Bhāgīratha’s Bringing of the Gaṅgā

Verse 1

नारद उवाच । हिमवद्गिरिमासाद्य किं चकार महीपतिः । कथमानीतवान् गङ्गामेतन्मे वक्तुमर्हसि 1. ॥ १ ॥

నారదుడు అన్నాడు—హిమవద్గిరిని చేరిన తరువాత రాజు ఏమి చేశాడు? గంగను ఎలా తీసుకొచ్చాడు? దయచేసి నాకు చెప్పండి।

Verse 2

सनक उवाच । भगीरथो महाराजो जटाचीरधरो मुने । गच्छन् हिमाद्रिं तपसे प्राप्तो गोदावरीतटम् ॥ २ ॥

సనకుడు అన్నాడు—ఓ మునీ, మహారాజు భగీరథుడు జటలు ధరించి, వల్కలవస్త్రాలు ధరించి, తపస్సు నిమిత్తం హిమాద్రి వైపు సాగుతూ గోదావరి తీరానికి చేరాడు।

Verse 3

तत्रापश्यत् महारण्ये भृगोराश्रममुत्तमम् । कृष्णसारसमाकीर्णं मातङ्गगणसेवितम् ॥ ३ ॥

అక్కడ ఆ మహారణ్యంలో అతడు భృగుముని యొక్క ఉత్తమ ఆశ్రమాన్ని చూశాడు—కృష్ణసార జింకలతో నిండినదీ, ఏనుగుల గుంపులు సంచరించేదీ।

Verse 4

भ्रमद्भ्रमरसङ्घुष्टं कूजद्विहगसंकुलम् । व्रजद्वराहनिकरं चमरीपुच्छवीजितम् ॥ ४ ॥

ఆ వనం తిరుగుతూ గుంజించే తేనెటీగల నాదంతో మార్మోగుతూ, కూయు పక్షులతో నిండిపోయి, సంచరించే వరాహగణాలతో కూడి, చామరపు తోకల వీచికల గాలితో శీతలింపబడుతూ ఉండెను।

Verse 5

नृत्यन्मयूरनिकरं सारङ्गादिनिषेवितम् । प्रवर्द्धितमहावृक्षं मुनिकन्याभिरादरात् ॥ ५ ॥

అది నర్తించే నెమళ్ల గుంపులతో నిండిపోయి, సారంగము (జింక) మొదలైన జీవులు తరచు సంచరించుచుండెను; అక్కడ మునికన్యలు భక్తితో ఆదరించి పెంచిన మహావృక్షము నిలిచియుండెను।

Verse 6

शालतालतमालाढ्यं नूनहिन्तालमण्डितम् । मालतीयूथिकाकुन्दचम्पकाश्वत्थभूषितम् ॥ ६ ॥

అది శాల, తాల, తమాల వృక్షాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, ఎత్తైన హింతాల తాటిచెట్లతో అలంకృతమైయుండెను; మాలతి-యూథికా లతలు, కుంద, చంపక పుష్పాలు మరియు పవిత్ర అశ్వత్థ వృక్షాలతో శోభిల్లెను।

Verse 7

उत्पुल्लकुसुमोपेतमृषिसङ्घनिषेवितम् । वेदशास्त्रमहाघोषमाश्रमं प्राविशद् भृगोः ॥ ७ ॥

పూర్తిగా వికసించిన పుష్పాలతో అలంకృతమై, ఋషిసంఘములచే నిషేవింపబడి, వేదశాస్త్ర మహాఘోషములతో మార్మోగుచున్న భృగువుల ఆశ్రమంలో అతడు ప్రవేశించెను।

Verse 8

गृणन्तं परमं ब्रह्म वृतं शिष्यगणैर्मुनिम् । तेजसा सूर्यसदृशं भृगुं तत्र ददर्श सः ॥ ८ ॥

అక్కడ శిష్యగణములచే పరివృతుడై, పరబ్రహ్మను స్తుతించుచు, సూర్యసమాన తేజస్సుతో ప్రకాశించు ముని భృగువును అతడు దర్శించెను।

Verse 9

प्रणनामाथ विप्रेन्द्रं पादसङ्ग्रहणादिना । आतिथ्यं भृगुरप्यस्य चक्रे सन्मानपूर्वकम् ॥ ९ ॥

అప్పుడు భృగువు ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠునికి పాదగ్రహణాది విధులతో నమస్కరించి, సత్కారపూర్వకంగా యథావిధి అతిథ్యాన్ని నిర్వహించాడు।

Verse 10

कृतातिथ्यक्रियो राजा भृगुणा परमर्षिणा । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा विनयान्मुनिपुङ्गवम् ॥ १० ॥

పరమర్షి భృగువుకు అతిథ్యక్రియలను పూర్తిచేసిన రాజు, అంజలి పెట్టి వినయంతో ఆ మునిశ్రేష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు।

Verse 11

भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । पृच्छामि भवभीतोऽहं नृणामुद्धारकारणम् ॥ ११ ॥

భగీరథుడు అన్నాడు— ఓ భగవన్, మీరు సర్వధర్మజ్ఞులు, సర్వశాస్త్రవిశారదులు. నేను సంసారభయంతో భీతుడనై మనుష్యుల उद्धారకారణాన్ని అడుగుతున్నాను।

Verse 12

भगवांस्तुष्यते येन कर्मणा मुनिसत्तम । तन्ममाख्याहि सर्वज्ञ अनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १२ ॥

హే మునిసత్తమా, ఏ కర్మచేత భగవంతుడు తృప్తి చెందుతాడో అది నాకు చెప్పండి. హే సర్వజ్ఞా, నేను మీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనైతే ఉపదేశించండి।

Verse 13

भृगुरुवाच । राजंस्तवेप्सितं ज्ञातं त्वं हि पुण्यवतां वरः । अन्यथा स्वकुलं सर्वं कथमुद्धर्तुमर्हसि ॥ १३ ॥

భృగువు అన్నాడు— ఓ రాజా, నీ అభిలాష నాకు తెలిసింది; నీవు పుణ్యవంతులలో శ్రేష్ఠుడవు. లేకపోతే నీ సమస్త కులాన్ని उद्धరించుటకు నీవు ఎలా అర్హుడవు?

Verse 14

यो वा को वापि भूपाल स्वकुलं शुभकर्मणा । उद्धर्तुकामस्तं विद्यान्नररूपधरं हरिम् ॥ १४ ॥

హే భూపాలా! ఎవడైనా శుభకర్మల ద్వారా తన కులాన్ని उद्धరించదలచితే, నరరూపం ధరించిన ఆ హరినే (విష్ణువే) అని తెలుసుకొనవలెను।

Verse 15

कर्मणा येन देवेशो नृणामिष्टफलप्रदः । तत्प्रवक्ष्यामि राजेन्द्र शृणुष्व सुसमाहितः ॥ १५ ॥

హే రాజేంద్రా! ఏ కర్మచేత దేవేశ్వరుడు మనుష్యులకు ఇష్టఫలప్రదుడవుతాడో, దానిని నేను చెప్పుదును; నీవు సుసమాహితుడై వినుము।

Verse 16

भव सत्यपरो राजन्नहिंसानिरतस्तथा । सर्वभूतहितो नित्यं मानृतं वद वै क्वचित् ॥ १६ ॥

హే రాజా! సత్యపరుడవై ఉండుము, అలాగే అహింసలో స్థిరుడవై ఉండుము. నిత్యం సమస్త భూతహితంలో నిమగ్నుడవై, ఎప్పుడూ అసత్యం పలకవద్దు।

Verse 17

त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् । कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर विष्णुं सनातनम् ॥ १७ ॥

దుర్జనసంగాన్ని విడిచిపెట్టు, సాధుసమాగమాన్ని ఆశ్రయించు. పగలు-రాత్రి పుణ్యకర్మలు చేయి, సనాతన విష్ణువును స్మరించు।

Verse 18

कुरु पूजां महाविष्णोर्याहि शान्तिमनुत्तमाम् । द्वादशाष्टाक्षरं मन्त्रं जप श्रेयो भविष्यति ॥ १८ ॥

మహావిష్ణువును పూజించుము, అనుత్తమ శాంతిని పొందుము. ద్వాదశాక్షరమూ అష్టాక్షరమూ అయిన మంత్రాన్ని జపించుము; శ్రేయస్సు కలుగును।

Verse 19

भगीरथ उवाच । सत्यं तु कीदृशं प्रोक्तं सर्वभूतहितं मुने । अनृतं कीदृशं प्रोक्तं दुर्जनाश्चापि कीदृशाः ॥ १९ ॥

భగీరథుడు పలికెను—ఓ మునీ, సమస్త భూతహితకరమని చెప్పబడిన సత్యం ఏ విధమైనది? అసత్యం ఏ విధంగా చెప్పబడింది? దుర్జనుల లక్షణాలు ఏమిటి?

Verse 20

साधवः कीदृशाः प्रोक्तास्तथा पुण्यं च कीदृशम् । स्मर्तव्यश्च कथं विष्णुस्तस्य पूजा च कीदृशी ॥ २० ॥

సాధువులు ఎలాంటి వారని చెప్పబడారు? అలాగే పుణ్యం ఏ విధమైనదని చెప్పబడింది? శ్రీ విష్ణువును ఎలా స్మరించాలి, ఆయన పూజ ఏ విధంగా చేయాలి?

Verse 21

शान्तिश्च कीदृशी प्रोक्ता को मन्त्रोऽष्टाक्षरो मुने । को वा द्वादशवर्णश्च मुने तत्त्वार्थकोविद ॥ २१ ॥

శాంతి (శమన) కర్మ ఏ విధంగా ఉపదేశించబడింది? ఓ మునీ, అష్టాక్షర మంత్రం ఏది? అలాగే తత్త్వార్థకోవిదుడవైన మునీ, ద్వాదశవర్ణ మంత్రం ఏది?

Verse 22

कृपां कृत्वा मयि परां सर्वं व्याख्यातुमर्हसि । भृगुरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ तव बुद्धिरनुत्तमा ॥ २२ ॥

నాపై పరమ కరుణ చూపి, సమస్తాన్ని విస్తారంగా వివరించవలసినది. భృగువు పలికెను—సాధు, సాధు! ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నీ బుద్ధి అనుత్తమమైనది.

Verse 23

यत्पृष्टोऽहं त्वया भूप तत्सर्वं प्रवदामि ते । यथार्थकथनं यत्तत्सत्यमाहुर्विपश्चितः ॥ २३ ॥

ఓ రాజా, నీవు నన్ను ఏది ఏది అడిగితివో, అది అంతా నీకు చెప్పుదును. యథార్థంగా విషయాన్ని చెప్పే వాక్యమే సత్యమని జ్ఞానులు అంటారు.

Verse 24

धर्माविरोधतो वाच्यं तद्धि धर्मपरायणैः । देशकालादि विज्ञाय स्वयमस्याविरोधतः ॥ २४ ॥

ధర్మపరాయణులు ధర్మానికి విరోధం లేని మాటలనే పలకాలి. దేశ‑కాలాది పరిస్థితులను విచారించి, తన వాక్యం ధర్మవిరుద్ధం కాదని తానే నిర్ధారించుకోవాలి.

Verse 25

यद्वचः प्रोच्यते सद्भिस्तत्सत्यमभिधीयते । सर्वेषामेव जन्तूनामक्लेशजननं हि तत् ॥ २५ ॥

సద్భక్తులు/సత్పురుషులు పలికే వాక్యమే ‘సత్యం’ అని చెప్పబడుతుంది; అది సమస్త జీవులకు క్లేశరహితతను కలిగిస్తుంది.

Verse 26

अहिंसा सा नृप प्रोक्ता सर्वकामप्रदायिनी । कर्मकार्यसहायत्वमकार्यपरिपन्थिता ॥ २६ ॥

ఓ రాజా! అహింస సర్వకామప్రదాయినిగా ప్రకటించబడింది. అది ధర్మకార్యాల నిర్వహణకు సహాయపడుతుంది, నిషిద్ధ/అధర్మ కార్యాలకు అడ్డుగా నిలుస్తుంది.

Verse 27

सर्वलोकहितत्वं वै प्रोच्यते धर्मकोविदैः । इच्छानुवृत्तकथनं धर्माधर्माविवेकिनः ॥ २७ ॥

ధర్మాన్ని తెలిసినవారు—సర్వలోక హితాన్ని కలిగించేదే నిజమైన ధర్మమని చెబుతారు. కానీ తన కోరికకు అనుగుణంగా మాత్రమే మాట్లాడేవాడు ధర్మ‑అధర్మ వివేకం లేనివాడు.

Verse 28

अनृतं तद्धि विज्ञेयं सर्वश्रेयोविरोधि तत् । ये लोके द्वेषिणो मूर्खाः कुमार्गरतबुद्धयः ॥ २८ ॥

సర్వ శ్రేయస్సుకు విరోధమయ్యేదే ‘అనృతం’ (అసత్యం) అని తెలుసుకోవాలి. ఈ లోకంలో ద్వేషులు, మూర్ఖులు, కుమార్గంలో రమించే బుద్ధి కలవారే ఆ అసత్యంలో పాతుకుపోతారు.

Verse 29

ते राजन्दुर्ज्जना ज्ञेयाः सर्वधर्मबहिष्कृताः । धर्माधर्मविवेकेन वेदमार्गानुसारिणः ॥ २९ ॥

హే రాజా, సర్వధర్మాలకు వెలుపల నిలిచినవారు దుర్జనులని తెలుసుకో. ధర్మాధర్మ వివేకం చెప్పినా, వారు కేవలం వేదమార్గానుసారులమని మాత్రమే ప్రకటిస్తారు.

Verse 30

सर्वलोकहितासक्ता साधवः परिकीर्तिताः । हरिभक्तिकरं यत्तत्सद्भिश्च परिरञ्जितम् ॥ ३० ॥

సర్వలోక హితంలో నిమగ్నులైనవారే సాధువులని కీర్తించబడతారు. హరిభక్తిని కలిగించేది ఏదైతే, అది సద్భక్తులచే ప్రీతిగా ఆమోదింపబడుతుంది.

Verse 31

आत्मनः प्रीतिजनकं तत्पुण्यं परिकीर्तितम् । सर्वं जगदिदं विष्णुर्विष्णुः सर्वस्य कारणम् ॥ ३१ ॥

ఆత్మలో ఆనందం, పవిత్రత కలిగించేదే పుణ్యమని కీర్తించబడింది. ఈ సమస్త జగత్తు విష్ణువే; విష్ణువే సమస్తానికి కారణము.

Verse 32

अहं च विष्णुर्यज्ज्ञानं तद्विष्णुस्मरणं विदुः । सर्वदेवमयो विष्णुर्विधिना पूजयामि तम् ॥ ३२ ॥

‘నేనూ విష్ణువే’ అని చెప్పబడే జ్ఞానం, అది విష్ణుస్మరణమని తెలుసుకొనబడింది. విష్ణువు సర్వదేవమయుడు; అందుకే నేను విధిపూర్వకంగా ఆయనను పూజిస్తాను.

Verse 33

इति या भवति श्रद्धा सा तद्भक्तिः प्रकीर्त्तिता । सर्वभूतमयो विष्णुः परिपूर्णः सनातनः ॥ ३३ ॥

ఇలా కలిగే శ్రద్ధనే ఆయన భక్తిగా కీర్తించబడింది. విష్ణువు సర్వభూతమయుడు, పరిపూర్ణుడు, సనాతన ప్రభువు.

Verse 34

इत्यभेदेन या बुद्धिः समता सा प्रकीर्तिता । समता शत्रुमित्रेषु वशित्वं च तथा नृप ॥ ३४ ॥

సర్వజీవులలో భేదం చూడని బుద్ధియే సమత అని చెప్పబడింది. శత్రువు, మిత్రుడు ఇద్దరిపట్ల సమభావమే ఆత్మవశత్వము, ఓ రాజా।

Verse 35

यदृच्छालाभसंतुष्टिः सा शान्तिः परिकीर्त्तिता । एते सर्वे समाख्यातास्तपः सिद्धिप्रदा नृणाम् ॥ ३५ ॥

యాదృచ్ఛికంగా లభించిన దానితో సంతృప్తి చెందడమే శాంతి అని చెప్పబడింది. ఇవన్నీ తపస్సు రూపాలుగా వర్ణించబడ్డాయి; ఇవి మనుష్యులకు సిద్ధిని ప్రసాదిస్తాయి।

Verse 36

समस्तपापराशीनां तरसा नाशहेतवः । अष्टाक्षरं महामन्त्रं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३६ ॥

సమస్త పాపరాశులను వేగంగా నశింపజేసే కారణం అష్టాక్షర మహామంత్రం; అది అన్ని పాపాలను నాశనం చేస్తుంది।

Verse 37

वक्ष्यामि तव राजेन्द्र पुरुषार्थैकसाधनम् । विष्णोः प्रियकरं चैव सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ३७ ॥

ఓ రాజేంద్రా, మానవ పురుషార్థాలను సాధించే ఏకైక ఉపాయాన్ని నేను నీకు చెబుతాను; అది శ్రీ విష్ణువుకు ప్రియమైనది, సమస్త సిద్ధులను ప్రసాదించేది।

Verse 38

नमो नारायणायेति जपेत्प्रणवपूर्वकम् । नमो भगवते प्रोच्य वासुदेवाय तत्परम् ॥ ३८ ॥

ప్రణవం (ఓం) ముందుగా ఉంచి ‘నమో నారాయణాయ’ అని జపించాలి. ‘నమో భగవతే’ అని పలికి, భక్తితో ‘వాసుదేవాయ’ అని చెప్పాలి।

Verse 39

प्रणवाद्यं महाराज द्वादशार्णमुदाहृतम् । द्वयोः समं फलं राजन्नष्टद्वादशवर्णयोः ॥ ३९ ॥

ఓ మహారాజా, ప్రణవం (ఓం)తో ప్రారంభమయ్యే ద్వాదశాక్షర మంత్రం ప్రకటించబడింది. ఓ రాజా, దాని ఫలం అష్టాక్షరమంత్రం మరియు ద్వాదశాక్షరమంత్ర ఫలంతో సమానమని చెప్పబడింది.

Verse 40

प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च साम्यमुद्दिष्टमेतयोः । शङ्खचक्रधरं शान्तं नारायणमनामयम् ॥ ४० ॥

ప్రవృత్తి మరియు నివృత్తి—ఈ రెండింటిలోనూ సమత్వం సూచించబడింది. ఆ సమత్వం శంఖచక్రధారి, శాంతుడు, నిరామయుడు అయిన నారాయణుడు.

Verse 41

लक्ष्मीसंश्रितवामाङ्कं तथाभयकरं प्रभुम् । किरीटकुण्डलधरं नानामण्डनशोभितम् ॥ ४१ ॥

నేను ఆ ప్రభువును దర్శిస్తున్నాను—ఆయన వామాంగంలో లక్ష్మీ ఆశ్రయించి ఉంది, ఆయన అభయాన్ని ప్రసాదిస్తాడు; కిరీటం, కుండలాలు ధరించి అనేక ఆభరణాలతో ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 42

भ्राजत्कौस्तुभमालाढ्यं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् । पीताम्बरधरं देवं सुरासुरनमस्कृतम् ॥ ४२ ॥

వారు ఆ దేవుని దర్శించారు—ప్రకాశించే కౌస్తుభమణి మరియు మాలలతో అలంకృతుడు, వక్షస్థలంపై పవిత్ర శ్రీవత్సచిహ్నం కలవాడు, పీతాంబరం ధరించినవాడు, దేవాసురులందరూ నమస్కరించే వాడు.

Verse 43

ध्यायेदनादिनिधनं सर्वकामफलप्रदम् । अन्तर्यामी ज्ञानरूपी परिपूर्णः सनातनः ॥ ४३ ॥

ఆది లేని, అంతం లేని ఆ పరమాత్మను ధ్యానించాలి; ఆయన సమస్త ధర్మ్య కోరికల ఫలాలను ప్రసాదిస్తాడు; ఆయన అంతర్యామి, జ్ఞానస్వరూపుడు, పరిపూర్ణుడు, సనాతనుడు.

Verse 44

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्तु पृष्टं त्वया नृप । स्वस्ति तेऽस्तु तपः सिद्धिं गच्छ लब्धुं यथासुखम् ॥ ४४ ॥

ఓ నృపా! నీవు అడిగినదంతా నేను సమగ్రంగా వివరించాను. నీకు మంగళం కలుగుగాక; ఇప్పుడు సుఖంగా వెళ్లి నీ తపస్సు ఫలసిద్ధిని పొందుము.

Verse 45

एवमुक्तो महीपालो भृगुणा परमर्षिणा । परमां प्रीतिमापन्नः प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ४५ ॥

పరమర్షి భృగువు ఇలా చెప్పగా, ఆ మహీపాలుడు పరమానందంతో నిండిపోయి తపస్సు చేయుటకు అరణ్యానికి బయలుదేరెను.

Verse 46

हिमवद्गिरिमासाद्य पुण्यदेशे मनोहरे । नादेश्वरे महाक्षेत्रे तपस्तेपेऽतिदुश्चरम् ॥ ४६ ॥

హిమవత్ పర్వతాన్ని చేరి, మనోహరమైన పుణ్యదేశంలో—నాదేశ్వర మహాక్షేత్రంలో—అత్యంత దుర్భరమైన తపస్సు చేశాడు.

Verse 47

राजा त्रिषवणस्नायी कन्दमूलफलाशनः । कृतातिथ्यर्हणश्चापि नित्यं होमपरायणः ॥ ४७ ॥

రాజు త్రిసంధ్యా స్నానం చేసి, కందమూలఫలాలను భుజించి, అతిథులను యథావిధిగా సత్కరించి, నిత్యం హోమంలో నిమగ్నుడై ఉండెను.

Verse 48

सर्वभूतहितः शान्तो नारायणपरायणः । पत्रैः पुष्पैः फलैस्तोयैस्त्रिकालं हरिपूजकः ॥ ४८ ॥

అతడు సమస్త భూతహితకాంక్షి, స్వభావతః శాంతుడు, నారాయణుని యందే పరాయణుడు; ఆకులు, పూలు, ఫలాలు, జలంతో త్రికాలం హరిపూజ చేసెను.

Verse 49

एवं बहुतिथं कालं नीत्वा यात्यन्तधैर्यवान् । ध्यायन्नारायणं देवं शीर्णपर्णाशनोऽभवत् ॥ ४९ ॥

ఈ విధంగా ఎంతో దీర్ఘకాలం గడిపి, పరమ ధైర్యవంతుడైన అతడు దేవుడు నారాయణుని ధ్యానిస్తూ, ఎండిన ఆకులనే ఆహారంగా చేసుకొని జీవించసాగెను।

Verse 50

प्राणायामपरो भूत्वा राजा परमधार्मिकः । निरुच्छ्वासस्तपस्तप्तुं ततः समुपचक्रमे ॥ ५० ॥

అప్పుడు పరమధార్మికుడైన రాజు ప్రాణాయామంలో నిమగ్నుడై, శ్వాసను నియంత్రించి తపస్సు చేయుటకు ఆరంభించాడు।

Verse 51

ध्यायन्नारायणं देवमनन्तमपराजितम् । षष्टिवर्षसहस्राणि निरुच्छ्वासपरोऽभवत् ॥ ५१ ॥

అనంతుడూ అపరాజితుడూ అయిన దేవుడు నారాయణుని ధ్యానిస్తూ, అతడు అరవై వేల సంవత్సరాలు పూర్తిగా నిరుశ్వాస స్థితిలో నిలిచెను।

Verse 52

तस्य नासापुटाद्रा ज्ञो वह्निर्जज्ञे भयङ्करः । तं दृष्ट्वा देवताः सर्वो वित्रस्ता वह्नितापिताः ॥ ५२ ॥

ఓ రాజా, అతని నాసారంధ్రాల నుండి భయంకరమైన అగ్ని జన్మించింది. దానిని చూసి సమస్త దేవతలు భయపడి, ఆ అగ్ని తాపంతో దగ్ధులయ్యారు।

Verse 53

अभिजग्मुर्महाविष्णुं यत्रास्ते जगतां पतिः । क्षीरोदस्योत्तरं तीरं सम्प्राप्य त्रिदशेश्वराः । अस्तुवन्देवदेवेशं शरणागतपालकम् ॥ ५३ ॥

అప్పుడు త్రిదశాధిపతులు జగత్పతి మహావిష్ణువు నివసించే చోటికి వెళ్లారు. క్షీరసాగర ఉత్తర తీరం చేరి, దేవదేవేశుడైన శరణాగతపాలక ప్రభువును స్తుతించారు।

Verse 54

देवा ऊचुः । नताःस्म विष्णुं जगदेकनाथं स्मरत्समस्तार्तिहरं परेशम् । स्वभावशुद्धं परिपूर्णभावं वदन्ति यज्ज्ञानतनुं च तज्ज्ञाः ॥ ५४ ॥

దేవులు పలికిరి—జగత్తుకు ఏకనాథుడైన విష్ణువుకు మేము నమస్కరిస్తాము; ఆయనను స్మరించగానే సమస్త ఆర్తులు తొలగిపోతాయి, ఆయనే పరమేశ్వరుడు. ఆయన స్వభావం శుద్ధం, భావం పరిపూర్ణం; జ్ఞానులు ఆయనను జ్ఞానస్వరూపుడని చెబుతారు।

Verse 55

ध्येयः सदा योगिवरैर्महात्मा स्वेच्छाशरीरैः कृतदेवकार्यः । जगत्स्वरूपो जगदादिनाथस्तस्मै नताः स्मः पुरुषोत्तमाय ॥ ५५ ॥

ఆ మహాత్ముడు యోగివరులచే నిత్యం ధ్యేయుడు; స్వేచ్ఛతో ధరించిన దేహాల ద్వారా దేవకార్యాన్ని సిద్ధం చేశాడు. జగత్తే ఆయన స్వరూపం, జగదాదినాథుడు—ఆ పురుషోత్తమునకు మేము నమస్కరిస్తాము।

Verse 56

यन्नामसङ्कीर्त्तनतो खलानां समस्तपापानि लयं प्रयान्ति । तमीशमीड्यं पुरुषं पुराणं नताःस्म विष्णुं पुरुषार्थसिद्ध्यै ॥ ५६ ॥

య whose నామసంకీర్తన మాత్రముచేత దుష్టులకైనా సమస్త పాపాలు లయమవుతాయో—ఆ స్తుత్యుడైన ఈశ్వరుడు, పురాతన పురుషుడు విష్ణువుకు పురుషార్థసిద్ధి కొరకు మేము నమస్కరిస్తాము।

Verse 57

यत्तेजसा भान्ति दिवाकराद्या नातिक्रमन्त्यस्य कदापि शिक्षाः । कालात्मकं तं त्रिदशाधिनाथं नमामहेवै पुरुषार्थरूपम् ॥ ५७ ॥

య whose తేజస్సుతో సూర్యాది జ్యోతులు ప్రకాశిస్తాయో, మరియు ఆయన నియమాలను ‘శిక్షా’ వంటి శాస్త్రాలు కూడా ఎప్పుడూ అతిక్రమించవో—ఆ కాలస్వరూపుడు, దేవాధినాథుడు, పురుషార్థస్వరూపుడైన ప్రభువుకు మేము నమస్కరిస్తాము।

Verse 58

जगत्करोऽत्यब्जभवोऽत्ति रुद्र ः पुनाति लोकाञ्छ्रुतिभिश्च विप्राः । तमादिदेवं गुणसन्निधानं सर्वोपदेष्टारमिताः शरण्यम् ॥ ५८ ॥

జగత్తు కర్త పరాత్పరుడు; పద్మజుడు (బ్రహ్మ) కూడ క్షయమవుతాడు; రుద్రుడు కూడ గ్రసిస్తాడు; విప్రులు శ్రుతి-వేదములచే లోకాలను పవిత్రం చేస్తారు. ఆ ఆదిదేవుడు—సర్వగుణనిధి, సర్వోపదేశకుడు, ఏకైక శరణ్యుడు—ఆయన శరణు మేము పొందాము।

Verse 59

वरं वरेण्यं मधुकैटभारिं सुरासुराभ्यर्चितपादपीठम् । सद्भक्तसङ्कल्पितसिद्धिहेतुं ज्ञानैकवेद्यं प्रणताःस्म देवम् ॥ ५९ ॥

మేము ఆ పరమ వరణీయ దేవునికి ప్రణామం చేస్తాము—మధు-కైటభులను సంహరించినవాడికి; దేవాసురులచే సమానంగా ఆరాధింపబడే పాదపీఠమున్నవాడికి; సద్భక్తుల పవిత్ర సంకల్పసిద్ధికి హేతువైనవాడికి; ఆత్మజ్ఞానమాత్రమునే తెలిసేవాడికి।

Verse 60

अनादिमध्यान्तमजं परेशमनाद्यविद्याख्यतमोविनाशम् । सच्चित्परानन्दघनस्वरूपं रूपादिहीनं प्रणताःस्म देवम् ॥ ६० ॥

మేము ఆ అజ పరమేశ్వరునికి ప్రణామం చేస్తాము—ఆది, మధ్య, అంతము లేనివాడికి; అనాది అవిద్య అనే అంధకారాన్ని నశింపజేసేవాడికి; సత్-చిత్-పరానందఘన స్వరూపుడికి; రూపాది సమస్త ఉపాధుల నుండి విముక్తుడికి।

Verse 61

नारायणं विष्णुमनन्तमीशं पीताम्बरं पद्मभवादिसेव्यम् । यज्ञप्रियं यज्ञकरं विशुद्धं नताःस्म सर्वोत्तममव्ययं तम् ॥ ६१ ॥

మేము ఆ నారాయణునికి—విష్ణువు, అనంత ఈశ్వరునికి—ప్రణామం చేస్తాము; పీతాంబరధారికి, పద్మభవ బ్రహ్మాది దేవులు సేవించువాడికి; యజ్ఞప్రియుడికి, యజ్ఞకర్తకు; పరమ విశుద్ధుడికి, సర్వోత్తముడికి, అవ్యయుడికి।

Verse 62

इति स्तुतो महाविष्णुर्देवैरिन्द्रा दिभिस्तदा । चरितं तस्य राजर्षेर्देवानां संन्यवेदयत् ॥ ६२ ॥

ఇలా ఇంద్రాది దేవులచే స్తుతింపబడిన మహావిష్ణువు, ఆ సమయంలో ఆ రాజర్షి యొక్క చరిత్రను దేవతలకు సమగ్రంగా తెలియజేశాడు।

Verse 63

ततो देवान्समाश्वास्य दत्त्वाभयमनञ्जनः । जगाम यत्र राजर्षिस्तपस्तपति नारद ॥ ६३ ॥

తర్వాత నిర్మలుడైన ప్రభువు దేవతలను ఓదార్చి, వారికి అభయాన్ని ప్రసాదించి, రాజర్షి నారదుడు తపస్సు చేస్తున్న స్థలానికి వెళ్లాడు।

Verse 64

शङ्खचक्रधरो देवः सच्चिदानन्दविग्रहः । प्रत्यक्षतामगात्तस्य राज्ञः सर्वजगद्गुरुः ॥ ६४ ॥

శంఖచక్రధారి, సచ్చిదానంద స్వరూపుడైన దేవుడు—సర్వజగద్గురువు—ఆ రాజుకు ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చెను।

Verse 65

तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं भाभासितदिगन्तरम् । अतसीपुष्पसंकाशं स्फुरत्कुण्डलमण्डितम् ॥ ६५ ॥

ఆ పుండరీకాక్ష ప్రభువును దర్శించి—అతడు అన్ని దిశల దిగంతాలను ప్రకాశింపజేస్తూ, అతసీపుష్పంలా నీలకాంతితో మెరిసి, స్ఫురించే కుండలాలతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు—అని చూసి వారు విస్మయమొందిరి।

Verse 66

स्निग्धकुन्तलवक्त्राब्जं विभ्राजन्मुकुटोज्ज्वलम् । श्रीवत्सकौस्तुभधरं वनमालाविभूषितम् ॥ ६६ ॥

స్నిగ్ధమైన వంకర జుట్టు, పద్మముఖం; ప్రకాశించే మకుటంతో ఉజ్జ్వలుడు; శ్రీवत్సచిహ్నం, కౌస్తుభమణి ధరించి, వనమాలాతో అలంకృతుడైన ఆ ప్రభువును నేను ధ్యానించుచున్నాను।

Verse 67

दीर्घबाहुमुदाराङ्गं लोकेशार्चितपङ्कजम् । नाम दण्डवद् भूमौ भूपतिर्नम्रकन्धरः ॥ ६७ ॥

లోకేశులు ఆరాధించే పద్మచరణుడైన ఆ దీర్ఘబాహు, ఉదారాంగ ప్రభువు ఎదుట రాజు వినయంగా మెడ వంచి భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసెను।

Verse 68

अत्यन्तहर्षसम्पूर्णः सरोमाञ्चः सगद्गदः । कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति श्रीकृष्णेति समुच्चरन् ॥ ६८ ॥

అత్యంత ఆనందంతో నిండిపోయి, రోమాంచితుడై, గద్గద స్వరంతో అతడు బిగ్గరగా పలికెను—“కృష్ణ, కృష్ణ,” మరల “కృష్ణ,” మరియు “శ్రీకృష్ణ।”

Verse 69

तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा ह्यन्तर्यामी जगद्गुरुः । उवाच कृपयाविष्टो भगवान्भूतभावनः ॥ ६९ ॥

అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడైన అంతర్యామి, జగద్గురువైన భగవాన్ విష్ణువు కరుణతో నిండిపోయి అతనితో పలికెను—ఆయనే సమస్త భూతాల పోషకుడు।

Verse 70

श्री भगवानुवाच । भगीरथ महाभाग तवाभीष्टं भविष्यति । आगमिष्यन्ति मल्लोकं तव पूर्वपितामहाः ॥ ७० ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ మహాభాగ భగీరథా! నీ అభీష్టం నిశ్చయంగా సిద్ధిస్తుంది. నీ పూర్వ పితామహులు నా లోకానికి వచ్చెదరు.

Verse 71

मम मूर्त्यन्तरं शम्भुं राजन्स्तोत्रैः स्वशक्तितः । स्तुहि ते सकलं कामं स वै सद्यः करिष्यति ॥ ७१ ॥

ఓ రాజా! నా మరో మూర్తియైన శంభువును నీ శక్తి మేరకు స్తోత్రాలతో స్తుతించు; అతడు నీ సమస్త కోరికలను వెంటనే నెరవేర్చును.

Verse 72

यस्तु जग्राह शशिनं शरणं समुपागतम् । तस्मादाराधयेशानं स्तोत्रैः स्तुत्यं सुखप्रदम् ॥ ७२ ॥

శరణం కోరుతూ వచ్చిన శశిని (చంద్రుని) ఎవరు స్వీకరించారో—అందువల్ల స్తోత్రాలతో స్తుత్యుడైన, సుఖప్రదుడైన ఆ ఈశానుని ఆరాధించు.

Verse 73

अनादिनिधनो देवः सर्वकामफलप्रदः । त्वया संपूजितो राजन्सद्यः श्रेयो विधास्यति ॥ ७३ ॥

ఆ దేవుడు ఆద్యంతరహితుడు, సమస్త కోరికల ఫలములను ప్రసాదించువాడు. ఓ రాజా! నీవు విధివిధానంగా పూజిస్తే ఆయన వెంటనే పరమ శ్రేయస్సును కలిగించును.

Verse 74

इत्युक्त्वा देवदेवेशो जगतां पतिरच्युतः । अन्तर्दधे मुनिश्रेष्ठ उत्तस्थौ सोऽपि भूपतिः ॥ ७४ ॥

ఇట్లు పలికి దేవదేవేశుడు, జగత్తుల అధిపతి అచ్యుతుడు అంతర్ధానమయ్యాడు. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, అప్పుడు ఆ రాజు కూడా లేచి నిలిచెను.

Verse 75

किमिदं स्वप्न आहोस्वित्सत्यं साक्षाद् द्विजोत्तम । भूपतिर्विंस्मयं प्राप्तः किं करोमीति विस्मितः ॥ ७५ ॥

“ఓ ద్విజోత్తమా! ఇది స్వప్నమా, లేక ప్రత్యక్ష సత్యమా? రాజు ఆశ్చర్యంతో ‘నేను ఏమి చేయాలి?’ అని అయోమయంగా నిలిచెను।”

Verse 76

अथान्तरिक्षे वागुच्चैः प्राह तं भ्रान्तचेतसम् । सत्यमेतदिति व्यक्तं न चिन्तां कर्तुमर्हसि ॥ ७६ ॥

అప్పుడు ఆకాశమధ్యంలో నుండి గొంతెత్తిన వాణి ఆ భ్రాంతచిత్తుడితో పలికెను—“ఇది స్పష్టంగా సత్యమే; నీవు చింతించవలసిన అవసరం లేదు।”

Verse 77

तन्निशम्यावनीपाल ईशानं सर्वकारणम् । समस्त देवताराजमस्तौषीद्भक्तितत्परः ॥ ७७ ॥

అది విని భూపాలుడు భక్తిలో నిమగ్నుడై, సర్వకారణుడైన ఈశానుని—సమస్త దేవతల అధిరాజుని—స్తుతించెను।

Verse 78

भगीरथ उवाच । प्रणमामि जगन्नाथं प्रणतार्त्रिपणाशनम् । प्रमाणागोचरं देवमीशानं प्रणवात्मकम् ॥ ७८ ॥

భగీరథుడు పలికెను—శరణాగతులై ప్రణమించే వారి దుఃఖాన్ని తొలగించే జగన్నాథునికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను. సాధారణ ప్రమాణాలకు అందని, స్వరూపమే పవిత్ర ప్రణవం ‘ఓం’ అయిన దేవుడైన ఈశానునికి నమస్కరిస్తున్నాను.

Verse 79

जगद्रू पमजं नित्यं सर्गस्थित्यन्तकारणम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं प्रणतोऽस्म्युग्ररेतसम् ॥ ७९ ॥

సృష్టి-స్థితి-లయాలకు కారణమైన, జగద్రూపుడైన అజుడు నిత్యుడైన ఆ పరమేశ్వరునికి నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను; విశ్వరూపుడైన విరూపాక్షుడైన ఉగ్రసృజనశక్తి గలవాడికి నమస్కారం।

Verse 80

आदिमध्यान्तरहितमनन्तमजमव्ययम् । समामनन्ति योगीन्द्रा स्तं वन्दे पुष्टिवर्धनम् ॥ ८० ॥

ఆది-మధ్య-అంతరహితుడైన, అనంతుడైన, అజుడైన, అవ్యయుడైన పుష్టివర్ధనుడైన ప్రభువును నేను వందిస్తున్నాను; యోగీంద్రులు ఆయనను నిరంతరం జపించి స్తుతిస్తారు।

Verse 81

नमो लोकाधिनाथाय वञ्चते परिवञ्चते । नमोऽस्तु नीलग्रीवाय पशूनां पतये नमः ॥ ८१ ॥

లోకాధినాథునికి నమస్కారం—ఆయన మాయచేత మోసగించువాడు, (లీలలో) మోసపోయినవాడని కూడా చెప్పబడును. నీలగ్రీవునికి నమస్కారం; పశుపతికి, సమస్త జీవుల అధిపతికి నమః।

Verse 82

नमश्चैतन्यरूपाय पुष्टानां पतये नमः । नमोऽकल्पप्रकल्पाय भूतानां पतये नमः ॥ ८२ ॥

చైతన్యస్వరూపునికి నమస్కారం; పుష్టులైనవారికి అధిపతి-రక్షకునికి నమః। కల్పనలకతీతుడై యున్నప్పటికీ నూతనంగా వ్యవస్థను ఏర్పరచువాడికి నమస్కారం; సమస్త భూత-జీవుల ప్రభువుకు నమః।

Verse 83

नमः पिनाकहस्ताय शूलहस्ताय ते नमः । नमः कपालहस्ताय पाशमुद्गरधारिणे ॥ ८३ ॥

పినాకధారికి నమస్కారం; శూలధారికి నమః। కపాలధారికి నమస్కారం; పాశమును ముద్గరమును ధరించిన ప్రభువుకు నమః।

Verse 84

नमस्ते सर्वभूताय घण्टाहस्ताय ते नमः । नमः पञ्चास्यदेवाय क्षेत्राणां पतये नमः ॥ ८४ ॥

సర్వభూతములలో వ్యాపించి ఉన్న నీకు నమస్కారం; చేతిలో గంటను ధరించిన నీకు నమస్కారం. పంచముఖ దేవునికి నమస్కారం; పుణ్యక్షేత్రముల అధిపతికి నమస్కారం॥

Verse 85

नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय निर्गुणाय परात्मने ॥ ८५ ॥

సమస్త భూతములకు ఆదికారణమైనవాడా, భూమిని ధరించువాడా, అనేక రూపములు ధరించువాడా, గుణాతీత పరమాత్మా—నీకు నమస్కారం॥

Verse 86

नमो गणाधिदेवाय गणानां पतये नमः । नमो हिरण्यगर्भाय हिरण्यपतये नमः ॥ ८६ ॥

గణాధిదేవునికి నమస్కారం; గణముల పతికి నమస్కారం. హిరణ్యగర్భునికి నమస్కారం; హిరణ్యపతికి నమస్కారం॥

Verse 87

हिरण्यरेतसे तुभ्यं नमो हिरण्यवाहवे । नमो ध्यानस्वरूपाय नमस्ते ध्यानसाक्षिणे ॥ ८७ ॥

హిరణ్యమయ రేతస్సు కలవాడా నీకు నమస్కారం; హిరణ్య తేజస్సును వహించువాడా నీకు నమస్కారం. ధ్యానస్వరూపుడా నీకు నమస్కారం; ధ్యానానికి సాక్షియైన నీకు నమస్కారం॥

Verse 88

नमस्ते ध्यानसंस्थाय ध्यानगम्याय ते नमः । येनेदं विश्वमखिलं चराचरविराजितम् ॥ ८८ ॥

ధ్యానంలో స్థితుడైన నీకు నమస్కారం; ధ్యానముచే పొందదగిన నీకు నమస్కారం. నీ వల్లనే ఈ సమస్త చరాచర విశ్వము ప్రకాశించి విరాజిల్లుచున్నది॥

Verse 89

वर्षेवाभ्रेण जनितं प्रधानपुरुषात्मना ॥ ८९ ॥

ప్రధాన-పురుషాత్మస్వరూపమునుండి ఇది జన్మిస్తుంది—మేఘమునుండి వర్షంలాగా।

Verse 90

स्वप्रकाशं महात्मानं परं ज्योतिः सनातनम् । यमामनन्ति तत्त्वज्ञाः सवितारं नृचक्षुषाम् ॥ ९० ॥

తత్త్వజ్ఞులు ఆయనను స్వప్రకాశ మహాత్ముడు, పరమ సనాతన జ్యోతి అని ప్రకటిస్తారు—అదే సవితృ, మనుష్యుల కంటి అయిన సూర్యుడు।

Verse 91

उमाकान्तं नन्दिकेशं नीलकण्ठं सदाशिवम् । मृत्युञ्जयं महादेवं परात्परतरं विभुम् ॥ ९१ ॥

నేను శివునికి నమస్కరిస్తాను—ఉమాకాంతుడు, నందిగణాధిపతి, నీలకంఠుడు సదాశివుడు; మృత్యుంజయ మహాదేవుడు, పరాత్పరతర సర్వవ్యాపి ప్రభువు।

Verse 92

परं शब्दब्रह्मरूपं तं वन्देऽखिलकारणम् । कपर्द्दिने नमस्तुभ्यं सद्योजाताय वै नमः ॥ ९२ ॥

శబ్దబ్రహ్మస్వరూపుడైన, సమస్తకారణమైన పరముని నేను వందిస్తాను। హే కపర్దిన్! నీకు నమస్కారం; సద్యోజాతునికీ నమస్కారం।

Verse 93

भवोद्भवाय शुद्धाय ज्येष्ठाय च कनीयसे । मन्यवे त इषे त्रय्याः पतये यज्ञतन्तवे ॥ ९३ ॥

నీకు నమస్కారం—భవోద్భవుడవు, శుద్ధుడవు, జ్యేష్ఠుడవు మరియు కనిష్ఠుడవు; మన్యుస్వరూపుడవు, పోషణదాతవు; త్రయీవేదాధిపతివు, యజ్ఞతంతువైన ప్రభువవు।

Verse 94

ऊर्जे दिशां च पतये कालायाघोररूपिणे । कृशानुरेतसे तुभ्यं नमोऽस्तु सुमहात्मने ॥ ९४ ॥

ఊర్జా-స్వరూపుడా, దిశల అధిపతీ, ఘోరరూప కాలమా, అగ్ని యొక్క తేజోబీజశక్తీ—ఓ సుమహాత్మా, నీకు నమస్కారం.

Verse 95

यतः समुद्रा ः सरितोऽद्र यश्च गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घाः । स्थाणुश्चरिष्णुर्महदल्पकं च असच्च सज्जीवमजीवमास ॥ ९५ ॥

యావనుండి సముద్రాలు, నదులు, పర్వతాలు పుట్టాయో; గంధర్వ, యక్ష, అసుర, సిద్ధసంఘాలు ఉద్భవించాయో; స్థావర-చర, మహత్-అల్ప, అసత్-సత్, జీవ-అజీవ—ఇదంతా ఆయన నుండే ప్రాకట్యమైంది.

Verse 96

नतोऽस्मि तं योगिनताङ्घ्रिपद्मं सर्वान्तरात्मानमरूपमीशम् । स्वतन्त्रमेकं गुणिनां गुणं च नमामि भूयः प्रणमामि भूयः ॥ ९६ ॥

యోగుల ఆశ్రయమైన పద్మపాదములు గల ఆ ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను; ఆయన సర్వాంతరాత్మ, నిరాకారుడు, పరమేశ్వరుడు; ఏకుడు, స్వతంత్ర సత్యం, గుణవంతులలోనూ పరమ గుణస్వరూపుడు. మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం, మళ్లీ మళ్లీ ప్రణామం.

Verse 97

इत्थं स्तुतो महादेवः शङ्करो लोकशङ्करः । आविर्बभूव भूपस्य संतप्ततपसोग्रतः ॥ ९७ ॥

ఇలా స్తుతింపబడిన మహాదేవుడు శంకరుడు—లోకహితకారుడు—తీవ్ర తపస్సుతో దహించబడినట్లున్న ఆ రాజు ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 98

पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रा र्द्धकृतशेखरम् । त्रिलोचनमुदाराङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ ९८ ॥

ఆయన పంచవక్త్రుడు, దశభుజుడు; శిరోభూషణంలో అర్ధచంద్రుడు మెరిసే వాడు; త్రినేత్రుడు, ఉదారాంగుడు, మరియు నాగయజ్ఞోపవీతధారి.

Verse 99

विशालवक्षसं देवं तुहिनाद्रि समप्रभम् । गजचर्माम्बरधरं सुरार्चितपदाम्बुजम् ॥ ९९ ॥

అతడు విశాలవక్షస్థలుడైన దేవుని దర్శించాడు—హిమాద్రి తుషారశిఖరంలా ప్రకాశించే వాడిని, గజచర్మాంబరధారిని, దేవతలు ఆరాధించే పద్మపాదములవాడిని।

Verse 100

दृष्ट्वा पपात पादाग्रे दण्डवद्भुवि नारद । तत उत्थाय सहसा शिवाग्रे विहिताञ्जलि ॥ १०० ॥

ఆయనను చూచిన నారదుడు భూమిపై దండవత్‌గా ఆయన పాదాగ్రంలో పడి నమస్కరించాడు. ఆపై వెంటనే లేచి శివుని సమక్షంలో అంజలి ఘటించి నిలిచాడు.

Verse 101

प्रणनाम महादेवं कीर्तयञ्शङ्कराह्वयम् । विज्ञाय भक्तिं भूपस्य शङ्करः शशिशेखरः ॥ १०१ ॥

అతడు మహాదేవునికి ప్రణామం చేసి ‘శంకర’ నామాన్ని కీర్తించాడు. రాజుని భక్తిని గ్రహించిన చంద్రశేఖరుడైన శంకరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 102

उवाच राज्ञे तुष्टोऽस्मि वरं वरय वाञ्छितम् । तोषितोस्मि त्वया सम्यक् स्तोत्रेण तपसा तथा ॥ १०२ ॥

శంకరుడు పలికెను—“ఓ రాజా, నేను తృప్తుడను; నీకు కావలసిన వరాన్ని కోరుకో. నీ స్తోత్రము మరియు తపస్సు ద్వారా నన్ను సమ్యక్‌గా సంతుష్టిపరిచితివి.”

Verse 103

एवमुक्तः स देवेन राजा सन्तुष्टमानसः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा जगतामीश्वरेश्वरम् ॥ १०३ ॥

దేవుడు ఇలా పలికిన తరువాత రాజు మనస్సు పరితృప్తమైంది. అతడు అంజలి ఘటించి జగదీశ్వరేశ్వరుడైన ప్రభువుతో ఇలా పలికాడు.

Verse 104

भगीरथ उवाच । अनुग्राह्योस्मि यदि ते वरदानान्महेश्वर । तदा गङ्गां प्रयच्छास्मत्पितॄणां मुक्तिहेतवे ॥ १०४ ॥

భగీరథుడు పలికెను—హే మహేశ్వరా! నేను మీ అనుగ్రహానికి, వరప్రదానానికి అర్హుడనైతే, మా పితృదేవతల మోక్షహేతువుగా గంగను ప్రసాదించండి।

Verse 105

श्रीशिव उवाच । दत्ता गङ्गा मया तुभ्यं पितॄणां ते गतिः परा । तुभ्यं मोक्षः परश्चेति तमुक्त्वान्तर्दधे शिवः ॥ १०५ ॥

శ్రీశివుడు పలికెను—నేను నీకు గంగను ప్రసాదించితిని; నీ పితృులకు ఆమె పరమగతిగా నిలుస్తుంది; నీకు పరమమోక్షం కలుగును. ఇలా చెప్పి శివుడు అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 106

कपर्दिनो जटास्रस्ता गङ्गा लोकैकपाविनी । पावयन्ती जगत्सर्वमन्वगच्छद्भगीरथम् ॥ १०६ ॥

కపర్ది (శివ) జటల నుండి ప్రవహించిన గంగ—లోకముల ఏకైక పావని—సర్వ జగత్తును పవిత్రం చేస్తూ భగీరథుని అనుసరించింది।

Verse 107

ततः प्रभृति सा देवी निर्मला मलहारिणी । भागीरथीति विख्याता त्रिषु लोकेष्वभून्मुने ॥ १०७ ॥

అప్పటినుండి ఆ దేవి నిర్మలయై మలహారిణిగా, ఓ మునీ, ‘భాగీరథి’ అనే నామంతో త్రిలోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 108

सगरस्यात्मजाः पूर्वं यत्र दग्धाः स्वपाप्मना । तं देशं प्लावयामास गङ्गा सर्वसरिद्वरा ॥ १०८ ॥

సగరుని కుమారులు పూర్వం తమ పాపముచేత దగ్ధమైన స్థలాన్ని, సర్వనదులలో శ్రేష్ఠమైన గంగ జలంతో ముంచి పవిత్రం చేసింది।

Verse 109

यदा सम्प्लावितं भस्म सागराणां तु गङ्गया । तदैव नरके मग्ना उद्धृताश्च गतैनसः ॥ १०९ ॥

గంగాజలము సాగరపుత్రుల భస్మాన్ని ప్లావితం చేసి పవిత్రం చేసిన క్షణమే, నరకంలో మునిగిన వారు उद्धరింపబడి పాపరహితులయ్యారు।

Verse 110

पुरा सङ्क्रुश्यमानेन ये यमेनातिपीडिताः । त एव पूजितास्तेन गङ्गाजलपरिप्लुताः ॥ ११० ॥

మునుపు యముడు లాగి లాగి తీవ్రంగా బాధించిన వారే, గంగాజలంలో స్నానమై తడిసిన తరువాత యమునిచే పూజింపబడారు।

Verse 111

गतपापान्स विज्ञाय यमः सगरसम्भवान् । प्रणम्याभ्यर्च्य विधिवत्प्राह तान्प्रीतमानसः ॥ ११२ ॥

సాగరపుత్రులు పాపరహితులయ్యారని తెలిసి యముడు ఆనందహృదయుడై, విధివిధానంగా వారికి నమస్కరించి పూజించి, తరువాత వారితో ఇలా అన్నాడు।

Verse 112

इत्युक्तास्ते महात्मानो यमेन गतकल्मषाः । दिव्यदेहधरा भूत्वा विष्णुलोकं प्रपेदिरे ॥ ११३ ॥

యముడు ఇలా పలికిన తరువాత, ఆ మహాత్ములు కల్మషరహితులై దివ్యదేహాలను ధరించి విష్ణులోకాన్ని చేరుకున్నారు।

Verse 113

एवंप्रभावा सा गङ्गा विष्णुपादाग्रसम्भवा । सर्वलोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी ॥ ११४ ॥

ఇంతటి ప్రభావముగల ఆ గంగా, శ్రీ విష్ణువు పాదాగ్రం నుండి ఉద్భవించినది; సమస్త లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందిన మహాపాతకనాశిని।

Verse 114

य इदं पुण्यमाख्यानं महापातकनाशनम् । पठेच्च शृणुयाद्वापि गङ्गास्नानफलं लभेत् ॥ ११५ ॥

ఈ మహాపాతకనాశక పుణ్యాఖ్యానాన్ని ఎవడు చదువుతాడో లేదా వినుతాడో, అతడు గంగాస్నానఫలంతో సమానమైన పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 115

यस्त्वेतत्पुण्यमाख्यानं कथयेद्ब्राह्मणाग्रतः । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥ ११६ ॥

ఎవడు బ్రాహ్మణుల సమక్షంలో ఈ పుణ్యాఖ్యానాన్ని చెప్పుతాడో, అతడు పునరావృత్తి లేని విష్ణుభవనాన్ని చేరుతాడు।

Verse 116

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्ये भागीरथगङ्गानयनंनाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణం పూర్వభాగం ప్రథమపాదంలోని గంగామాహాత్మ్యంలో ‘భాగీరథ గంగానయనం’ అనే పదహారవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।