताः

తండ్రియే ధర్మము, తండ్రియే స్వర్గము, తండ్రియే పరమ తపస్సు. తండ్రి సంతోషించినప్పుడు సమస్త దేవతలు సంతోషిస్తారు.

Verse 10

पितरो यस्य तृप्यंति सेवया च गुणेन च । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि वर्तते

సేవతోను సద్గుణంతోను ఎవరి పితరులు తృప్తి చెందుతారో, అతనికి భాగీరథీ (గంగా) స్నానం నిత్యమూ జరిగినట్లే అవుతుంది.

Verse 11

सर्वतीर्थमयी माता सर्वदेवमयः पिता । मातरं पितरं चैव यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम्

మాత సమస్త తీర్థమయి, పిత సమస్త దేవమయుడు. ఎవడు తల్లి–తండ్రులకు ప్రదక్షిణ చేస్తాడో, అతడు అన్ని తీర్థాలు మరియు దేవతలను ప్రదక్షిణ చేసినట్లే అవుతుంది.

Verse 12

प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा । जानुनी च करौ यस्य पित्रोः प्रणमतः शिरः

ఎవడు తల్లిదండ్రులకు నమస్కరించేటప్పుడు మోకాళ్లు, చేతులు నేలను తాకేలా వంగుతాడో, అతనిచేత ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమి ప్రదక్షిణ చేయబడినట్లే అవుతుంది.

Verse 13

निपतंति पृथिव्यां च सोक्षयं लभते दिवं । तयोश्चरणयोर्यावद्रजश्चिह्नानि मस्तके

ఎవడు భూమిపై సాష్టాంగంగా పడి నమస్కరిస్తాడో, అతడు అక్షయమైన స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడు—తల్లిదండ్రుల పాదధూళి చిహ్నాలు అతని శిరస్సుపై ఉన్నంతకాలం.

Verse 14

प्रतीके च विलग्नानि तावत्पूतः सुतस्तयोः । पादारविंदसलिलं यः पित्रोः पिबते सुतः

తల్లిదండ్రుల నిమిత్తం చేయవలసిన విధి-కర్మలలో కుమారుడు నిమగ్నంగా ఉన్నంతకాలం అతడు పవిత్రుడవుతాడు—ప్రత్యేకంగా తల్లిదండ్రుల పాదారవింద జలమైన చరణామృతాన్ని పానంచేసే కుమారుడు.

Verse 15

तस्य पापक्षयं याति जन्मकोटिशतार्जितं । धन्योसौ मानवो लोके पूतोसौ सर्वकल्मषात्

అతని కోటి కోటి జన్మల్లో కూడబెట్టిన పాపాలు నశిస్తాయి. అతడు ఈ లోకంలో ధన్యుడు; సమస్త కల్మషాల నుండి శుద్ధుడవుతాడు.

Verse 16

विनायकत्वमाप्नोति जन्मनैकेन मानवः । पितरौ लंघयेद्यस्तु वचोभिः पुरुषाधमः

యే పురుషాధముడు మాటలతో తల్లిదండ్రులను లంఘించి అవమానిస్తాడో, అతడు ఒక్క జన్మలోనే వినాయకత్వం—విఘ్నకర్త భావం—ను పొందుతాడు.

Verse 17

निरये च वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवं । पित्रोरनर्चनं कृत्वा भुंक्ते यस्तु सुताधमः

తల్లిదండ్రులను అర్చించకుండా భోజనం చేసే సుతాధముడు ఆభూతసంప్లవం (ప్రళయం) వరకు నరకంలో నివసిస్తాడు.

Verse 18

क्रिमिकूपेथ नरके कल्पांतमुपतिष्ठति । रोगिणं चापि वृद्धं च पितरं वृत्तिकर्शितम्

రోగితో, వృద్ధుడితో, జీవనోపాధి లేక క్షీణించిన తండ్రిని బాధించే వాడు కল্পాంతం వరకు ‘కృమికూప’ అనే నరకంలో ఉంటాడు.

Verse 19

विकलं नेत्रकर्णाभ्यां त्यक्त्वा गच्छेच्च रौरवम् । अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु चांडालेष्वपि जायते

కళ్లూ చెవులూ లేని వికలుణ్ని వదిలివేసినవాడు ‘రౌరవ’ నరకానికి వెళ్తాడు; తరువాత అంత్యజాతుల్లో—మ్లేచ్ఛులలో, చాండాలులలో కూడా—జన్మిస్తాడు.

Verse 20

पित्रोरपोषणं कृत्वा सर्वपुण्यक्षयो भवेत् । नाराध्य पितरौ पुत्रस्तीर्थदेवान्भजन्नपि

తల్లిదండ్రులను పోషించకపోతే సమస్త పుణ్యం నశిస్తుంది. కుమారుడు తీర్థదేవతలను భజించినా, తల్లిదండ్రులను ఆరాధించకపోతే నిజమైన ఫలం పొందడు.

Verse 21

तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम् । कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः

ఆ ఇద్దరిలో ఒకడు ఫలాన్ని పొందడు; పురుగువలె భూమిలోనే రమిస్తాడు. నేను ఒక పురాతన వృత్తాంతాన్ని చెబుతాను—హే విప్రులారా, శ్రద్ధగా వినండి।

Verse 22

यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि । पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः

ఇది విన్న తరువాత మీరు ఈ లోకంలో మళ్లీ మోహానికి లోనుకారు. పూర్వకాలంలో ‘నరోత్తమ’ అని ప్రసిద్ధుడైన ఒక ద్విజుడు ఉండెను।

Verse 23

स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया । ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च

తన తల్లిదండ్రులను అవమానించి అతడు తీర్థసేవకై బయలుదేరెను. ఆపై ఆ బ్రాహ్మణుడు అన్ని తీర్థాలకు వరుసగా వెళ్లుచుండెను।

Verse 24

आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने । अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च

రోజుకో రోజు అతని స్నానవస్త్రాలు ఆకాశంలోనే ఎండిపోతుండెను; ఆ బ్రాహ్మణుని మనస్సులో అహంకారం ప్రవేశించెను।

Verse 25

मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः । इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा

“నాకు సమానుడు ఎవరూ లేరు; నేను పుణ్యకర్మచేయువాడను, మహాయశస్సుగలవాడను” అని చెప్పగానే, ఆ బకుడు అతని ముఖంపై దెబ్బకొట్టెను।

Verse 26

क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम् । पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः

క్రోధంతో ప్రేరితుడైన ఆ ద్విజుడు బకాన్ని శపించాడు. బకం భూమిపై పడిపోయి, దాని దేహం భస్మమైంది.

Verse 27

भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि । ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति

తర్వాత భయంతో అంత్యకర్మ సమయంలో బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠునిలో మహామోహం ప్రవేశించింది. ఆ పాపం వల్ల ఆ విప్రుని వస్త్రం ఆకాశానికి ఎగరలేదు.

Verse 28

विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह । गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्

అతడు వెంటనే విషాదంలో పడ్డాడు. అప్పుడు ఖం అతనితో—“మూకుడైనా పరమధార్మికుడైన బాడవ-చాండాలుని వద్దకు వెళ్లు” అని చెప్పాడు.

Verse 29

तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत् । खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्

అక్కడ నీవు ధర్మాన్ని తెలుసుకుంటావు; ఆ ఉపదేశం నీకు క్షేమాన్ని ఇస్తుంది. ఖా మాటలు విని అతడు మూకుని మందిరానికి వెళ్లాడు.

Verse 30

शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः । ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः

అతడు అతన్ని తల్లిదండ్రులకు ప్రతి కార్యంలో శ్రద్ధగా సేవచేస్తూ చూశాడు—చలికాలంలో కూడా వారికి సరిగా వేడి నీరు ఇస్తూ.

Verse 31

तैलतापनतांबूलं तथा तूलवतीं पटीम् । नित्याशनं च मिष्टान्नं दुग्धखंडं तथैव च

నూనెతోను ఉష్ణ సుగంధ ద్రవ్యాలతో సిద్ధమైన తాంబూలం, పత్తి నింపిన వస్త్రం/ఆవరణం, నిత్య భోజనం, మిష్టాన్నం మరియు పాలతో చేసిన ఖండమిఠాయి కూడా సమర్పించాలి।

Verse 32

दापयंतं वसंते च मधुमालां सुगंधिकां । अन्यानि यानि भोग्यानि कृत्यानि विविधानि च

వసంతకాలంలో సుగంధభరితమైన మధుపుష్పమాలను సమర్పింపజేయాలి; అలాగే ఇతర భోగ్య నైవేద్యాలు మరియు వివిధ కర్తవ్యకర్మలను కూడా నిర్వహింపజేయాలి।

Verse 33

उष्णे चावीजयत्सोपि नित्यं च पितरावपि । ततस्तयोः प्रचर्यां च कृत्वा भुंक्तेथ सर्वदा

వేడిలో కూడా అతడు నిత్యం వారికి వీచి చల్లబరచేవాడు; అలాగే ప్రతిరోజూ తల్లిదండ్రులను సేవించేవాడు. అనంతరం వారి పరిచర్య చేసి ఎల్లప్పుడూ భోజనం చేసేవాడు.

Verse 34

श्रमस्य वारणं कुर्यात्संतापस्य तथैव च । एभिः पुण्यैः स्थितो विष्णुस्तस्य गेहोदरे चिरम्

శ్రమను నివారించాలి, అలాగే సంతాపాన్ని కూడా తొలగించాలి. ఈ పుణ్యకర్మల వలన విష్ణువు ఆ వ్యక్తి గృహాంతరంలో దీర్ఘకాలం స్థిరంగా నివసిస్తాడు.

Verse 35

अंतरिक्षे च क्रीडंतमाधारस्तंभवर्जिते । तस्यापि भवने नित्यं स्थितं त्रिभुवनेश्वरं

అతడు త్రిభువనేశ్వరుని దర్శించాడు—ఆయన తన ధామంలో నిత్యం స్థితుడై—ఆధారస్తంభం లేని ఆ లోకంలో అంతరిక్షంలో క్రీడిస్తూ ఉన్నాడు.

Verse 36

विप्ररूपधरं कांतं नान्यैर्भूतं च सत्परम् । तेजोमयं महासत्वं शोभयंतं च मंदिरं

బ్రాహ్మణరూపం ధరించిన ఆ కాంతిమంతుడు, మనోహరుడు ఇతర భూతములకన్నా భిన్నుడు, పరమ సద్గుణసంపన్నుడు. శుద్ధ తేజోమయుడు, మహాసత్త్వవంతుడై మందిరాన్ని ప్రకాశింపజేసి శోభింపజేశాడు.

Verse 37

दृष्ट्वा विस्मयमापन्नो विप्रः प्रोवाच मूककम् । विप्र उवाच । आसन्नं च ममागच्छ त्वयैवेच्छामि शाश्वतं

ఇది చూచి బ్రాహ్మణుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి మూకునితో పలికాడు. బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—“నా సమీపానికి రా; శాశ్వతంగా నేను నిన్నే కోరుతున్నాను.”

Verse 38

हितं मे सर्वलोकानां तत्वतो वक्तुमर्हसि । मूक उवाच । पित्रोरर्चां करोम्यद्य कथमायामि तेंतिकं

“సర్వలోకాల హితాన్ని నాకూ తత్త్వంగా చెప్పవలసినది.” మూకుడు అన్నాడు—“ఈ రోజు నేను నా తల్లిదండ్రుల ఆరాధన చేస్తున్నాను; అప్పుడు నీ సమీపానికి ఎలా రాగలను?”

Verse 39

अर्चयित्वा तु पितरौ कृत्यं ते करवाणि वै । तिष्ठ मे द्वारदेशे च आतिथ्यं ते करोम्यहम्

తల్లిదండ్రులను ఆరాధించిన తరువాత నిశ్చయంగా నీ కార్యాన్ని చేస్తాను. నా ద్వారదేశంలో నిలుచు; నేను నీకు అతిథిసత్కారం చేస్తాను.

Verse 40

इत्युक्ते चैव चांडाले चुकोप ब्राह्मणस्तदा । ब्राह्मणं मां परित्यज्य किं कार्यमधिकं तव

చాండాలుడు ఇలా చెప్పగానే బ్రాహ్మణుడు కోపించాడు—“నన్ను, బ్రాహ్మణుణ్ని, విడిచిపెట్టి నీకు దీనికన్నా గొప్ప పని ఏముంది?”

Verse 41

मूक उवाच । किं कुप्यसि वृथा विप्र न बकोहं तवाधुना । कोपस्सिद्ध्यति ते तावद्बकेनान्यत्र किंचन

మూకుడు అన్నాడు—ఓ విప్రా, వృథాగా ఎందుకు కోపపడుతున్నావు? ఇప్పుడు నేను నీకు బకుడను కాదు. బకునితో ఏదీ సిద్ధించనంతవరకు నీ కోపం ఫలించదు; కావాలంటే దాన్ని మరెక్కడైనా మళ్లించు.

Verse 42

गगने स्नानशाटी ते न शुष्यति न तिष्ठति । वचनं खात्ततः श्रुत्वा मद्गृहं चागतो भवान्

ఆకాశంలో నీ స్నానవస్త్రం ఎండదు, నిలవదు. పక్షి చెప్పిన ఈ మాటలు విని నీవు నా ఇంటికి వచ్చావు.

Verse 43

तिष्ठ तिष्ठ वदिष्यामि नोचेद्गच्छ पतिव्रतां । तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ दयितं ते फलिष्यति

ఆగు, ఆగు—నేను చెబుతాను; లేకపోతే ఆ పతివ్రత వద్దకు వెళ్లు. ఆమెను దర్శించిన తరువాత, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నీకు ప్రియమైనది సిద్ధిస్తుంది.

Verse 44

ततस्तस्यगृहाद्विष्णुर्द्विजरूपधरो विभुः । विनिस्सृत्य द्विजं प्राह गेहं तस्याः प्रयाम्यहं

అప్పుడు ఆ మనిషి ఇంటి నుండి ద్విజరూపం ధరించిన సర్వశక్తిమంతుడు విష్ణువు బయటికి వచ్చి ఆ బ్రాహ్మణునితో అన్నాడు—“నేను ఆమె ఇంటికి వెళ్తున్నాను.”

Verse 45

स विमृश्य द्विजश्रेष्ठस्तेन सार्धं चचाल ह । गच्छंतं तमुवाचेदं हरिं विप्रेति विस्मितः

ఆలోచించి ద్విజశ్రేష్ఠుడు అతనితో కలిసి బయలుదేరాడు. వెళ్లుచున్న ఆ హరిని చూసి ఆశ్చర్యపడ్డ బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు.

Verse 46

किर्थं च त्वया विप्र चांडालस्य गृहोदरे । सदा संस्थीयते तात योषाजनवृते मुदा

హే బ్రాహ్మణా! నీవు ఎల్లప్పుడూ చాండాలుని ఇంటి లోపల ఎందుకు నివసిస్తున్నావు, తాత, స్త్రీల సమూహంతో చుట్టుముట్టబడి ఆనందంగా?

Verse 47

हरिरुवाच । इदानीं मानसं शुद्धं न भूतं भवतो ध्रुवम् । पतिव्रतादिकं दृष्ट्वा पश्चाज्ज्ञास्यसि मां किल

హరి పలికెను—నిశ్చయంగా ఇప్పటికీ నీ మనస్సు శుద్ధమవలేదు. పతివ్రతాది ధర్మాన్ని చూచిన తరువాత నీవు తరువాత నిజంగా నన్ను తెలుసుకుంటావు.

Verse 48

विप्र उवाच । पतिव्रता च का तात किं वा तस्याश्श्रुतं महत् । येनाहं तत्र गच्छामि कारणं वद मे द्विज

విప్రుడు పలికెను—తాత, ఆ పతివ్రత ఎవరు? ఆమె గురించి నీవు ఏ మహత్తర వృత్తాంతం విన్నావు? నేను అక్కడికి వెళ్లవలసిన కారణాన్ని చెప్పు, ఓ ద్విజా.

Verse 49

हरिरुवाच । नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा प्रमदानां पतिव्रता । मनुष्याणां प्रजापालो देवानां च जनार्दनः

హరి పలికెను—నదులలో జాహ్నవి (గంగా) శ్రేష్ఠం; స్త్రీలలో పతివ్రత శ్రేష్ఠం; మనుష్యులలో ప్రజాపాలకుడు శ్రేష్ఠుడు; దేవతలలో జనార్దనుడు (విష్ణువు) పరముడు.

Verse 50

पतिव्रता च या नारि पत्युर्नित्यं हिते रता । कुलद्वयस्य पुरुषानुद्धरेत्सा शतं शतं

ఏ స్త్రీ పతివ్రతగా నిత్యం భర్త హితంలో నిమగ్నమై ఉంటుందో, ఆమె రెండు కులాల పురుషులను వందలకొద్దీ వందలకొద్దీ उद्धరిస్తుంది.

Verse 51

स्वर्गं भुनक्ति तावच्च यावदाभूतसंप्लवं । स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्वास्याः सार्वभौमो नृपः पतिः

అతడు మహాప్రళయం వరకు మాత్రమే స్వర్గసుఖాన్ని అనుభవిస్తాడు. స్వర్గం నుండి పతనమై భూమిపై సార్వభౌమ చక్రవర్తి—రాజు, భర్త—అవుతాడు.

Verse 52

अस्यैव महिषी भूत्वा सुखं विंदेदनंतरं । पुनः पुनः स्वर्गराज्यं तस्य तस्या न संशयः

ఈ రాజుని మహిషిగా మారి ఆమె అనంతరం సుఖాన్ని పొందుతుంది; అలాగే మళ్లీ మళ్లీ స్వర్గరాజ్యాధికారాన్ని పొందుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 53

एवं जन्मशतं प्राप्य अंते मोक्षो भवेद्ध्रुवम् । विप्र उवाच । पतिव्रता भवेत्कावा तस्याः किं वा च लक्षणं

ఇలా వంద జన్మలు పొందిన తరువాత చివరికి మోక్షం నిశ్చయంగా కలుగుతుంది. బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—‘పతివ్రత అని ఎవరిని అంటారు? ఆమె లక్షణాలు ఏమిటి?’

Verse 54

ब्रूहि मे द्विजशार्दूल यथा जानामि तत्त्वतः । हरिरुवाच । पुत्राच्छतगुणं स्नेहाद्राजानं च भयादथ

ఓ ద్విజశార్దూలా, నేను తత్త్వంగా తెలుసుకునేలా చెప్పుము. హరి అన్నాడు—కుమారునిపై స్నేహం కంటే వంద రెట్లు రాజుపై ఆసక్తి ఉంటుంది; అయితే అది భయమూలం.

Verse 55

आराधयेत्पतिं शौरिं या पश्येत्सा पतिव्रता । कार्ये दासी रतौ वेश्या भोजने जननीसमा

భర్తను శౌరి (విష్ణువు)గా భావించి ఆరాధించి అలా దర్శించేది నిజమైన పతివ్రత. పనిలో దాసిలా, రతిలో వేశ్యలా, భోజనంలో తల్లిలా ఉండాలి.

Verse 56

विपत्सु मंत्रिणी भर्तुः सा च भार्या पतिव्रता । भर्तुराज्ञां न लंघेद्या मनो वाक्कायकर्मभिः

విపత్తుల సమయంలో ఆమె భర్తకు మంత్రిణిగా ఉండాలి; అలాగే పతివ్రత భార్యగా మనసా, వాక్కుతో, శరీరకర్మలతో భర్త ఆజ్ఞను అతిక్రమించకూడదు।

Verse 57

भुक्ते पत्यौ सदा चात्ति सा च भार्या पतिव्रता । यस्यां यस्यांतु शय्यायां पतिः स्वपिति यत्नतः

భర్త భోజనం చేసిన తరువాత ఆమె కూడా ఎల్లప్పుడూ భోజనం చేస్తుంది—అటువంటి భార్య నిత్య పతివ్రత. భర్త యత్నపూర్వకంగా ఏ శయ్యపై నిద్రిస్తాడో, అదే శయ్యపై ఆమె కూడా నిద్రించాలి।

Verse 58

तत्र तत्र च साभर्तुरर्चां करोति नित्यशः । नैव मत्सरमायाति न कार्पण्यं न मानिनी

ఆమె ఎక్కడెక్కడ ఉన్నా అక్కడక్కడ భర్త గౌరవార్థం నిత్యం ఆరాధన చేస్తుంది। ఆమెకు అసూయ రాదు, కృపణత్వం రాదు, అహంకారిణి కూడా కాదు।

Verse 59

मानेऽमाने समानं च या पश्येत्सा पतिव्रता । सुवेषं या नरं दृष्ट्वा भ्रातरं पितरं सुतं

మానం-అపమానాన్ని సమానంగా చూసేది పతివ్రత. అలాగే సుసజ్జితుడైన పురుషుణ్ని చూసి అతన్ని అన్న, తండ్రి లేదా కుమారుడిగా భావించేది.

Verse 60

मन्यते च परं साध्वी सा च भार्या पतिव्रता । तां गच्छ द्विजशार्दूल वदकामं यथा तव

ఆమె పరమ సాధ్విగా గౌరవింపబడుతుంది; ఆమె పతివ్రత భార్య. ఓ ద్విజశార్దూలా, ఆమె వద్దకు వెళ్లి నీకు ఇష్టమైనట్లు చెప్పు।

Verse 61

तस्य पत्न्योऽष्ट तिष्ठंति तन्मध्ये वरवर्णिनी । रूपयौवनसंपन्ना दयायुक्ता यशस्विनी

అతనికి ఎనిమిది భార్యలు ఉన్నారు. వారిలో ఒకరు వరవర్ణిని—రూపయౌవనసంపన్న, దయాగుణయుక్త, యశస్సుతో ప్రసిద్ధురాలు.

Verse 62

शुभा नामेति विख्याता गत्वा तां पृच्छ ते हितं । एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवांतरधीयत

ఆమె ‘శుభా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధురాలు. ఆమె వద్దకు వెళ్లి నీకు హితమైనది ఏమిటో అడుగు. ఇలా చెప్పి భగవంతుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 63

तस्यैवादृश्यतां दृष्ट्वा विस्मितोभूद्द्विजस्तदा । स च साध्वीगृहं गत्वा पप्रच्छाथ पतिव्रतां

ఆయన అదృశ్యమైనదాన్ని చూసి ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆశ్చర్యపడ్డాడు. తరువాత అతడు ఆ సాధ్వి గృహానికి వెళ్లి ఆ పతివ్రతను ప్రశ్నించాడు.

Verse 64

अतिथेर्वचनंश्रुत्वागृहान्निःसृत्यसंभ्रमात् । दृष्ट्वा द्विजं सती तत्र द्वारदेशे स्थिताभवत्

అతిథి మాటలు విని ఆమె ఆతురతతో ఇంటి నుంచి బయటికి వచ్చింది. అక్కడ బ్రాహ్మణుణ్ని చూసి ఆ సతి ద్వారదేశంలోనే నిలిచింది.

Verse 65

तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ उवाच वचनं मुदा । प्रियं ममहितं ब्रूहि यथादृष्टं त्वमेव हि

ఆమెను చూసి ద్విజశ్రేష్ఠుడు ఆనందంతో పలికాడు—“నాకు ప్రియమైనదీ, హితమైనదీ ఏమిటో చెప్పు; నీవు చూసినట్లే చెప్పు, ఎందుకంటే సాక్షి నీవే.”

Verse 66

पतिव्रतोवाच । सांप्रतं पत्युरर्चास्ति न चास्माकं स्वतंत्रता । पश्चात्कार्यं करिष्यामि गृहाणातिथ्यमद्य वै

పతివ్రత చెప్పింది—ఇప్పుడు నా భర్త పూజార్చనలో ఉన్నాడు; నాకు స్వతంత్రత లేదు. తరువాత అవసరమైనది చేస్తాను; ఈ రోజు నా అతిథ్యాన్ని స్వీకరించండి।

Verse 67

विप्र उवाच । मम देहे क्षुधा नास्ति पिपासाद्य न च श्रमः । अभीष्टं वद कल्याणि नोचेच्छापं ददामि ते

విప్రుడు అన్నాడు—నా దేహంలో ఆకలి లేదు, దాహం లేదు, శ్రమ కూడా లేదు. ఓ కల్యాణీ, నీకు ఇష్టమైనదేమిటో చెప్పు; లేకపోతే నీకు శాపం ఇస్తాను।

Verse 68

तमुवाच तदा सापि न बकोहं द्विजोत्तम । गच्छ धर्मतुलाधारं पृच्छ तं ते हितं द्विज

అప్పుడు ఆమె చెప్పింది—ఓ ద్విజోత్తమా, నేను కొంగను కాదు. ధర్మతులాధారుని వద్దకు వెళ్లి అతనిని అడుగు; ఓ బ్రాహ్మణా, నీ హితాన్ని అతడే చెబుతాడు।

Verse 69

इत्युक्त्वा सा महाभागा प्रययौ च गृहोदरम् । तत्रापश्यद्द्विजो विप्रं यथा चांडालवेश्मनि

ఇలా చెప్పి ఆ మహాభాగ్యవతి ఇంటి అంతర్భాగానికి వెళ్లింది. అక్కడ ఆ ద్విజుడు ఒక బ్రాహ్మణుణ్ని చూశాడు—చండాలుని ఇంటిలో ఉన్నట్టుగా।

Verse 70

विमृश्य विस्मयापन्नस्तेन सार्धं ययौ द्विजः । तिष्ठंतं च द्विजं तं च सोपश्यद्धृष्टमानसम्

ఆలోచించి ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి అతనితో కలిసి వెళ్లాడు. అక్కడ ఆ బ్రాహ్మణుణ్ని నిలబడి ఉన్నట్లు చూశాడు—ధైర్యముతో, భయరహిత మనస్సుతో।

Verse 71

स चोवाच मुदा विप्रं दृष्ट्वा तं तां सतीं च सः । देशांतरे च यद्वृत्तं तया च कथितं किल

అతడు ఆ బ్రాహ్మణుని, ఆ సతీమణిని చూచి హర్షంతో ముదితుడై పలికెను; ఆమె నిజంగా చెప్పినట్లే, ఇతర దేశంలో జరిగిన వృత్తాంతమును కూడా వివరించెను.

Verse 72

कथं जानाति मद्वृत्तं चांडालोपि पतिव्रता । अतो मे विस्मयस्तात किमाश्चर्यं परं महत्

ఆ చాండాల స్త్రీ—పతివ్రత అయినప్పటికీ—నా గుప్త వృత్తాంతాన్ని ఎలా తెలుసుకొనగలదు? అందుచేత, తాత, నాకు విస్మయం కలిగింది; దీనికంటే గొప్ప ఆశ్చర్యం మరేముంటుంది?

Verse 73

हरिउवाच । ज्ञायते कारणं तात सर्वेषां भूतभावनैः । अतिपुण्यात्सदाचाराद्यतस्त्वं विस्मयं गतः

హరి పలికెను—తాత, దీనికి కారణమును సమస్త భూతభావనులు, జీవపోషకులు తెలుసుకొనుచున్నారు. నీ అతి పుణ్యమూ సదాచారమూ వలననే నీవు ఈ విస్మయమునకు లోనయ్యావు.

Verse 74

किमुक्तश्च तया त्वं च वद तत्सांप्रतं मुने । विप्र उवाच । प्रष्टुं धर्मतुलाधारं सा च मां समुपादिशत्

“ఇప్పుడు చెప్పుము, ఓ మునీ—ఆమె ఏమని చెప్పెను, నీవేమని ప్రత్యుత్తరమిచ్చితివి?” బ్రాహ్మణుడు పలికెను—“ధర్మతుల యొక్క ఆధారమైన తులాధారుని వెళ్లి ప్రశ్నించుమని ఆమె నాకు ఉపదేశించెను.”

Verse 75

हरिरुवाच । आगच्छ मुनिशार्दूल अहं गच्छामि तं प्रति । गच्छंतं च हरिं प्राह तुलाधारः क्व तिष्ठति

హరి పలికెను—“రమ్ము, ఓ మునిశార్దూలా; నేను అతని వద్దకు వెళ్తున్నాను.” హరి బయలుదేరగా తులాధారుడు అన్నాడు—“మీరు ఎక్కడ నిలిచెదరు (ఎక్కడ ఆగెదరు)?”

Verse 76

हरिरुवाच । जनानां निकरो यत्र बहुद्रव्यसुविक्रये । विक्रीणाति च क्रीणाति तुलाधारस्ततस्ततः

హరి పలికెను—ఎక్కడ అనేక వస్తువుల క్రయవిక్రయార్థం జనసమూహము కూడి, అక్కడ వారు అమ్ముదురు కొనుదురు, తూకపు త్రాసులు బరువులు ఇక్కడక్కడ స్థాపింపబడుదురో…

Verse 77

जनो यवान्रसं स्नेहं कूटमन्नस्य संचयं । सर्वं तस्य मुखादेव गृह्णाति च ददात्यपि

యవము, రసము, స్నేహము (నెయ్యి/నూనె), నిల్వచేసిన అన్నసంచయము—ఇవన్నీ మనిషి తన నోటిద్వారానే గ్రహించును; నోటిద్వారానే దానమిచ్చును కూడా।

Verse 78

सत्यं त्यक्त्वानृतं किंचित्प्राणांते समुपस्थिते । नोक्तं नरवरश्रेष्ठस्तेनधर्मतुलाधरः

ప్రాణాంతము సమీపించినప్పటికీ ఆ నరశ్రేష్ఠుడు సత్యాన్ని విడిచి కించిత్తు కూడా అసత్యం పలకలేదు; అందుచేత అతడు ‘ధర్మతులాధరుడు’—ధర్మాన్ని తూకమేసి నిలుపువాడు—అని కీర్తింపబడెను।

Verse 79

इत्युक्ते तु तमद्राक्षीद्विक्रीणंतं रसान्बहून् । मलपंकधरं मर्त्यं दंतकुड्मलपंकिलम्

ఇట్లు చెప్పబడినపుడు అతడు అప్పుడు చూచెను—అనేక రసములను అమ్ముచున్న ఆ మర్త్యుని; అతని దేహము మలిన పంకముతో పూతబడినది, దంతములు గింజలు మురికితో కళుషితమైనవి।

Verse 80

तत्र वस्तुधनोत्थां च भाषंतं विविधां गिरम् । वृतं बहुविधैर्मर्त्यैः स्त्रीभिः पुंभिश्च सर्वतः

అక్కడ అతడు వస్తు-ధనములనుండి పుట్టిన నానావిధమైన మాటలను పలుకుచుండెను; చుట్టూరా నానారకముల మర్త్యులు—స్త్రీలు పురుషులు—అతనిని ఆవరించి ఉండిరి।

Verse 81

कथं कथमिति प्राह स तं मधुरया गिरा । धर्मस्य मे समुद्देशं वद प्राप्तोंऽतिकं हि ते

అతడు “ఎలా? ఎలా?” అని పలుమార్లు అడుగుతూ మధుర వాణితో అతనితో అన్నాడు—“ధర్మసారాన్ని నాకు చెప్పు; నిజంగా నేను నీ సమీపానికి వచ్చాను.”

Verse 82

तुलाधार उवाच । यावज्जनाः प्रतिष्ठंति ममैव सन्निधौ द्विज । तावन्मे स्वस्थता नास्ति यावच्च रात्रियामकः

తులాధారుడు అన్నాడు—“ఓ ద్విజా! ప్రజలు నా సన్నిధిలోనే ఉన్నంతకాలం నాకు సుఖశాంతి లేదు—రాత్రి ఒక యామం పాటు కూడా కాదు.”

Verse 83

तच्चोपदेशमादाय गच्छ धर्माकरं प्रति । बकस्य मरणे दोषं खे च वस्त्राविशोषणम्

ఆ ఉపదేశాన్ని తీసుకొని ధర్మాకరుని వద్దకు వెళ్లు. అక్కడ కొంగ మరణంలో కలిగే దోషాన్ని, అలాగే బహిరాకాశంలో వస్త్రాలు ఆరబెట్టే విధినీ తెలుసుకుంటావు.

Verse 84

सर्वं तत्र च जानीषे सज्जनाद्रोहकं व्रज । तत्र तस्योपदेशेन तव कामः फलिष्यति

అక్కడ నీవు అన్నిటినీ తెలుసుకుంటావు. సజ్జనాద్రోహకుని వద్దకు వెళ్లు; అక్కడ అతని ఉపదేశంతో నీ కోరిక ఫలిస్తుంది.

Verse 85

इत्युक्त्वा तुलाधारः करोति क्रयविक्रयौ । तथा तात गमिष्यामि सज्जनाद्रोहकं प्रति

ఇలా చెప్పి తులాధారుడు కొనుగోలు-అమ్మకాలు నిర్వహించాడు. తరువాత అన్నాడు—“తాతా! నేను సజ్జనాద్రోహకుని వద్దకు వెళ్తాను.”

Verse 86

तुलाधारसमुद्देशान्न जानामि तदालयम् । हरिरुवाच । एह्यागच्छ गमिष्यामि त्वया सार्द्धं च तद्गृहम्

“తులాధారుని స్థలం, అతని నివాసం నాకు తెలియదు.” హరి పలికెను—“రా, వెళ్లుదాం; నీతో కలిసి నేను అతని ఇంటికి వస్తాను.”

Verse 87

अथ वर्त्मनि गच्छंतमुवाच ब्राह्मणो हरिं । विप्र उवाच । तुलाधारे च न स्नानं न देवपितृतर्पणम्

అప్పుడు మార్గమున సాగుచున్న హరిని ఒక బ్రాహ్మణుడు పలికెను. విప్రుడు అన్నాడు—“తులాధారుని వద్ద స్నానం లేదు, దేవపితృ తర్పణమూ లేదు.”

Verse 88

मलदिग्धं च गात्रं तु सर्वं चेलमलक्षणम् । कथं जानाति मद्वृत्तं देशांतरसमुद्भवम्

నా దేహమంతా మలంతో అంటుకుంది, నా వస్త్రమంతా మురికి గుర్తులతో ఉంది; దూరదేశంలో పుట్టిన నా వృత్తాంతాన్ని ఎవరు ఎలా తెలుసుకోగలరు?

Verse 89

अतो मे विस्मयस्तात सर्वं त्वं वद कारणम् । हरिरुवाच । सत्येन समभावेन जितं तेन जगत्त्रयम्

“అందుకే, ప్రియమా, నాకు ఆశ్చర్యం; కారణమంతా చెప్పు.” హరి పలికెను—“సత్యం మరియు సమభావం చేత అతడు త్రిలోకమును జయించాడు.”

Verse 90

तेनातृप्यंत पितरो देवा मुनिगणैः सह । भूतभव्य प्रवृत्तं च तेन जानाति धार्मिकः

దానివల్ల పితృదేవతలు తృప్తి పొందుతారు; మునిగణాలతో కూడిన దేవతలూ తృప్తి చెందుతారు; అలాగే ధార్మికుడు భూతం, భవిష్యత్తు, వర్తమాన ప్రవాహాన్ని తెలుసుకొనగలడు.

Verse 91

नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् । विशेषे समभावस्य पुरुषस्यानघस्य च

సత్యం కన్నా గొప్ప ధర్మం లేదు; అసత్యం కన్నా పెద్ద పాపం లేదు—ప్రత్యేకించి అందరిపట్ల సమభావం కలిగిన నిర్దోష పురుషునికి।

Verse 92

अरौ मित्रेप्युदासीने मनो यस्य समं व्रजेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्

శత్రువు, మిత్రుడు, ఉదాసీనుడు—వారందరిపట్ల మనస్సు సమంగా ఉండేవాడి పాపాలు పూర్తిగా నశిస్తాయి; అతడు విష్ణుసాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 93

एवं यो वर्तते नित्यं कुलकोटिं समुद्धरेत् । सत्यं दमः शमश्चैव धैर्यं स्थैर्यमलोभता

ఇలా నిత్యం ప్రవర్తించేవాడు తన వంశంలోని కోటి మందిని उद्धరిస్తాడు. సత్యం, దమం, శమం, ధైర్యం, స్థైర్యం, అలౌభ్యం—ఇవే సాధనీయ గుణాలు।

Verse 94

अनाश्चर्यमनालस्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् । तेन वै देवलोकस्य नरलोकस्य सर्वशः

ఆ స్థితిలో ఆశ్చర్యమూ లేదు, ఆలస్యమూ లేదు; దానిపైనే సమస్తం స్థాపితమై ఉంది. దానివల్లనే దేవలోకమూ నరలోకమూ సమస్తంగా నిలుస్తాయి।

Verse 95

वृत्तं जानाति धर्मज्ञस्तस्यदेहे स्थितो हरिः । लोके तस्य समो नास्ति समः सत्यार्जवेषु च

ధర్మజ్ఞుడు సదాచారాన్ని తెలుసుకొంటాడు; అతని దేహంలో హరి స్వయంగా నివసిస్తాడు. ఈ లోకంలో అతనికి సమానుడు లేడు—ప్రత్యేకించి సత్యం, ఆర్జవంలో।

Verse 96

स च धर्ममयः साक्षात्तेनैव धारितं जगत् । द्विज उवाच । ज्ञातं मे त्वत्प्रसादाच्च तुलाधारस्य कारणम्

ఆయనే సాక్షాత్ ధర్మమయుడు; ఆయనద్వారానే జగత్తు నిలిచియున్నది. బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—మీ అనుగ్రహంతో తులాధారుని నిజ కారణాన్ని నేను తెలిసికొన్నాను।

Verse 97

अद्रोहकस्य यद्वृत्तं तद्ब्रूहि त्वं यदीच्छसि । हरिरुवाच । पुरैव राजपुत्रस्य कुलस्त्रीनवयौवना

మీకు ఇష్టమైతే అద్రోహకుని వృత్తాంతాన్ని చెప్పండి. హరి పలికెను—పూర్వం ఒక రాజపుత్రుని గృహంలో కులస్త్రీ ఒకరు ఉండెను, నవయౌవనంతో యుతురాలు.

Verse 98

पत्नीव कामदेवस्य शचीव वासवस्य च । तस्य प्राणसमा भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी

ఆమె కామదేవుని భార్యవలె, వాసవుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క శచీదేవివలె ఉండెను. అతనికి ప్రాణసమానమైన భార్య ‘సుందరీ’ అనే నామధారిణి—నిజంగా సుందరీ.

Verse 99

अकस्मात्पार्थिवस्यैव कार्ये गन्तुं समुद्यतः । मनसालोचितं तेन प्राणेभ्योपि गरीयसीम्

అకస్మాత్తుగా అతడు రాజకార్యమునకు వెళ్లుటకు సిద్ధమయ్యెను. తన మనస్సులో ప్రాణాలకన్నా గొప్పదిగా భావించిన ఒక నిర్ణయాన్ని అతడు చేసికొనెను.

Verse 100

कस्मिन्स्थाने स्थापयामि यतो रक्षा भवेद्ध्रुवम् । इत्यालोच्यैव सहसा त्वागतोस्य गृहं प्रति

‘ఎక్కడ స్థాపించితే నిశ్చయంగా రక్షణ కలుగుతుంది?’ అని ఆలోచించి, అతడు వెంటనే తొందరగా ఈ మనిషి ఇంటివైపు వచ్చెను.

Verse 101

उक्तं च तादृशं वाक्यं श्रुत्वा स विस्मयंगतः । न तातस्ते न च भ्राता न चाहं तव बान्धवः

అటువంటి మాటలు విని అతడు ఆశ్చర్యపడి ఇలా అన్నాడు— “నేను నీ తండ్రిని కాదు, నీ అన్నదమ్ముడిని కాదు, నీ బంధువును కూడా కాదు।”

Verse 102

पितृमातृकुलस्यैव तस्या न हि सुहृज्जनः । कथं च मद्गृहे तात स्थित्या स्वस्थो भविष्यसि

ఆమె పితృకులంలోనూ మాతృకులంలోనూ నిజమైన సుహృదుడు ఎవరూ లేరు. అట్లయితే, తాతా, నా ఇంట్లో ఉండి నీవు ఎలా నిశ్చింతగా, సురక్షితంగా ఉంటావు?

Verse 103

एतस्मिन्नन्तरे तेन चोक्तं वाक्यं यथोचितम् । लोके त्वत्सदृशो नास्ति धर्मज्ञो विजितेन्द्रियः

అంతలో అతడు తగినట్లుగా ఇలా పలికాడు— “ఈ లోకంలో నీ వంటి వాడు లేడు; నీవు ధర్మజ్ఞుడవు, ఇంద్రియజయుడవు।”

Verse 104

स चाह तं च सर्वज्ञं वक्तुं नार्हसि दूषणम् । त्रैलोक्यमोहिनीं भार्यां कः पुमान्रक्षितुं क्षमः

అతడు ఇలా అన్నాడు— “ఆ సర్వజ్ఞునిపై నిందావచనాలు పలకడం నీకు తగదు. మూడు లోకాలను మోహింపజేసే భార్యను రక్షించగల పురుషుడు ఎవడు?”

Verse 105

राजपुत्र उवाच । धरण्यां परिविज्ञाय त्वागतोहं तवान्तिकम् । एषा तिष्ठतु तेऽगारे व्रजामि निजमन्दिरम्

రాజకుమారుడు అన్నాడు— “భూమంతా వెదికి తెలుసుకొని నేను నీ సమీపానికి వచ్చాను. ఆమె నీ ఇంట్లోనే ఉండనీ; నేను నా స్వమందిరానికి వెళ్తాను।”

Verse 106

इत्युक्ते स पुनः प्राह नगरेऽस्मिन्प्रशोभने । बहुकामुक संपूर्णे कथं रक्षा भवेत्स्त्रियाः

అని చెప్పబడిన తరువాత అతడు మళ్లీ అన్నాడు—“ఈ శోభాయమాన నగరంలో, అనేక కాముకులతో నిండిన చోట, స్త్రీ రక్షణ ఎలా సాధ్యమవుతుంది?”

Verse 107

स चोवाच पुनस्तं च कुरु रक्षां व्रजाम्यहम् । गृहस्थस्सङ्कटादाह धर्मस्य राजपुत्रकम्

అతడు అతనితో మళ్లీ అన్నాడు—“రక్షణ ఏర్పాటు చేయి; నేను వెళ్తున్నాను.” సంకటంలో ఉన్న గృహస్థుడు ధర్మపుత్రుడైన రాజకుమారునితో పలికాడు.

Verse 108

करोम्यनुचितं कार्यं स्वदास्यमुचितं हितम् । सदा चैवेदृशी भार्या स्थातव्या मद्गृहे पितः

నేను అనుచితమైన కార్యం చేస్తాను; యుక్తమైన, హితమైన నా కర్తవ్యసేవను వదులుతున్నాను. కాబట్టి, తండ్రీ, ఇలాంటి భార్య ఎల్లప్పుడూ నా ఇంట్లోనే ఉండాలి.

Verse 109

अरक्षारक्षणे देव वदाभीष्टं कुरु प्रियम् । मम तल्पे मया सार्धं शयानं भार्यया सह

హే దేవా! రక్షణ-అరక్షణ విషయములో ఏది అభీష్టమో చెప్పి, ప్రియమైనదే చేయుము. నేను అతడిని నా మంచంపై, నాతో పాటు, అతని భార్యతో కలిసి శయనించుట చూచితిని.

Verse 110

मन्यसे दैवतं स्वं चेत्तिष्ठेन्नोचेत्तु गच्छतु । क्षणं विमृश्य तं प्राह राजपुत्रः पुनस्तदा

“నీ ఇష్టదైవమే పరమమని భావిస్తే ఇక్కడే ఉండు; లేకపోతే వెళ్లిపో.” క్షణం ఆలోచించి రాజకుమారుడు అప్పుడతనితో మళ్లీ పలికాడు.

Verse 111

बाढमेतद्वचस्तात यथाभीष्टं तथा कुरु । ततो भार्यां जगादाथ अस्य वाक्याच्छिवाशिवम्

“అలాగే, ప్రియమా—నీకు ఇష్టమైనట్లే చేయి.” ఆ మాటలకు ప్రతిగా అతడు తన భార్యతో పలికెను—శుభాశుభ వచనములు.

Verse 112

कर्तव्यं च न ते दोष आज्ञया मम सुंदरि । एतदुक्त्वा गतः सोपि भूपतेः शासनात्पितुः

“ఇది చేయవలసినదే; సుందరీ, నా ఆజ్ఞవలన కాబట్టి నీకు దోషం లేదు.” అని చెప్పి, అతడూ తండ్రి రాజాజ్ఞ ప్రకారం వెళ్లిపోయెను.

Verse 113

अनंतरं क्षपायां च यदुक्तं च तथाकृतम् । योषितोर्मध्यगः सोपि नित्यं स्वपिति धार्मिकः

తర్వాత రాత్రియందును చెప్పినదంతా అలాగే చేయబడెను; ఆ ధర్మాత్ముడు—ఇద్దరు స్త్రీల మధ్య పడి—నిత్యం నిద్రించుచుండెను.

Verse 114

धर्मान्न चलते सोपि स्वभार्यापरभार्ययोः । संस्पर्शात्स्वस्त्रियश्चास्य कामाभिलषितं मनः

స్వభార్యా-పరభార్య విషయమున అతడు ధర్మమునుండి చలించడు; అయితే తన స్త్రీల స్పర్శవలన అతని మనస్సు కామంతో కదలుచున్నది.

Verse 115

तस्याः संसर्गतश्चैव दुहितैव प्रमन्यते । स्तनौ तस्यास्तु पृष्ठे च लगन्तौ च पुनःपुनः

ఆమె సన్నిహిత సంగమమువలన ఆమె అతని కుమార్తెవలెనే భావింపబడెను; ఆమె స్తనములు పునఃపునః అతని వెన్నుకు అంటుచుండెను.

Verse 116

बालकस्येव पुत्रस्य स्तनौ मातुः समन्यते । तस्या अंगानि चांगेषु लगंति च पुनःपुनः

చిన్నబిడ్డ తల్లి స్తనాలను ఆశ్రయించి అంటిపెట్టుకొనునట్లు, అతడు కూడా మళ్లీ మళ్లీ తన అవయవాలను ఆమె అవయవాలకు అంటించి బిగిగా ఆలింగనం చేసెను।

Verse 117

ततो मातुस्सुतस्येव सोमन्यत दिने दिने । तस्य योषासुसंसर्गो निवृत्तस्त्वभवत्ततः

అనంతరం అతడు దినదినమూ తల్లి ఎదుట బిడ్డవలె వినయశీలుడై శాంతుడయ్యెను; అప్పటినుంచి స్త్రీలతో అతని సంగమం నిలిచిపోయెను।

Verse 118

एवं संवत्सरस्यार्द्धे तत्पतिश्चागतः पुरं । अपृच्छत्तं च लोकेषु तस्या वृत्तमथोदितम्

ఇలా అర్ధసంవత్సరం గడిచిన తరువాత ఆమె భర్త నగరానికి వచ్చెను. అతడు ప్రజలలో ఆమె గురించి విచారించగా, అప్పుడు ఆమె వృత్తాంతం చెప్పబడెను।

Verse 119

केचिद्भद्रं बोधयन्तो युवानोपि सुविस्मिताः । केचिदाहुस्त्वया दत्ता तया सार्द्धं स्वपित्यसौ

కొంతమంది భద్రుణ్ని లేపుటకు ప్రయత్నిస్తూ—యువులైనప్పటికీ—అత్యంత ఆశ్చర్యపడ్డారు. మరికొందరు అన్నారు: “నీవు అతనిని ఆమెకు అప్పగించావు; అందుకే అతడు ఆమెతోనే నిద్రించుచున్నాడు.”

Verse 120

स्त्रीपुंसोरेकसंसर्गात्शांतता तु कथं भवेत् । तस्यां यस्याभिलाषोस्ति न पृष्टस्स वदेद्युवा

స్త్రీపురుషుల సన్నిహిత సంగమమునుండి శాంతి ఎలా కలుగును? ఆమెపై అభిలాష కలిగిన యువకుడు అడగకపోయినా పలుకుతాడు।

Verse 121

लोकानां कुश्रुतिर्वार्ता तेन पुण्यबलाच्छ्रुता । जनापवादमोक्षार्थं बुद्धिस्तस्याभवच्छुभा

తన పుణ్యబలంతో ప్రజల్లో వ్యాపించిన కుప్రసిద్ధ వదంతులు, అపవాదాలను అతడు విన్నాడు. ప్రజాపవాదం నుండి విముక్తి పొందుటకై అతనిలో శుభ సంకల్పం కలిగింది.

Verse 122

दारूणि स्वयमाहृत्याजिज्वलत्स महानलम् । एतस्मिन्नंतरे तात राजपुत्रः प्रतापवान्

అతడు తానే కట్టెలు తెచ్చి మహాగ్నిని ప్రజ్వలింపజేశాడు. అంతలోనే, తాతా, ప్రతాపవంతుడైన రాజకుమారుడు అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 123

आगमत्तद्गृहं सद्यः सोपश्यत्तं च योषितम् । प्रोत्फुल्लवदनां नारीं प्रविषादगतं नरं

అతడు వెంటనే ఆ ఇంటికి వెళ్లి, ఆనందంతో వికసించిన ముఖముగల ఆ స్త్రీని చూశాడు; అలాగే గాఢ విషాదంలో మునిగిన ఆ పురుషునినీ చూశాడు.

Verse 124

अनयोर्मानसं ज्ञात्वा राजपुत्रोवदद्वचः । किं न संभाषसे मां च मित्रकं चिरमागतम्

ఆ ఇద్దరి మనస్థితిని గ్రహించిన రాజకుమారుడు ఇలా అన్నాడు—“నేను నీ మిత్రుడను; చాలా కాలం తర్వాత వచ్చాను; నాతో ఎందుకు సంభాషించవు?”

Verse 125

अब्रवीत्सोपि धर्मात्मा राजपुत्रमनष्टधीः । यत्कृतं दुष्करं कर्म मया त्वद्धितकारणात्

అప్పుడు ధర్మాత్ముడు, నిర్మల బుద్ధిగలవాడు, రాజకుమారునితో అన్నాడు—“నేను చేసిన దుష్కర కార్యం నీ హితార్థమే.”

Verse 126

सर्वं व्यर्थमहं मन्ये जनानां च प्रवादतः । अद्य वह्निमहं यास्ये प्रपश्यंतु नरास्सुराः

ప్రజల నిందావచనాల వల్ల నాకు సమస్తమూ వ్యర్థమని అనిపిస్తోంది. ఈ రోజు నేను అగ్నిలో ప్రవేశిస్తాను—మనుష్యులు, దేవతలు చూచునుగాక।

Verse 127

इत्युक्त्वा स महाभागः प्रविवेश हुताशनम् । विशतस्तस्य वह्नौ न कुसुमं चिकुरालये

ఇట్లు చెప్పి ఆ మహాభాగుడు హుతాశనంలో ప్రవేశించాడు. జ్వాలల్లో ప్రవేశించినప్పటికీ అతని జడలోని ఒక్క పువ్వు కూడా కాలలేదు।

Verse 128

नांगमस्यानलोधाक्षीन्न च वस्त्रं न कुंतलम् । खे च देवा मुदा सर्वेसाधुसाध्विति चाब्रुवन्

ఆమె శరీరంలోని ఏ అంగమూ అగ్నిచే కాలలేదు, కళ్లూ దగ్ధం కాలేదు; వస్త్రం గానీ జుట్టు గానీ హానికాలేదు. ఆకాశంలోని దేవతలందరూ ఆనందంతో ‘సాధు! సాధు!’ అని పలికారు।

Verse 129

अपतन्पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि समंततः । यैर्यैश्च दुष्कृतं वाक्यं गदितं तावुभौ प्रति

అతని శిరస్సుపై చుట్టూరా పుష్పవర్షం కురిసింది—ముందు ఆ ఇద్దరిపై దుష్కృతమైన కఠిన వాక్యాలు పలికిన వారే అలా చేశారు।

Verse 130

तेषां मुखे प्रजायंते कुष्ठानि विविधानि च । तत्रागत्य च देवाश्च वह्नेराकृष्यतं मुदा

వారి ముఖాలలో నానావిధమైన కుష్ఠములు మరియు చర్మరోగములు పుట్టాయి. అప్పుడు దేవతలు అక్కడికి వచ్చి ఆనందంతో వారిని అగ్నిలోనుండి బయటకు లాగారు।

Verse 131

अपूजयन्सुपुष्पैश्च मुनयो विस्मयं गताः । सर्वैर्मुनिवरैरेवं मनुष्यैर्विविधैस्तदा

అప్పుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిన మునులు శ్రేష్ఠ పుష్పాలతో ఆయనను విధివిధానంగా పూజించారు; ఆ సమయంలో సమస్త మునివరులు మరియు నానావిధమైన మనుష్యులు కూడా అలాగే ఆరాధించారు।

Verse 132

अर्च्यते तु महातेजाः स च सर्वानपूजयत् । सज्जनाद्रोहकं नाम कृतं देवासुरैर्नृभिः

ఆ మహాతేజస్సుగలవాడు విధివిధానంగా ఆరాధింపబడ్డాడు; ఆయన కూడా ప్రతిగా అందరినీ గౌరవించాడు. అయితే దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు కలిసి ‘సజ్జనాద్రోహక’ అనే—సజ్జనులపై ద్రోహం—అనే కార్యాన్ని చేశారు।

Verse 133

तस्य पादरजः पूता सस्यपूर्णा धराभवत् । सुराश्चाहुश्च तं तत्र भार्या ते संप्रगृह्यताम्

ఆయన పాదరజస్సుతో పవిత్రమైన భూమి పంటలతో సమృద్ధిగా మారింది. అప్పుడు దేవులు మరియు మునులు అక్కడ ఆయనతో—“మీ భార్యను విధివిధానంగా స్వీకరించండి (మళ్లీ గ్రహించండి)” అని అన్నారు।

Verse 134

एतस्य सदृशो लोके न भूतो न भविष्यति । नास्तीति सांप्रतं पृथ्व्यां कामलोभाजितः पुमान्

ఈ లోకంలో ఇతనితో సమానుడు గతంలో లేడు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండడు. అలాగే ప్రస్తుతం భూమిపై కామం, లోభం చేత ఇంతగా జయింపబడిన పురుషుడు మరెవ్వరూ లేరు।

Verse 135

देवासुरमनुष्याणां रक्षसां मृगपक्षिणाम् । कीटादीनां च सर्वेषां काम एष सुदुर्जयः

దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు, రాక్షసులు, మృగపక్షులు, అలాగే కీటాదులైన సమస్త జీవులకు ఈ కామము అత్యంత దుర్జయం।

Verse 136

कामाल्लोभात्तथाक्रोधान्नित्यं सत्त्वेषु जायते । संसारबंधकः कामो ह्यकामो न क्वचिद्भवेत्

కామం, లోభం అలాగే క్రోధం వల్ల ఇది జీవులలో నిత్యం ఉద్భవిస్తుంది. కామమే సంసారబంధనం; లోకవ్యవహారంలో అకామత ఎక్కడా దొరకదు.

Verse 137

अनेनैव जितं सर्वं भुवनानि चतुर्दश । अमुष्य हृदये नित्यं वासुदेवो मुदास्थितः

ఇదొక్కటే ఆధారంగా సమస్తం—పద్నాలుగు భువనాలు—జయించబడినవి. అతని హృదయంలో వాసుదేవుడు నిత్యం ఆనందంతో నివసిస్తాడు.

Verse 138

एवं स्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा तं मनुष्याः सर्वकल्मषात् । पूयंते ह्यनघाश्चैव लभंते चाक्षयां दिवम्

ఇలా అతనిని స్పర్శించి, తరువాత దర్శించిన మనుష్యులు సమస్త పాపాల నుండి పవిత్రులవుతారు. వారు నిర్మలులై అక్షయమైన దివ్యలోకాన్ని పొందుతారు.

Verse 139

एवमुक्त्वा गता देवा विमानैश्च दिवं मुदा । मनुष्याः प्रययुस्तुष्टा दंपती स्वगृहं तथा

ఇలా చెప్పి దేవతలు ఆనందంతో విమానాలలో స్వర్గానికి వెళ్లిపోయారు. మనుష్యులు సంతృప్తితో వెళ్లారు; దంపతులు కూడా తమ ఇంటికి తిరిగివచ్చారు.

Verse 140

दिव्यं चक्षुस्तदा तस्य चासीद्देवान्स पश्यति । त्रैलोक्यस्य च वार्त्तां च जानाति लीलया भृशम्

అప్పుడు అతనికి దివ్యదృష్టి కలిగింది; అతడు దేవతలను దర్శించగలిగాడు. అలాగే త్రిలోకంలోని సమస్త వార్తలను లీలగా, సంపూర్ణంగా తెలుసుకున్నాడు.

Verse 141

ततस्तस्य च वीथ्यां च दृष्टस्तेन सहैव सः । स पप्रच्छ मुदा तं च धर्मोद्देशं हितं वद

అప్పుడు అదే వీధిలో అతడు అతనితో కలిసి కనిపించాడు. ఆనందంతో అతనిని అడిగాడు—“ధర్మమునకు సంబంధించిన హితకర ఉపదేశం చెప్పుము.”

Verse 142

सज्जनाद्रोह उवाच । गच्छ बाडव धर्मज्ञ वैष्णवं पुरुषोत्तमम् । तं च दृष्ट्वा त्वभीष्टं ते सांप्रतं च फलिष्यति

సజ్జనాద్రోహుడు అన్నాడు—“ఓ బాడవా, ధర్మజ్ఞా! ఆ పరమ వైష్ణవుడు, పురుషోత్తముని వద్దకు వెళ్ళు. ఆయన దర్శనముచేసిన వెంటనే నీ అభీష్టము ఇప్పుడే ఫలిస్తుంది.”

Verse 143

बकस्य निधनं यद्वा वस्त्रस्याशोषणं तथा । जानीषे चापरो यश्च कामस्तेऽस्ति हृदिस्थितः

కొంగ మరణమో, లేక వస్త్రం ఎండిపోవడమో—ఇవి నీవు తెలుసు; అలాగే నీ హృదయంలో దాగి ఉన్న మరో కోరికను కూడా నీవు తెలుసు.

Verse 144

एतच्छ्रुत्वा तु वचनमागतो वैष्णवं प्रति । विष्णुरूपद्विजेनैव सार्द्धं तेन मुदा ययौ

ఆ మాటలు విని అతడు వైష్ణవుని వద్దకు చేరాడు. విష్ణురూపం ధరించిన ఆ బ్రాహ్మణునితో కలిసి ఆనందంగా బయలుదేరాడు.

Verse 145

अपश्यत्पुरुषं शुद्धं ज्वलंतं च पुरःस्थितम् । सर्वलक्षणसंपूर्णं दीप्यमानं स्वतेजसा

అతడు తన ముందే నిలిచిన శుద్ధ పురుషుని చూచెను; ఆయన తేజస్సుతో జ్వలించుచుండెను—సర్వ శుభలక్షణసంపన్నుడు, స్వతేజస్సుతో ప్రకాశించుచున్నవాడు.

Verse 146

अब्रवीत्स च धर्मात्मा ध्यानस्थं च हरेः प्रियम् । वदनो यद्यद्वृत्तं वै दूरात्त्वां चागतो ह्यहम्

అప్పుడు ఆ ధర్మాత్ముడు హరికి ప్రియుడైన, ధ్యానస్థ భక్తునితో ఇలా అన్నాడు— “ఏమి జరిగిందో నిజంగా చెప్పు; నేను దూరం నుండి నీ వద్దకు వచ్చాను।”

Verse 147

वैष्णव उवाच । प्रसन्नस्ते सुरश्रेष्ठो दानवारीश्वरः सदा । दृष्ट्वा त्वां च मनोऽस्माकं हृष्यतीवाधुना द्विज

వైష్ణవుడు అన్నాడు— “దేవశ్రేష్ఠుడైన దానవాధిపతి నిత్యం నీపై ప్రసన్నుడే; ఓ ద్విజా, నిన్ను చూసి ఇప్పుడు మా మనస్సు కూడా ఎంతో హర్షిస్తోంది।”

Verse 148

कल्याणं चातुलं तेद्य फलिष्यति मनोरथः । सुरवर्त्मनि ते नित्यं चेलं शुष्यति नान्यथा

ఈ రోజు నీకు అపారమైన మంగళం కలుగుతుంది, నీ మనోరథం ఫలిస్తుంది. దేవమార్గంలో నీ వస్త్రం నిత్యం ఎండగా ఉంటుంది— ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 149

दृष्ट्वा देवं सुरश्रेष्ठं मम गेहे हरिं स्थितम् । इत्युक्ते वैष्णवेनाथ स तु तं पुनब्रवीत्

నా ఇంటిలో నిలిచియున్న దేవశ్రేష్ఠుడైన హరిని చూసి వైష్ణవుడు ఇలా అన్నాడు; అప్పుడు ఆ ప్రభువు అతనితో మళ్లీ పలికాడు।

Verse 150

क्वासौ विष्णुः स्थितो नित्यं दर्शयाद्य प्रसादतः । वैष्णव उवाच । अस्मिन्देवगृहे रम्ये प्रविश्य परमेश्वरम्

“నిత్యంగా ఉన్న ఆ విష్ణువు ఎక్కడ? నీ కృపతో ఈ రోజు నాకు దర్శనం చూపించు।” వైష్ణవుడు అన్నాడు— “ఈ రమ్య దేవాలయంలో ప్రవేశించి పరమేశ్వరుని దర్శించు।”

Verse 151

तं दृष्ट्वा किल्बिषाद्धोरान्मुच्यसे जन्मबंधानत् । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रविश्य सदनं प्रति

‘ఆయనను దర్శించగానే నీవు ఘోర పాపాల నుండీ, పునర్జన్మ బంధనంనుండీ విముక్తుడవుతావు.’ అతని మాటలు విని అతడు నివాసమందిరంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 152

अपश्यत्तं द्विजं विष्णुं तिष्ठंतं पद्मतल्पके । शिरसैव प्रवंद्याथ जग्राह चरणौ मुदा

అతడు ఆ ద్విజుడైన విష్ణువును పద్మశయ్యపై నిలిచియున్నట్లు చూచెను. తలవంచి నమస్కరించి, ఆనందంతో ప్రభువు పాదయుగ్మాన్ని పట్టుకున్నాడు।

Verse 153

प्रसादी भव देवेश न ज्ञातस्त्वं पुरा मया । इहामुत्र च देवेश तवाहं किंकरः प्रभो

హే దేవేశా, ప్రసన్నుడవు; పూర్వం నేను నిన్ను గుర్తించలేదు. హే దేవేశా, ఇహలోకమందు మరియు పరలోకమందు నేను నీ దాసుడను, ప్రభూ।

Verse 154

अनुग्रहश्च मे दृष्टो भवतो मधुसूदन । रूपं ते द्रष्टुमिच्छामि यदि चास्ति कृपा मयि

హే మధుసూదనా, నీ అనుగ్రహాన్ని నేను దర్శించాను. నాపై కరుణ ఉంటే, నీ దివ్యరూపాన్ని చూడాలని కోరుతున్నాను।

Verse 155

विष्णुरुवाच । अस्ति मे त्वयि भूदेव प्रियत्वं च सदैव हि । स्नेहात्पुण्यवतामेव दर्शनं कारितं मया

విష్ణువు పలికెను—హే భూదేవా, నీవు నాకు ఎల్లప్పుడూ ప్రియుడవు. స్నేహవశాత్ పుణ్యవంతులకే నేను ఈ దర్శనాన్ని ప్రసాదించాను।

Verse 156

दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाद्भाषणात्तथा । सकृत्पुण्यवतामेव स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

కేవలం దర్శనం, స్పర్శ, ధ్యానం, కీర్తనం లేదా దాని గురించి పలకడం మాత్రమేగానీ పుణ్యవంతుడు—ఒక్కసారి అయినా—అక్షయ స్వర్గాన్ని పొందుతాడు।

Verse 157

नित्यमेव तु संसर्गात्सर्वपापक्षयो भवेत् । भुक्त्वा सुखमनंत च मद्देहे प्रविलीयते

నిత్యం నా సాన్నిధ్యంతో సమస్త పాపక్షయం కలుగుతుంది. అనంత సుఖాన్ని అనుభవించి అతడు నా దేహస్వరూపంలో లీనమవుతాడు।

Verse 158

स्नात्वा च पुण्यतीर्थेषु दृष्ट्वा मां चैव सर्वतः । दृष्ट्वा पुण्यवतां देशान्मम देहे विलीयते

పుణ్యతీర్థాలలో స్నానమాచరించి, సర్వత్రా నన్నే దర్శించి, పుణ్యవంతులచే పవిత్రమైన దేశాలను చూచి, అతడు నా దేహస్వరూపంలో లీనమవుతాడు।

Verse 159

कथयित्वा कथां पुण्यां लोकानामग्रतः सदा । स चैव नरशार्दूल मद्देहे प्रविलीयते

ఎవడు సదా ప్రజల సమక్షంలో ఈ పుణ్యకథను చెప్పుచుంటాడో, ఆ వ్యక్తి—ఓ నరశార్దూలా—నా దేహస్వరూపంలో లీనమవుతాడు।

Verse 160

उपोष्य वासरेस्माकं श्रुत्वा मच्चरितं ध्रुवम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा मद्देहे प्रविलीयते

మా పవిత్ర వ్రతదినంలో ఉపవాసముండి, నిశ్చయంగా నా చరిత్రను శ్రవణం చేసి, రాత్రి జాగరణం చేసినవాడు నా దేహస్వరూపంలో లీనమవుతాడు।

Verse 161

अत्यंतघोषणो नृत्यगीतवाद्यादिकैस्सदा । नामस्मरन्द्विजश्रेष्ठ मद्देहे प्रविलीयते

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఎల్లప్పుడూ ఘోషతో నృత్య-గీత-వాద్యాలలో రమిస్తూ నామస్మరణ చేసే వాడు నా దేహములోనే లీనమవుతాడు।

Verse 162

मद्भक्तस्तीर्थभूतश्च त्वमेव बकमारणात् । यत्पापं तस्य मोक्षाय सखे स्थित्वा उवाच ह

నీవు నా భక్తుడవు; బక (దైత్య) వధచేత నీవే తీర్థస్వరూపుడవయ్యావు. ఆ పాప విమోచనార్థం, హే సఖా—అని అక్కడ నిలిచి అతడు పలికెను।

Verse 163

गच्छ मूकं महात्मानं तीर्थं पुण्यवतां वरम् । मूकस्य दर्शनात्तात सर्वे दृष्टा महाजनाः

పుణ్యవంతులలో శ్రేష్ఠమైన మూ‌క మహాత్మ తీర్థానికి వెళ్లు. హే తాత! మూ‌క దర్శనమాత్రంతోనే సమస్త మహాజనులను దర్శించినట్లే అవుతుంది।

Verse 164

तेषां च दर्शनादेव तथा संभाषणान्मम । ममसंपर्कभावाच्च मद्गृहं चागतो भवान्

వారిని దర్శించడమే కాక నాతో సంభాషించుటవలన, అలాగే నాతో నీకు ఉన్న సంబంధ-సంపర్కభావం చేత, నీవు నా గృహమునకూ వచ్చితివి।

Verse 165

जन्मकोटिसहस्रेभ्यो यस्य पापक्षयो भवेत् । स मां पश्यति धर्मज्ञो यथा तेन प्रसन्नता

వేల కోట్ల జన్మలలో కూడిన పాపాలు నశించినవాడే ధర్మజ్ఞుడు నన్ను సాక్షాత్తుగా దర్శిస్తాడు; ఆ దర్శనముచేత నేను ప్రసన్నుడనగుదును।

Verse 166

ममैवानुग्रहाद्वत्सअहंदृष्टस्त्वयानघ । तस्माद्वरं गृहाण त्वं यत्ते मनसि वर्तते

ఓ వత్సా, ఓ నిర్దోషీ! నా అనుగ్రహం వల్లనే నీవు నన్ను దర్శించావు. కాబట్టి వరం స్వీకరించు—నీ మనసులో ఉన్నదేదైనా కోరుకో.

Verse 167

विप्र उवाच । अस्माकं सर्वथा नाथ मानसं त्वयि तिष्ठतु । त्वदृते सर्वलोकेश कदाचिन्न तु रोचताम्

బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—ఓ నాథా! నా మనస్సు ఎల్లప్పుడూ నీలోనే నిలిచియుండుగాక. ఓ సర్వలోకేశ్వరా! నీవు లేక ఏదీ నాకు ఎప్పటికీ రుచించకూడదు.

Verse 168

माधव उवाच । यस्मादेतादृशी बुद्धिः स्फुरते ते सदानघ । तस्मान्मत्सदृशान्भोगान्मद्गेहे संप्रलप्स्यसे

మాధవుడు అన్నాడు—ఓ సదా నిర్దోషీ! నీలో ఇలాంటి బుద్ధి ప్రకాశిస్తున్నందున, నీవు నా వంటి భోగాలను అనుభవించి నా ధామంలో నివసిస్తావు.

Verse 169

किंतु ते पितरौ पूजामाप्नुतो न त्वयानघ । पूजयित्वा तु पितरौ पश्चाद्यास्यसि मत्तनुम्

కానీ ఓ నిర్దోషీ! నీ తల్లిదండ్రులు నీ చేత ఇంకా పూజ పొందలేదు. ముందుగా తల్లిదండ్రులను పూజించి, ఆ తరువాత నీవు నా సాన్నిధ్యాన్ని పొందుతావు.

Verse 170

तयोर्निश्श्वासवातेन मन्युना च भृशं पुनः । तपः क्षरति ते नित्यं तस्मात्पूजय तौ द्विज

వారి శ్వాసవాయువుతోను, మళ్లీ వారి తీవ్రమైన కోపంతోను నీ తపస్సు నిత్యం క్షీణిస్తోంది; కాబట్టి ఓ ద్విజా, వారిద్దరినీ పూజించు.

Verse 171

मन्युर्निपतते यस्मिन्पुत्रे पित्रोश्च नित्यशः । तन्निरयं नाबाधेहं न धाता न च शंकरः

యే కుమారునిపై తల్లిదండ్రుల కోపము నిత్యము పడుతుందో, అతనికి ఆ నరకాన్ని ఎవ్వరూ నివారించలేరు—ధాత (బ్రహ్మ) గాని, శంకరుడు (శివుడు) గాని కాదు.

Verse 172

तस्मात्त्वं पितरौ गच्छ कुरु पूजां प्रयत्नतः । ततस्त्वं हितयोरेव प्रसादान्मत्पदं व्रज

కాబట్టి నీవు తల్లిదండ్రుల వద్దకు వెళ్లి శ్రద్ధతో వారి పూజా-సేవ చేయుము. ఆ ఇద్దరు హితైషుల ప్రసాదముచే నీవు నా ధామాన్ని పొందుదువు.

Verse 173

इत्युक्ते तु द्विजश्रेष्ठः पुनराह जगद्गुरुम् । प्रसन्नो यदि मे नाथ रूपं स्वं दर्शयाच्युत

ఇట్లు చెప్పబడిన తరువాత ద్విజశ్రేష్ఠుడు మళ్లీ జగద్గురువుతో అన్నాడు—“నాథా, మీరు నాపై ప్రసన్నులైతే, హే అచ్యుతా, మీ స్వరూపాన్ని దర్శింపజేయండి.”

Verse 174

ततो द्विजप्रणयतः प्रसन्नहृदयो वशी । रूपं स्वं दर्शयामास ब्रह्मण्यो ब्रह्मकर्मणे

అప్పుడు బ్రాహ్మణునిపై ప్రేమవశాత్, ప్రసన్నహృదయుడైన నియమశీలుడు, బ్రాహ్మణభక్తుడైన భగవంతుడు బ్రాహ్మణకర్మాచరణలో నిమగ్నుడైన అతనికి తన స్వరూపాన్ని చూపెను.

Verse 175

शंखचक्रगदापद्मधारणं पुरुषोत्तमम् । कारणं सर्वलोकस्य तेजसा पूरयज्जगत्

శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం ధరించిన ఆ పురుషోత్తముడే సమస్త లోకాల కారణము; తన తేజస్సుతో జగత్తును నింపుతూ విరాజిల్లుచున్నాడు.

Verse 176

प्रणम्य दंडवद्विप्र उवाच पुनरच्युतम् । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे चक्षुषी शिवे

దండవత్ ప్రణమించి ఆ బ్రాహ్మణుడు మళ్లీ అచ్యుతునితో అన్నాడు— “ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది; హే శివే (మంగళమయి), ఈ రోజు నా రెండు కన్నులు ధన్యమయ్యాయి।”

Verse 177

अद्य मे च करौ श्लाघ्यौ धन्योहं जगदीश्वर । अद्य मे पुरुषा यांति ब्रह्मलोकं सनातनम्

“ఈ రోజు నా రెండు చేతులు ప్రశంసనీయమయ్యాయి; హే జగదీశ్వరా, నేను ధన్యుడను. ఈ రోజు నా వారు సనాతన బ్రహ్మలోకానికి ప్రయాణిస్తారు।”

Verse 178

नंदंति बांधवा मेद्य त्वत्प्रसादाज्जनार्दन । इदानीं च प्रसिद्धा मे सर्वे चैव मनोरथाः

“హే జనార్దనా, మీ ప్రసాదంతో ఈ రోజు నా బంధువులు ఆనందిస్తున్నారు; ఇక ఇప్పుడు నా అన్ని మనోరథాలు నెరవేరాయి।”

Verse 179

किंतु मे विस्मयो नाथ मूकादि ज्ञानिनो भृशम् । कथं जानंति मद्वृत्तं देशांतरमुपस्थितम्

“కానీ, హే నాథా, నాకు గొప్ప ఆశ్చర్యం— మూకులు మొదలైన జ్ఞానులూ నా వృత్తాంతాన్ని ఎలా తెలుసుకుంటారు? నేను ఇతర దేశం నుండి ఇక్కడికి వచ్చాను కదా!”

Verse 180

तस्य गेहोदराकाशे स्थितो विप्रोतिशोभनः । तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारशिरस्यपि

అతని ఇంటి లోపలి తెరిచిన ఆకాశస్థలంలో ఒక అత్యంత శోభనమైన బ్రాహ్మణుడు నిలిచియున్నాడు. అలాగే ఇంటిలో ఒక పతివ్రత స్త్రీ కూడా ఉండెను; ఆమె తులాధారుని శిరస్సుపైనే ఉన్నట్లుగా కనిపించింది.

Verse 181

तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे । अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि

అలాగే మిత్రద్రోహి విషయములోను, వైష్ణవ మందిర సంబంధములోను—నాపై కరుణచేసి, ఓ విప్రా, యథాతత్త్వమైన సత్యాన్ని చెప్పవలసినది నీకే తగును।

Verse 182

श्रीभगवानुवाच । पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा । सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च

శ్రీభగవానుడు పలికెను—అతడు తల్లిదండ్రులకు భక్తుడు, ఎల్లప్పుడూ మౌనంగా ఉంటాడు; ఆమె శుభమయి, పతివ్రత. అతడు సత్యవాది, స్థిరచిత్తుడు, సమస్త జనుల పట్ల సమభావుడు।

Verse 183

लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः । संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा

లోభకామాలను జయించి, ద్వేషరహితుడై, నన్ను భజించువాడు వైష్ణవుడని స్మరింపబడును. అటువంటి వారి గుణములచే నేను సంతోషించి, వారి గృహములో ఆనందంగా నివసించుచున్నాను।

Verse 184

भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम । विप्र उवाच । महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, భారతి మరియు కమలాతో కూడిన ఆ విప్రుడు పలికెను—మహాపాతకులతో సంగమముచేత మనుష్యులూ అత్యంత పాపులగుదురు।

Verse 185

इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा । पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे

ధర్మజ్ఞులు స్మృతిశాస్త్రాలలో ఎల్లప్పుడూ ఇట్లే పలుకుదురు; పురాణ, ఆగమ, వేదములలోనూ—“నీవు ఇంటిలో ఎలా నిలిచియున్నావు?”

Verse 186

श्रीभगवानुवाच । कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये । वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः

శ్రీభగవానుడు పలికెను—త్రిలోకములలో సమస్త కల్యాణకర్మలకు కర్తయై, సదాచారంలో స్థిరుడైన మౌనుడిని, జన్మతః చాండాలుడైనా దేవగణము బ్రాహ్మణుడిగానే గుర్తించును।

Verse 187

मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः । पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्

పుణ్యకర్మలలో లోకాలన్నిటిలో మౌనుడికి సమానుడు లేడు; నిత్యం తల్లిదండ్రుల భక్తిలో పరాయణుడైనవాడు దానివల్లనే త్రిలోకమును జయించెను।

Verse 188

तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह । तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे

ఆ ఇద్దరి భక్తిచేత నేను సమస్త దేవగణములతో కూడ సంతోషించెదను; ద్విజరూపం ధరించి అతని ఇంటి అంతర్భాగంలోను, ఆకాశంలోను నేను నిలిచియుంటాను।

Verse 189

तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे । अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि

అలాగే పతివ్రత గృహములో, తులాధారుని మందిరములో, అద్రోహకుని భవనములో, వైష్ణవుని వేశ్మములో కూడా (నేను నివసించెదను)।

Verse 190

सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम् । तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः

హే ధర్మజ్ఞా! నేను ఎల్లప్పుడూ ఇక్కడే నిలిచియుంటాను, ఒక ముహూర్తమాత్రమూ విడువను; అందుచేత ఇతర పాపకర్ములు నన్ను నిత్యం దర్శించుచుంటారు।

Verse 191

पुण्यत्वाच्च त्वया दृष्टो ममानुग्रहकारणात् । पित्रोर्भक्तिपरः शुद्धश्चांडालो देवतां गतः

నీ పుణ్యప్రభావం వల్ల, నా అనుగ్రహ కారణంగా నీవు ఈ దర్శనం పొందితివి. తల్లిదండ్రుల భక్తితో శుద్ధుడైన ఆ చాండాలుడుకూడా దేవత్వాన్ని పొందెను.

Verse 193

तस्य वै मानसे नित्यं वर्तेऽहतभावनः । स तज्जानाति त्वद्वृत्तं तथा पतिव्रतादयः

ఎవరి భావన అక్షతంగా, శుద్ధంగా, కలుషరహితంగా ఉంటుందో వారి మనస్సులో ఆయన నిత్యం నివసిస్తాడు. ఆయన నీ వృత్తాంతాన్ని తెలుసుకొనును; అలాగే పతివ్రతలు మొదలైనవారూ తెలుసుకొందురు.

Verse 194

तेषां वृत्तं वदिष्यामि शृणु त्वं चानुपूर्वशः । यच्छ्रुत्वा सर्वथा मर्त्यो मुच्यते जन्मबंधनात्

నేను వారి వృత్తాంతాన్ని చెప్పుదును—నీవు క్రమంగా వినుము; దానిని విని మానవుడు సర్వథా జన్మబంధనమునుండి విముక్తుడగును.

Verse 195

पितुर्मातुः परं तीर्थं देवदेवेषु नैव हि । पित्रोरर्चा कृता येन स एव पुरुषोत्तमः

తండ్రి-తల్లి కంటే పరమ తీర్థం లేదు—దేవదేవులలోనూ కాదు. ఎవడు తల్లిదండ్రులను ఆరాధించెనో, వాడే నిజమైన పురుషోత్తముడు.

Verse 196

पित्रोराज्ञा च देवस्य गुरोराज्ञा समं फलं । आराधनाद्दिवो राज्यं बाधया रौरवं व्रजेत्

తల్లిదండ్రుల ఆజ్ఞకూ దేవుని ఆజ్ఞకూ సమాన ఫలం; గురువుని ఆజ్ఞకూ అదే ఫలం. వారి ఆరాధనచేత స్వర్గరాజ్యం లభించును; వారిని బాధించితే రౌరవ నరకానికి పోవలసి యుంటుంది.

Verse 197

स चास्माकं हृदिस्थोऽपि तस्याहं हृदये स्थितः । आवयोरंतरं नास्ति परत्रेह च मत्समः

అతడు మా హృదయాలలో నివసిస్తాడు; నేనూ అతని హృదయంలో స్థితుడను. ఇహలోకములో గాని పరలోకములో గాని మన మధ్య విభేదం లేదు; నాతో సమానుడు ఎవడూ లేడు.

Verse 198

मदग्रे मत्पुरे रम्ये सर्वैश्च बांधवैः सह । सभुंजीताक्षयं भोगमंते मयि च लीयते

నా సన్నిధిలో, నా రమ్యమైన పురంలో, తన బంధువులందరితో కలిసి అతడు అక్షయమైన భోగానందాన్ని అనుభవిస్తాడు; చివరికి నాలోనే లీనమవుతాడు.

Verse 199

अतएव हि मूकोसौ वार्त्तां त्रैलोक्यसंभवाम् । जानाति नरशार्दूल एष ते विस्मयः कुतः

అందుకే అతడు మూగవాడైనా త్రిలోకమంతటా పుట్టిన వార్తను తెలుసుకుంటాడు. ఓ నరశార్దూలా, మరి నీకు ఈ ఆశ్చర్యం ఎందుకు?

Verse 200

द्विज उवाच । मोहादज्ञानतो वापि न कृत्वा पितुरर्चनं । ज्ञात्वा वा किं च कर्तव्यं सदसज्जगदीश्वर

ద్విజుడు పలికెను— మోహముచేత గాని అజ్ఞానముచేత గాని తండ్రి ఆరాధన చేయకపోతే, లేదా తెలిసిన తరువాత కూడా, హే సదసత్‌కు అతీతుడైన జగదీశ్వరా, ఏమి చేయవలెను?

Verse 201

श्रीभगवानुवाच । दिनैकं मासपक्षौ वा पक्षार्धं वाथ वत्सरं । पित्रोर्भक्तिः कृता येन स च गच्छेन्ममालयं

శ్రీభగవానుడు పలికెను— ఒక రోజు, ఒక నెల, ఒక పక్షం, అర్ధపక్షం లేదా ఒక సంవత్సరం— ఎవడు తల్లిదండ్రులకు భక్తితో సేవచేసినాడో, అతడును నా ధామమునకు చేరును.