Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 81

Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Devanagari script

यज्ञेश यज्ञविन्यास यज्ञविन्घविनाशन । यज्ञरुप यजद्रूप यज्ञाङ्गं त्वां यजाम्यहम् ॥ ८१ ॥

Transliteration

yajñeśa yajñavinyāsa yajñavinghavināśana | yajñarupa yajadrūpa yajñāṅgaṃ tvāṃ yajāmyaham || 81 ||

Translation

హే యజ్ఞేశా! హే యజ్ఞవిన్యాసకర్తా! యజ్ఞవిఘ్ననాశకా! హే యజ్ఞస్వరూపా, యజమానస్వరూపా, యజ్ఞాంగస్వరూపా ప్రభూ—నేను నిన్ను ఆరాధిస్తున్నాను।

Word by Word

• यज्ञ-ईश: O Lord of sacrifice
• यज्ञ-ईश: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); षष्ठी-तत्पुरुषः (Genitive determinative): ‘यज्ञस्य ईशः’

• यज्ञ-विन्यास: O arranger of sacrifices
• यज्ञ-विन्यास: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + विन्यास (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन, पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘यज्ञस्य विन्यासः’

• यज्ञ-विघ्न-विनाशन: O destroyer of obstacles to sacrifice
• यज्ञ-विघ्न-विनाशन: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + विघ्न (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन, पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः (बहुपद): ‘यज्ञस्य विघ्नानां विनाशनः’

• यज्ञ-रूप: O one whose form is sacrifice
• यज्ञ-रूप: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन, पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘यज्ञस्य रूपम्/रूपः’ (having the form of sacrifice)

• यजत्-रूप: O one of adorable form
• यजत्-रूप: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: यजत् (कृदन्त/प्रातिपदिक; √यज् धातु) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन, एकवचन, पुल्लिङ्ग; कर्मधारयः: ‘यजत् (पूज्य/adorable) रूपः’

• यज्ञ-अङ्गम्: the limb/part of sacrifice
• यज्ञ-अङ्गम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘यज्ञस्य अङ्गम्’

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• यजामि: I worship
• यजामि: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √यज् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/लट्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches that the ultimate recipient and inner reality of yajña is Vishnu Himself—He is the sacrifice, the one who performs it, and its components—so ritual becomes a form of direct devotion.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By addressing the deity as the essence of every aspect of worship, the verse converts external ritual into bhakti: the devotee sees all worship as offered to and sustained by Vishnu alone.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It points to correct ritual arrangement (yajña-vinyāsa) and the need to remove ritual obstacles (vighna), aligning with Kalpa/Śrauta practice and disciplined performance of Vedic rites.