Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Verse 1

नारद उवाच । अहो ह्यत्यद्भुतं प्रोक्तं त्वया भ्रातरिदं मम । स वह्निरदितिं मुक्त्वा कथं तानदहत्क्षणात् ॥ १ ॥

నారదుడు పలికెను—అహో సోదరా! నీవు నాకు చెప్పినది అత్యంత ఆశ్చర్యకరం. ఆ అగ్ని అదితిని విడిచి, వారిని క్షణములోనే ఎలా దహించెను?

Verse 2

वदादितेर्महासत्त्वं विशेषाश्चर्यकारणम् । परोपदेशनिरताः सज्जना हि मुनीश्वराः ॥ २ ॥

అదితి యొక్క మహాసత్త్వాన్ని వివరించు—అదే విశేష ఆశ్చర్యకారణము; ఎందుకంటే సజ్జన మునీశ్వరులు సదా పరహితోపదేశములో నిమగ్నులై ఉంటారు.

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणु नारद माहात्म्यं हरिभक्तिरतात्मनाम् । हरिध्यानपरान्साधून्कः समर्थः प्रबाधितुम् ॥ ३ ॥

సనకుడు పలికెను—ఓ నారదా, హరిభక్తిలో లీనమైన ఆత్మల మహాత్మ్యాన్ని విను. హరిధ్యానపరులైన సాధువులను ఎవరు బాధించగలరు?

Verse 4

हरिभक्तिपरो यत्र तत्र ब्रह्मा हरिः शिवः । देवाः सिद्धा मुनीश्वाश्च नित्यं तिष्टंति सत्तमाः ॥ ४ ॥

ఎక్కడ హరిభక్తిపరుడు ఉంటాడో, అక్కడే బ్రహ్మ, హరి, శివులు సాక్షాత్తుగా ఉంటారు; అక్కడే దేవులు, సిద్ధులు, మునీశ్వరులు నిత్యము నివసిస్తారు.

Verse 5

हरिरास्ते महाभाग हृदये शान्तचेतसाम् । हरिनामपराणां च किमु ध्यानरतात्मनाम् ॥ ५ ॥

ఓ మహాభాగుడా! శాంతచిత్తుల హృదయములో హరి నివసించును. హరినామపరులకే ఇది సత్యమైతే, ధ్యానరతాత్ముల విషయములో మరెంత చెప్పాలి?

Verse 6

शिवपूजारतो वाऽपि विष्णुपूजापरोऽपि वा । यत्र तिष्टति तत्रैव लक्ष्मीः सर्वाश्च देवताः ॥ ६ ॥

ఎవడు శివపూజలో రతుడైనా, లేదా విష్ణుపూజలో పరుడైనా—అటువంటి భక్తుడు ఎక్కడ నివసిస్తాడో అక్కడే లక్ష్మీదేవి మరియు సమస్త దేవతలు నివసిస్తారు।

Verse 7

यत्र पूजापरो विष्णोर्वह्निस्तत्र न बाधते । राजा वा तस्करो वापि व्याधयश्च न सन्ति हि ॥ ७ ॥

విష్ణుపూజలో పరుడైనవాడు ఉన్న చోట అగ్ని హాని చేయదు; రాజభయం గానీ దొంగల ఉపద్రవం గానీ ఉండదు, వ్యాధులు కూడా అక్కడ ఉండవు.

Verse 8

प्रेताः पिशाचाः कूष्माण्डग्रहा बालग्रहास्तथा । डाकिन्यो राक्षसाश्चैव न बाधन्तेऽच्युतार्चकम् ॥ ८ ॥

ప్రేతాలు, పిశాచాలు, కూష్మాండగ్రహాలు, బాలగ్రహాలు, డాకినీలు మరియు రాక్షసులు—అచ్యుతుడు (విష్ణువు)ను అర్చించే భక్తుని బాధించలేరు.

Verse 9

परपीडारता ये तु भूतवेतालकादयः । नश्यन्ति यत्र सद्भक्तो हरिलक्ष्म्यर्चने रतः ॥ ९ ॥

ఇతరులను పీడించడంలో రతులైన భూత-వేతాళాదులు—సద్భక్తుడు హరి-లక్ష్మీ అర్చనలో లీనమై ఉన్న చోట నశించిపోతారు.

Verse 10

जितेन्द्रियः सर्वहितो धर्मकर्मपरायणः । यत्र तिष्टति तत्रैव सर्वतीर्थानि देवताः ॥ १० ॥

ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, సమస్తుల హితాన్ని కోరేవాడు, ధర్మకర్మలో స్థిరుడైనవాడు—అతడు ఎక్కడ ఉంటాడో అక్కడే సమస్త తీర్థాలు మరియు దేవతలు సన్నిహితమై ఉంటారు।

Verse 11

निमिषं निमिषार्द्धं वा यत्र तिष्टन्ति योगिनः । तत्रैव सर्वश्रेयांसि तत्तीर्थं तत्तपोवनम् ॥ ११ ॥

యోగులు ఒక నిమిషం గాని అర్ధనిమిషం గాని ఎక్కడ నిలిచియుంటారో, అక్కడే సమస్త శ్రేయస్సులు లభిస్తాయి; ఆ స్థలమే తీర్థం, ఆ స్థలమే తపోవనం అవుతుంది।

Verse 12

यन्नामोच्चारणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः । स्तोत्रैर्वाप्यर्हणाभिर्वा किमु ध्यानेन कथ्यते ॥ १२ ॥

ఆయన నామోచ్చారణమాత్రంతోనే సమస్త ఉపద్రవాలు నశిస్తాయి; స్తోత్రాలతో గాని అర్చనతో గాని ఇంత ఫలం కలిగితే, ధ్యాన మహిమను చెప్పేదేముంది!

Verse 13

एवं तेनाग्निना विप्र दग्धं सासुरकाननम् । सादितिर्नैव दग्धाभूद्विष्णुचक्राभिरक्षिता ॥ १३ ॥

హే విప్రా! ఆ అగ్ని అసురులతో కూడిన అరణ్యాన్ని దహించింది; కానీ అదితి దగ్ధం కాలేదు, విష్ణుచక్రం ఆమెను రక్షించింది।

Verse 14

ततः प्रसन्नवदनः पह्मपत्रायतेक्षणः । प्रादुरासीत्समीपेऽस्याः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ १४ ॥

అప్పుడు ప్రసన్నవదనుడు, పద్మపత్రసమాన నేత్రాలు గలవాడు, శంఖచక్రగదాధారి ప్రభువు ఆమె సమీపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 15

ईषद्वास्यस्फुरद्दन्तप्रभाभाषितदिङ्मुखः । स्पृशन्करेण पुण्येन प्राह कश्यपवल्लभाम् ॥ १५ ॥

స్వల్పంగా తెరిచిన నోటిలో మెరుస్తున్న దంతకాంతి దిశలను ప్రకాశింపజేస్తుండగా, పుణ్యమైన చేతితో కశ్యపప్రియను స్పృశించి ఆయన పలికాడు।

Verse 16

श्रीभगवाननवाच । देवमातः प्रसन्नोऽस्मि तपसाराधितस्त्वया । चिरं श्रान्तासि भद्रं ते भविष्यति न संशयः ॥ १६ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే దేవమాతా! నీ తపస్సుతో ఆరాధింపబడి నేను ప్రసన్నుడనయ్యాను. నీవు దీర్ఘకాలం శ్రమించితివి; నీకు మంగళం నిశ్చయంగా కలుగును—సందేహం లేదు.

Verse 17

वरं वरय दास्यामि यत्ते मनसि रोचते । मा भैर्भद्रे महाभागे ध्रुवं श्रेयो भविष्यति ॥ १७ ॥

వరము కోరుము; నీ మనసుకు నచ్చినదేదైనా నేను ప్రసాదించెదను. హే భద్రే, మహాభాగ్యవతీ! భయపడకు; నీ పరమ శ్రేయస్సు నిశ్చయంగా సిద్ధించును.

Verse 18

इत्युक्तादेवमाता सा देवदेवेन चक्रिणा । तुष्टाव प्रणिपत्यैनं सर्वलोकसुखावहम् ॥ १८ ॥

చక్రధారి దేవదేవుడు ఇలా పలికినపుడు దేవమాత ఆయనకు సాష్టాంగ నమస్కరించి, సమస్త లోకాలకు సుఖప్రదుడైన ఆ ప్రభువును స్తుతించింది.

Verse 19

अदितिरुवाच । नमस्ते देवदेवेश सर्वव्यापिञ्जनार्दना । सत्त्वादिगुणभेदेन लोकव्यापारकारण ॥ १९ ॥

అదితి పలికెను—హే దేవదేవేశా! హే సర్వవ్యాపి జనార్దనా! సత్త్వాది గుణభేదముల ద్వారా లోకవ్యవహారములకు కారణభూతుడవైన నీకు నమస్కారం.

Verse 20

नमस्ते बहुपरुपायारुपाय च महात्मने । सर्वैकरुपरुपाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ २० ॥

హే మహాత్మా! అనేక పరమరూపములు కలవాడవు, అలాగే అరూపుడవు; సమస్త రూపములలో ఏకరూపుడై ప్రకాశించువాడవు; నిర్గుణుడవు, అయినా గుణాత్మకుడవు—నీకు నమస్కారం.

Verse 21

नमस्ते लोकनाथाय परमज्ञानरुपिणे । सद्भक्तजनवात्सल्यशालिने मङ्गलात्मने ॥ २१ ॥

హే లోకనాథా! పరమజ్ఞానస్వరూపుడా, సద్భక్తులపై వాత్సల్యంతో నిండినవాడా, మంగళాత్మా—నీకు నమస్కారం।

Verse 22

यस्यावताररुपाणि ह्यर्चयन्ति मुनीश्वराः । तमादिपुरुषं देवं नमामि ह्यर्थसिद्धये ॥ २२ ॥

మునీశ్వరులు ఆరాధించే అవతారరూపాలు ఎవరివో, ఆ ఆదిపురుష దేవునికి నా కార్యసిద్ధి కోసం నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 23

श्रुतयो यं न जानन्ति न जानन्ति च सूरयः । तं नमामि जगद्धेतुं समायं चाप्यमायिनम् ॥ २३ ॥

శ్రుతులు కూడా పూర్తిగా తెలియనివాడిని, సూరులు కూడా తెలియనివాడిని—ఆ జగద్హేతువైన, సమదృష్టి గల, మాయారహిత ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 24

यस्यावलोकनं चित्रं मायोपद्रवकारणम् । जगद्रूपं जगद्धेतुं तं वन्दें सर्ववन्दितम् ॥ २४ ॥

యావరి విచిత్రమైన దృష్టి మాయా కల్లోలానికి కారణమవుతుందో, యావరు జగద్రూపుడూ జగద్హేతువూ అయ్యున్నారో—సర్వవంద్యుడైన ఆ ప్రభువును నేను వందిస్తున్నాను।

Verse 25

यत्पादाम्बुजकिञ्जल्कसेवारक्षितमस्तकाः । अवापुः परमां सिद्धिं तं वन्दे कमलाधवम् ॥ २५ ॥

యావరి పద్మపాదాల కేశరధూళి సేవచేత భక్తుల శిరస్సు రక్షింపబడుతుందో, వారు పరమసిద్ధిని పొందుదురు—ఆ కమలాధవ (విష్ణు)ను నేను వందిస్తున్నాను।

Verse 26

यस्य ब्रह्मादयो देवा महिमानं न वै विदुः । अत्यासन्नं च भक्तानां तं वन्दे भक्तसंगिनम् ॥ २६ ॥

యస్య మహిమను బ్రహ్మాది దేవతలకైనా యథార్థంగా తెలియదు; అయినా ఆయన భక్తులకు అత్యంత సమీపుడు, నిత్యం భక్తసంగంలో ఉండువాడు—ఆ భక్తసంగిని ప్రభువుకు నేను వందనం చేస్తాను।

Verse 27

यो देवस्त्यक्तसङ्गानां शान्तानं करुणार्णवः । करोति ह्यात्मनः सङ्गं तं देवं सङ्गवर्जितम् ॥ २७ ॥

త్యాగసంగులైన శాంతుల పట్ల కరుణాసముద్రమైన ఆ దేవుడు, వారిని తన సన్నిధి-సంగంలోకి తీసుకుంటాడు; అయినా ఆ దేవుడు స్వయంగా సంపూర్ణ అసంగుడు—ఆ అసంగ ప్రభువుకు నేను వందనం చేస్తాను।

Verse 28

यज्ञेश्वरं यज्ञकर्म यज्ञकर्मसु निष्टितम् । नमामि यज्ञफलदं यज्ञकर्मप्रबोधकम् ॥ २८ ॥

యజ్ఞేశ్వరునికి నేను నమస్కరిస్తాను—ఆయనే యజ్ఞకర్మ స్వరూపుడు, సమస్త యజ్ఞకర్మలలో దృఢంగా నిష్ఠితుడు; యజ్ఞఫలదాత, యజ్ఞకర్మను ప్రబోధించి ప్రకాశింపజేసేవాడు।

Verse 29

अजामिलोऽपि पापात्मा यन्नामोच्चारणादनु । प्राप्तवान्परमं धाम तं वन्दे लोकसाक्षिणम् ॥ २९ ॥

పాపాత్ముడైన అజామిలుడుకూడా ఆయన నామోచ్చారణ మాత్రంతో పరమధామాన్ని పొందెను—ఆ సర్వలోకసాక్షి ప్రభువుకు నేను వందనం చేస్తాను।

Verse 30

हरिरुपी महादेवः शिवरुपी जनार्दनः । इति लोकस्य नेता यस्तं नमामि जगद्गुरुम् ॥ ३० ॥

మహాదేవుడు హరి-రూపుడు, జనార్దనుడు శివ-రూపుడు—ఇట్లు జగత్తుకు నేత అయిన ఆ జగద్గురువుకు నేను నమస్కరిస్తాను।

Verse 31

ब्रह्माद्या अपि देवेशा यन्मायापाशयन्त्रिताः । न जानन्ति परं भावं तं वन्दे सर्वनायकम् ॥ ३१ ॥

బ్రహ్మాది దేవేశ్వరులుకూడా ఆయన మాయాపాశబద్ధులై ఆయన పరమ తత్త్వాన్ని తెలియరు. ఆ సర్వనాయక ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 32

ह्यत्पह्मस्थोऽपिञ्योग्यानां दूरस्थ इव भासते । प्रमाणातीतसद्भावस्तं वन्दे ज्ञानसाक्षिणम् ॥ ३२ ॥

హృదయపద్మంలో నివసించినప్పటికీ అయోగ్యులకు ఆయన దూరంగా ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తాడు. ప్రమాణాలకు అతీతమైన శుద్ధ సత్‌స్వరూపుడైన జ్ఞానసాక్షికి నేను నమస్కరిస్తాను।

Verse 33

यन्मु खाद्ब्राह्यणो जातो बाहुभ्यां क्षत्रियोऽजनि । ऊर्वोर्वैश्यः समुत्पन्नः पद्यां शूद्रोऽभ्यजायत ॥ ३३ ॥

ఆయన ముఖమునుండి బ్రాహ్మణుడు జన్మించాడు, భుజములనుండి క్షత్రియుడు ఉద్భవించాడు. తొడల నుండీ వైశ్యుడు పుట్టాడు, పాదముల నుండీ శూద్రుడు జన్మించాడు।

Verse 34

मनसश्चन्द्रमा जातो जातः सूर्यश्च चक्षुषः । मुखादग्निस्तर्थेन्द्रश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ ३४ ॥

మనసునుండి చంద్రుడు జన్మించాడు, కన్నునుండి సూర్యుడు ఉద్భవించాడు. ముఖమునుండి అగ్ని మరియు ఇంద్రుడు పుట్టారు, ప్రాణమునుండి వాయువు జన్మించాడు।

Verse 35

ऋग्यजुःसामरुपाय सत्यस्वरगतात्मने । षडङ्गरुपिणे तुभ्यं भूयोभूयो नमो नमः ॥ ३५ ॥

ఋగ్, యజుః, సామ వేదరూపుడవై, సత్య స్వరధ్వనుల్లో ఆత్మస్వరూపంగా నిలిచినవాడవై, షడంగ వేదాంగరూపుడవైన నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం।

Verse 36

त्वमिन्द्रः पवनः सोमस्त्वमीशानस्त्वमन्तकः । त्वमग्निर्निर्ऋतिश्चैव वरुणस्त्वं दिवाकरः ॥ ३६ ॥

నీవే ఇంద్రుడు, నీవే పవనుడు, నీవే సోముడు. నీవే ఈశానుడు, నీవే అంతకుడు (మరణం); నీవే అగ్ని, నిరృతి, వరుణుడు, దివాకరుడు (సూర్యుడు).

Verse 37

देवाश्च स्थावराश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः । गिरयः सिद्धगंधर्वानद्यो भूमिश्च सागराः ॥ ३७ ॥

దేవతలు, స్థావర జీవులు, పిశాచులు మరియు రాక్షసులు; పర్వతాలు, సిద్ధులు, గంధర్వులు; నదులు, భూమి, సముద్రాలు—ఇవన్నీ (నీ లోనే అంతర్భూతం).

Verse 38

त्वमेव जगतामीशो यत्रासि त्वं परात्परः । त्वद्रूपमखिलं देव तस्मान्नित्यं नमोऽस्तु ते ॥ ३८ ॥

నీవే సమస్త లోకాల ఈశ్వరుడు; నీవున్న చోట నీవే పరాత్పర పరముడు. ఓ దేవా, సమస్త జగత్తు నీ స్వరూపమే; అందుకే నీకు నా నిత్య నమస్కారం.

Verse 39

अनाथानाथ सर्वज्ञ भूतदेवेन्द्रविग्रह । दैतेयैर्बाधितान्पुत्रान्मम पाहि जनार्दन ॥ ३९ ॥

అనాథులకు నాథుడా, సర్వజ్ఞుడా, భూత-దేవ-ఇంద్రులు వందించే స్వరూపుడా! ఓ జనార్దన, దైత్యుల చేత బాధింపబడుతున్న నా కుమారులను రక్షించు.

Verse 40

इति स्तुत्वा देवमाता देवं नत्वा पुनः पुनः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा हर्षाश्रुक्षालितस्तनी ॥ ४० ॥

ఇలా స్తుతించి దేవమాత ప్రభువుకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించింది. తరువాత అంజలి బట్టి నిలిచి—హర్షాశ్రువులతో తడిసినదై—ఆమె పలికింది.

Verse 41

अनुग्राह्यास्मि देवेंश त्वया सर्वादिकारण । अकण्टकां श्रियां देहि मत्सुतानां दिवौकसाम् ॥ ४१ ॥

హే దేవేశా, హే సర్వాదికారణా! నేను నీ అనుగ్రహానికి పాత్రుడనగుదును. నా కుమారులకు—దివౌకసులైన దేవులకు—అడ్డంకులేని, నిష్కంటకమైన శ్రీ-సంపదను ప్రసాదించుము.

Verse 42

अन्तर्य्यामिञ्जगद्रूप सर्वज्ञा परमेश्वर । अज्ञातं किं तव श्रीश किं मामीहयसि प्रभो ॥ ४२ ॥

హే అంతర్యామీ, జగద్రూపా, సర్వజ్ఞ పరమేశ్వరా! హే శ్రీశా! నీకు తెలియనిది ఏముంటుంది? హే ప్రభో, ఇక్కడ నన్నెందుకు పరీక్షించుచున్నావు?

Verse 43

तथापि तव वक्ष्यामि यन्मे मनसि रोचते । वृथापुत्रास्मि देवेश दैतेयैः परिपीडिता ॥ ४३ ॥

అయినను నా మనసుకు నచ్చినదాన్ని నీకు చెప్పుదును. హే దేవేశా, నేను వ్యర్థమాతృత్వముగల స్త్రీని; దైత్యులచే పీడింపబడి నలిగిపోయితిని.

Verse 44

तान्न हिंसितुमिच्छामि यतस्तेऽपि सुता मम । तानहत्वा श्रियं देहि मत्सुतेभ्यः सुरेश्वर ॥ ४४ ॥

నేను వారిని హింసించదలచుకోను; ఎందుకంటే వారూ నా కుమారులే. హే సురేశ్వరా, వారిని చంపకుండానే నా కుమారులకు శ్రీ-సంపదను ప్రసాదించుము.

Verse 45

इत्युक्तो देवेदेवेशः पुनः प्रीतिमुपागतः । उवाच हर्षयन्विप्र देवमातरमादरात् ॥ ४५ ॥

ఇట్లు పలికినపుడు దేవదేవేశుడు మరల ప్రసన్నుడై, ఋషిని హర్షింపజేస్తూ దేవమాతతో ఆదరముగా పలికెను.

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । प्रीतोऽस्मि देवि भद्रं ते भविष्यामि सुतो ह्यहम् । यतः सपत्निपुत्रेषु वात्सल्यं देवि दुर्लभम् ॥ ४६ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను— దేవీ, నేను ప్రసన్నుడను; నీకు మంగళం కలుగుగాక. నిజంగా నేను నీ కుమారుడనై జన్మిస్తాను; ఎందుకంటే దేవీ, సహపత్నీ కుమారునిపై వాత్సల్యం దుర్లభం.

Verse 47

त्वया तु यत्कृतं स्तोत्रं तत्पठान्ति नरास्तु ये । तेषां संपद्वरा पुत्रा न हीयन्ते कदाचन ॥ ४७ ॥

నీవు చేసిన ఈ స్తోత్రాన్ని ఎవరు పఠిస్తారో, వారికి సంపదയും ఉత్తమ సంతానం కూడా ఎప్పటికీ తగ్గదు.

Verse 48

त्वात्मजे वान्यपुत्रे वा यः समत्वेन वर्तते । न तस्य पुत्रशोकः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ ४८ ॥

తన కుమారుడైనా, ఇతరుని కుమారుడైనా—సమత్వంతో వ్యవహరించేవానికి కుమారశోకం ఉండదు; ఇదే సనాతన ధర్మం.

Verse 49

अदितिरुवाच । ताह वोढुं क्षमा देव त्वामाद्यपुरुषं परम् । असंख्याताण्डरोमाणं सर्वेशं सर्वकारणम् ॥ ४९ ॥

అదితి పలికెను— దేవా, వారిని ధరించుటకు కృపచేయుము. నీవు ఆద్య పరమపురుషుడు; నీ రోమకూపాలలో అసంఖ్య బ్రహ్మాండాలు, నీవే సర్వేశ్వరుడు, సర్వకారణకారణుడు.

Verse 50

यत्प्रभावं न जानन्ति श्रुतयः सर्वदेवताः । तमहं देवदेवेशं धारयामि कथं प्रभो ॥ ५० ॥

ప్రభో, ఎవరి మహిమను వేదములు మరియు సమస్త దేవతలు కూడా పూర్తిగా తెలియవు—ఆ దేవదేవేశుని నేను నా లోన ఎలా ధరించగలను?

Verse 51

अणोरणीयांसमजं परात्परतरं प्रभुम् । धारयामि कथं देव त्वामहं पुरुषोत्तमम् ॥ ५१ ॥

హే దేవా, హే పురుషోత్తమా! అజుడవై అణువుకన్నా సూక్ష్ముడవు, పరాత్పరమునకన్నా పరముడవు—నిన్ను నేను మనసులో ఎలా ధారించగలను?

Verse 52

महापातकयुक्तोऽपि यन्नामस्मृतिमात्रतः । मुच्यते स कथं देवोग्राम्येषु जनिमर्हति ॥ ५२ ॥

మహాపాతకములతో కూడినవాడైనా ఆయన నామస్మరణమాత్రంతో విముక్తుడవుతాడు; అటువంటి దివ్య ప్రభువు సామాన్య లోకజనుల మధ్య జన్మించుటకు ఎలా యోగ్యుడు?

Verse 53

यथा शूकरमत्स्याद्या अवतारास्तव प्रभो । तथायमपि को वेद तव विश्वेश चेष्टितम् ॥ ५३ ॥

హే ప్రభో! వరాహ, మత్స్యాది అవతారాలు ప్రసిద్ధమైనట్లే, హే విశ్వేశ్వరా! ఈ (ప్రస్తుత) అవతారాన్ని మరియు నీ దివ్య లీలారహస్యాన్ని నిజంగా ఎవరు తెలుసుకోగలరు?

Verse 54

त्वत्पादपह्मप्रणतात्वन्नामस्मृतितत्परा । त्वामेव चिंतये देव यथेच्छासि तथा कुरु ॥ ५४ ॥

నీ పదపద్మాలకు నమస్కరించి, నీ నామస్మరణలో నిమగ్నుడనై, హే దేవా! నేను నిన్నే ధ్యానిస్తాను; నీ ఇష్టమున్నట్లు చేయుము.

Verse 55

सनक उवाच । तयोक्तं वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । दत्त्वाभयं देवमातुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५५ ॥

సనకుడు పలికెను—వారి మాటలు విని దేవదేవుడైన జనార్దనుడు దేవమాతకు అభయాన్ని ప్రసాదించి ఈ వాక్యములను పలికెను.

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । सत्यमुक्तं महाभागे त्वया नास्त्यत्र संशयः । तथापि श्रृणु वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं शुभे ॥ ५६ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే మహాభాగే, నీవు సత్యమే చెప్పితివి; ఇందులో సందేహం లేదు. అయినా హే శుభే, వినుము—గుహ్యమునకన్నా గుహ్యమైన ఉపదేశమును చెప్పుదును।

Verse 57

रागद्वेषविहीना ये मद्भक्ता मत्परायणाः । वंहति सततं तें मां गतासूया अदाम्भिकाः ॥ ५७ ॥

రాగద్వేషరహితులై, నన్నే శరణముగా పొందిన నా భక్తులు—వినయులు, అసూయలేని వారు, దంభరహితులు—నన్ను హృదయంలో నిత్యం ధరించుదురు।

Verse 58

परोपतापविमुखाः शिवभक्तिपरायणः । मत्कथाश्रवणासक्ता वहन्ति सततं हि माम् ॥ ५८ ॥

పరులకు బాధ కలిగించుటకు విముఖులై, శివభక్తిలో పరాయణులై, నా కథల శ్రవణమునందు ఆసక్తులైన వారు—నన్ను అంతరంగములో నిత్యం ధరించుదురు।

Verse 59

पतिव्रताः परिप्राणाः पतिभक्तिपरायणाः । वहन्ति सततं देवि स्त्रियोऽपि त्यक्तप्रत्सराः ॥ ५९ ॥

హే దేవి, స్త్రీలు కూడ—పతివ్రతలు, భర్తనే ప్రాణముగా భావించువారు, పతిభక్తిలో పరాయణులు, కలహమును దోషదర్శనమును విడిచినవారు—నిత్యం ధర్మమును నిలుపుదురు।

Verse 60

मातापित्रोश्च शुश्रूषुर्गुरुभक्तोऽतिथिप्रियः । हितकृद्बाह्यणानां यः स मां वहति सर्वदा ॥ ६० ॥

మాతాపితృసేవకుడై, గురుభక్తుడై, అతిథి సత్కారమునందు ప్రీతిగలవాడై, బ్రాహ్మణుల హితమునకై కార్యము చేయువాడు—అటువంటి వాడు నన్ను సదా ధరించును।

Verse 61

पुण्यतीर्थरता नित्यं सत्सङ्गनिरतास्तथा । लोकानुग्रहशीलाश्च सततं ते वहन्ति माम् ॥ ६१ ॥

ఎవరు నిత్యం పుణ్యతీర్థాలలో రమించి, సత్సంగంలో నిమగ్నులై, లోకహితానికి ఎల్లప్పుడూ తపించుతారో—వారు నన్ను నిరంతరం హృదయంలో ధరించుదురు।

Verse 62

परोपकारविरताः परद्रव्यपराङ्मुखाः । नषुंसकाः परस्त्रीषु ते वहन्ति च मां सदा ॥ ६२ ॥

ఎవరు పరులకు హాని చేయుటకు విరమించి, పరధనమునకు వెనుదిరిగి, పరస్త్రీల పట్ల కామరహితులై ఉంటారో—వారు నన్ను సదా ధరించుదురు।

Verse 63

तुलस्युपासनरताः सदा नामपरायणाः । गोरक्षणपरा ये च सततं मां वहन्ति ते ॥ ६३ ॥

ఎవరు తులసీ ఉపాసనలో ఆనందించి, సదా నామస్మరణలో పరాయణులై, గోరక్షణకు అంకితులై ఉంటారో—వారు నన్ను నిరంతరం ధరించుదురు।

Verse 64

प्रतिग्रहनिवृत्ता ये परान्नविमुखास्तथा । अन्नोदकप्रदातारो वहंति सततं हि माम् ॥ ६४ ॥

ఎవరు ప్రతిగ్రహం (బహుమతి స్వీకారం) నుండి విరమించి, పరాన్నాన్ని తృణీకరించక, అన్నం-నీరు దానం చేస్తారో—వారు నిశ్చయంగా నన్ను సదా హృదయంలో ధరించుదురు।

Verse 65

त्वं तु देवि पतिप्राणा साध्वी भूतहिते रता । संप्राप्य पुत्रभावं ते साधयिष्ये मनोरथम् ॥ ६५ ॥

కానీ ఓ దేవీ! నీవు పతిప్రాణ, సాధ్వి, భూతహితంలో రత; అందువల్ల మాతృత్వస్థితిని పొందిన తరువాత నీ మనోరథాన్ని నేను నెరవేర్చుదును।

Verse 66

इत्युक्त्वा देवेदेवशो ह्यदितिं देवमातरम् । दत्त्वा कण्ठगतां मालामभयं च तिरोदधे ॥ ६६ ॥

ఇట్లు పలికి దేవదేవేశ్వరుడు దేవమాత అదితిని సంభోదించి, తన కంఠమాల ఆమెకు ధరింపజేసి అభయము ప్రసాదించి అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 67

सा तु संहृष्टमनसा देवसूर्दक्षनन्दिनी । प्रणम्य कमलाकान्तं पुनः स्वस्थानमाव्रजत् ॥ ६७ ॥

అప్పుడు హర్షభరితమనస్కురాలైన దక్షకన్య, దేవమాత అదితి కమలాకాంతుడైన విష్ణువుకు నమస్కరించి మళ్లీ తన స్థానమునకు చేరెను।

Verse 68

ततोऽदितिर्महाभागा सुप्रीता लोकवन्दिता । असूत समये पुत्रं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ६८ ॥

అనంతరం మహాభాగ్యశాలిని, పరమ సంతోషముతో లోకవందితయైన అదితి సమయమున ఒక కుమారుని ప్రసవించింది; అతనికి సమస్త లోకములు నమస్కరించెదరు।

Verse 69

शङ्गचक्रधरं शान्तं चन्द्रमण्डलमध्यगम् । सुधाकलशदध्यन्नकरं वामनसंज्ञितम् ॥ ६९ ॥

ఆయన శాంతస్వరూపుడు, శంఖచక్రధారి, చంద్రమండలమధ్యస్థుడు; చేతులలో అమృతకలశమును దధ్యన్నపాత్రమును ధరించినవాడు—ఈ రూపమే ‘వామన’మని ప్రసిద్ధి।

Verse 70

सहस्त्रादित्यसंकाशं व्याकोशकमलेक्षणम् । सर्वाभरणंसंयुक्तं पीताम्बरधरं हरिम् ॥ ७० ॥

వెయ్యి సూర్యుల వలె ప్రకాశించే, వికసిత కమలనయనుడు, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతుడు, పీతాంబరధారి అయిన హరిని ధ్యానించవలెను।

Verse 71

स्तुत्यं मुनिगणैर्युक्तं सर्वलोकैकनायकम् । आविर्भूतं हरिं ज्ञात्वा कश्यपो हर्षविह्वलः । प्रणम्य प्रञ्जलिर्भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ७१ ॥

మునిగణులతో సేవింపబడే, సమస్త లోకాల ఏకైక నాయకుడైన, స్తుత్యుడైన శ్రీహరి అవతరించినాడని తెలిసి కశ్యపుడు ఆనందవిహ్వలుడయ్యాడు. సాష్టాంగ నమస్కరించి, కరజోడించి స్తోత్రం ప్రారంభించాడు.

Verse 72

कश्यप उवाच । नमोनमस्तेऽखिलकारणाय नमोनमस्तेऽखइलपालकाय । नमोनमस्तेऽमरनायकाय नमोनमो दैतेयविनाशनाय ॥ ७२ ॥

కశ్యపుడు పలికెను—హే సమస్త కారణమా! నీకు పునఃపునః నమస్కారం. హే సమస్త పాలకా! నీకు పునఃపునః నమస్కారం. హే దేవనాయకా! నీకు పునఃపునః నమస్కారం. హే దైత్యవినాశకా! నీకు పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 73

नमोनमो भक्तजनप्रियाय नमोनमः सज्जनरंजिताय । नमोनमो दुर्जननाशनाय नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय ॥ ७३ ॥

భక్తజనులకు ప్రియుడైనవానికి పునఃపునః నమస్కారం; సజ్జనులను ఆనందింపజేసేవానికి పునఃపునః నమస్కారం; దుర్జననాశకునికి పునఃపునః నమస్కారం. ఆ జగదీశ్వరునికి నమస్కారం కలుగుగాక.

Verse 74

नमोनमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय । सशार्ङ्गचक्रासिगदाधाराय नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ ७४ ॥

కారణవామనుడైన, అమితవిక్రముడైన నారాయణునికి పునఃపునః నమస్కారం. శార్ఙ్గధనుస్సు, చక్రం, ఖడ్గం, గదను ధరించిన ఆ పురుషోత్తమునికి నమస్కారం కలుగుగాక.

Verse 75

नमः पयोराशिनिवासनाय नमोऽस्तु सद्धृत्कमलस्थिताय । नमोऽस्तु सूर्याद्यमितप्रभाय नमोनमः पुण्यकथागताय ॥ ७५ ॥

క్షీరసాగరనివాసికి నమస్కారం; సద్హృదయ కమలంలో స్థితుడైనవానికి నమస్కారం. సూర్యాది కాంతిని మించు అమితప్రభుడికి నమస్కారం; పుణ్యకథల ద్వారా చేరదగినవానికి పునఃపునః నమస్కారం.

Verse 76

नमोनमोऽर्केन्दुविलोचनाय नमोऽस्तु ते यज्ञफलप्रदाय । नमोऽस्तु यज्ञाङ्गविराजिताय नमोऽस्तु ते सज्जनवल्लभाय ॥ ७६ ॥

సూర్యచంద్రుల వంటి నేత్రాలు గల ప్రభూ, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. యజ్ఞఫలాన్ని ప్రసాదించువాడా, నీకు నమస్కారం. యజ్ఞాంగాలతో విరాజిల్లువాడా, నీకు నమస్కారం. సజ్జనులకు ప్రియుడవైన నీకు నమస్కారం॥

Verse 77

नमो जगत्कारणकारणाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते दिव्यसुखप्रदाय नमो नमो भक्तमनोगताय ॥ ७७ ॥

జగత్తుకు కారణమైన కారణమై ఉన్నవాడా, నీకు నమస్కారం. శబ్దాది విషయాలకు అతీతుడవైన నీకు నమస్కారం. దివ్యసుఖాన్ని ప్రసాదించువాడా, నీకు నమస్కారం. భక్తుల మనస్సులో నివసించువాడా, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం॥

Verse 78

नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय मन्दरधारकाय । नमोऽस्तु ते यज्ञवराहनाम्ने नमो हिरण्याक्षविदारकाय ॥ ७८ ॥

అంధకారాన్ని నశింపజేయువాడా, నీకు నమస్కారం. శబ్దాది విషయాలకు అతీతుడవైన నీకు నమస్కారం. అంధకారనాశకుడా, మందరాన్ని ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. యజ్ఞవరాహ నామధారివైన నీకు నమస్కారం. హిరణ్యాక్షుని విదారించినవాడా, నీకు నమస్కారం॥

Verse 79

नमोऽस्तु ते वामनरुपभाजे नमोऽस्तु ते क्षत्र्रकुलान्तकाय । नमोऽस्तु ते रावणमर्दनाय नमोऽस्तु ते नन्दसुताग्रजाय ॥ ७९ ॥

వామనరూపాన్ని ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం. క్షత్రియకులాంతకుడా, నీకు నమస్కారం. రావణమర్దనకుడా, నీకు నమస్కారం. నందసుతుడైన కృష్ణుని అగ్రజుడా, నీకు నమస్కారం॥

Verse 80

नमस्ते कमलाकान्त नमस्ते सुखदायिने । स्मृतार्तिनाशिने तुभ्यं भूयो भूयो नमोनमः ॥ ८० ॥

కమలాకాంతా, నీకు నమస్కారం; సుఖదాయినీ, నీకు నమస్కారం. నిన్ను స్మరించువారి ఆర్తిని నశింపజేయువాడా, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమో నమః॥

Verse 81

यज्ञेश यज्ञविन्यास यज्ञविन्घविनाशन । यज्ञरुप यजद्रूप यज्ञाङ्गं त्वां यजाम्यहम् ॥ ८१ ॥

హే యజ్ఞేశా! హే యజ్ఞవిన్యాసకర్తా! యజ్ఞవిఘ్ననాశకా! హే యజ్ఞస్వరూపా, యజమానస్వరూపా, యజ్ఞాంగస్వరూపా ప్రభూ—నేను నిన్ను ఆరాధిస్తున్నాను।

Verse 82

इति स्तुतः स देवेशो वामनो लोकपावनः । उवाच प्रहसन्हर्षं वर्ध्दयन्कश्यपस्य सः ॥ ८२ ॥

ఇలా స్తుతింపబడిన దేవేశుడు, లోకపావనుడు వామనుడు, చిరునవ్వుతో పలికాడు; కశ్యపుని హర్షాన్ని వర్ధింపజేశాడు।

Verse 83

श्रीभगवानुवाच । तात तुष्टोऽस्मि भद्रं ते भविष्यति सुरार्चिता । अचिरात्साधयिष्यामि निखिलं त्वन्मनोरथम् ॥ ८३ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను: తాతా! నేను సంతుష్టుడను. నీకు మంగళం కలుగుగాక, దేవతలచే ఆరాధింపబడినవాడా. అచిరంలోనే నీ హృదయమనోరథములన్నిటిని నెరవేర్చుదును।

Verse 84

अहं जन्मद्वये त्वेवं युवयोः पुत्रतां गतः । अस्मिञ्जन्मन्यपि तथा सादयाम्युत्तमं सुखम् ॥ ८४ ॥

రెండు జన్మలలో నేను ఈ విధంగా మీ ఇద్దరి కుమారుడనయ్యాను; ఈ జన్మలోనూ అలాగే నేను ఉత్తమమైన సుఖాన్ని పొందుతున్నాను।

Verse 85

अत्रान्तरे बलिर्दैत्यो दीर्घसत्रं महामखम् । आरेभे गुरुणा युक्तः काव्येन च मुनीश्वरैः ॥ ८५ ॥

ఇంతలో దైత్యరాజు బలి ‘దీర్ఘసత్ర’ అనే మహామఖ యజ్ఞాన్ని ఆరంభించాడు; గురువు కావ్యుడు (శుక్రాచార్యుడు) మరియు మునీశ్వరుల సహాయంతో।

Verse 86

तस्मिन्मखे समाहूतो विष्णुर्लक्ष्मीसमन्वितः । हविः स्वीकरणार्थाय ऋषिभिर्ब्रह्यवादिभिः ॥ ८६ ॥

ఆ మహాయజ్ఞంలో బ్రహ్మవాదులైన ఋషులు లక్ష్మీసమేతుడైన విష్ణువును ఆహ్వానించారు, హవిని స్వీకరించునట్లు।

Verse 87

प्रवृद्धैश्वर्यर्दैत्यस्य वर्त्तमाने महाक्रतौ । आमंत्र्य मातापितरौ स बटुर्वामनो ययौ ॥ ८७ ॥

దైత్యుని పెరుగుతున్న ఐశ్వర్యమధ్య మహాక్రతువు సాగుతుండగా, బటువైన వామనుడు తల్లిదండ్రులను అనుమతి కోరుకొని బయలుదేరెను।

Verse 88

स्मितेन मोहयँल्लोकं वामनो भक्तवत्सलः । हविर्भोक्तुमिवायातो बलेः प्रत्यक्षतो हरिः ॥ ८८ ॥

సౌమ్యస్మితంతో లోకాన్ని మోహింపజేస్తూ భక్తవత్సలుడైన వామనుడు, హవిని భుజించుటకు వచ్చినట్టుగా, బలిముందు హరి ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 89

दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा जडो वायं हितोऽपि वा । यो भक्तियुक्तस्तस्यान्तः सदा संनिहितो हरिः ॥ ८९ ॥

దుర్వృత్తుడైనా సువృత్తుడైనా, జడుడైనా హితుడైనా—భక్తియుక్తుడైన వాడి అంతరంలో హరి సదా సన్నిహితుడై ఉంటాడు।

Verse 90

आयान्तं वामनं दृष्ट्वा ऋषयो ज्ञानचक्षुषः । ज्ञात्वा नारायणं देवमुद्ययुः सभ्यसंयुताः ॥ ९० ॥

వామనుడు వస్తున్నాడని చూచి జ్ఞానచక్షువులైన ఋషులు ఆయనను దేవ నారాయణుడని గ్రహించి, సభాసదులతో కలిసి గౌరవార్థం లేచిరి।

Verse 91

एतज्ज्ञात्वा दैत्यगुरुरेकांते बलिमब्रवीत् । स्वसारमविचार्यैव खलाः कार्याणि कुर्वते ॥ ९१ ॥

ఇది తెలిసికొని దైత్యగురు శుక్రుడు ఏకాంతంలో బలితో అన్నాడు—తమ నిజమైన హితాన్ని ఆలోచించక దుష్టులు ఇష్టమొచ్చినట్లు కార్యాలు చేస్తారు।

Verse 92

शुक्र उवाच । भो भो दैत्यपते सौम्य ह्यपहर्ता तव श्रियम् । विष्णुर्वामनरुपेण ह्यदितेः पुत्रातां गतः ॥ ९२ ॥

శుక్రుడు అన్నాడు—ఓ సౌమ్య దైత్యపతీ! నీ శ్రీని హరించేవాడు వచ్చాడు—అదితి కుమారుడిగా విష్ణువు వామనరూపం ధరించి సమీపించాడు।

Verse 93

तवाध्वरं स आयाति त्वया तस्यासुरेश्वर । न किंचिदपि दातव्यं मन्मतं श्रृणु पण्डित ॥ ९३ ॥

అతడు నీ యజ్ఞానికి వస్తున్నాడు; కాబట్టి, ఓ అసురేశ్వరా, అతనికి ఏదీ దానం చేయకుము. ఓ పండితా, నా మతాన్ని విను।

Verse 94

आत्मबुद्धिः सुखकरी गुरुबुद्धिर्विशेषतः । परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुध्दिः प्रलयंकरी ॥ ९४ ॥

స్వబుద్ధి సుఖాన్ని ఇస్తుంది; గురుబుద్ధి మరింత విశేషంగా మంగళకరం. పరబుద్ధి వినాశానికి దారి తీస్తుంది; స్త్రీాసక్తితో నడిచే బుద్ధి ప్రళయకరమని చెప్పబడింది।

Verse 95

शत्रूणां हितकृतद्यस्तु स हन्तव्यो विशेषतः ॥ ९५ ॥

శత్రువులకు ఉపకారం చేసే వాడు ప్రత్యేకంగా దండనీయుడు—నిగ్రహించవలసినవాడు।

Verse 96

बलिरुवाच । एवं गुरो न वक्तव्यं धर्ममार्गविरोधतः । यदादत्ते स्वयं विष्णुः किमस्मादधिकं वरम् ॥ ९६ ॥

బలి అన్నాడు—గురుదేవా, ఇలాంటి మాట చెప్పకూడదు; అది ధర్మమార్గానికి విరుద్ధం. స్వయంగా శ్రీ విష్ణువు దానం స్వీకరిస్తే, దానికంటే గొప్ప వరం ఇంకేముంటుంది?

Verse 97

कुर्वन्ति विदुषो यज्ञान्विष्णुप्रीणनकारणात् । स चेत्साक्षाद्धविर्भोगी मत्तः कोऽभ्यधिको भुवी ॥ ९७ ॥

విద్వాంసులు విష్ణువును ప్రసన్నం చేయుటకై యజ్ఞాలు చేస్తారు. ఆయనే సాక్షాత్తుగా హవిని భోగించే వాడైతే, భూమిపై ఆయనకంటే అధికుడు ఎవరు?

Verse 98

दरिद्रेणापि यत्किंचिद्दीयते विष्णवे गुरो । तदेव परमं दानं दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ९८ ॥

గురుదేవా, దరిద్రుడైనా విష్ణువుకైనా గురువుకైనా ఏదైనా చిన్నదాన్ని సమర్పిస్తే, అదే పరమ దానం; ఇచ్చినది అక్షయ ఫలాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 99

स्मृतोऽपि परया भक्त्या पुनाति पुरुषोत्तमः । येन केनाप्यर्चितश्वेद्ददाति परमां गतिम् ॥ ९९ ॥

పరమ భక్తితో కేవలం స్మరించినా పురుషోత్తముడు పవిత్రం చేస్తాడు. ఏ విధంగా అయినా ఆయనను పూజిస్తే, ఆయన పరమగతిని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 100

हरिर्हरति पापानिदुष्टचित्तैरपि स्मृतः । अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहत्येव हि पावकः ॥ १०० ॥

హరి దుష్టచిత్తులచే స్మరించబడినప్పటికీ పాపాలను హరిస్తాడు. అగ్ని అనుకోకుండా తాకినా తప్పక కాల్చినట్లే.

Verse 101

जिह्वाग्रे वसते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । स विष्णुलोकमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ १ ॥

య whose జిహ్వాగ్రంలో ‘హరి’ అనే ద్వాక్షర నామం నివసిస్తుందో, అతడు విష్ణులోకాన్ని పొందుతాడు; అక్కడ పునర్జన్మకు తిరిగి రావడం దుర్లభం.

Verse 102

गोविंदेति सदा ध्यायेद्यस्तु रागादिवर्जितः । स याति विष्णुभवनमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ २ ॥

రాగాదులేని వాడు సదా ‘గోవింద’ అని ధ్యానిస్తే, అతడు విష్ణుభవనాన్ని చేరుతాడు—అని మునులు ప్రకటించారు.

Verse 103

अग्नौ वा ब्राह्मणे वापिहूयते यद्वविर्गुरो । हरिभक्त्या महाभाग तेन विष्णुः प्रसीदति ॥ ३ ॥

హే మహాభాగ! హవిస్సు అగ్నిలో హోమం చేసినా, లేదా బ్రాహ్మణునికి అర్పించినా—అది హరిభక్తితో సమర్పిస్తే, దానివల్ల విష్ణువు ప్రసన్నుడవుతాడు.

Verse 104

अहं तु हरितुष्यद्यर्थं करोम्यध्वरमुत्तमम् । स्वयमायाति चेद्विष्णुः कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ४ ॥

నేను కేవలం హరిని తృప్తిపరచుటకే ఈ ఉత్తమ యజ్ఞాన్ని చేస్తున్నాను. విష్ణువు స్వయంగా ఇక్కడికి వస్తే, నిస్సందేహంగా నేను కృతార్థుడను అవుతాను.

Verse 105

एवं वदति दैत्यन्द्रे विष्णुर्वामनरुपधृक् । प्रविवेशाध्वरस्थानं हुतवह्निमनोरमम् ॥ ५ ॥

దైత్యేంద్రుడు ఇలా పలుకుతుండగా, విష్ణువు వామనరూపాన్ని ధరించి, హుతవహ్నితో మనోహరమైన యజ్ఞస్థలంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 106

तं दृष्ट्वा कोटिसूर्याभं योग्यावयवसुन्दरम् । वामनं सहसोत्थाय प्रत्यगृह्णात्कृताञ्जलिः ॥ ६ ॥

కోటిసూర్యుల వలె ప్రకాశించే, సుసంఘటిత అవయవసౌందర్యంతో విరాజిల్లే వామనుని చూచి అతడు వెంటనే లేచి, అంజలి ఘటించి భక్తితో స్వాగతించాడు।

Verse 107

दत्त्वासनं च प्रक्षाल्य पादौ वामनरुपिणम् । सकुटुंबो वहन्मूर्ध्ना परमां मुदमाप्तवान् ॥ ७ ॥

ప్రభువు వామనరూపాన్ని ఆసనంపై కూర్చోబెట్టి, విధివిధానంగా ఆయన పాదాలను కడిగి, కుటుంబంతో కలిసి ఆయనను శిరస్సుపై ధరించి పరమానందాన్ని పొందాడు।

Verse 108

विष्णवेऽस्मै जगद्धान्मे दत्त्वार्घ्यं विधिवद्कलिः । रोमाञ्चिततनुर्भूत्वा हर्षाश्रुनयनोऽब्रवीत् । बलिरुवाच ॥ ८ ॥

జగద్ధాముడైన ఈ విష్ణువుకు విధివిధానంగా అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, రోమాంచిత దేహంతో, హర్షాశ్రువులతో నిండిన కన్నులతో అతడు పలికెను— బలి ఉవాచ।

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलो मरवः । जीवितं सफलं मेऽद्य कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ९ ॥

ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది; ఈ రోజు నా జీవితం సఫలమైంది. ఈ రోజు నా జీవనం కృతార్థమైంది—సందేహమే లేదు।

Verse 110

अमोघामृतवृष्टिर्मे समायातातिदुर्लभा । त्वदागमनमात्रेण ह्यनायासो महोत्सवः ॥ ११० ॥

నాకు అత్యంత దుర్లభమైన, అమోఘమైన అమృతవర్షం ఇప్పుడు వచ్చింది. మీ కేవల ఆగమనమాత్రంతోనే శ్రమలేక మహోత్సవం ఏర్పడింది।

Verse 111

एते च ऋषयः सर्वे कृतार्थां नात्र संशयः । यैः पूर्वं हि तपस्तप्तं तदद्य सफलं प्रभो ॥ ११ ॥

ఈ సమస్త ఋషులు నిశ్చయంగా కృతార్థులే; ఇందులో సందేహం లేదు. వారు పూర్వం చేసిన తపస్సు నేడు ఫలించింది, ఓ ప్రభో।

Verse 112

कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । तस्मात्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥ १२ ॥

నేను కృతార్థుడను, నేను కృతార్థుడను, నేను కృతార్థుడను—సందేహం లేదు. అందుకే నీకు నమస్కారం, నీకు నమస్కారం, నీకు నమస్కారం, నీకు నమస్కారం—మళ్లీ మళ్లీ ప్రణామం।

Verse 113

त्वदाज्ञया त्वन्नियोगं साधयामीति मन्मनः । अत्युत्साहसमायुक्तं समाज्ञापय मां प्रभो ॥ १३ ॥

“నీ ఆజ్ఞతో నీ నియోగాన్ని నేను నెరవేర్చుదును”—అని మనసులో సంకల్పించి, మహోత్సాహంతో నిండిన నన్ను సమ్యకంగా ఆజ్ఞాపించు, ఓ ప్రభో।

Verse 114

एवमुर्को दीक्षितेन प्रहसन्वामनोऽब्रवीत् । देहि मे तपसि स्थातुं भूमिं त्रिपदसंमिताम् ॥ १४ ॥

దీక్షిత యజమాని ఇలా పలికినప్పుడు, చిరునవ్వుతో వామనుడు అన్నాడు—“తపస్సులో నిలువుటకు మూడు అడుగుల మేర భూమిని నాకు దయచేయండి.”

Verse 115

एतच्छॄत्वा बलिः प्राह राज्यं याचितवान्नहि । ग्रामं वा नगरं चापि धनं वा किं कृतं त्वया ॥ १५ ॥

ఇది విని బలి అన్నాడు—“నీవు రాజ్యాన్ని అడగలేదు, గ్రామమో నగరమో అడగలేదు, ధనమూ అడగలేదు; మరి నీవు ఏమి చేస్తున్నావు (నీ ఉద్దేశం ఏమిటి)?”

Verse 116

तन्निशम्य बलिं प्राह विष्णुः सर्वशरीरभृत् । आसन्नभ्रष्टराज्यस्य वैराग्यं जनयन्निवा ॥ १६ ॥

అది విని సమస్త శరీరధారులను పోషించే శ్రీవిష్ణువు బలితో పలికెను; రాజ్యం చేజారబోయే అతనిలో వైరాగ్యాన్ని మేల్కొలుపుతున్నట్లుగా।

Verse 117

श्रीभगवानुवाचा । श्रृणु दैत्यन्द्र वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतमं परम् । सर्वसंगविहीनानां किमर्थैः साध्यतेवद ॥ १७ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—ఓ దైత్యేంద్రా, వినుము; గుహ్యములోనూ అత్యంత గుహ్యమైన పరమోపదేశాన్ని నీకు చెప్పుదును. సర్వసంగరహితులకు లోకార్థాలు, భోగాలు ఏం సాధించగలవు? చెప్పుము.

Verse 118

अहं तु सर्वभूतानामन्तर्यामीति भावय । मयि सर्वमिदं दैत्य किमन्यैः साध्यते वद ॥ १८ ॥

ఇలా భావించుము—‘నేనే సమస్త భూతములలో అంతర్యామిని.’ ఓ దైత్యా, ఈ సమస్తమూ నాలోనే నిలిచియుండగా, ఇతర దేనివలన ఏమి సాధ్యము? చెప్పుము.

Verse 119

रागद्वेषविहीनानां शान्तानां त्यक्तमायिनाम् । नित्यानंदस्वरुपाणां किमन्यैः साध्यते धनैः ॥ १९ ॥

రాగద్వేషరహితులైన, శాంతులైన, మాయా ఆడంబరాన్ని త్యజించిన, నిత్యానందస్వరూపులైన వారికి ఇతర ధనములతో ఏమి సాధ్యము?

Verse 120

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यतां शान्तचेतसाम् । अभिन्नमात्मनः सर्वं को दाता दीयते च किम् ॥ १२० ॥

శాంతచిత్తులై సమస్త భూతములను ఆత్మవలె దర్శించువారికి, సమస్తమూ ఆత్మతో అభిన్నమే. అప్పుడు దాత ఎవరు? ఇవ్వబడేది ఏమిటి?

Verse 121

पृथ्वीयं क्षत्रियवशा इति शास्त्रेषु निश्चितम् । तदाज्ञायां स्थिताः सर्वे लभन्ते परमं सुखम् ॥ २१ ॥

శాస్త్రాలలో ఈ భూమి క్షత్రియాధీనమని నిశ్చయించబడింది. వారి ధర్మసమ్మత ఆజ్ఞలో నిలిచినవారు పరమ సుఖాన్ని పొందుతారు।

Verse 122

दातव्यो मुनिभिश्चापि षष्टांशो भूभुजे बले । महीयं ब्राह्मणानां तु दातव्या सर्व यत्नतः ॥ २२ ॥

రాజు బలవంతుడై రక్షణ చేయగలిగితే మునులు కూడా అతనికి షష్టాంశం ఇవ్వవలెను. అయితే భూమిని బ్రాహ్మణులకు సర్వయత్నంతో, అత్యంత జాగ్రత్తగా దానమివ్వాలి।

Verse 123

भूमिदानस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति । परं निर्वाणमाप्नोति भूमिदो नात्र संशयः ॥ २३ ॥

భూమిదాన మహిమకు గతంలో సమానము లేదు, భవిష్యత్తులోనూ ఉండదు. భూమిదాత పరమ నిర్వాణాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 124

स्वल्पामपि महीं दत्त्वा श्रोत्रियायाहिताग्नये । ब्रह्मलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २४ ॥

వేదపారంగతుడై ఆహితాగ్నియైన బ్రాహ్మణునికి స్వల్ప భూమినైనా దానమిచ్చినవాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు; అక్కడి నుంచి పునరావృత్తి దుర్లభం।

Verse 125

भूमिदः सर्वदः प्रोक्तो भूमिदो मोक्षभाग्भवेत् । अतिदानं तु तज्ज्ञेयं सर्वपापप्राणाशनम् ॥ २५ ॥

భూమిదాతను ‘సర్వదాత’ అని చెప్పారు; భూమిదాత మోక్షభాగి అవుతాడు. ఇదే అతిదానం అని తెలుసుకో—ఇది సమస్త పాపాల ప్రాణాన్ని నశింపజేస్తుంది।

Verse 126

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । दशहस्तां महीं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २६ ॥

మహాపాతకంతో కలుషితుడైనా, అన్ని రకాల పాపాలతో భారపడినవాడైనా—పది హస్తాల పరిమాణమైన భూమిని దానం చేస్తే అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 127

सत्पात्रे भूमिदाता यः सर्वदानफलं लभेत् । भूमिदानसमं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २७ ॥

సత్పాత్రునికి భూమిని దానం చేసే వాడు సమస్త దానాల ఫలాన్ని పొందుతాడు; మూడు లోకాలలో భూమిదానానికి సమానమైనది మరొకటి లేదు.

Verse 128

द्विजाय वृत्तिहीनाय यः प्रदद्यान्महीं बले । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न क्षमोऽब्दशतैरहम् ॥ २८ ॥

తన సామర్థ్యానుసారం జీవికలేని ద్విజునికి భూమిని దానం చేసే వాడి పుణ్యఫలాన్ని నేను వందల సంవత్సరాలైనా పూర్తిగా చెప్పలేను.

Verse 129

सक्ताय देवपूजासु वृत्तिहीनाय दैत्यप । स्वल्पामपि महीं दद्याद्यः स विष्णुर्न संशयः ॥ २९ ॥

హే దైత్యపతీ! దేవపూజలో నిమగ్నుడై జీవికలేని వానికి స్వల్పమైన భూమినైనా దానం చేసే వాడు నిస్సందేహంగా విష్ణుస్వరూపుడే.

Verse 130

इक्षुगोधूम तुवरीपूगवृक्षादिसंयुता । पृथ्वी प्रदीयते येन स विष्णुर्नात्र संशयः ॥ १३० ॥

చెరకు, గోధుమ, పప్పులు, పోగ (అడక) వంటి వృక్షాదులతో సమృద్ధమైన భూమిని ఎవడు దానం చేస్తాడో, అతడే విష్ణువు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 131

वृत्तिहीनाय विप्राय दरिद्राय कुटुम्बिने । स्वल्पामपि महींदत्त्वा विष्णुसायुज्यमान्पुयात् ॥ ३१ ॥

వృత్తిహీనుడై, దరిద్రుడై, కుటుంబభారముతో ఉన్న బ్రాహ్మణునికి స్వల్పమైన భూమినైనా దానం చేసినవాడు శ్రీవిష్ణుసాయుజ్యాన్ని పొందును.

Verse 132

सक्ताय देवपूजासु विप्रायाढकिकां महीम् । दत्त्वा लभेत गङ्गायां त्रिरात्रस्नानजं फलम् ॥ ३२ ॥

దేవపూజలలో ఆసక్తి గల బ్రాహ్మణునికి ఒక ఆఢక పరిమాణ భూమిని దానం చేస్తే, గంగానదిలో మూడు రాత్రులు స్నానం చేసిన ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 133

विप्राय वृत्तिहीनाय सदाचाररताय च । द्रोणिकां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलं लभते श्रृणु ॥ ३३ ॥

వృత్తిహీనుడై సదాచారనిష్ఠుడైన బ్రాహ్మణునికి ద్రోణిక పరిమాణ భూమిని దానం చేస్తే లభించే పుణ్యఫలాన్ని వినుము.

Verse 134

गङ्गातीर्थाश्वमेधानां शतानि विधिवन्नरः । कृत्वा यत्फलमाप्वोति तदाप्नोति स पुष्कलम् ॥ ३४ ॥

గంగాతీర్థయాత్రలను వందలసార్లు, అశ్వమేధయాగాలను వందలసార్లు విధివిధానంగా చేసినవాడు పొందే ఫలమే, ఇక్కడ కూడా సమృద్ధిగా లభిస్తుంది.

Verse 135

ददाति खारिकां भूमिं दरिद्राय द्विजाय यः । तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि वदतो मे निशामय ॥ ३५ ॥

దరిద్రుడైన ద్విజ బ్రాహ్మణునికి ఖారిక పరిమాణ భూమిని దానం చేసే వాడి పుణ్యాన్ని నేను వివరిస్తాను; నా మాట వినుము.

Verse 136

अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च । विधाय जाह्नवीतीरे यत्फलं तल्लभेद्धुवम् ॥ ३६ ॥

జాహ్నవీ (గంగా) తీరంలో ఎవడు పూజా‑వ్రతాది ఆచరిస్తాడో, అతడు నిశ్చయంగా సహస్ర అశ్వమేధాలు, శత వాజపేయ యాగాలు చేసినంత పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 137

भूमिदानं महादानमतिदानं प्रकीर्त्तितम् । सर्वपापप्रशमनमपवर्गफलप्रदम् ॥ ३७ ॥

భూమిదానం మహాదానమని, అంతేకాదు అతిదానమని కీర్తించబడింది; అది సమస్త పాపాలను శమింపజేసి మోక్షఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 138

अत्रोतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु दैत्यकुलेश्वर । यच्छुत्वा श्रद्धया युक्तो भूमिदानफलं लभेत् ॥ ३८ ॥

ఇక్కడ నేను ఒక పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెప్పుదును—హే దైత్యకులేశ్వరా, వినుము; దీనిని శ్రద్ధతో విన్నవాడు భూమిదానఫలాన్ని పొందును।

Verse 139

आसीत्पुरा द्विजवरो ब्राह्मकल्पे महामतिः । दरिद्रो वृत्तिहीनश्च नाम्ना भद्रमतिर्बले ॥ ३९ ॥

పూర్వకాలంలో బ్రహ్మకల్పంలో ఒక శ్రేష్ఠ ద్విజ బ్రాహ్మణుడు ఉండెను—మహామతి; కాని అతడు దరిద్రుడూ జీవికలేనివాడూ, బల దేశంలో ‘భద్రమతి’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు।

Verse 140

श्रुतानि सर्वशास्त्राणि तेन वेददिवानिशम् । श्रुतानि च पुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ॥ १४० ॥

అతడు సమస్త శాస్త్రాలను శ్రవణం చేశాడు; దినరాత్రులు వేదాన్ని అధ్యయనం చేసేవాడు. పురాణాలు మరియు అన్ని విధాల ధర్మశాస్త్రాలనూ వినియుండెను।

Verse 141

अभवंस्तस्य षट्पत्न्यः श्रुतिः सिन्धुर्यशोवती । कामिनी मालिनी चैव शोभा चेति प्रकीर्तिताः ॥ ४१ ॥

అతనికి ఆరు భార్యలు ఉన్నారు—శ్రుతి, సింధు, యశోవతి, కామిని, మాలిని, శోభా—అని సంప్రదాయంగా పేర్కొనబడింది।

Verse 142

आसु पत्नीषु तस्यासञ्चत्वरिंशच्छतद्वयम् । पुत्राणामसुरश्रेष्ट सर्वे नित्यं बुभुक्षिताः ॥ ४२ ॥

ఆ భార్యల ద్వారా, ఓ అసురశ్రేష్ఠా, అతనికి రెండువందల నలభై రెండు మంది కుమారులు పుట్టారు; వారందరూ నిత్యం ఆకలితోనే ఉండేవారు।

Verse 143

अकिञ्चनो भद्रमतिः क्षुधार्त्तानात्मजान्प्रियाः । पश्यन्स्वयं क्षुधार्त्तश्च विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४३ ॥

దరిద్రుడైన భద్రమతి తన ప్రియ కుమారులను ఆకలితో బాధపడుతూ చూశాడు; తానూ ఆకలితో పీడితుడై, ఇంద్రియాలు కలతచెంది విలపించాడు।

Verse 144

धिग्जन्म भाग्यरहितं धिग्जन्म धनवर्जितम् । धिग्जन्म धर्मरहितं धिग्जन्म ख्यातिवर्जितम् ॥ ४४ ॥

సౌభాగ్యరహితమైన జన్మకు ధిక్కారం; ధనవర్జితమైన జన్మకు ధిక్కారం. ధర్మరహితమైన జన్మకు ధిక్కారం; ఖ్యాతివర్జితమైన జన్మకు ధిక్కారం.

Verse 145

नरस्य बह्वपत्यस्य धिग्जन्मैश्वर्यवार्जितम् । अहो गुणाः सौम्यता च विद्वत्ता जन्म सत्कुले ॥ ४५ ॥

అనేక సంతానం ఉన్న పురుషుడికైనా, ఐశ్వర్యం మరియు ఉత్తమ కులసంపద లేనిచో అతని జన్మ ధిక్కారయోగ్యం. అహో, గుణాలు ఎంత శ్లాఘనీయం—సౌమ్యత, విద్య, సత్కులంలో జన్మ।

Verse 146

दारिद्याम्बुधिमग्नस्य सर्वमेतन्न शोभते । प्रियाः पुत्राश्चपौत्राश्च बान्धवा भ्रातरस्तथा ॥ ४६ ॥

దారిద్ర్య సముద్రంలో మునిగినవానికి ఇవన్నీ శోభించవు—ప్రియులు కాదు, కుమారులు-మనవలు కాదు, బంధువులు కాదు, సోదరులూ కాదు।

Verse 147

शिष्याश्च सर्वमनुजास्त्यजन्त्यैश्वर्यवार्जितम् । चाण्डालो वा द्विजो वापि भाग्यवानेव पूज्यते ॥ ४७ ॥

శిష్యులు మరియు సమస్త జనులు ఐశ్వర్యం లేనివానిని విడిచిపెడతారు; అతడు చాండాలుడైనా ద్విజుడైనా, పూజ్యుడు భాగ్యవంతుడే।

Verse 148

दरिद्रः पुरुषो लोके शववल्लोकनिन्दितः । अहो संपत्संमायुक्तो निष्टुरो वाप्यनिष्ठुरः ॥ ४८ ॥

ఈ లోకంలో దరిద్రుడు శవంలా ప్రజలచే నిందింపబడతాడు; అయ్యో! సంపద కలిగితే అతడు కఠినుడైనా కఠినుడు కాదనిపిస్తాడు।

Verse 149

गुणहीनोऽपि गुणवान्मूर्खो वाप्यथ पण्डितः । ऐश्वर्यगुणयुक्तश्चेत्पूज्य एव न संशयः ॥ ४९ ॥

గుణహీనుడైనా గుణవంతుడైనా, మూర్ఖుడైనా పండితుడైనా—ఐశ్వర్యం మరియు గౌరవనీయ గుణాలు ఉంటే, అతడే నిస్సందేహంగా పూజ్యుడు।

Verse 150

अहो दरिद्रता दुःखं तत्राप्याशातिदुःखदा । आशाभिभूताः पुरुषा दुःखमश्नुवतेऽक्षयम् ॥ १५० ॥

అయ్యో! దారిద్ర్యం దుఃఖమే; అందులోనూ ఆశ మరింత దుఃఖాన్ని ఇస్తుంది. ఆశచే జయింపబడిన మనుష్యులు అంతులేని శోకాన్ని అనుభవిస్తారు।

Verse 151

आशयादासा ये दासास्ते सर्वलोकस्य । आशा दासी येषां तेषां दासायते लोकः ॥ ५१ ॥

ఆశకు దాసులైనవారు సమస్త లోకానికి దాసులవుతారు. కానీ ఎవరి వద్ద ఆశే దాసిగా ఉంటుందో, వారి వద్ద లోకమే దాస్యమవుతుంది।

Verse 152

मानो हि महतां लोके धनमक्षयमुच्यते । तस्मिन्नाशाख्यरिपुणा माने नष्टे दरिद्रता ॥ ५२ ॥

ఈ లోకంలో మహనీయుల మాన-యశస్సు అక్షయ ధనమని చెప్పబడుతుంది. కానీ దానికి ‘ఆశ/అపేక్ష’ అనే శత్రువు ఉంది; మానం నశిస్తే దారిద్ర్యం వెంటపడుతుంది.

Verse 153

सर्वशास्त्रार्थवेत्तापि दरिद्रो भाति मूर्खवत् । नैष्किञ्चन्यमहाग्राहग्रस्तानां को विमोचकः ॥ ५३ ॥

సర్వశాస్త్రార్థవేత్త అయినా దరిద్రుడైతే మూర్ఖుడిలా కనిపిస్తాడు. ‘నైష్కిఞ్చన్య’ అనే మహాగ్రాహం పట్టుకున్నవారిని ఎవరు విడిపిస్తారు?

Verse 154

अहो दुःखमहो दुःखमहो दुःखं दरिद्रता । तत्रापि पुत्रभार्याणां बाहुल्यमतिदुःखदम् ॥ ५४ ॥

అయ్యో, ఎంత దుఃఖం—ఎంత దుఃఖం—ఎంత దుఃఖం దారిద్ర్యం! అందులోనూ కుమారులు, భార్యల భారము ఎక్కువైతే మరింత దుఃఖకరం అవుతుంది.

Verse 155

एवमुक्त्वा भद्रमतिः सर्वशास्त्रार्थपारगः । अन्यमैश्वर्यदं धर्मं मनसाऽचिन्तयत्तदा ॥ ५५ ॥

ఇలా చెప్పి, సమస్త శాస్త్రార్థాలలో పారంగతుడైన భద్రమతి అప్పుడే మనసులో ఐశ్వర్యం ప్రసాదించే మరో ధర్మాన్ని ఆలోచించాడు.

Verse 156

भूमिदानं विनिश्चित्य सर्वदानोत्तमोत्तमम् । दानेन योऽनुमंताति स एव कृतवान्पुरा ॥ ५६ ॥

భూమిదానం సమస్త దానాలలో అత్యుత్తమమని నిశ్చయించి, ఆ దానానికి సమ్మతి తెలిపి అనుమోదించే వాడు, పూర్వకాలంలో తానే ఆ దానాన్ని చేసినవాడిగా భావించబడతాడు।

Verse 157

प्रापकं परमं धर्मं सर्वकामफलप्रदम् । दानानामुत्तमं दानं भूदानं परिकीर्तितम् ॥ ५७ ॥

పరమధర్మాన్ని పొందింపజేసి, సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికల ఫలాన్ని ప్రసాదించేది—దానాలలో అత్యుత్తమ దానం ‘భూదానం’ అని కీర్తించబడింది।

Verse 158

यद्दत्त्वा समवान्पोति यद्यदिष्टतमं नरः । इति निश्चत्य मतिमान्धीरो भद्रमतिर्बले ॥ ५८ ॥

“ఇది దానం చేస్తే మనిషి సమృద్ధి పొందుతాడు, తనకు అత్యంత ఇష్టమైనదాన్ని కూడా పొందుతాడు” అని నిశ్చయించి, శుభబుద్ధిగల ధీరుడు దృఢసంకల్పబలంతో తగినట్లు ప్రవర్తిస్తాడు।

Verse 159

कौशाम्बींनाम नगरीं कलत्रापत्ययुग्ययौ । सुघोषनामविप्रेन्द्रं सर्वैश्वर्यसमन्एविलितम् ॥ ५९ ॥

కౌశాంబీ అనే నగరంలో సుఘోష అనే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు నివసించేవాడు; అతడు భార్యా-పిల్లలతో కూడి సమస్త ఐశ్వర్యాలతో సమృద్ధిగా ఉండేవాడు।

Verse 160

गत्वा याचितवान्भूमिं पञ्चहस्तायतां बले । सुघोषो धर्मनिरतस्तं निरीक्ष्य कुटुम्बिक्रम् ॥ १६० ॥

అతడు అక్కడికి వెళ్లి ఐదు హస్తాల విస్తీర్ణమున్న భూమిని యాచించాడు. ధర్మనిష్ఠుడైన సుఘోషుడు ఆ గృహస్థుని మరియు అతని కుటుంబస్థితిని పరిశీలించి ఆలోచించాడు।

Verse 161

मनसा प्रीयमाणेन समभ्यर्च्येदमब्रवीत् । कृतार्थोऽहं भद्रमते सफलं मम जन्म च ॥ ६१ ॥

మనసా పరమానందంతో ఆయన విధివిధానంగా ఆరాధించి ఇలా పలికెను— “హే భద్రమతీ! నేను కృతార్థుడను; నా జన్మ కూడా సఫలమైంది।”

Verse 162

मत्कुल पावनं जातं त्वदनुग्रहतो द्विज । इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्य सुघोषो धर्मतत्परः ॥ ६२ ॥

“హే ద్విజా! మీ అనుగ్రహంతో నా కులం పవిత్రమైంది.” అని చెప్పి ధర్మనిష్ఠుడైన సుఘోషుడు ఆయనను భక్తితో ఆరాధించాడు।

Verse 163

पञ्चहस्तमितां भूमिं ददौ तस्मै महामतिः । पृथिवी वैष्णवी पुण्या पृथिवीं विष्णुपालिता ॥ ६३ ॥

ఆ మహామతి అతనికి ఐదు హస్తాల పరిమాణమైన భూమిని దానమిచ్చెను. ఎందుకంటే భూమి వైష్ణవీ, పుణ్యమయీ; ఆమెను విష్ణువు పాలిస్తాడు।

Verse 164

पृथिव्यास्तु प्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । मन्त्रेणानेन दैत्येन्द्र सुघोषस्तं द्विजोत्तमम् ॥ ६४ ॥

“భూమిదానంతో జనార్దనుడు నాపై ప్రసన్నుడగుగాక.” హే దైత్యేంద్రా! ఈ మంత్రంతో సుఘోషుడు ఆ ద్విజోత్తముని సంబోధించాడు।

Verse 165

विष्णुबुद्ध्या समभ्यर्च्य तावतीं पृथिवीं ददौ । सोऽपि भद्रमतिर्विप्रो धीमता याचितां भुवम् ॥ ६५ ॥

గ్రహీతను విష్ణువేనని భావించి ఆయన ఆరాధించి అంత భూమిని దానమిచ్చెను. అలాగే భద్రమతి అనే విప్రుడు కూడా, ఆ జ్ఞానివాడు అడిగిన భూమిని ఇచ్చెను।

Verse 166

दत्तवान्हरिभक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । सुघोषो भूमिदानेन कोटिवंशसमन्वितः ॥ ६६ ॥

సుఘోషుడు హరిభక్తుడైన, వేదవిదుడైన గృహస్థ శ్రోత్రియునికి భూమిదానం చేశాడు; ఆ భూమిదానఫలంగా అతడు కోటి కోటి తరాల వంశసంపదతో యుక్తుడయ్యాడు।

Verse 167

प्रपेदे विष्णुभवनं यत्र गत्वा न शोचति । बले भद्रमतिश्चापि यतः प्रार्थितवाञ्छ्रियम् ॥ ६७ ॥

అతడు విష్ణుభవనాన్ని పొందాడు—అక్కడికి వెళ్లినవాడు ఇక శోకించడు. అలాగే బాల్యములోనే భద్రమతి కూడా, శ్రీసంపదను ప్రార్థించినందున, ఐశ్వర్యాన్ని పొందింది।

Verse 168

स्थितवान्विष्णुभवने सकुटुम्बो युगायुतम् । तथैव ब्रह्मसदने स्थित्वा कोटियुगायुतम् ॥ ६८ ॥

అతడు కుటుంబంతో కూడి విష్ణుభవనంలో పదివేల యుగాలు నివసించాడు; అలాగే బ్రహ్మసదనంలో ఉండి అక్కడ కోటి యుగాలు స్థితిచెందాడు।

Verse 169

ऐन्द्रं पदं समासाद्य स्थितवान्कल्पपञ्चकम् । ततो भुवं समासाद्य सर्वैश्वर्यसमन्वितः ॥ ६९ ॥

ఇంద్రపదాన్ని పొందిన తరువాత అతడు ఐదు కల్పాలు అక్కడ నిలిచాడు; ఆపై భూమిని పొందీ, సమస్త ఐశ్వర్యాధిపత్యాలతో సమన్వితుడయ్యాడు।

Verse 170

जातिस्मरो महाभागो बुभुजे भोगमुत्तमम् । ततो भद्रमतिर्दैत्य निष्कामो विष्णुतत्परः ॥ १७० ॥

ఆ మహాభాగుడు పూర్వజన్మస్మృతితో యుక్తుడై ఉత్తమ భోగాలను అనుభవించాడు; అనంతరం దైత్యుడు భద్రమతి నిష్కాముడై సంపూర్ణంగా విష్ణుపరుడయ్యాడు।

Verse 171

पृथिवीं वृत्तिहीनेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः प्रदत्तवान् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा तत्त्वैश्वर्यमनुत्तमम् ॥ ७१ ॥

ఆజీవికలేని బ్రాహ్మణులకు ఆయన భూమిని (భూమి మరియు జీవనాధారం) దానమిచ్చాడు. అందుకు హృదయానందుడైన శ్రీ విష్ణువు తత్త్వనిష్ఠమైన, అనుత్తమమైన ఐశ్వర్యసార్వభౌమత్వాన్ని అతనికి ప్రసాదించాడు।

Verse 172

कोटिवंशसमेतस्य ददौ मोक्षमनुत्तमम् । तस्माद्दैत्यपते मह्यं सर्वधर्मपरायण ॥ ७२ ॥

కోటివంశముతో కూడినవాడికీ ఆయన అనుత్తమ మోక్షాన్ని ప్రసాదించాడు. కాబట్టి, ఓ దైత్యపతీ, ఓ సర్వధర్మపరాయణా—నాకూ ఆ కృపను ప్రసాదించుము।

Verse 173

तपश्चरिष्येमोक्षाय देहि मे त्रिपदां महीम् । वैरोचनिस्ततो दृष्टः कलशं जलपूरितम् ॥ ७३ ॥

“మోక్షార్థం నేను తపస్సు చేస్తాను; నాకు మూడు అడుగుల భూమిని దయచేయుము.” అప్పుడు వైరోచని (బలి) జలంతో నిండిన కలశాన్ని పట్టుకొని దానక్రియకు సిద్ధంగా కనిపించాడు।

Verse 174

आददे पृथिवीं दातुं वर्णिने वामनाय । विष्णुः सर्वगतोज्ञात्वा जलधारावरोधिनम् ॥ ७४ ॥

ప్రకాశవంతుడైన వామన బ్రహ్మచారికి భూమిని దానమివ్వడానికి (బలి) సిద్ధమయ్యాడు. కాని సర్వవ్యాపి శ్రీ విష్ణువు జలధారను అడ్డుకునేవాడిని గుర్తించాడు।

Verse 175

काव्यं हस्तस्थदर्भाग्रं तच्छरे संन्यवेशयत् । दर्भाग्रेऽभून्महाशस्त्रं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ ७५ ॥

కావ్యుడు తన చేతిలో ఉన్న దర్భాగ్రాన్ని ఆ బాణంపై నిలిపాడు. దర్భాగ్రంలోనే కోటి సూర్యుల సమాన కాంతితో మహాశస్త్రం ఉద్భవించింది।

Verse 176

अमोघं ब्राह्ममत्युग्रं काव्याक्षिग्रासलोलुपम् । आयाय भार्गवसुरानसुरानेकचक्षुषा ॥ ७६ ॥

ఆ అమోఘమైన, అత్యంత ఉగ్రమైన బ్రాహ్మాస్త్రం—కావ్యుడు (శుక్రుడు) కన్నును గ్రసించేందుకు లాలసపడుతూ—ఒకే కన్నుతో భార్గవుని, దేవులను, అసురులను లక్ష్యంగా దూసుకెళ్లింది।

Verse 177

पश्येति वांदिदेशे च दर्भाग्रं शस्त्रसन्निभम् । बलिर्ददौ महाविष्णोर्महीं त्रिपदसंमिताम् ॥ ७७ ॥

“చూడండి!” అని చెప్పి ఆయుధంలా పదునైన దర్భాగ్రాన్ని చూపించాడు. ఆపై బలి, మహావిష్ణువుకు త్రివిక్రముని మూడు అడుగులతో కొలవబడే భూమిని దానమిచ్చాడు।

Verse 178

ववृधे सोऽपि विश्वात्मा आब्रह्यभुवनं तदा । अमिमीत महीं द्वाभ्यां पद्भ्यां विश्वतनुर्हरिः ॥ ७८ ॥

అప్పుడు ఆ విశ్వాత్ముడు బ్రహ్మలోకము వరకు సమస్త లోకాలను వ్యాపించి విస్తరించాడు. విశ్వమే తన దేహమైన హరి, రెండు అడుగులతోనే భూమిని కొలిచాడు।

Verse 179

स आब्रह्मकटाहांतपदान्येतानि सप्रभः । पादाङ्गुष्ठाग्रनिर्भिन्नं ब्रह्माण्डं विभिदे द्विधा ॥ ७९ ॥

ఆయన ప్రకాశమయమైన పాదచిహ్నాలు బ్రహ్మాండ-కటాహపు అంచు వరకు వ్యాపించాయి. తన పాదాంగుష్ఠాగ్రంతో ఆయన బ్రహ్మాండాన్ని ఛేదించి రెండుగా విభజించాడు।

Verse 180

तद्दारा बाह्यसलिलं बहुधारं समागतम् । धौतविष्णुपदं तोयं निर्मलं लोकपावनम् ॥ १८० ॥

ఆ చీలిక నుండి బయటి జలము అనేక ధారలుగా ప్రవహించి చేరింది—విష్ణుపాదాలను కడిగిన ఆ నిర్మల జలం లోకాలను పవిత్రం చేసేది।

Verse 181

अजाण्डबाह्यनिलयं धारारुपमवर्त्तत । तज्जलं पावनं श्रेष्टं ब्रह्मादीन्पावयत्सुरान् ॥ ८१ ॥

బ్రహ్మాండం వెలుపల నివసిస్తూ అది నిరంతర ధారారూపంగా ప్రవహించింది. ఆ జలం పరమ పావనమైనది; బ్రహ్మాది దేవతలనుకూడా పవిత్రం చేసింది.

Verse 182

सत्पर्षिसेवितं चैव न्यपतन्मेरुमूर्द्धनि ॥ ८२ ॥

సత్ఋషులు సేవించే పుణ్యస్థానమైన మేరుపర్వత శిఖరంపై అది పడింది.

Verse 183

एतद्दष्ट्वाद्भुतं कर्म ब्रह्माद्या देवतागणाः । ऋषयो मनवश्चैव ह्यस्तुवन्हर्षविह्वलाः ॥ ८३ ॥

ఈ అద్భుత కార్యాన్ని చూసి బ్రహ్మాది దేవగణాలు, ఋషులు మరియు మనువులు కూడా ఆనందావేశంతో స్తుతించసాగారు.

Verse 184

देव ऊचुः । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परायापररुपधारिणे । ब्रह्मात्मने ब्रह्मरतात्मबुद्धये नमोऽस्तु तेऽव्याहतकर्मशीलिने ॥ ८४ ॥

దేవతలు పలికారు—హే పరమేశ్వరా, పరమాత్మస్వరూపుడా, పరాత్పరుడా, అలాగే ప్రాకట్యరూపాలను ధరించువాడా! హే బ్రహ్మస్వరూపా, బ్రహ్మనందే లీనమైన అంతఃబుద్ధి కలవాడా! అడ్డంకులేని కర్మశీలుడవైన నీకు నమస్కారం.

Verse 185

परेश परमानन्द परमात्मन्परात्पर । सर्वात्मने जगन्मूर्त्ते प्रमाणातीत ते नमः ॥ ८५ ॥

హే పరేశా, పరమానందా, పరాత్పర పరమాత్మా! హే సర్వాత్మా, జగన్మూర్తీ, ప్రమాణాతీతా—నీకు నమస్కారం.

Verse 186

विश्वतश्चक्षुषे तुभ्यं विश्वतो बाहवे नमः । विश्वतः शिरसे चैव विश्वतो गतये नमः ॥ ८६ ॥

సర్వత్ర నేత్రములు గల నీకు నమస్కారం; సర్వత్ర విస్తరించిన భుజములు గల నీకు నమస్కారం. సర్వత్ర శిరస్సు గల నీకు నమస్కారం; సర్వత్ర వ్యాపించిన గతి గల నీకు నమస్కారం.

Verse 187

एवं स्तुतो महाविष्णुर्ब्रह्याद्यैः स्वर्द्दवौकसाम् । दत्त्वाभयं च मुमुदे देवदेवः सनातनः ॥ ८७ ॥

ఇలా బ్రహ్మాది స్వర్గవాసులచే స్తుతింపబడిన మహావిష్ణువు—దేవదేవుడు, సనాతన ప్రభువు—వారికి అభయాన్ని ప్రసాదించి ఆనందించాడు.

Verse 188

विरोचनात्मजं दैत्यं पदैकार्थं बबन्ध ह । ततः प्रपन्नं तु बलिं ज्ञात्वा चास्मै रसातलम् । ददौ तद्वारपालश्च भक्तवश्यो बभूव ह ॥ ८८ ॥

విరోచనుని కుమారుడైన దైత్యుడు బలిని ప్రభువు ఒక్క అడుగు శక్తితోనే బంధించాడు. తరువాత బలి శరణాగతుడని గ్రహించి అతనికి రసాతలాన్ని ప్రసాదించాడు; భక్తవశుడై స్వయంగా అక్కడ ద్వారపాలుడయ్యాడు.

Verse 189

नारद उवाच । रसातले महाविष्णुर्विरोचनसुतस्य वै । किं भोज्यं कल्पयामास घोरे सर्पभयाकुले ॥ ८९ ॥

నారదుడు పలికెను—సర్పభయంతో నిండిన ఆ ఘోర రసాతలంలో మహావిష్ణువు విరోచనుని కుమారునికి ఏ భోజనాన్ని సిద్ధం చేశాడు?

Verse 190

सनक उवाच । अमन्त्रितं हविर्यत्तु हूयते जातवेदसि । अपात्रे दीयते यच्च तद्धोरं भोगसाधनम् ॥ १९० ॥

సనకుడు పలికెను—మంత్రం లేకుండా జాతవేదసి (అగ్నిలో) హవిని ఆహుతి చేయడం, అలాగే అపాత్రునికి దానం ఇవ్వడం—ఈ రెండూ ఘోరమైనవి; అవి పుణ్యానికి కాక భోగబంధనానికి సాధనమవుతాయి.

Verse 191

हुतं हविरशुचिना दृत्तं सत्कर्म यत्कृतम् । तत्सर्वं तत्र भोगार्हमधः पातफलप्रदम् ॥ ९१ ॥

అశుచియైన హవిస్సుతో చేసిన హోమమూ, అశుచివిధానంతో చేసినట్లు చెప్పబడే సత్కర్మమూ—అది అంతా అధోలోకాలలోనే భోగ్యమై, అధఃపాతఫలాన్ని ఇస్తుంది।

Verse 192

एवं रसातलं विष्णुर्बलये सासुराय तु । दत्त्वाभयं च सर्वेषां सुराणां त्रिदिवं ददौ ॥ ९२ ॥

ఇలా విష్ణువు అసురసమేతుడైన బలిని రసాతలానికి పంపెను; మరియు సమస్త దేవతలకు అభయమిచ్చి వారికి త్రిదివం (స్వర్గలోకం) తిరిగి ఇచ్చెను।

Verse 193

पूज्यमानोऽमरगणैः स्तूयमानो महर्षिभिः । गंधर्वैर्गीयमानश्च पुनर्वामनतां गतः ॥ ९३ ॥

దేవగణములచే పూజింపబడి, మహర్షులచే స్తుతింపబడి, గంధర్వులచే గానముగా కీర్తింపబడిన ఆ ప్రభువు మళ్లీ వామనరూపాన్ని ధరించెను।

Verse 194

एतद्दृष्ट्वा महत्कर्ममुनयो ब्रह्मवादिनः । परस्परं स्मितमुखाः प्रणेभुः पुरुषोत्तमम् ॥ ९४ ॥

ఈ మహత్కార్యాన్ని చూచి బ్రహ్మవాదులైన మునులు పరస్పరం చిరునవ్వుతో ఒకరినొకరు చూచి పురుషోత్తమునకు ప్రణామం చేసిరి।

Verse 195

सर्वभूतात्मको विष्णुर्वामनत्वमुपागतः । मोहयन्निखिलं लोकं प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ९५ ॥

సర్వభూతాత్ముడైన విష్ణువు వామనత్వాన్ని పొందెను; సమస్త లోకాన్ని మోహింపజేస్తూ తపస్సుకోసం వనానికి వెళ్లెను।

Verse 196

एवं प्रभावा सा देवी गङ्गा विष्णुपदोद्भवा । यस्याः स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ९६ ॥

ఇదే మహిమ గల దేవి గంగా విష్ణుపాదోద్భవ; ఆమెను కేవలం స్మరించుట మాత్రముననే సమస్త పాపముల నుండి విముక్తి కలుగును।

Verse 197

इदं तु गङ्गामाहात्म्यं यः पठेच्छृणुयादपि । देवालये नदीतीरे सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९७ ॥

ఈ గంగా-మాహాత్మ్యాన్ని ఎవడు పఠించునో లేదా వినునో, దేవాలయంలో గాని నదీతీరంలో గాని ఉంటే, అతడు అశ్వమేధ యాగఫలాన్ని పొందును।